Full text of "Acta Synodalia Sacrosancti Concilii Oecumenici Vaticani II: Periodus quarta, pars VII"

See other formats

ACTA SYNODALI A

SACROSANCTI CONCILII
OECUMENICI VATICANI II

VOLUMEN IV

PERIODUS QUARTA

PARS VII

CONGREGATIONES GENERALES CLXV-CLXVIII
SESSIONES PUBLICAE IX -X

TYPIS POLYGLOTTIS VATICANIS
MCMLXXVIII

E&jP&S, Yife-K 1 24-19

CONGREGATIONES GENERALES

CONGREGATIO GENERALIS CLXV
30 novembris 1965

Summus Pontifex Paulus VI, comitantibus em.mo D. Paulo card. Ma-
rella, archipresbytero Basilicae Vaticanae, exc.mo D. Pericle Felici, se-
cretario generali Ss. Concilii, et Praelatis Domus suae, ingressum facit
in aulam et ad paratam sedem in media mensa consilii praesidentiae
accedit.

Post S. Evangelii inthronizationem factam, exc.mus D. secretarius
generalis Patres monet:

Patres venerabiles, in Missa quae hodie celebratur in honorem
S. Andreae Apostoli, fratris Petri, hac novissima die novembris, velitis
preces fundere pro omnibus iis qui in omnibus bellis hoc saeculo initis
interempti sunt.

Animae benedictae impetrent mundo universo illam pacem quam
Christus Dominus moriendo et resurgendo comparavit!

Tunc celebratur Missa. Benedictio finalis Missae a Summo Ponti-
fice datur:

Benedictio Domini nostri Iesu Christi veniat de caelo, descendat
super me et vos, et remittat peccata vestra, et expiet culpas vestras,
et requiem donet animabus defunctorum vestrorum, et in libro regni
caelorum nomina vestra inscribat. Nos autem et vos a confusione, die
iudicii recti et iusti, liberet Deus Pater et Filius et Spiritus Sanctus.
Ipsi sit gloria in saecula saeculorum. Arnen.

Missa expleta, Summus Pontifex ex aula discedit, comitantibus
exc.mo D. Pericle Felici et Praelatis Domus suae, et prosequitur congre-
gatio generalis.

Secretarius generalis: Congregationem 165 moderabitur em .mus ac
rev.mus D. card. Petrus Gregorius Agagianian.

Supremum diem obierunt, Patres venerabiles, exc.mi DD. Aloisius
Yanez Tagle Ruiz, ep. Angelorum in Chilia, et Stephanus Uzdoczy-
Zadravecz, ep. tit. Dometiopolitanus in Hungaria, olim vicarius castren-
sis. Oremus pro eis!

Em.mus P. D. Eugenius card. Tis serant: De profundis clamavi
ad te, Domine ... (et prosequitur, alternatim cum Patribus).

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Oremus. Deus, qui inter apostolicos sacerdotes famulos tuos Aloi-
sium et Stephanum pontificali ...

Secretarius generalis : In hac congregatione, Patres venerabiles, post
debitam relationem, procedetur ad suffragandos Modos schematis de acti-
vitate missionali Ecclesiae.

Distribuetur imprimis schema decreti de presbyterorum ministerio
et vita, textus recognitus et Modi, super quibus fiet suffragatio feria
quinta proxima, nempe die 2 decembris, prout iam nuntiatum est.

Die 2 decembris distribuetur ultimus fasciculus huius Concilii, nempe
fasciculus continens Modos de Ecclesia in mundo huius temporis, et ro-
gamus commissionem competentem ut nos vehementer adiuvet ita ut
distributio fieri possit tempore debito.

Distribuetur etiam Intimatio quoad sessionem publicam diei 7 de-
cembris huius anni. Postea in intervallo legam.

Tandem distribuetur libellus qui continet Missas de S. Ioanne Bap-
tista et de S. Ioseph. Nam, Patres venerabiles, feria quinta proxima,
Missa celebrabitur in honorem S. Ioseph, qui est huius Concilii patro-
nus, et peculiaris intentio fiet pro unitate Ecclesiae. Sabbato autem,
Missa celebrabitur in honorem S. Ioannis Baptistae Praecursoris, quem
Summus Pontifex, sanctae memoriae, Ioannes XXIII peculiari ratione
invocavit initio huius Concilii et cuius nomen ipse accepit; huius nomen
fert etiam Noster Summus Pontifex [plausus]. Intentio peculiaris illius
diei erit pro iis, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam.

Nunc, Patres, procedatur ad ordinem congregationis et in intervallis
alias communicationes vobis dabo.

Moderator: Velit rev.mus P. Ioannes Schiitte legere relationem circa
Modos, propositos a Patribus conciliaribus et examinatos a commissione
de Missionibus, de activitate missionali Ecclesiae.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

SCHEMA DECRETI

DE ACTIVITATE MISSIONALI ECCLESIAE

MODI *

A PATRIBUS CONCILIARIBUS PROPOSITI
A COMMISSIONE DE MISSIONIBUS
EXAMINATI

AD TOTUM SCHEMA

1 — Titulus Decreti dicatur a) De Missionali Opere Ecclesiae (1

Pater).

b) De Missionali Ecclesiae Activitate in hoc mundo vel De
Ecclesiae Opere Apostolico in hoc mundo (1 Pater).

Rationes: a) melior latinitas.

b) Vox « missionalis » non invenitur in S. Scriptura; activitas
insuper non est proprie latinum.

R. — Una cum schemate approbatus est etiam titulus.

2 — E notis expungantur citationes modernae (26 Patres).

R. — Admittitur

Caput I
(cum Prooemio)

Exitus suffragationum
(10 novembris 1965)

Suff. I: nn. 1-4

Votantes . . .

. . 2.207

Placet . . .

. . 2.183

Non placet

. . 21

Vota nulla .

. . 3

* Huiusmodi fasciculus Patribus distributus fuit, in singulis eorum domiciliis,
die 26 novembris 1965.

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[5] Sujfr. II: nn. 5-6

Votantes .
Placet . . .

Non placet
Vota nulla .

Sujfr. III: n. 7

Votantes .
Placet .

Non placet
Vota nulla .

[6] Sujfr. IV: nn. 8-9

Votantes . .

Placet .

Non placet
Vota nulla .

2.135

2.012

117

2.114

2.106

2.128

2.083

34, de quibus placet iuxta modum 27

Sujfr. V: de integro Capite

Votantes . . . . 2.142

Placet 1.858

Non placet ... 7

Placet iuxta modum 272

Vota nulla .... 5

Integrum Caput a Congregatione Generali approbatum est.
Omnes modi, a Patribus tempestive introducti, praevie ordinati sunt
et deinde a Commissione sedulo examinati.

AD NUM. 1 [ Prooemium ]

1 — Incipiat « Ecclesia ad Gentes divinitus missa » (25 Patres). Verba

« Ecclesia ad Gentes » sonabunt tanquam programma. .

R. — Idem dici potest de verbis << Ad Gentes»; subiectum autem
« Ecclesia » nimis longe distans a verbo, iuxta experientiam plu-
ries in Commissione factam, phrasim obscuram reddit.

2 — Incipiat « Divinitus missa ad (omnes) gentes » ut citari possit

«Divinitus missa» (2 Patres).

R. — Aeque bonum videtur citari «Ad Gentes».

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

3 — Unus Pater proponit, ut in lin. 2 loco « universale salutis sacra- [6]

mentum » dicatur « universale medium salutis a Christo insti-
tutum ».

R. — Non potest admitti, quia textus ex Constitutione Lumen Gen-
tium, 48, depromptus est.

4 — Idem Pater pro linn. 13-19 breviorem textum proponit, in quo

citatio Mt. 5, 13-14 et verba de creatura salvanda et renovanda
omittuntur, quia textus impressus secundum eum quemdam na-
turalismum exprimit.

R. — Textus maneat, quia nullum natur alismum exprimit, sed e con-
tra rationes theologicas et biblicas melius in lucem ponit.

5 — Unus Pater proponit in lin. 1 scribere « ad omnes gentes do- [7]

cendas divinitus ... ».

R. — Textus maneat. « Gentes » est allusio ad « Lumen gentium » et
de se universalismum exprimit. « Docendas » est nimis limi-
tatum.

6 — Idem Pater proponit in lin. 5 s. loco « afferre » scribere « nun-

tiare».

R. — Admittitur.

7 — Idem Pater proponit, ut in lin. 12 legatur «... ubique perve-

niat », quia « condere regnum » secundum eum hodie non bene
sonat.

R. — «Condatur» additum est ex desiderio Patrum. Vide Modum 9,
ubi nova formula proponitur.

8 — Idem Pater in lin. 25 s. «per angustam viam crucis procedere»

expungi vult, quia in Prooemio solus modus substantialis in-
dicandus esset. Alius Pater vult etiam viarum gloriosarum men-
e tionem fieri.

R. — Textus maneat, quia via crucis ad substantiam pertinet. De
cetero idea in textu expressa est classica.

9 — Quattuor Patres diversis modis difficultates movent contra ver-

bum « condatur » in lin. 12 (cf. etiam Modum 7), sive quia
Regnum iam a Domino conditum est sive quia condere « extrin-
secismum » sonaret. Unus proponit « Regnum Christi » loco
« Regnum Dei ».

R. — - Loco «condatur» dicitur «instauretur». Maneat «Regnum
Dei»; cf. Const. Dogm. «Lumen Gentium», 5.

14 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[7] 10 - — Unus Pater postulat, ut in lin. 6 s. loco « super quos ... fundata »

dicatur « in quibus ... condita » secundum formulam Const. « Lu-
men Gentium».

R. — Admittitur.

11 — Unus Pater vult, ut in lin. 15 s. omittatur «urgentius», quia
officium Ecclesiae obiective semper idem est.

R. — Stet textus, quia ex contextu pater vocem « urgentius » non ex-
primere obligationem obiective mutatam, sed novas circumstan-
tias, quae obligationi immutatae novam « urgentiam » dant.

[8] 12 — Unus Pater vult citationem Eccli. 36, 19 deleri, quae non vi-

detur recta.

R. — Ponitur «Cf. ». Textus sumitur ex epistola Missae Pro Prop.
Fide.

AD NUM. 2 [ Propositum Patris ]

1 — Caput I partim mystica, partim iuridica enuntiat, minime vero

pastoralia Boni Pastoris qui venit «ut vitam habeant, et abun-
dantius habeant (1 Pater).

R. — Non est Modus praecisus.

2 — Tres Patres quoad totum numerum difficultatem movent, quasi

doctrina de Sanctissima Trinitate hic minus recte adhiberetur
et omnia ad Patrem referrentur, cum revera tota Trinitas ad extra
agat sicut unum Principium.

R. — a) De se patet textum non intendere tractatum de Trinitate,
sed hunc tractatum praesupponere et in eo fundari.

b ) Modus loquendi quam maxime ad Const. « Lumen Gen-
tium », 2, accedit, ubi eodem modo de Proposito Patris etc.
sermo fit.

c ) Modus loquendi est biblicus. Etiam S. Scriptura, in qua
verbum « Deus » exceptis paucis casibus semper Patrem signifi-
cat, non solum creationem Patri appropriat, sed etiam propo-
situm salutis, caritatem etc. (cf. e. g. 2 Cor. 13, 13; Rom. 4,
5; 5, 5; 2 Tim. 1, 9 et abundantiam textuum apud W. Thiising,
Die Theozentrik beim Apostel Paulus, Trier 1965).

d ) Tamen accipitur propositio unius horum Patrum con-
creta et in lin. 9 loco « bonitatem suam » dicitur « bonitatem di-
vinam ».

3 — Decem Patres diversis Modis difficultates movent quoad lin. 4 s.

«ex quo ... procedunt», quia secundum eos diversitas proces-

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

suum Personae Filii et Personae Spiritus Sancti non satis expri- [8]
mitur.

R. — Scribatur « ex quo Filius gignitur et Spiritus Sanctus per Filium
procedit».

4 — Unus Pater expungi vult linn. 4-5 «cum sit... procedunt», quia

« complicant lectionem ».

R. — Textus maneat, quia exprimit connexionem missionis Ecclesiae
cum missionibus externis Personarum divinarum, quae iterum
connectuntur cum processionibus divinis (cf. S. ThomaSjT. theol. [9]
Iq. 43).

5 — Idem Pater in lin. 7 vult inseri «nos» ante «libere creans».

R. — Textus maneat. « Libere creans » consulto est generale, quia

Deus non solum nos, sed omnia creavit.

6 — Idem Pater in lin. 13 loco «procurando» aliud vocabulum de-

siderat.

R. — Textus potest stare.

7 — Unus Pater censet pag. 6 linn. 13-18 mutandas vel supprimen-

das esse, quia vocatio singulorum ad gratiam et constitutio fide-
lium in Populum Dei hic confunduntur.

R. — Textus quoad rem et partim etiam quoad verba ex Const. Lu-
men Gentium, 9, desumptus, stare potest.

8 — Duo Patres formulam «non tantum singulatim » in lin. 14 im-

pugnant sive quia non sat clara esset sive quia tolleret necessita-
tem communitatis (= Ecclesiae).

R. — Stet textus. « Singulatim » sumitur ex Const. « Lumen Gen-
tium »; « tantum » additur secundum vota aliquorum Patrum,
qui vocationem etiam personalem exprimi volunt.

9 — Duo Patres postulant, ut in lin. 7 omittatur verbum « insuper »,

quia actio creandi, sicut dicunt, « iam includit destinationem ad
salutem supernaturalem ».

R. — Textus debet remanere, ne confusio oriatur inter ordinem natu-
ralem et supernaturalem.

10 - — Unus Pater in lin. 10 post «desinit» de peccato originali ali-
quid vult inseri.

R. — Non admittitur. Etsi textus, qui non de omnibus agere potest,
peccati originalis explicite mentionem non facit, tamen de pec-
cato et redemptione in n. 3 fuse loquitur et doctrinam de peccato
originali praesupponit.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[9] AD NUM. 3 [ Missio Filit\

1 — Unus Pater proponit verbum « aliquando » in lin. 27 s. expungere,
quia non necessarium.

R. — Textus, qui contra aliquem optimismum exaggeratum dirigitur,
debet stare.

[ 10 ] 2 — Tres Patres postulant, ut totum incisum linn. 19-29 deleatur ad

vitandas inutiles repetitiones.

R. — Expunctio esset contra normas generales, quia textus est appro-
batus. Quam multi episcopi insistunt in hac idea.

3 — Iidem tres Patres postulant, ut linn. 15-20 p. 7 (Sancti Patres ...

9, 28) deleantur, quia secundum eos falsam doctrinam innuunt,
secundum quam tota humanitas, eo quoad aliquo modo fuit as-
sumpta a Christo, iam salvata est.

R. — Textus debet stare, quia solummodo repetit doctrinam commu-
nem sanctorum Patrum, quae magni momenti est ad stabilien-
dam doctrinam sequentem circa paupertatem.

4 — Unus Pater postulat, ut in p. 7 lin. 3 post « inhabitat » inseratur

«omnis» secundum textum allegatum Coi. 2, 9.

R. — Admittitur.

5 — Idem Pater postulat, ut in lin. 6 aut dicatur «plenum» (secun-

dum textum Vulgatae) aut in lin. 7 ante Io. 1, 14 inseratur « cf. ».

R. — Textus sequitur textum graecum et potest stare.

6 — Duo Patres volunt in lin. 7 s. loco « per vias verae Incarnationis »

ponere « per Incarnationem », quia textus non esset intelligi-
bilis.

R. — Maneat textus. Hic modus dicendi iam communis evasit.

7 — Unus Pater postulat, ut in lin. 10 loco «nos» dicatur «vos»

secundum textum Sacrae Scripturae.

R. — Deletur unca in lin. 9 (ante « propter ») et sic satisfit observationi.

8 — Unus Pater proponit in lin. 30 loco «in ipso» scribere «ab

Ipso », quia genus humanum salvum factum est non propter ea
quae in Ipso, sed quae ab Ipso facta sunt.

R. — Maneat textus («Ipso» maiuscula scribendo): cf. 2 Cor. 5, 19;
Coi. 1, 22.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

AD NUM. 4 [Missio Spiritus Sancti\ [10]

1 — Unus Pater proponit in p. 8, lin. 2 s. redire ad priorem textum

et loco « discipulos » dicere « apostolos », quia constat die Pen-
tecoste solos Apostolos praedicasse, et in loco Io. 14, 16 postea
allegato sermo ad solos Apostolos dirigitur.

R. — Textus debet manere, quia correspondet Act. 1, 14 s. In loco [11]
loann. 14, 16 apostoli supponunt pro Ecclesia omnium tempo-
rum. De mandato speciali hierarchiae vide n. 5.

2 — Unus Pater vult supprimere verbum «publice» p. 8, lin. 5,

quia sufficerent verba «manifestata est».

R. — Textus maneat, quia etiam manifestatio individualis cogitari
posset.

3 — Unus Pater postulat, ut ubique in hoc numero dicatur « Spiritus

Sanctus», etiam ubi nunc legitur simpliciter «Spiritus».

R. — Admittitur (i. e. in linn. 13 et 15 post «Spiritu» inseratur
« Sancto »; in lin. 22 post « Spiritus » inseratur « Sanctus»).

4 — Idem Pater proponit in lin. 10 omittere verba «intelligit et».

R. — Non accipitur, quia ideam obscurat.

5 — Unus Pater proponit sententiam lin. 11 « et sic dispersionem Ba-

belicam superat » supprimere, quia dispersionem populorum Dei
voluntati respondisse apparet (cf. Gen. 1, 28).

R. — Textus stet. Dispersio distinguenda est ab impletione terrae. De
hac re quasi unanimis consensus Patrum habetur. Cf. notam 6.

6 — 50 Patres novam formam sententiae «A Pentecoste... ministerii

sui» (linn. 11-16) proponunt, quae cum conceptione Domini a
B. M. V. incipit et post «Virginem Mariam» inserit «consen-
tientem». Quoad Pentecosten sic sonaret: «... in Pentecoste in
Apostolos et Discipulos cum Maria precantes Spiritu afflante in-
ceperunt « actus Apostolorum ».

R. — Modus prout iacet non accipitur.

a) Propter cohaerentiam logicam textus a Pentecoste inci-
pere debet.

b) Textus propositus est valde onerosus.

c) De consensu B. M. V. hic non est locus loquendi.

7 — Unus Pater linn. 2-23 novum ordinem textus proponit.

R. — Non accipitur, quia textus habet suum ordinem bene fundatum.

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[11] 8 — 6 Patres in linn. 13-16 post «Apostolorum» proponunt scribere

« eodem Spiritu Apostolos ducente, de quo conceptus fuerat Chri-
stus ex Maria Virgine, et qui, in Christum orantem descendens,
Ipsum impulit ad opus ministerii sui». Ratio eorum est servare

[12] expressionem traditionalem actionis Spiritus Sancti in Conceptione
Verbi incarnati, ne Spiritus Sanctus appareat origo Christi, sed
tantummodo causa sanctificationis Mariae, ut sit ipsa mater Dei.

R. — Ad tollendam difficultatem sufficit delere «e» in lin. 13. De
reliquo ergo textus potest stare.

9 — Unus Pater novum ordinem eiusdem sententiae (linn. 11-16)
proponit et imprimis loco « Christus actus fuerat ad opus mini-
sterii sui » proponit dicere « Christus operi sui ministerii initium
dederat» (lin. 16). Duo alii Patres similiter textum iam a lin. 14
volunt mutare scribendo «... fuerat Christus et idem Spiritus
in Christum orantem descendit cum opus ministerii sui inciperet ».
Ratio eorum diversis modis eadem est, quia Spiritus Sanctus non
est causa impulsionis Christi ad opus ministerii sui, quippe
cum Christus a primo ingressu in mundum omnia dona et chari-
smata habuerat superabundanter.

R. — Textus potest stare. Cf. Lc. 4, 1; Mt. 4, 1; Mc. 1, 12 et expres-
sionem Sanctorum Patrum, qui saepe simili modo loquuntur et
parallelismo a schemate insinuato haud raro utuntur (cf. e. g.
S. Basilius, De Spiritu Sancto, c. 16, citatus a Leone XIII in
Encycl. Divinum illud, A.S.S. 29 [1896-1897], p. 648).

10 — Unus Pater proponit uncinas tollere apud «Actus Apostolorum »

(lin. 12 s.), quia obscurant textum.

R. — « Actus » scribatur cum minuscula et evanescit difficultas (cf.
supra Modum 6, ubi hoc inter alia propositum est).

11 — Duo Patres post « Actus Apostolorum » ita volunt scribi: «... sic-

uti de Spiritu in Virginem Mariam superveniente olim conceptus
Christus, eodem Spiritu in se orantem descendente ipse actus fue-
rat ad opus ministerii sui». Sic textus fieret clarior.

R. — Non accipitur, quia textus sat clarus est.

12 — Unus Pater loco « conceptus fuerat Christus » dicere vult « incep-

tus fuerat vita verbi Dei in terris ». Loco « actus fuerat ...» propo-
nit scribere «initium ministerii sui publice exercendi factus
fuerat ».

R. — Textus schematis Sacrae Scripturae propinquior est. Quare Modus
non admittitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

13 — Unus Pater pro eisdem lineis sequentem commendat formulam: [12]

«A pentecoste enim coeperunt “Actus Apostolorum”, Spiritu
informati sicut eodem Spiritu in Christum orantem descendente, [ 13 ]
ipse Dominus actus est ad opus ministerii sui ».

R. — Expressio proposita non congruit (« Actus » non informantur).

14 — Unus Pater in lin. 15 loco «descendente» scribere vult «super-

veniente ».

R. — Textus debet stare, cf. Lc. 3 , 22 .

15 — Unus Pater sententiam linn. 15-22 («Ipse... adducendo») in

lin. 2 (post « glorificaretur ») vult poni propter meliorem ordinem
logicum.

R. — Textus suo loco manet, quia de consociatione inter ministerium
apostolicum et Spiritum Sanctum tempore Ecclesiae agit.

16 — Unus Pater in lin. 30 loco « mittendum » ponere vult « missurus».

R. — Propositio quoad latinitatem accipi non potest.

17 — Idem Pater in lin. 28 loco « instillando » substituere vult « infun-

dendo ».

R. — Textus potest stare.

18 — - Duo Patres sententiam linn. 22-28 («Spiritus... instillando»)

ante sententiam linn. 17-22 («Ipse... adducendo») inserere vo-
lunt, propter ordinem logicum (cf. propositionem supra sub 15
allatam).

R. — Textus maneat. Ordo enim est primo loqui de initio actionis Spi-
ritus Sancti, deinde de Eius opere tempore Ecclesiae exsequendo,
inprimis quoad ministerium apostolicum, et denique de toto am-
bitu actionis etiam charismaticae Spiritus Sancti.

19 — Iidem duo Patres ultimam sententiam («Aliquando... dirigit»,

linn. 28-31) omittere proponunt, quia Spiritus Sanctus non tan-
tum aliquando, sed semper praevenit actionem apostolicam, eam
inspirando etc. Quattuor alii Patres eadem de ratione vel verbum
« aliquando » tollere volunt vel declarationem addendam (diversis
formulis) proponunt.

R. — Textus non loquitur de gratia praeveniente, sed de initiativis in
inceptis visibilibus. Additur nunc post « apostolicam » (lin. 29)
«visibiliter». Cf. insuper referendam in nota 11 datam.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[14] AD NUM. 5 [ Ecclesia a Christo missa ]

1 — 12 Patres novum ordinem pro toto numero proponunt et in lin. 13

post « Ecclesiae » inserere volunt « simul cum sollicitudine ser-
vandi unitatem Spiritus in vinculo pacis (cf. Eph. 4, 3) ». Cum
enim numerus de missione totali Ecclesiae agat, semel saltem se-
cundum eos clare dicendum esset hanc missionem totalem varia
activitatis genera continere.

R. — a) Textus habet suum ordinem, qui potest stare.

h) Insertio proposita non videtur necessaria, quia propter ra-
tionem allatam iam dicitur «salutemque» (lin. 14). Vide etiam
linn. 24-32, ubi explicite de variis activitatis generibus sermo fit.

2 — In p. 8, lin. 35 unus Pater ante « Mt. 10, 1-42» vult inseri

« Cf. ».

R. — Admittitur.

3 — Duo Patres in p. 8 lin. 36 loco «Apostoli» dici volunt «Col-

legium Apostolorum»,

R. — Correctio non videtur necessaria, quia nihil affert.

4 — Duo Patres contra verbum «origo» in lin. 37 difficultatem

movent, quia solus Christus est sacrae hierarchiae origo.

R. — Textus potest stare, quia « origo » non habet sensum tam stric-
tum in traditione.

[ 15 ]

5 — Unus Pater in p. 8 lin. 38 post « resurrectione » proponit addere

«et ascensione».

R. — Admittitur.

6 — Unus Pater in p. 9 lin. 2, Act. 1, 8-11 loco Acta 1,11 nominari

vult.

R. — Citatio textus est magis stricta.

7 — Unus Pater pag. 9 linn. 2-3 loco « sacramentum salutis » vult

ut dicatur «medium salutis».

R. — Non potest admitti, quia textus ex Const. Dogm. Lumen Gen-
tium desumptus est.

8 — Ad pag. 9 linn. 13-23 unus Pater negat officium Ecclesiae fidem

propagandi etiam ex virtute vitae membrorum Corporis Christi
a Domino infusae exsurgere.

R. — Textus compositus est secundum postulata multorum Patrum.
Revera officium fidem propagandi non solum ex mandato, sed
etiam ex ipsa vita a Christo fidelibus communicata provenit.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

9 — Unus Pater linn. 14 et 17 loco «tum ... tum» dici vult «impri- [15]
mis ... deinde etiam», ut diversitas mandati sacrae hierarchiae
impositi ab eo, quod omnes christianos afficit, clarius in lucem
ponatur.

R. — Textus potest stare, quia ex toto n. 5 et initio n. 6 patet doctrinam
in modo propositam in textu iam sufficienter exprimi.

10 — Duo Patres volunt, ut in lin. 15 loco «post Apostolos» dicatur

« ab Apostolis ».

R. — Admittitur.

11 — Unus Pater postulat, ut in lin. 16 ante «Successore Petri» inse-

ratur «capite suo». Alius Pater vult dici «sub et cum Succes-
sore Petri».

R. — Additiones non necessariae, quia Constitutio « Lumen Gentium »
semper praesupponitur neque omnia semper repeti possunt. Cf.
Initium n. 6 et formulam promulgationis Decretorum Concilia-
rium.

12 — Unus Pater vult expungi verba «quod post Apostolos ... Summo

Pastore» (linn. 15-17) a) ne mandatum Missionis ad S. Hierar-
chiam restringi videatur; b) quia missio et virtus vitae debet affi-
cere omnia membra corporis Christi.

R. — Stet textus, quia

a) solummodo differentia missionis hierarchiae et membrorum
non hierarchicorum insinuatur;

b) ex citatione Eph. 4, 16 et ex sequentibus communis affectio
virtute vitae patet.

13 — Tres Patres proponunt a) lin. 15 s. loco «una cum ... Pastore»

dicere « sub cura et regimine Petri Successoris Ecclesiaeque
Summi Pastoris», b) Post «Pastoris» volunt inserere «ipsique
cooperantibus Presbyteris ».

R. — a) Non admittitur.

b) Inseritur «cooperantibus Presbyteris».

14 — Unus Pater proponit linn. 15 et 18 loco «virtute» dicere «ra-

tione ».

R. — Textus stet. « Ratione » sapit scholam.

15 — Unus Pater in lin. 18 pro «influere» vult substituere «infun- [ 16 ]

dere », quia influere esset intransitivum.

R. — Stet textus. Apud doctores medii aevi « influere » transitive
adhibetur.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[16] 16 — 22 Patres pro verbis «omnibus ... vitae et» (linn. 26-28) aliam
formulam proponunt, quae de augmento corporis Christi agit.
Ratio eorum est, quia in textu schematis novam prospectivam
finis Ecclesiae vident, secundum quam Ecclesia sit tantum si-
gnum vel ad praesentiam in mundo.

R. — Textus stet. Iam explicite de augmento corporis Christi sermo fit
in n. 7, imprimis p. 12 lin. 39, et iterum in fine n. 9 p. 15,
linn. 30-37. Ergo «nova prospectiva», de qua ratio loquitur,
nullo modo in capite adest et intentio Modi in textu iam adim-
pletur.

17 — Duo Patres pro linn. 27-32 breviorem textum proponunt, omit-

tendo imprimis verba «ad fidem ... adducat» (lin. 29 s.).

R. — Stet textus. « Libertas » et « pax » sunt sat magni momenti.

18 — 29 Patres pro lineis 33-35 longiorem textum de paupertate pro-

ponunt cum citatione Phil. 2, 6s.

R. — Scribatur in lin. 34 post « explicet » « missionem ipsius Christi,
qui evangelizare pauperibus missus est». Sic intentioni Modi
satisfit.

19 — Unus Pater in lin. 35 loco « instigante » vult aliud verbum, quia

instigare non semper habet sensum motus erga bonum, sed saepe
erga malum.

R. — De se patet, actionem Spiritus Christi semper ad bonum esse.

20 — Unus Pater pro linn. 35-36 textum abbreviatum proponit.

R. — Stet textus.

21 — Unus Pater proponit in lin. 36 ante «procedere» inserere «Ec-

clesia », quia nunc subiectum grammaticum est « missio », de
qua « immolatio sui ipsius ad mortem » enuntiari non potest.
R. — Admittitur. In lin. 33 deletur «Ecclesiae».

22 — Tres Patres monent, ut post « paupertatis » inseratur « oboe-

dientiae » (lin. 37), quod iam a Commissione statutum erat,
sed per mendum exciderat.

R. — Admittitur.

[ 17 ] 23 — Unus Pater ibidem vult inserere «veritatis et caritatis».
R. — Non est locus huius additionis. Agitur de paupertate.

AD NUM. 6 [Activitas missionalis\

1 — 12 Patres novum ordinem totius numeri proponunt magis lo-
gicum.

R. — Propositio ex parte admittitur, ita ut

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

a) p. 11 lin. 12 («Cum qualibet ... ») - lin. 40 («Aci,. 2, 42 ») [17]
transponantur in p. 10 et ante lin. 31 inserantur. Verba «Cum
qualibet ... debent» (textus impressus p. 12 linn. 12-14) in

p. 10 lin. 29 post « assumit » in eodem inciso adduntur. Reli-
qua novum incisum in eadem pagina inserendum efformant.

b) Incisum de oecumenismo nunc in fine n. 8 p. 14 linn. 28-38
positum iidem Patres in finem n. 5 transponere volunt, ubi tamen
secundum iudicium Commissionis locus congruus agendi de hac
re non adesset. Sed transponitur incisum hoc in finem n. 6 et ut
proprium incisum post « coniunguntur » (p. 12 lin. 9) additur.
Emendationes particulares huius textus suo loco (i. e. sub n. 8)
declarabuntur.

Unus Pater alio modo novum ordinem textus proponit.

Iam provisum, vide sub 1.

Unus Pater in p. 10 lin. 5 loco « Ordine Episcoporum » vult scri-
bi « hierarchia », ut Presbyteri includantur. Idem Pater in lin. 37
post « officium » inserere vult « praecipue » eadem de causa.

In p. 9 lin. 16 iam insertum est « cooperantibus Presbyteris»

(cf. N. 5 Modus 11 b) et sic satisfactum est voto.

Unus Pater linn. 24-26 p. 10 delere vult ut iniuriosas Ecclesiae
Sanctae Dei, quae semper plenitudinem mediorum salutis com-
prehendit.

Textus stet, quia non de Ecclesia in seipsa loquitur, sed de condi-
cione Ecclesiae localis. Quae dicuntur, tradi tionalia sunt in theo-
logia missionali.

Unus Pater in p. 10 lin. 35 deleri vult «statim».

Admittitur.

Idem Pater in lin. 38 s. loco « qui adhuc foris sunt » dicere vult
« et qui intra et qui foris sunt ».

Non admittitur, quia differentia est inter praedicationem ad intra [18]
et ad extra. Insuper in textu nullo modo negatur evangelium sem-
per etiam ad intra praedicandum esse.

Unus Pater proponit in p. 11 lin. 1 s. scribere «Ecclesia tunc
debet perpendere, num...».

Admittitur.

Tres Patres redeundo ad priorem textum in lin. 10 (p. 11) insere-
re volunt « obstacula removendo ». Expungere volunt « et ipsum ...

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

praesentem reddere », quia ante fidem Christus non est praesens
nisi praesentia universali Deitatis.

Non admittitur. Secundum desideria aliquorum Patrum «obsta-
cula removendo » deletum est, quia saepe, ex. gr. apud Musli-
mos, non possunt removeri obstacula. Quoad praesentiam Chri-
sti formula cauta in textu adhibita certe adhiberi potest.

Unus Pater in eisdem lineis dicere vult «...et sic Dominum
aliquo modo praesentem reddere, vias Ipsi praeparantes».

Non admittitur. Idea textus mutaretur, quia « praeparare vias »
et « praesentem reddere » non est idem.

Unus Pater linn. 3-11 delere vult, quia putat eas falso princi-
pio fovere: prius socializatio — dein evangelizatio.

Non admittitur. Idea haec intentioni textus totaliter extra-
nea est.

Unus Pater in linn. 5-6 loco « praeconium evangelicum directe »
dicere vult «divinitatis Christi mysterium publice».

Non admittitur, quia non solum de mysterio divinitatis Christi
agitur, sed de tota praedicatione evangelica. Verbum « publice »
non minus ansam praebet ambiguitatibus quam «manifeste».

12 — Unus Pater postulat ut pag. 11 lin. 10 «ipsum» cum maiuscula

scribatur.

R. — Admittitur.

13 — 60 Patres pro linn. 14-20 novum textum proponunt, ut in

notione activitatis missionalis tamquam missionalia omnia illa
territoria comprehendantur, quae merito talia sunt. Textus pro-
positus sic sonat: « Incepta peculiaria quibus Evangelii prae-
cones ab Ecclesia missi, euntes in mundum universum, munus
[1^1 Evangelium praedicandi et Ecclesiam ipsam implantandi exse-

quuntur, communiter « Missiones » nuncupantur, quae per
activitatem missionalem perficiuntur et plerumque exercentur
in certis territoriis a Sancta Sede agnitis ».

R. — Propositio ex parte admittitur dicendo: « Incepta peculiaria,
quibus Evangelii praecones ab Ecclesia missi, euntes in mun-
dum universum, munus Evangelium praedicandi et Ecclesiam
ipsam implantandi inter populos vel coetus nondum in Chri-
stum credentes exsequuntur, communiter « Missiones » nuncu-
pantur, quae per activitatem missionalem perficiuntur, et ple-
rumque exercentur in certis territoriis a Sancta Sede agnitis ».

[IS]

R. —

9 —
R. —

10 —
R. —

11 —
R. —

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

Ratio: Formula proposita non potest integre admitti, quia [1®]
nimis vaga esset et ansam praeberet interpretationibus minus
rectis. Pro parte autem accipitur, ut clarius in lucem veniat
intentioni in Modo expressae in textu iam satisfieri, si attenda-
tur ad explicationem notae 15 et ad relationem tam genera-
lem quam particularem textus emendati.

14 — Unus Pater animadvertit pag. 11 lin. 16 verbum « suiipsius »

barbare sonare.

R. — Provisum est in Modo praecedenti.

15 — Alii 151 Patres eisdem de rationibus in lin. 16 post «planta-

tionis » inserere volunt « inter omnes creaturas praesertim
vero ... ».

R. — Eadem ratio valet sicut in Modo praecedenti. Ergo inquantum,
secundum normas, quoad textum a maiore parte Concilii appro-
batum possibile, iam provisum est.

16 — Unus Pater in lin. 16 loco «plantationis» dicere vult «inser-

tionis », quia « plantatio » secundum eum curiose sonat.

R. — Non admittitur. Verbum « plantatio » quasi classicum est in hac
materia (cf. notam 14).

17 — Unus Pater in lin. 20 s. post «perficiuntur» dicere vult «et

exercentur hinc in certis territoriis adhuc ab Apostolica Sede
agnitis, illinc inter istas turbas quae a Christo longe sunt».

R. — Non potest accipi, quia textum a maiore parte Concilii appro-
batum essentialiter mutaret.

18 — Tres Patres pro linn. 21-33 clariorem redactionem postulant.

R. — Providetur

a) secando phrasim in duas sententias, quarum prima in lin. 24
verbis « radicata est » finitur. Prosequitur textus « Ita ex se- [ 20 ]
mine...».

b) Deletur «cuius auditus ... convertat» (lin. 25 s.).

c) Emendatur mendum tvpographicum et dicitur in lin. 31 s.
loco « ornata » « instructae » (vide Modum 19 c).

19 — Unus Pater proponit

a) in lin. 24 loco «et» dicere «vel» propter congruentiam
cum lin. 17;

b) in lin. 30 loco «unita» dicere «unitae»;

c ) in lin. 31 s. loco «ornata» dicere «instructae» (similiter
duo alii Patres);

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[20] d) in lin. 34 loco «quod annuntiandum » « ad quod annun-

tiandum » ratione latinitatis (idem tres alii Patres);

e) in lin. 36 loco «mensa eucharistica» «pane eucharistico».
R. — a) Admittitur.

b) Non admittitur.

c ) Admittitur.

d) Admittitur.

e) Admittitur.

20 — 12 Patres proponunt, in lin. 27 loco «locales» scribere «parti-
culares ».

R. — Admittitur.

21 — Unus Pater postulat ut pag. 11 lin. 36 deleantur verbum «re-

nati» necnon citatio 1 Pt. 2, 23.

R. — Mendo typographico exciderunt verba «per verbum Dei»; cita-
tio debet esse 1 Pt. 1, 23.

22 — 5 Patres proponunt in pag. 12 lin. 4 loco « Itaque differt » scri-

bere « Differt autem ».

R. — Scribitur « Ita differt ».

23 — 2 Patres lin. 4-9 pag. 12 delere volunt, ut repetitiones vitentur.

R. — Non est repetitio eorum, quae in aliis numeris de Oecumenismo
dicuntur. Aliquo modo tamen de hac re provisum est, quia in-
cisum de oecumenismo nunc in fine n. 8 prostans huc transpo-
nitur.

[21] AD NUM. 7 [ Rationes et necessitas act. miss.~\

1 — Unus Pater in pag. 12, lin. 25 post «confirmavit» addere vult

«Eandem enim Ecclesia habet necessitatem quam ipse, Cuius
est Corpus ». Sic ratio interna necessitatis Ecclesiae ad salutem
in lucem ponatur.

R. — In lin. 20 post « Ipsi » inseratur « et Ecclesiae, quae corpus
Eius est » et sic intentioni satisfit.

2 — Unus Pater proponit a) in lin. 31 «fides» cum minuscula scri-

bere;

b) ibid. verba « sine eorum culpa » ut superflua omittere.

R. — a) Admittitur.

b) Textus stet. Quoad rem Const. Lumen Gentium sequitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

3 — Unus Episcopus pro linn. 30-37 novam redactionem proponit, [21]

quae Ecclesiam ut Epiphaniam et signum describit, ut tam libertas
Dei in salvando quam necessitas Ecclesiae profundius fundetur.

R. — Textus maneat. Innititur in Const. Lumen Gentium. De Epi-
phania in n. 9 sermo fit.

4 — Tres Patres in linn. 33-35 aliquid de iure hominum audiendi

Evangelium dicere proponunt.

R. — Non admittitur. Ius audiendi Evangelium non est incondicio-
natum.

5 — Unus Pater virgulam post «sacrum» (lin. 34) deleri vult.

R. — Admittitur.

6 — Duo Patres in pag. 13 linn. 1-2 proponunt expungere «gloriam-

que ... satagunt».

R. — Admittitur.

7 — Tres Patres in pag. 13 lin. 7 s. loco «conscie et plene» dicere

volunt « explicite et secure », ne doctrina de christianis anony-
mis insinuari videatur.

R. — Non admittitur, quia etiam «explicite» «implicitam» cogni-
tionem innuere videtur et sic nihil mutatur.

8 — Unus Pater proponit pag. 13 linn. 11-14 emendationem styli-

sticam.

R. — Mutatio non est necessaria.

9 — Tres Patres in lin. 18 post «condentis» addere volunt «et [22]

ad vitam aeternam possidendam elevantis », quia (sicut di-
cunt) alias esset falsa sententia, confundens ordinem naturalem
et supernaturalem.

R. — Additio non necessaria, quia de re iam provisum est, cf. respon-
sionem ad Modum 7 n. 2, et hic lin. 19 s.

10 — Unus Pater in lin. 17 s. loco «ad imaginem ... condentis» scri-

bere suggerit «mirabiliter condentis et mirabilius reformantis».

R. — Non admittitur, quia de redemptione agitur in lin. 19 s.

11 — Unus Pater contra formulam «tandem ... revera adimpletur»

(linn. 16 et 18) difficultatem movet, quia consilium Creatoris
in homine ante peccatum iam impletum erat.

R. — Textus potest stare, quia ideam biblicam exprimit in fine in-
tentionem originariam Dei adimpletum iri.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[22] AD NUM. 8 [ Act . miss. in vita historiaque hominum ]

1 — Unus Pater in p. 13 lin. 36 s. loco «genuinam ... veritatem»

scribere vult «primaevam eorum condicionem atque supernatu-
ralem vocationem ». In lin. 40 post « omnes » inserere vult
« Spiritus Sancti gratia moti », quia contextus immediatus de
vocatione ad vitam supernaturalem agit.

R. — Satisfit intentioni inserendo « integrae » ante « vocationis » (lin.
36). Quoad secundum propositum (ad lin. 40) dicendum textum
stare debere, quia aliquo modo desiderium naturale insinuat,
quin de eius efficacitate decernat.

2 — Unus Pater ante «vocationis» inserere vult « altioris » (lin. 36).

Post «humanitatis» (lin. 38) loco «novae» dici postulat «san-
guine suo regeneratae et renovatae », dum alii duo Patres propo-
nunt sicut in pag. 7 lin. 3 loco « novae » dicere « renovatae ».

R. — Loco «novae» dicitur «renovatae» (lin. 38); quoad vocationem
vide Modum praecedentem.

Duo Patres pro linn. 37-40 sequentem textum proponunt:
« ...cum Deus eo destinaverit homines a se seiunctos et inter se
divisos ut in Christo Novo Homine coadunarentur in spiritu
fraternitatis et pacis (cf. Eph. 2, 11-12)». Ratio eorum est re-
velationem vocationis hominum in Christo exponendam esse a
proposito supernaturali Dei et non relate ad adspirationes hu-
manas, quia secus opus Christi videtur reduci ad quid adimplens
illas naturales adspirationes.

Non admittitur. Textus non intendit tractatum dogmaticum de
vocatione hominis, sed aliquod momentum psychologicum tangit
quoad quandam coincidentiam inter adspirationes humanas et fi-
nem activitatis missionalis Ecclesiae.

Unus Pater proponit pag. 14 linn. 2-3 loco «nemini et nullibi»
dicatur « apud nullam gentem vel nationem ».

Non videtur opportunum cum in eadem linea iam agatur de
« stirpe et natione ».

5 — Unus Pater in pag. 14 lin. 9 s. in verbis « iudicii ... vitae » inver-
sionem tali modo proponit, ut positiva prius nominentur.

R. — Textus stet, quia animadversio non videtur satis fundata (cf.
1 Cor. 15, 46-51).

4 —
R. —

3 —
[ 23 ]

R. —

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

6 — Duo Patres in pag. 14 lin. 11 loco «mortem inferendo» seri- [23]

bere volunt « vetustate devicta », quia homo non ex propria vir-
tute vetustati mortem inferre potest.

R. — Textus potest stare, qui contextus sat clarus est.

7 — Unus Pater in lin. 19 s. loco «omnes vero» vult scribi «sed

omnes » propter logicam.

R. — Emendatio non necessaria.

8 — Unus Pater in lin. 21 loco «liberatore» scribere vult «red-

emptore ».

R. — Non admittitur.

9 — Duo Patres linn. 23-25 novam redactionem proponunt, ne li-

bertas et progressus temporibus anteactis, fraternitas, unitas et
pax temporibus futuris exclusive tribui videantur.

R. — Maneat textus. Sat clarum est eum non distribuere velle di-
versa bona ad diversa tempora.

10 — Unus Pater proponit in lin. 28 loco «Revera autem divisio»

scribere «Divisio autem».

R. — Admittitur. Insuper propter novum contextum, ad quem hoc
incisum nunc transponitur (cf. n. 6, Modos 1 Resp. b) loco
« nuntium hoc pacis obscurat » nunc verbis ex Decreto De [24]
Oecumenismo, 1, assumptis dicitur: «Sanctissimae causae prae-
dicandi Evangelium omni creaturae detrimentum affert ».

11 — Unus Pater in linn. 34-36 loco «in uno ... reddant» scri-

bere proponit « in uno grege coadunentur et ita coram genti-
bus de Christo, Domino suo, unanimiter testimonium reddere
possint ».

R. — Admittitur.

12 — 57 Patres pro toto inciso a linn. 28-38 novum textum propo-

nunt, quia textus schematis secundum eos ambiguus est et
indifferentismum favet. Unus Pater dicit has lineas sibi minime
placere, quia sapere videntur non rectum oecumenismum.

R. — Modus non admittitur, quia cum Decreto De Oecumenismo
non concordat, dum textus schematis in plena concordantia
cum hoc Decreto compositus est. Vide etiam emendationem ex
Modo 11 desumptam et novum initium incisi (Modus 10).

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[241 AD NUM. 9 [ Indoles eschatologica act. miss.]

1 —

R. —
2 —

R. —

3 —

R. —

4 —

R. —

5 —
[25] R. —

6 —

R. —

7 —

R. —

8 —

R. —

4 Patres «Itaque» (pag. 14 lin. 9) tollere volunt, quia post
insertionem textus de Oecumenismo non iam bene quadrat.

Res solvitur, quia insertio de Oecumenismo alibi ponitur.

Uni Patri verba « nihil aliud est et nihil minus quam » (pag. 15
lin. 5s.) ambigua videntur. Alius Pater ea superflua censet.
Textus sat clarus est. Non delentur, quia sic textus nimis siccus
evaderet.

Unus Pater loco «manifestando perficit» (pag. 15 lin. 9) dicere
vult «manifestat et perficit», quia perfectio non fit per solam
manifestationem .

Dicatur «manifeste perficit».

Unus Pater in pag. 15 lin. 9 loco «historiam salutis» scribere
proponit « oeconomiam salutis » ad vitandas repetitiones.

Stet textus, qui consulto dicere vult Deum in historia profana
historiam salutis perficere.

Duo Patres volunt ut pag. 15 linn. 10-11 loco « sacramentorum »
dicatur «sacrorum» ut includatur etiam Missa.

Textus stet. Eucharistia in textu, qui ex proposito multorum
Episcoporum desumptus est, satis extollitur.

Unus Pater in lin. 12 s. loco «Christum ... reddit» scribere
vult « ipse Christus, auctor salutis, seipsum praesentem reddit.
Per activitatem missionalem Ecclesiae ipse Christus etiam, quid-
quid...» et in lin. 16 loco «Auctori suo Christo» «sibi ipsi».
Ratio eius in hoc consistit, quia activitas missionalis solum-
modo Christum praesentem reddere potest, quia ipse per eam
seipsum praesentem reddit.

Textus potest stare, quia iam satis innuitur Christum esse
auctorem principalem, qui seipsum per activitatem missionalem
praesentem reddit.

Unus Pater verba «qui imperium ... arcet» (lin. 17 s.) deleri
desiderat, quia superflua.

Textus stet, quia postulatis plurium Patrum respondet.

Unus Pater in lin. 20 delere vult « ritibus et », quia secundum
eum nihil boni est in ritibus paganorum.

Stet textus. In historia Ecclesiae haud pauca ex ritibus pagano-
rum — non sine purgatione — in S. Liturgiam assumpta sunt.
De sanatione et purgatione vide lin. 21 s.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

EMENDATIONES ADMISSAE

Pag. 5 lin. 1 legatur: «1. Ad Gentes divinitus missa ut sit “uni-
versale salutis sacramentum ” 1 Ecclesia ex intimis propriae catholicitatis
exigentiis, mandato sui Fundatoris obediens ( cf . Mc. 16, 16), Evange-
lium ad omnes homines nuntiare contendit. Ipsi enim Apostoli, in qui-
bus Ecclesia est condita, vestigia Christi sequentes, “praedicaverunt
verbum veritatis et genuerunt Ecclesias”. 2 Eorum successorum officium
est hoc opus perenne reddere, ut “sermo Dei currat et clarificetur”
(2 Tbess. 3, 1) et Regnum Dei ubique terrarum annuntietur et instau-
retur ».

Pag. 5 lin. 15 citatio legatur « cf. Mt. 5, 13-14)».

Pag. 5 lin. 27 citatio legatur «{cf. Eccli. 36, 19)».

Pag. 6 lin. 2 legatur: «Hoc autem Propositum ex “fontali amore”
seu caritate Dei Patris profluit, qui, cum sit Principium sine Principio,
ex quo Vilius gignitur et Spiritus Sanctus per Filium procedit, ex nimia
et misericordi benignitate sua libere creans et insuper gratiose vocans
nos ad Secum communicandum in vita et gloria, bonitatem divinam
liberaliter diffundit ac diffundere non desinit, ita ut qui conditor est om-
nium, tandem fiat “omnia in omnibus” (1 Cor. 15, 28), gloriam suam
simul et beati tudinem nostram procurando».

Pag. 7 lin. 2 legatur: «Cum Deus sit, in ipso inhabitat omnis pleni-
tudo divinitatis corporaliter {Coi. 2, 9)».

Pag. 7 lin. 7 legatur: « Itaque per vias verae Incarnationis processit
Filius Dei, ut homines divinae naturae participes faceret, propter nos
egenus factus cum esset dives, ut illius inopia nos divites essemus (2 Cor.
8, 9) ».

Pag. 8 lin. 11 legatur: «A Pentecoste enim inceperunt “actus Apo-
stolorum”, sicut superveniente Spiritu Sancto in Virginem Mariam con-
ceptus fuerat Christus et eodem Spiritu Sancto in ipsum orantem descen-
dente Christus actus fuerat ad opus ministerii sui. 7 ».

Pag. 8 lin. 22 legatur: « Spiritus Sanctus Ecclesiam totam per omnia
tempora “in communione et ministratione unificat, diversis donis hie-
rarchicis et charismaticis instruit”, 9 ecclesiastica instituta quasi anima
eorum vivificando 10 et eundem missionis animum, quo ipse Christus
actus fuerat, in cordibus fidelium instillando. Aliquando etiam actionem
apostolicam visibiliter praevenit, 11 sicut eam variis modis indesinenter
comitatur et dirigit 12 ».

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[27] Pag. 8 lin. 35 citatio legatur: «(Mc. 3, 13; cf. Mt. 10, 1-42)».

Pag. 8 lin. 37 legatur: «Deinde, cum semel morte, resurrectione
et ascensione sua complevisset in seipso mysteria salutis nostrae et reno-
vationis universorum».

Pag. 9 lin. 13 legatur: «Inde Ecclesiae officium propagandi fidem
salutemque Christi incumbit, tum virtute expressi mandati, quod ab
Apostolis haereditavit Ordo Episcoporum, cooperantibus Presbyteris , una
cum Successore Petri Ecclesiaeque Summo Pastore, tum virtute vitae
quam membris suis influit Christus ».

Pag. 9 lin. 33 legatur: « Cum haec missio continuet et per decursum
historiae explicet missionem ipsius Christi, qui evangelizare pauperibus
missus est , eadem via, instigante Spiritu Christi, Ecclesia procedere debet
ac ipse Christus processit, via nempe paupertatis, oboedientiae, servitii et
sui ipsius immolationis usque ad mortem, ex qua per resurrectionem suam
victor processit».

Pag. 10 lin. 26 legatur: « Quod autem ad homines, coetus et populos
attinet, eos gradatim tantum tangit ac penetrat, et sic eos in catholicam
plenitudinem assumit. Cum qualibet autem condicione vel statu actus
proprii seu apta instrumenta congruere debent.

Incepta peculiaria quibus Evangelii praecones ab Ecclesia missi,
euntes in mundum universum, munus Evangelium praedicandi et Ec-
clesiam ipsam implantandi inter populos vel coetus nondum in Christum
credentes exsequuntur, communiter “missiones” nuncupantur, quae per
activitatem missionalem perficiuntur, et plerumque exercentur in certis
territoriis a Sancta Sede agnitis. Finis proprius activitatis huius missio-
nalis est evangelizatio et plantatio Ecclesiae in populis vel coetibus in
quibus nondum radicata est. 14 Ita ex semine verbi Dei, Ecclesiae auto-
chtonae particulares ubique in mundo sufficienter conditae crescant, vi-
ribus quidem propriis ac maturitate praeditae, quae hierarchia propria
cum populo fideli unita et mediis quasi affinibus christianae vitae plene
ducendae sufficienter instructae suam partem in utilitatem totius Eccle-
siae afferant. Medium principale huius implantationis est praedicatio
Evangelii Iesu Christi, ad quod annuntiandum Dominus discipulos suos
misit in mundum universum, ut homines per verbum Dei renati (cf . 1 Pt.
1, 23) Ecclesiae per Baptismum aggregentur, quae ut Verbi incarnati
corpus ex verbo Dei et pane eucharistico nutritur et vivit (cf. Act. 2, 42).

In hac missionali activitate Ecclesiae, diversae condiciones aliquando
permixtae occurrunt: inceptionis primum seu plantationis, deinde novi-
tatis seu iuventutis. Quibus tamen expletis, actio missionalis Ecclesiae
non desinit, sed Ecclesiis particularibus iam constitutis officium incumbit

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

eam continuandi et praedicandi Evangelium singulis, qui adhuc foris [27]
sunt ».

Pag. 11 lin. 1 legatur: «Ecclesia tunc debet perpendere , num hae [28]
condiciones activitatem suam missionalem denuo requirant. Insuper, re-
rum adiuncta aliquando talia sunt ut possibilitas pro tempore desit prae-
conium evangelicum directe ac statim proponendi: tunc quidem missio-
narii possunt ac debent patienter, prudenter ac simul magna cum fiducia,
saltem caritatis et beneficientiae, Christi testimonium praebere et sic
vias Domino praeparare et ipsum aliquo modo praesentem reddere.

(Lin. 40) Sic patet activitatem missionalem intime ex ipsa natura
Ecclesiae profluere, cuius fidem salvificam propagat, cuius catholicam
unitatem dilatando perficit, cuius apostolicitate sustentatur, cuius colle-
gialem Hierarchiae affectum exercet, cuius sanctitatem testificatur, diffun-
dit ac promovet. Ita differt activitas missionalis inter gentes tam ab acti-
vitate pastorali erga fideles exercenda, quam ab inceptis suscipiendis ad
unitatem Christianorum redintegrandam. Attamen duo haec cum missio-
nali navitate Ecclesiae arctissime coniunguntur.

Divisio autem Christianorum sanctissimae causae praedicandi Evan-
gelium omni creaturae detrimentum affert lShls et aditum ad fidem multis
praecludit. Quam ob rem causa missionalis activitatis et causa Christia-
norum unitatis redintegrandae arcte coniunguntur; ex necessitate mis-
sionis omnes baptizari ad hoc vocantur, ut in uno grege coadunentur et ita
coram gentibus de Christo, Domino suo, unanimiter testimonium reddere
possint. Quod si unam fidem nondum plene testificari queant, mutua
saltem aestimatione ac dilectione animentur oportet».

Pag. 12 lin. 18 legatur: «Oportet igitur ut ad Eum, per praedicatio-
nem Ecclesiae agnitum, omnes convertantur et Ipsi et Ecclesiae , quae
Corpus Eius est, per Baptismum incorporentur».

Pag. 12 lin. 31: «fidem» scribatur cum F minuscula.

Pag. 12 lin. 40 legatur: « Ad eam persequendam impelluntur mem-
bra Ecclesiae caritate qua Deum diligunt et qua cum omnibus hominibus
cupiunt communicare in spiritualibus bonis tam praesentis quam futurae
vitae».

Pag. 13 lin. 34 legatur: «Christum enim manifestando, eo ipso Ec-
clesia hominibus genuinam eorum condicionis atque integrae vocationis
veritatem revelat, cum Christus principium sit et exemplar huius humani-
tatis renovatae, fraterno amore, sinceritate et pacifico spiritu imbutae, ad
quam omnes adspirant».

Pag. 15 lin. 5 legatur: « Activitas missionalis nihil aliud est et nihil
minus quam propositi Dei manifestatio seu Epiphania et adimplemen-

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[28] tum in mundo et in eius historia, in qua Deus, per missionem, historiam
salutis manifeste perficit ».

Pag. 17 nota 15 bis legatur: « 15 bis Decr. Unitatis Redintegratio, 1 ».

[29] QUAESITUM PARTICULARE

An placeat expensio facta a Commissione de Missionibus circa Modos,
n. 6 respicientes, cum correctionibus supra indicatis ?

QUAESITUM GENERALE

An placeat expensio facta a Commissione de Missionibus circa Modos,
reliquos numeros Capitis I respicientes, cum correctionibus supra
indicatis?

[ 30 ]

Caput II

DE IPSO OPERE MISSIONALI

Exitus suffragationum
(10 novembris 1965)

Suffr. VI: nn. 10-12

Votantes 2.161

Placet 2.154

Non placet 7

Vota nulla 0

Suffr. VII: nn. 13-14

Votantes 2.175

Placet 2.165

Non placet 9

Vota nulla 1

Suffr. VIII: nn. 13-18

Votantes 2.182

Placet 2.138

Non placet 37

Vota nulla .. .. 7

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

Sujfr. IX: de integro Capite

Votantes 2.116

Placet 1.982

Non placet 13

Placet iuxta modum 118

Vota nulla 3

[30]

Integrum Caput a Congregatione Generali approbatum est.

Omnes Modi, a Patribus tempestive introducti, praevie ordinati sunt
et deinde a Commissione sedulo examinati.

AD NUM. 10 [ Introductio ] [31]

1 — Pag. 19 linn. 13-14: loco «immo ... negant», dicatur: «alii

eius existentiam ... expresse negant, immo quandoque acriter
oppugnant». Ratio: Haec est conditio in pluribus regionibus
(1 Pater).

R. — Acceptatur, omittendo acriter.

2 — Pag. 19 lin. 18 supprimatur « sua » quia incarnatus non est Chri-

stus, sed Filius Dei (1 Pater).

R. — Non admittitur, quia locutio est conformis modo loquendi
S. Pauli (ad Coi.) et Symbolo Nicaeno-Constantinopolitano.

AD NUM. 11 [De testimonio vitae et de dialogo ]

1 — Pag. 19 lin. 28: deleatur punctum post «sunt» (2 Patres).
R. — Acceptatur.

2 — Pag. 19 lin. 27: loco «virtutem Spiritus Sancti, quo in con-

firmatione ...» dicatur: « qua per confirmationem ...». Ratio:
ut ad analogiam baptismi (lin. 26) instrumentalitas sacramenti
exprimatur; — «qua» refertur ad virtutem (1 Pater).

R. — Acceptatur per. Manet « quo », quia causalitas potius refertur
ad ipsum Spiritum Sanctum.

3 — Pag. 20 lin. 2, post «vinculum» addatur plenius. Ratio est

quia iam antea vinculum aliquatenus percipitur (1 Pater).

R. — Acceptatur.

4 — Pag. 20 linn. 3-26: Optativus indiscriminatim adhibetur, quod

impressionem paternalismi gignit (1 Pater).

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[31] R. — Mutari non debet; describuntur enim habitudines quae in fide-

libus requiruntur et desiderantur, quae vero nullatenus semper
adsunt.

Pag. 20 linn. 5-10: Testimonium fidelium in coetibus cultura-
libus prudentia moderandum est, cum non in omni activitate
participare possint (1 Pater).

Nil addendum videtur, nam e contextu patet: typus praesentiae
fidelium in societate humana est ipse Christus (n. 10 et n. 11,
pag. 20 lin. 20); insuper haec praesentia ut manifestatio novi
hominis describitur.

[32] 6 — Pag. 20 lin. 10, post «religiosis» addatur: «vitantes tamen

confusionem et falsum irenismum» (1 Pater).

R. — Non est necessarium, cum e contextu satis pateat. Cf. Modus 5.

7 — Pag. 20 lin. 15: post « immo vero» addatur «ut». Ratio est

melior latinitas (1 Pater).

R. — Admittitur.

8 — Pag. 20 linn. 18-19: loco «colloquio vere humano», «ad divi-

nam...». Ratio: Ne colloquium vere humanum videatur esse
causa conversionis, cum sit via tantum (1 Pater).

R. — Non acceptatur, nam textus insistit in colloquio tamquam me-
dio salutis hominum, non occasione tantum.

5 —
R. —

AD NUM. 12 [De praesentia caritatis\

1 — Pag. 20 lin. 30: loco «alterutrum» dicatur «invicem». Ratio,

quia agitur de relatione inter plures, non inter duos tantum.
R. — Acceptandum videtur.

2 — Pag. 20, lin. 32: loco «sine discrimine» dicatur «cuiuscum-

que sint». Ratio: ne textus discrepet a Gal. 6, 10 ubi dicitur
diligendos esse maxime domesticos fidei (2 Patres).

R. — Non admittitur, cum non bene sonet. Sine discrimine non pro-
hibet gradus in caritate, sed nullum excludit ex caritate.

3 — Pag. 20 lin. 31: loco «enim» ponatur «revera». Ratio, quia

«enim» repetitur lin. 34 (1 Pater).

R. — Admittitur.

4 — Pag. 20 lin. 32: post «nationis» addatur stirpis. Ratio est

plaga razzismi (1 Pater).

R. — Admittitur «stirpis», sed ponitur loco «nationis», ne sub-
stantiva nimis cumulentur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

5 — Pag. 20 lin. 34: omittatur «seu gratitudinem ». Ratio: grati- [32]

tudo enim est virtus (2 Patres).

R. — Tamen maneat, nam quamvis sit virtus, tamen in actione cari-
tativa non quaerenda est.

6 — Pag. 20 lin. 36: loco «homines ipsos sollicitos habeant», di-

catur «erga homines sollicitos se habeant». Ratio est melior
latinitas (2 Patres).

R. — Ad hunc et sequentes modos, respicientes latinitatem textus, [33]
per hanc redactionem textus respondemus: «Ita et fideles ca-
ritate sua ipsi homini solliciti sint (...) diligendo eum eodem
motu quo Deus hominem quaesivit ».

7 — Pag. 20 linn. 36-37: dicatur: homines ipsos solliciti amplectan-

tur . . .

Ratio est melior latinitas (1 Pater).

R. — Nova redactio textus v. ad Modum 6.

8 — Pag. 20 lin. 36: loco «sollicitos habeant» dicatur «diligant ...

quaerendo eos eodem modo, quo...». Ratio est latinitas (2 Pa-
tres).

R. — V. nova redactio textus ad Modum 6; «motu» vero retinendum
est, quia motus caritatis christianae tamquam continuatio motus
divini intelligendus est, quo Deus nos quaesivit; « quaerere » ve-
ro non dicitur inter homines, sed de Deo circa homines.

9 — Pag. 20 lin. 37: « dolo malo » omittatur (2 Patres) « malo » omit-

tatur (4 Patres).

R. — Omittitur; idem enim positive dicitur, cum dilectio in ipso Deo
originem et exemplum habeat.

10 — Pag. 20 lin. 37: loco «sine dolo malo» dicatur sine fictione.

Ratio, quia est terminus biblicus, aequivalens, sed positive ex-
primens, ideam «sine dolo» (1 Pater).

R. — Omittitur «sine dolo». Sine fictione vero non dicitur, quia ter-
minus bene quidem exprimit sinceritatem caritatis humanae, sed
non applicari potest ad Deum eiusque caritatem, ad quam in
contextu etiam refertur.

11 — Pag. 20 lin. 38: loco «Deus hominem quaesivit» dicatur «Deus

hominem diligit» (1 Pater).

R — Maneat « quaesivit » quia motum caritatis divinae exprimit, quo
ad nos venit; quod immediate postea (lin. eadem) explicatur in
descriptione caritatis Christi.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[33] 12 — Pag. 21 lin. 12: dicatur ceteris loco coeteris (1 Pater).

R. — Admittitur.

13 — Pag. 21 lin. 15: loco «devovebunt» dicatur devovet (2 Pa-
tres).

R. — Acceptatur.

[34] 14 — Pag. 21 linn. 17-19: loco «non tantum... sed simul» dicatur:

«per scholas, quae considerandae sunt tamquam medium... et
ut servitium...». Ratio: duo fines non debent separari, sci. edu-
catio Christianorum et servitium populi (1 Pater).

R. — Textus maneat, quia de duobus finibus omnino distinctis (licet
connexis) agitur, sci. de formatione iuventutis catholicae, et de
servitio praestando societati civili.

15 — Pag. 21 lin. 23: omittatur «Christiani». Ratio: quia subiectum

idem manet cum sententia praecedente (« Christifideles » lin. 12)
unde repetitio non requiritur. « Christiani » vero non potest con-
tradistingui a «communitatibus Christianis» lin. 31 (1 Pater).
R. — Acceptatur.

16 — Pag. 21 lin. 28: post «operam suam» inseratur «prudenter»

(3 Patres).

R. — Admittitur.

17 — Pag. 21 lin. 28 addatur: « cautelis adhibitis pro fide servanda»

Ratio: cooperatio cum non-catholicis caute praestanda est (1
Pater).

R. — Intentioni modi satisfit per additionem prudenter, v. supra.

18 — Pag. 21 lin. 33: addatur: «Ecclesia vero hac collabor atione

fidelium se in moderamen terrenae civitatis ingerere haud vult;
sed e contra, Deo adiuvante, caritate et fideli servitio hominibus
ministrare exoptat». Ratio: Ne ius Ecclesiae ad res terrenas sub
aspectu morali moderandas praeiudicetur (1 Pater).

R. — Non acceptatur, quia additio repetitiva sonat. Textus approbatus
non videtur praeiudicare iura moralia et religiosa Ecclesiae.

19 — Pag. 21 lin. 34: dicatur: « Nihil aliud sibi vindicat nisi ut Deo

adiuvante ... ministret, illos que in omnibus iuvet ». Ratio: Textus
schematis videtur implicare, ad serviendum specialem auctorita-
tem requiri. « In omnibus » vero addatur, ut in operationem ec-
clesiae etiam opera misericordiae spiritualis includantur, uti do-
cere (1 Pater).

R. — Textus maneat, cum assumatur ex actis Pauli VI (v. notam).
Includit textus etiam opera spiritualia misericordiae, et de do-
cendo explicite agit linn. 14-23.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

20 — Pag. 21 lin. 39 dicatur «intime cum ceteris hominibus coniun-

cti » ne appareat discipulos Christi non esse ex hominibus ( 1
Pater).

R. — Nullum est periculum, cum in eadem pagina dicatur « cum ce-
teris hominibus ».

21 — Pag. 22 lin. 1: dicatur «Etsi primum et directe non quaerant

progressum et prosperitatem...». Ratio: Corpus et anima inse-
parabilia sunt, unde corporalia negligi non debent (1 Pater).

R. — Additio non videtur necessaria, nam in textu acceptato per
« mere materialem » bona corporalia nullatenus excluduntur,
sed opus Ecclesiae ad materialia restringi negatur.

22 — Pag. 22 linn. 1-6: Addatur: « ... materialem hominum, sed sem-

per et in omnibus primum Regnum Dei et iustitiam eius, atque
orant ut ipsum adveniat, dum hominum dignitatem...». Ratio:
ut ipsius Christi verbis finis activitatis Ecclesiae explicetur (1
Pater).

R. — Additio non placet, quia textus approbatus non ita augendus
est; et quia idea textus ita flectitur. Ad finem huius operationis
describendum enim gradatim ascendit linn. 3-12.

AD NUM. 13 [De evangelizatione et conversione ]

1 — Totus numerus reficiatur vel omittatur quia est fere inintellegibi-

lis (unus Pater).

R. — Non admittitur quia contra normas generales cum textus iam
approbatus sit.

2 — Scripturarum citationum referentiae textum difficiliorem intel-

lectu reddunt (6 Patres).

R. — Hae citationes introductae sunt ad mentem interventuum plu-
rium Patrum; cf . Relatio (in « Textus emendatus et relationes »
pag. 75) — et textus iam approbatus est a Concilio.

3 — Pag. 22 lin. 22: Addatur: « lesus Christus, natus mortuus et

resurrectus, ut non christiani...». Ratio: quia aliqui, ne forte
christiani scandalizentur, aspectum unum vitae Iesu Christi eis
abscondere conantur, praesertim mortem super Crucem (unus
Pater).

R. — Haec in textu iam adsunt, cum citentur kerygmata apostolica ad
gentiles.

40 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[36] 4 — Pag. 22 lin. 31: loco « necessario » ponatur « sane » (unus Pa-

ter).

R. — Admittitur.

5 — Pag. 22 lin. 33: supprimatur «avulsum a peccato» quia haec

verba difficile interpretantur (unus Pater).

R. — Non admittitur, quia necesse est ut, in processu conversionis,
de peccato agatur.

6 — Pag. 22 a) lin. 33: loco «avulsum a peccato» dicatur «melius

adiutum in lucta contra peccatum».

b) lin. 33: et addatur: «plene introduci in mysterium amo-
ris Dei ».

c) lin. 34: addatur: «qui eum nunc vocat».

d) lin. 37: addatur: «spirituale iter expeditius aggreditur».

e) linn. 4-5 (pag. 23): loco «sensus et morum» dicatur «in
modo sentiendi et agendi » .

Rationes: iam ante conversionem sunt qui luctant contra pec-
catum et iam religiose vivunt.

— Textus est ofiensivus religionibus in quibus ritus purifi-
cationis et ascesis exsistunt.

— Textus est ofiensivus Deo qui iam agit in illis hominibus
quos ut peccatores amat.

— Contradicit omnia quae dicuntur, in aliis documentis Con-
cilii, de bono et vero quod habetur in religionibus non Christia-
nis (5 Patres).

R, — Ad a) et b): non admittuntur, quia in textu agitur de conscien-
tia quam homo sub lumine conversionis acquirit; haec conscien-
tia sese referre debet ad peccatum et ad Christum in quo revela-
tur mysterium amoris Dei.

Ad b): insuper non admittitur quia conversio non constituit
plenam introductionem in mysterium amoris Dei.

Ad c ): nequit admitti quia, secundum S. Paulum mysterium
vocationis et electionis in Christo reponitur ante constitutionem
mundi.

Ad d) textus agit de itinere spirituali in fide christiana,
cuius obiectum primarium est mysterium mortis et resurrectio-
nis Christi. Antea talis non habebatur fides. Unde Modus admitti
nequit.

Ad e): haec emendatio stylum tantum respicit. Attamen sen-
sus (mentalita) videtur in casu accuratior locutio quam modus
sentiendi, quae magis ad affectum sese refert: Ergo stat textus.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

7 — Pag. 23 lin. 4: loco « secum trahens» legatur «in quantum [37]

trahit », ne supponatur omnes non christianos esse simpliciter
pessimos, quia ab integra malitia progressive ad mutatos sensus
et mores portandi sunt (4 Patres).

R. — Non admittitur quia talia non supponit textus. De cetero Chri-
stus ipse omnes vocat ad poenitentiam seu metanoiam in quo
praecise consistit conversio vera.

8 — Pag. 23 lin. 7: post «evolvi» nova incipiatur propositio, quia

est nova series idearum (unus Pater).

R. — Textus emendatur ad mentem.

9 — Pag. 23 lin. 14: loco «artibus importunis» dicatur «indebitis

artibus », nam S. Paulus praecise loquendo de opere evangeliza-
tionis scribit quandoque praedicandum importune (2 Patres).

R. — Non admittitur, quia hic non agitur de praedicatione etiam im-
portune facienda (de quo agitur pag. 22 linn. 17-21), sed de
artibus importunis ut quis ad fidem amplectendam inducatur
vel allidatur.

10 — Pag. 23 lin. 12: addatur: «Ecclesia semper prohibuit et pro-

hibet...» et lin. 14 supprimatur «vel artibus importunis indu-
catur et alliciatur» (unus Pater).

R. — Esset inutile.

11 — Pag. 23 linn. 12-16: legatur: «Actus enim fidei non ex coactione

externa neque ex artificiis importunis, vel ex promissionibus
bonorum temporalium oriri potest, sed ex libera et sincera vo-
luntate hominis. Ecclesia fortiter quoque vindicat ius quo gau-
dent omnes homines ne iniquis vexationibus a fide deterreantur ».
Ratio: ne insinuetur missionarios catholicos infideles inducere
ad fidem mediante coactione vel artibus importunis (54 Patres).

R. — Non admittitur, tum quia nova redactio insinuaret talia media
revera adhiberi, tum quia pelagianismum sapere posset.

12 — Pag. 23 linn. 17-18: eradicetur haec sententia, quia constituit

gravissimam offensam traditioni Ecclesiae (1 Pater).

R. — Non admittitur, quia esset contra normas; est ad laudem tradi-
tionis Ecclesiasticae, non in eius offensam.

13 — Pag. 23 lin. 19: addatur: «Ut fides enim accedentium ad Ec-

clesiam sit authentica, hoc est, rationabile obsequium (cf. Rom.

12, 1), sedulo, pro capacitate eorum edoceantur Deum esse locu- [38]
tum; quapropter, mysteriis christianae religionis firmiter adhae-

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

rendum esse, utpote a Deo qui nec falli nec fallere potest, reve-
lata» (Denz. 2778). Ratio: Ne praeambula fidei, quae semper
valida et momentosa habita sunt, credantur nunc parvipenda ab
hoc Concilio (unus Pater).

R. — Non admittitur, quia introductio textus longioris est contra nor-
mas. De cetero, locutio « rationabile obsequium » sensu non
biblico sed scholastico sumitur. Tandem, tota prima paragraphus
huius numeri realiter et fortiter continet ea quae haec emenda-
tio nititur exprimere verbis in schola adhibitis.

AD NUM. 14 [ De Catechumenatu et Initiatione christiana~\

1 — Pag. 23 lin. 21: Sic incipiat paragraphus: «Homines numerosi

ac innumerabiles qui, cum bona voluntate, praedicationem Evan-
gelii auscultant, sed paganis consuetudinibus nondum renun-
tiant, audientes dicuntur; Ecclesia eos habet curae, magna cum
diligentia, qui veritatem quaerunt. Inter illos, qui fidem in Chri-
stum a Deo per Ecclesiam acceperunt, et proprium responsum
reddunt...». Ratio: «audientes» non iam conversi sunt, ergo
non sunt catechumeni, sed de his Ecclesia curam maximam ha-
bere debet. Insistitur ut haec in Decreto dicantur propter maxi-
mum momentum pastorale (1 Pater).

R. — In emendatione proposita, sensus vocabuli audientes discrepat
a sensu recepto in Traditione praesertim apud S. Augustinum.
Ergo Concilium hanc propositionem uti sonat nequit suam fa-
cere. Res tamen est maximi momenti in activitate missionali, sed
locus de ea tractandi non est in paragrapho de catechumenatu.
Commissio aestimat principia generalia satis enucleata esse sub
nn. 11, 12 et 13. Quoad modum vero quo praxis pastoralis de
iisdem curare debet, de loco ad locum ita differunt adiuncta
(v. g. dialogum privatum, prae-catechumenatus indi vidualis, sic
dicti sympathizantes in unum convenientes, «postulatus» collec-
tive rite organizatus) ut impossibile videatur rem pressius deter-
minare.

2 — Pag. 23 lin. 36: loco « sat longum » legatur « apte protractum »,

quia diuturnitas catechumenatus non potest a priori et pro tota
Ecclesia statui, et insuper ratio in relatione allata ex Const.
«De S. Liturgia» non valet cum ibi de duratione catechumena-
tus non sit sermo (1 Pater).

R. — Admittitur et dicitur «debite protractum».

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

3 — Pag. 23 lin. 27: post verba «suo Magistro coniunguntur », ad- [39]

datur: «Attamen diuturnitas seu duratio legalis catechumenatus
ne sit causa cur catechumeni animum abiiciant. Catechumenatus
brevis (v. g. 3 mensium) sed activus et bene ordinatus melius
praeparat catechumenum ad baptismum quam « catechumenatus
legalis » prorogatus (v. g. 2 annorum) quo durante formatio
activa catechumeni neglegatur ratione diuturnitatis praeparatio-
nis temporis. Etenim hoc magni momenti est ut catechumeni
apte initientur mysterio salutis, etc. » (1 Pater).

R. — Cum in textu iam approbato non agatur de « catechumenatu le-
gali », sed de principiis pastoralibus ad catechumenatum instau-
randum, haec additio esset contra normas statutas. De cetero,
partim provisum est in Modo praecedenti.

4 — Pag. 23 linn. 29-30: dicatur: «sacris ritibus, de iudicio Ordi-

narii loci successivis temporibus celebrandis ...» (2 Patres); nam
haec verba habentur in art. 64 Const. «De S. Liturgia». Etiam
hic inserantur, quia convenientia et utilitas talium rituum suc-
cessivorum variant secundum diversitatem regionum et perso-
narum.

R. — Haec additio non est necessaria, cum textus, in nota 4, remittat
ad articulum citatum Const. «De S. Liturgia», ubi agitur de in-
stauratione catechumenatus liturgici, et ubi decernitur quod eius
praxis pendet ab Ordinario loci.

5 — Pag. 23 linn. 34-38: referentiae citationum Scripturae, quae

textum parum intelligibilem reddunt, ad calcem in notis conve-
nientibus ponantur (3 Patres).

R. — Est contra praxim iam adoptatam in actibus Concilii iam editis.

Hae referentiae introductae sunt in textum emendatum ad satis-
faciendum multis observationibus Patrum.

6 — Pag. 23 lin. 24: addatur «liberati a peccato ( Rom . 6, 18. 22) et

a potestate tenebrarum». Mirum est quod in toto processu con-
versionis infidelium non fiat mentio de peccatis (2 Patres).

R. — Mentio fit de peccatis initio processus conversionis, n. 13 (p. 22,
lin. 33) et in ipso textu impugnato dum dicitur «Christo com-
mortui », quod significat peccatis mori, ut explicatur in texti-
bus S. Scripturae citatis. Ergo inutilis foret haec additio.

7 — Pag. 24 lin. 8: loco « praesertim » dicatur « speciali autem modo »

(1 Pater).

R. — Patet et scribetur: «speciali autem modo».

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[40] AD NUM. 15 [De formatione Communitatis christianae~\

1 — Totus numerus videtur periculum inducere syncretismi et indif-

ferentismi circa religionem et confirmare doctrinam in India vi-
gentem quod omnes religiones sunt bonae et viae ad Deum. Con-
cilium debet dicere quod finis missionum est homines incorpo-
rare in Christum in vera Ecclesia (1 Pater).

R. — Hoc periculum non videtur exsistere (cf. prima alinea huius
numeri collata cum n. 13); quoad finem missionis satis provi-
sum est sub n. 7 huius Decreti.

2 — Pag. 24 lin. 32: deleatur verbum triplex, nam non est cur insista-

tur utrum munus triplex sit (1 Pater).

R. — Acceptatur et scribitur: « munera a Deo sibi concredita exerceant
sacerdotale, propheticum et regale».

3 — Pag. 25 linn. 15-33:

a) haec paragraphus penitus mutanda est quia fovet indifferen-
tismo et confusionismo nomine oecumenismi (1 Pater);

b ) paragraphus supprimi deberet, quia confusionismo valde fa-
vet et propagat maximum errorem collaborationis cum acatholicis
(1 Pater);

c ) neophyti nostri generatim sunt rudes, nihil intelligunt de
oecumenismo. Sufficiat declarare: « spiritus oecumenicus neophy-
tis explicetur, qui probe aestiment fratres in Christo credentes
esse Christi discipulos. Simul autem clare sciant et agnoscant
unicam esse religionem veram, catholicam » - omnia alia omittan-
tur (1 Pater);

d) omnis mentio de fovendo oecumenismo omittatur, quia in
multis missionibus propter actionem multarum sectarum con-
tra fideles, actio oecumenica nunc no,n est possibilis (unus Pater);

e) commendetur prudentia et modus agendi quando per secta-
rismum et malam fidem seiunctorum haec cooperatio afferat detri-
mentum communitatibus catholicorum (1 Pater).

R. — Textus iam approbatus est, ergo secundum normas nequit penitus
mutari nec expungi. De cetero,

ad a) et b) textus minime favet indifferentismo et confusioni-
smo; e contra fortiter insistit ut his ab erroribus praecaveatur;

ad c) spiritus oecumenicus non est simpliciter explicandus;
Spiritus Sanctus in cordibus et mentibus fidelium gratiam unita-
tis operatur. Unde textus habet: « nutriatur »;

ad d) etiam ubi determinatae formae cooperationis ob certa

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

adiuncta impossibiles sint, tamen de fovendo oecumenismo loqui [40]
possumus; cum ubique saltem forma initialis, quae etiam est [ 41 ]
principalior, oratio scii, ad Patrem ad exemplum Christi {Io. 17),
observanda sit;

ad e) prudentia satis commendatur in textu, non solum quia
remittit ad decretum de Oecumenismo, sed explicitis verbis:
«quantum sinant condiciones religiosae» (lin. 19), «pro quanto
datur» (lin. 23), quae omnia introducta sunt in textu secundum
observationes Patrum circa schema Propositionum et circa sche-
ma novum.

4 — Pag. 25 lin. 16:

a) loco « in Christum credentes » dicatur cum textu priore:
«separatos»;

b) ad rem melius dicendam, post « esse » (lin. 17) addatur « et
ipsos ». Ratio: fratres in Christum credentes sunt etiam catholici;
ergo non satis clare indicantur fratres separati (1 Pater).

R. — a) textus prior mutatus fuit secundum observationem unius Pa-
tris qui iudicavit iam non esse momentum definiendi dignitatem
fratrum a nobis separatorum, cum hoc factum sit in decreto de
Oecumenismo. Ergo non est redeundum ad textum priorem.

Ratio allata contra textum emendatum non est valida cum ipsa
verba initialia « spiritus oecumenicus » clare sensum rectum pro-
positionis indicant;

b ) talis additio, si valet pro prima parte affirmationis, nempe
« esse Christi discipulos » et forsan pro secunda parte « bapti-
smate regeneratos », aegre applicatur ad tertiam partem scii,
«perplurium bonorum Populi Dei consortes».

5 — Pag. 25 lin. 21: « confusionismus » non bene sonat. Forsan

loco « syncretismi » melior esset terminus technicus (1 Pater).

R. — Vox « syncretismus » adhibetur in suo vero sensu technico (v.
g. n. 22, pag. 37 lin. 27) qui se refert ad religiones omnino di-
versas. Unitas vocabularii impedit quominus hoc verbum in alio
sensu nunc assumatur. Commissio fatetur vocem «confusioni-
smus » neologismum esse, sed a Patribus propositum sese ac-
curate exprimendi causa, et etiam in aliis Decretis usurpatum.

6 — Pag. 25 lin. 33: 41 Patres proponunt ut

a) supprimantur linn. 16-18;

b) linn. 21-22 legantur: «ita promoveatur ut tam indiffe-
rentiam religiosam quam confusionem inter Ecclesiam Catholi-

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 41 ]

eam et ceteras confessiones evitetur, communi pro quanto
datur ... »;

[ 42 ] c ) lin. 24 addatur: « atque debitis cum cautelis, coopera-
tione in re ... »;

d) lin. 26: supprimatur «religiosa»;

e) linn. 28-33 supprimantur.

Ratio: evitanda est confusio qua putaret quis Concilium de-
clarare extra Ecclesiam Catholicam adesse veram fidem.

R. — Ratio allegata non valet quia Concilium iam de hac re ex pro-
fesso et diserte tractavit in Const. Dogm. Lumen Gentium, 15
et in Decreto De Oecumenismo, quod textus emendatus suum
facit verbis « seclusa omni tam indifferentismi et confusionismi ...
specie». In specie:

Ad a) haec non possunt penitus supprimi, iuxta normas, cum
iam a Concilio sint approbata.

Ad b) textus emendatus ditior apparet cum etiam de insana
aemulatione verbum facit.

Ad c) haec verba nequeunt addi, secus supponeretur normas
in decreto De Oecumenismo statutas « debita cautela » carere.

Ad d) cooperatio in re religiosa inter alia respicit editionem
communem Sacrarum Scripturarum, quae praxis iam in Missio-
nibus cum fructu locum habuit. Ergo nihil novi indictum est.
De cetero, Concilium iam expresse de hac cooperatione tracta-
vit in disceptationibus De Divina Revelatione, 22.

Ad e) textus iuxta normas supprimi nequit; vide responsum
ad Modum 14.

7 — Pag. 25 lin. 26: supprimatur «religiosa» quia intelligi posset

quaedam communicatio in sacris in templis non catholicis (1
Pater).

R. — Nequit sic intelligi, cum in textu dicatur hanc collaborationem
in re religiosa faciendam esse ad normas Decreti de Oecume-
nismo.

8 — Pag. 25 lin. 23: hic inscribitur «pro quanto» et in relatione

habetur «in quanto» (pag. 75). An idem ac in quantum? (1
Pater).

R. — Textus stet, sed relatio corrigatur.

9 — Pag. 25 lin. 31: verba «iudicio Ordinarii loci» inserantur

post verbum « instituatur », aut verbum « instituatur » mute-
tur in «institui potest». Ratio: textus obligationem ex parte
Ecclesiarum imponere videtur ut collaboratio fiat (unus Pater).
R. — Admittitur ad mentem.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

10 — Pag. 25 lin. 33: addatur « semper tamen sub directione et aucto- [43]

ritate Ordinarii loci» (1 Pater).

R. — Iam provisum est in Decr. de Oecumenismo, ad quod sese re-
fert textus. De cetero textus recognitus est ad mentem Modi
praecedentis.

11 — Pag. 25 lin. 31: legatur «haec collaboratio, ubi rite haberi

potest prudenti ratione, instituatur non solum...» (1 Pater).

R. — Ampliore modo iam provisum est sub Modo 9.

12 — Pag. 25 linn. 30-33: omnia haec verba supprimantur; ratio:

contactus habentur praesertim cum missionibus Protestantium, et
ideo, ad mentem et litteram Decr. De Oecumenismo non est
loquendum «de Ecclesiis» (1 Pater).

R. — Iuxta normas haec propositio supprimi nequit. Scribetur tamen
ad mentem: « Inter Ecclesias vel communitates ecclesiales earum-
que opera ».

13 — Pag. 25 lin. 32: dicatur «inter Ecclesiam et alias confessiones

christianas earumque opera» (1 Pater).

R. — Iam provisum sub Modo praecedenti.

14 — Pag. 25 linn. 31-33: 5 Patres rogaverunt ut supprimeretur haec

sententia ob rationes sequentes:

a) difficulter intelligitur quomodo possit abesse periculum in-
differentismi et confusionismi quando collaboratio instituitur
non solum inter fideles ut tales, sed et inter Ecclesias;

b) satis dictum est de hoc argumento, et res relinquatur iudicio
ipsius Ordinarii;

c) ne vocabulo « Ecclesiae » comprehendantur etiam ecclesiae
a catholica seiunctae.

R. — Suppressio sententiae non correspondet normis. In specie:

Ad a) in missionibus collaboratio Ecclesiam inter et commu-
nitates ecclesiales in operibus educativis, medicalibus et socia-
libus, saepe imminuit periculum indifferentismi et confusionismi
quod e contra crescit si collaboratio instituitur inter personas
privatas tantum.

Ad b) iam provisum sub Modo 9.

Ad c) terminologia conformis est ei quae in documentis Con-
cilii iam adhibita est.

15 — Pag. 25 linn. 28-33: 3 alii Patres rogant ut supprimantur, quia [44]

a) non cohaerent cum Decr. « de Oecumenismo », 12, ubi ac-
curate ponuntur limites huius cooperationis.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[44] b) quia favent oecumenismo euphorico, sed nullo modo pro-
pagationi catholicae fidei, praesertim in America Latina.

c) quia sufficit remittere ad decr. «de Oecumenismo».

d) non adest ratio attribuendi nomen « ecclesiae » sectis sic
dictis Protestantium.

R. — Textus stet iuxta normas. In specie:

Ad a) emendationes nunc introductae sub Modis praeceden-
tibus, plenam cohaerentiam conferunt cum Decr. « de Oecume-
nismo ».

Ad b) De iis quae timentur circumspecta condicione determi-
natae regionis, textus rationem habet cum dicat « quantum si-
nunt condiciones religiosae» (lin. 19).

Ad c ) Aliter opinabantur Patres qui rogaverunt ut haec adde-
rentur.

Ad d ) Consulto adhibita est haec vox ut reservetur coopera-
tio cum sic dictis sectis.

16 — Pag. 25 lin. 34: loco «Fideles Christi» scribatur «Christifide-

les »; ratio: est inusitata expressio; in pluribus linguis verti vix
potest (1 Pater).

R. — Admittitur.

17 — Pag. 25 lin. 37: addatur «in honesta consuetudine» (6 Patres).
R. — Admittitur.

18 — Pag. 26 lin. 4: addatur «et igitur speciali cura» (1 Pater).

R. — Providetur Modo sequenti.

19 — Pag. 26 lin. 4: legatur: «ad omnia haec obtinenda, maximum

momentum habent et speciali cura digni sunt (1 Pater).

R. — Latinitas melior evadit et admittitur.

20 — Pag. 26 linn. 4-6: scribatur: «speciali cura digni sunt laici, qui,

Christo per Baptismum incorporati, in saeculo vivunt. Ipsorum
enim ... ». Nam textus insinuare posset laicos esse speciem raram
(1 Pater).

R. — Admittitur ad mentem, et scribetur: « speciali cura digni sunt
laici, christifideles scii, qui Christo...».

[45] 21 — Pag. 26 lin. 17 loco «verum» scribatur «etenim» vel «autem»

(1 Pater).

R. — Admittitur ad mentem, scribendo « Iamvero ».

22 — Pag. 26 lin. 23: sic formuletur textus: « ...operositas laicorum,
sive catechistarum sive membrorum diversorum coetuum laica-

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

tus...». Textus videtur dicere quod catechistae sunt de numero [45]
clericorum et non laicorum (1 Pater).

R. — Non apparet: textus dicit «munera», non «munera clericalia».

Unde rationem habet plurium interventionum Patrum qui opta-
verant ut theologia ministeriorum in Ecclesia magis biblica fieret,
ita ut vera ministeria a laicis, etiam a mulieribus, impleta rite
agnosceret. Ergo stet textus.

23 — Pag. 26 linn. 23-24: supprimatur «operositasque apostolica lai-

catus » quia iam sufficienter actum est de hoc apostolatu in dua-
bus prioribus alineis; et hic apostolatus non potest annumerari
inter ministeria quae speciale mandatum exigunt, si laici ea exer-
cent (1 Pater).

R. — Haec incisa introducta est quia secus enumeratio esset incom-
pleta. Attamen secunda ratio allata in Modo est magis stringens.
Unde loco « operositasque apostolica laicatus » scribitur « atque
actio catholica».

24 — Pag. 26 lin. 27: loco «plurimum conferunt» scribatur «indi-

spensabile praestant servitium »; nam prior modus loquendi est
insufficiens, praesertim cum de praecedentibus dicitur eos esse
necessarios (1 Pater).

R. — Admittitur.

AD NUM. 16 [De Clero locali constituendo ]

1 — Pag. 26 lin. 29: Titulus mutetur: De clero locali efformando.

Ratio: iam enim sufficienter constitutus est quasi ubique (1 Pater).

R. — Tituli non pertinent ad textum, hinc mutatio non est necessaria.

2 — Pag. 26 lin. 31: loco «inter gentes ad Christum recenter con-

versas» dicatur in Ecclesiis novellis. Ratio: quia «recenter» est
nimis vagum (1 Pater).

R. — Textus maneat, quia efficaciam gratiae inter has gentes clarius
exhibet. « recenter » est sufficienter clarum ad ideam expri-
mendam.

3 — Pag. 26 lin. 40 addatur: « Ideo ad formandum clerum dioecesa- [ 46 ]

num ipsius nationis seminarium (si non iam existat) quam primum
instituatur in quacumque dioecesi, vel saltem pro regione »

(1 Pater).

R. — Additio non fiat. Intentio Modi toti textui subest, et sufficienter
exprimitur pag. 27 linn. 38-40 ubi dicitur alumnos in convictu
cum sua cuiusque gente formandos esse.

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 46 ] 4 — Pag, 27 linn. 7-8: omittatur «sine consideratione commodi pro-

prii vel familialis ». Ratio: Idea sufficienter exprimitur per posi-
tivam exhortationem ad spiritum evangelii; ne violentur sacer-
dotes per insinuationem peiorativam (2 Patres).

R. — Textus maneat, cum sit introductus ad desiderium Patrum, et
approbatus. Nil sinistri de clero locali dicit, sed verum periculum
indicat.

Pag. 27 lin. 17: loco «in Scripturis» dicatur in divina Revela-
tione. Ratio: Mysterium salutis tum in Scriptura, tum in tradi-
tione invenitur (2 Patres).

Textus manet. Nam emphasis est in studio Scripturae; traditio
vero nullo modo excluditur.

6 — Pag. 27 lin. 34: addatur: proprii populi sui. Ratio: Latinitas
melior (1 Pater).

R. — Non additur, quia idea exprimenda sufficienter per « proprii »
exhibetur.

Pag. 27 lin. 40 addatur: Mos vero saecularis communitatum Chri-
stianorum instituendi nonnullos Seminaristas apud centrum Ca-
tholicitatis Missionibus quoque persequendum est. Ratio: Textus
ignorat consuetudinem aliquos iuvenes ex missionibus in Urbe
formandi; non fundatur distinctio facta inter seminaristas insti-
tuendos et sacerdotes ulterius instituendos, de quibus pag. 28
linn. 1-8; iniuriosus est textus S. C. de Propaganda Fide quae
hoc opus saltem ab 1622 peregit; iniusta est missionibus, quae
ius habent, ut aliae nationes, iuvenes in Urbe formandi (10 Pa-
tres).

Textus novus non addatur. Textus enim approbatus non exclu-
dit formationem in Urbe, dicit enim «quantum fieri potest»;
non vero favet formationi extra propriam regionem ante sacerdo-
tium susceptum, ne alumni a consuetudine patriae alienentur, et
conditionibus Europae assuescant. Favet vero textus formationi
specializatae iuvenum sacerdotum in Urbe. Totus textus insi-
nuat meliorationem studiorum ecclesiasticorum in missionibus.

8 — Pag. 27 linn. 40-42: omittantur. Ratio: superfluum, inopportu-
num, textus pulchri indignum est loqui de administratione;
problema non specifice missiones respicit; sapit tendentiam ni-
miae emphasis in res temporales (8 Patres).

R. — Tamen insistentia in administratione videtur necessaria, cum de-
ficientia in hac re toties occurrat. Textus vero melius componitur

R. —

[ 47 ]

5 —
R. —

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

ita: « Cura tandem habeatur de formatione in administratione [47]
ordinata ecclesiastica, immo etiam oeconomica».

9 — Pag. 28 lin. 3: deleatur «maxime in Urbe». Ratio: Etiam in
aliis locis et institutionibus optima formatio datur (8 Patres).

R. — Textus manet, cum nullatenus formationem in aliis centris for-
mationis excludat. Sunt tamen aliquando rationes speciales insti-
tutionem in Urbe subeundi.

10 — Pag. 28 lin. 12: deleatur «iam». Ratio: ita alii vere apti a

diaconatu excludi viderentur (1 Pater).

R. — Acceptatur.

11 — Pag. 28 linn. 12-21 omittatur. Ratio: Ut maior libertas confe-

rendis episcopalibus detur in instituendo diaconatu (1 Pater).

R. — Textus iam probatus substantialiter mutari nequit. Concilii est
dare normas generales ad introducendum diaconatum; nullo mo-
do vero limitatur libertas conferendarum episcoporum, cum di-
catur, solum cum eis opportunum videatur diaconatum intro-
ducendum esse (linn. 9-10).

12 — Pag. 28 linn. 13, 14, 16 omittatur «vel». Ratio: Non constat

diaconatum pro singulis functionibus disiunctive sumptis dari
posse, e. g. pro operibus caritatis, solum pro omnibus simul
(1 Pater).

R. — Textus maneat; potest enim diaconatus pro diversis finibus dari.
Falsum esset textum ita componere, ut solum pro omnibus mu-
neribus simul sumptis diaconatus dandus videatur.

AD NUM. 17 [De Catechistarum Institutione ]

1 — Pag. 29 linn. 1-2: deleantur verba «praesertim in re biblica et

liturgica » vel dicatur « cum doctrinam catholicam tum liturgiam,
necnon methodum catecheticam» (1 Pater).

R. — Renovatio actionis pastoralis a Concilio inducta, ad catecbesim [48]
quod attinet, praesertim consistit in catechetica biblica et litur-
gica. Ergo oportet ut catechistae ad hanc formentur. Textus
maneat.

2 — Pag. 29 lin. 22: loco «praesident» scribatur «praesunt» vel

« praeeunt » quia vocabulum « praesidere » exprimit munus hie-
rarchiae sacramentalis (1 Pater).

R. — Admittitur propter latinitatem.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 48 ] 3 — p a g. 29 lin. 26: verbum «canonica» deleatur vel saltem in nota

iustificetur; nam hoc verbum respuitur a Decr. De Apostolatu
Laicorum (1 Pater).

R. — Omnibus rite perpensis, non admittitur Modus, quia etsi ius
conditum talem missionem canonicam nondum cognoscat, praxis
tamen viget in multis locis, et non solum in missionibus.

4 — 65 Patres proponunt ut quae dicuntur de vita religiosa (n. 18)
ponantur ante ea quae dicuntur de Catechistarum Institutione
(n. 17).

R. — Non admittitur, quia catechistae magis quam religiosi in activi-
tate missionali formaliter impenduntur.

AD NUM. 18 [De Vita Religiosa promovenda ]

1 — Pag. 29 lin. 34: legatur: «affert, sed per intimiorem consecratio-

nem Deo in Ecclesia factam lucide quoque manifestat... » (112 Pa-
tres.

R. — Admittitur.

2 — Pag. 30 lin. 9: post « devoveant » addatur: « curent ergo Superio-

res religiosorum et religiosarum ut in novitiis sua membra ex
ipsa natione praeparent» (1 Pater).

R. — Inutilis additio cum totus numerus 18 de hac re agat.

3 — Pag. 30 lin. 25: loco «ubique instauretur» dicatur «gradatim

instauretur » (9 Patres), quia Instituta contemplativa indigent
auxilio continuo communitatis christianae pro sua sustentatione
et progressu.

[49] R. — Non admittitur, quia ratio allata non solum non est stringens,
sed remanet extranea argumento, scii, de plenitudine praesentiae
Ecclesiae.

4 — Pag. 31 nota 21: addatur: «Deci, de Habitudine Ecclesiae ad

Religiones non-christianas » (1 Pater).

R. — Acceptatur.

5 — Pag. 31 nota 26: supprimatur referentia ad «Lumen Gentium»,

31, et servetur sola referentia ad «Lumen Gentium», 44; quia
n. 31 de laicis agit et nullo modo de religiosis (110 Patres).

R. — Non admittitur, quia n. 31 in paragrapho secunda explicite agit
de ratione signi quam religiosi exercent.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

EMENDATIONES ADMISSAE

Pag. 19 lin. 11 legatur: «quorum alii unam ex magnis religionibus
sequuntur, alii notitiae ipsius Dei extranei manent, alii eius existentiam
expresse negant, immo quandoque oppugnant ».

Pag. 19 lin. 24 legatur: «Omnes enim christifideles, ubicumque vi-
vunt, exemplo vitae et testimonio verbi novum hominem, quem per bap-
tismum induerunt, et virtutem Spiritus Sancti, quo per confirmationem
roborati sunt, ita manifestare tenentur, ut ceteri bona eorum opera consi-
derantes glorificent Patrem (cf. Mt. 5, 16), et genuinum vitae humanae
sensum, et communionis hominum universale vinculum plenius perci-
piant ».

Pag. 20 lin. 11 legatur: «Simul vero ad transformationem profun-
dam attendant, quae inter gentes fit, et adlaborent ne homines nostrae
aetatis scientiae et technologiae mundi moderni nimis intenti a rebus divi-
nis alienentur, immo vero ut ad impensius desiderium veritatis et cari-
tatis divinitus revelatae expergefiant».

Pag. 20 lin. 27 legatur: «Praesentia christifidelium in coetibus hu-
manis illa caritate animetur, qua nos dilexit Deus, qui vult ut et nos
invicem eadem caritate diligamus. Caritas christiana revera ad omnes ex-
tenditur sine discrimine stirpis, conditionis socialis seu religionis; nullum
expectat lucrum seu gratitudinem; sicut enim Deus dilexit nos amore gra-
tuito, ita et fideles caritate sua ipsi homini solliciti sint diligendo eum
eodem motu quo Deus hominem quaesivit >>.

Pag. 21 lin. 12 legatur: « Laborent christifideles et cum ceteris omni-
bus collaborent in rebus oeconomicis et socialibus recte ordinandis. Spe-
ciali cura sese devovet educationi puerorum et adolescentium per scho-
las diversi generis ».

Pag. 21 lin. 23 legatur: « Insuper partem assumant in conatibus eorum
populorum qui, famem, ignorantiam et morbos debellando, meliores vitae
conditiones condere et pacem in mundo firmare satagunt. In hac activitate
fideles sociam operam suam prudenter praestare exoptent inceptis quae ab
Institutis privatis et publicis, a guberniis, ab organis internationalibus, a
diversis communitatibus christianis necnon religionibus non-christianis
promoventur.

Pag. 22 lin. 31 legatur: « Quae conversio sane initialis intelligenda est,
sufficiens tamen ut homo percipiat se, avulsum a peccato, introduci in my-
sterium amoris Dei, qui eum vocat ad personale commercium cum Seipso
in Christo ineundum».

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[51] Pag. 23 lin. 3 legatur: « Hic transitus, secum trahens progressivam
sensus et morum immutationem, cum suis socialibus consectariis manife-
stus fieri et tempore catechumenatus paulatim evolvi debet. Cum Dominus
cui creditur signum sit contradictionis (cf. Lc. 2, 34; Mt. 10, 34-39), homo
conversus rupturas et separationes non raro experitur, sed etiam gaudia
quae non ad mensuram dat Deus (cf. 1 Thess. 1, 6)».

Pag. 23 lin. 23 legatur: « qui non est mera dogmatum praeceptorum-
que expositio, sed totius vitae cbristianae institutio et tirocinium debite
protractum, quibus discipuli cum Christo suo Magistro coniunguntur ».

Pag. 24 lin. 6 legatur: « Initiatio autem illa christiana in catechume-
natu non a solis catecbistis vel sacerdotibus, sed a tota communitate fide-
lium, speciali autem modo a patrinis, est procuranda, ita ut catechumeni
inde ab initio sentiant se pertinere ad Populum Dei».

Pag. 24 lin. 29 legatur: « Missionarii ergo, cooperatores Dei (cf. 1 Cor.
3,9) tales suscitent fidelium congregationes, quae digne ambulantes voca-
tione qua vocatae sunt (cf. Eph. 4, 1), munera a Deo sibi concredita exer-
ceant sacerdotale, propheticum et regale ».

Pag. 25 lin. 30 legatur: « Haec collaboratio instituatur non solum
inter privatas personas, sed etiam, de iudicio Ordinarii loci, inter Eccle-
sias vel communitates ecclesiales earumque opera».

Pag. 25 lin. 34 legatur: « Christifideles ex Gentibus cunctis in Ecclesia
congregati, “neque regimine, neque sermone, neque politicis vitae institu-
tis a ceteris hominibus sunt distincti”, 13 ideoque in honesta consuetudine
vitae gentis suae Deo et Christo vivant ».

Pag. 26 lin. 3 legatur: « Ad omnia haec obtinenda maximum momen-
tum habent et speciali cura digni sunt laici, christifideles nempe, qui
Christo per Baptismum incorporati, in saeculo vivunt».

Pag. 26 lin. 17 legatur: « Iamvero ad Ecclesiae plantationem et ad
incrementum communitatis christianae necessaria sunt varia ministeria,
quae vocatione divina ex ipsa fidelium congregatione suscitata, ab omni-
bus diligenti cura sunt fovenda atque colenda; inter quae habentur mu-
nera sacerdotum, et catechistarum, atque actio catholica. Item Religiosi
et Religiosae ad regnum Christi in animis radicandum et corroborandum
illudque ulterius dilatandum sive oratione sive actuosa opera indis pen-
sabile praestant officium ».

Pag. 27 lin. 40 legatur: «Cura tandem habeatur de formatione in
administratio/z^ ordinata ecclesiastica, immo etiam oeconomica».

Pag. 28 lin. 12 legatur: « Iuvat enim viros qui ministerio vere dia-
conali funguntur, vel verbum divinum tamquam catechistae praedican-
tes, vel nomine parochi et episcopi dissitas communitates christianas mo-

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

derantes, vel caritatem exercentes in operibus socialibus seu caritativis, [52]
per impositionem manuum inde ab Apostolis traditam corroborari et
altari arctius coniungi, ut ministerium suum per gratiam sacramentalem
diaconatus efficacius expleant».

Pag. 29 lin. 21 legatur: «Ipsi in suis communitatibus precibus
praesunt et doctrinam tradunt».

Pag. 29 lin. 30 legatur: « Inde a periodo plantationis Ecclesiae vita
religiosa sedulo promoveatur, quae non solum pretiosa omninoque neces-
saria auxilia activitati missionali aflert, sed per intimiorem consecratio-
nem Deo in Ecclesia factam lucide quoque manifestat et significat inti-
mam vocationis christianae naturam 26 ».

Pag. 31 nota 21 legatur: « Cf . Decretum De Oecumenismo, 4; Deci.

De habitudine Ecclesiae ad religiones non christianas».

QUAESITUM

An placeat expensio facta a Commissione de Missionibus circa Modos,
Caput II respicientes, cum correctionibus supra indicatis ?

Caput III [53]

DE ECCLESIIS PARTICULARIBUS

Exitus suffragationum
(10-11 novembris 1965)

Suffr. X : nn. 19-20

Votantes 2.166

Placet 2.160

Non placet 4

Vota nulla 2

Suffr. XI: nn. 21-22

Votantes 2.109

Placet 2.106

Non placet . 2

Vota nulla 1

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[53] Sujfr. XII : de integro Capite

Votantes 2.209

Placet 2.066

Non- placet 10

Placet iuxta modum 131

Vota nulla 2

Integrum Caput a Congregatione Generali approbatum est.

Omnes modi, a Patribus tempestive introducti, praevie ordinati sunt
et deinde a Commissione sedulo examinati.

AD TITULUM CAPITIS

1 — Dicatur « De Ecclesiis particularibus seu Dioecesibus » (idem di-
catur pag. 33 lin. 24).

R. — Admitti nequit, quia sub n. 19 agitur de dioecesi, sed sub n. 22
vox « Ecclesia particularis » usurpatur in sensu latiore, de dioece-
sibus globatim in magno territorio socio-culturali consideratis.

[54] AD NUM. 19 [De Ecclesiarum Novellarum incremento ]

1 — Pag. 32 lin. 20: post «socialis» inseratur «opportune et pru-

denter» (3 Patres).

R. — Admittitur.

2 — Pag. 32 lin. 24: Liturgia scribatur cum maiuscula sicut in aliis

documentis Concilii.

R. — Admittitur.

3 — Pag. 32 linn. 35 ss.: legatur: «Hinc illa omnia colantur, quae ad

fovendum...». Rationes: 1) vox «elementa» non est apta;

2) disiunctio inter theologica, psychologica et humana est infelix
(1 Pater).

R. — Ad mentem secundae rationis textus scribatur: « Hinc colantur
elementa theologica, psychologica et humana quae ad fovendum ».

4 — Pag. 33 linn. 5-6: verba «saepissime in pauperioribus orbis

partibus sitae» omittantur (1 Pater). Offendunt et ad rem ne-
cessaria non sunt.

R. — Non admittitur, quia perplurimi Episcopi ex istis regionibus
petierunt ut condicio tragica harum Ecclesiarum novellarum in
facie mundi declararetur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

AD NUM. 20 [De Ecclesiarum particularium activitate missionalf\ [54]

1 — Pag. 33 lin. 37: post «sedulo» inseratur «quoque» (1 Pater).

R. — Admittitur.

2 — Pag. 33 linn. 39-40: omittatur « indifferentismus religiosus»

( 1 Pater) nam urbanizatio et migrationes ex una parte, indifferen-
tismus religiosus ex altera parte, ad diversas categorias phenome-
non pertinent.

R. — Admittitur, sed sufficienter provisum est in Modo praecedenti.

3 — Pag. 33 lin. 41 dicatur «presbyteri dioecesani » et nomen mis-

sionarius relinquatur absque adiectivo «exteris» (1 Pater).

R. — Non admittitur, claritatis causa.

4 — Pag. 34 lin. 3: loco «unum efforment presbyterium, adunatum»

legatur «unam efforment familiam, adunatam» (1 Pater). In
Decr. De Pastorali Episcoporum munere, 28 collato cum 34, [55]
presbyterium ex solis sacerdotibus dioecesanis constituitur.

R. — Non admittitur, quia non patet ex textibus allatis. De cetero,
multi Episcopi ex missionibus rogaverunt ut Decr. De Activitate
Missionali describat Presbyterium ut habetur in textu emendato.

5 — Pag. 34 lin. 6: post «sed» inseratur «etiam» (1 Pater).

R. — Admittitur.

6 — Pag. 34 linn. 16-20: loco «doctrinalis» dicatur «theologicae»

et loco « scientiae theologicae » dicatur « scientiarum sacrarum »

(1 Pater).

R. — Admittitur.

7 — Pag. 34 lin. 25 ss.: tota haec paragraphus ita modificetur ut

clare appareat quid exhibeat (2 Patres).

R. — In nota 4 explicatur scii.: « 4 Cf. Decr. De Vita et Ministerio
Presbyterorum, 10, ubi ad peculiaria opera pastoralia pro diver-
sis coetibus socialibus faciliora reddenda, praevidetur constitu-
tio Praelaturarum personalium, in quantum ratio apostolatus
recte exercendi id postulaverit ».

8 — Pag. 34 lin. 40: loco «quos... haberet» legatur «si quos... ha-

buerit» (2 Patres).

R. — Admittitur latinitatis causa.

9 — Pag. 35 lin. 5 loco « Missioni universali Ecclesiae » dicatur « acti-

vitati missionali Ecclesiae» (1 Pater).

R. — Nequit admitti ne confusio oriatur cum iis quae dicuntur pag. 34
lin. 25.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[55] 10 — Pag. 35 linn. 6-8: deleatur: «mittendo... laborent» (1 Pater).

Non enim desunt sacerdotes qui, ob zeli defectu, e sententia ista
arguere possent ut in aliis regionibus, ubi condiciones meliores
sunt, sistant.

R. — Non admittitur, quia bic agitur de vera vocatione missionaria,
ab auctoritate ecclesiastica comprobanda.

11 — Pag. 35 lin. 9: loco «perfecta erit» dicatur «quodammodo con-
summabitur» (1 Pater).

R. — Admittitur.

[ 56 ] AD NUM. 21 [De Apostolatu Laicorum fovendo~\

1 — Nota generalis: Mentio fiat scandali multiformis iniustitiae, quae

peragitur contra nationes tertii mundi. Ratio: ne e nostro silen-
tio scandalum oriatur (1 Pater).

R. — Res est magni momenti, sed in nostro numero, qui agit de laicis
in missione formandis, de hac re agi non potest. Pertinere vide-
tur ad schema 13.

2 — Textus abbrevietur, omittendo A. pag. 35 linn. 12-18; B. pag. 35

lin. 39 ad pag. 36 lin. 13. Ratio: ut evitentur repetitiones
eorum quae in decreto iam habentur innn. 11, 12, 15 (1 Pater).
R. — Omissio substantialis in textu iam approbato fieri non potest.
Aliqua repetitio evitari non potest si, secundum desiderium Pa-
trum, ea quae apostolatum laicorum spectant uno numero com-
plectenda sunt; omissio enim unius aspectus essentialis falsam
omnino ideam dare posset.

3 — Pag. 35 linn. 12-15: Textus positive ponatur: Ecclesia tunc

vere fundata est... Ratio: forma negativa exclusive sonat (1
Pater).

R. — Manet textus. Emphasis enim in eo ponitur, quod vera et plena
constitutio Ecclesiae sine laicatu haberi non potest.

4 — Pag. 35 lin. 13: dicatur Ecclesia particularis (1 Pater).

R. — Non videtur necessarium cum e contextu pateat. Textus vero
exprimat Ecclesiam secundum totam suam realitatem constitui
debere, quod melius exprimitur si simpliciter dicitur «Ecclesia».

5 — Pag. 35 lin. 14: addatur: nec perfectum Christi signum est.

Ratio: Ecclesia semper aliquatenus est signum Christi, et ad
parallelismum cum «plene» vivit (lin. 13) (4 Patres).

R. — Admittitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

6 — Pag. 35 lin. 15: addatur: hierarchia sacra seu ecclesiastica. Ra- [56]

tio: ne quis de interna organisatione laicorum cogitet (2 Patres).

R. — Non videtur necessarium, cum in textu hierarchia et laici tam-
quam complementoria praesententur.

7 — Pag. 35 linn. 15-16 dicatur «exstet» et «laboret»; et loco «ra-

dicitus» dicatur «profunde» (1 Pater).

R. — Admittitur.

8 — Pag. 35 lin. 19: tollatur «maturum», quia non bene sonat tam- [ 57 ]

quam epitheton laicatus (1 Pater).

R. — Bonum est loqui de maturo laicatu. Laici simpliciter enim sem-
per adsunt, ubicumque sunt baptizati. Textus vero agit de laicis
qui munus suum in Ecclesia et in societate plene exercent, et
hinc sint maturi.

9 — Pag. 35 lin. 24 omittatur «in qua nati sunt» (1 Pater).

R. — Non admittitur quia textus autochtonos imprimis respicit.

10 — Pag. 35 lin. 36: additio fiat: Principale officium eorum est

consecratio sui ac mundi in mysterio altaris assumpta, et in eo
Spiritu, qui revelat Filium, testimonium evangelii Christi, quod
vita ... Ratio: Aspectus Eucharisticus apostolatus exhibeatur, ne
nimis «laicum» sonet (1 Pater).

R. — Additio substantialis ad textum approbatum fieri non potest.

Idea consecrationis laicorum exhibetur linn. 30-35.

11 — Pag. 36 lin. 4: addatur: «nationis, in quantum sunt mandatis

Dei conformes ». Ratio: Ne Christiani putent se mores etiam ma-
los suae culturae servare posse (1 Pater).

R. — Additio non videtur necessaria, quia res evidens est. Insuper
textus dicit culturam esse sanandam (lin. 5) et transformandam
(lin. 9).

12 — Pag. 36 lin. 5: loco « sanare et servare » dicatur: « servare et sa-

nare ». Ratio: Cultura in quantum est genuina, servanda, in quan-
tum nociva, sananda est (1 Pater).

R. — Textus maneat, exprimit enim primo illam novitatem, quae sem-
per per Christum venire debet, quod fit per sanationem; solum
quae ita sanata sunt, etiam servari debent.

13 — Pag. 36 lin. 13 loco «disseminent etiam fidem» dicatur «testes

fiant fidei » (1 Pater), nam vox « disseminare fidem » posset sen-
sum prae se ferre proselytismi exaggerati.

R. — Non admittitur, quia est terminus biblicus (cf. 1 Thess .) et ita
expresse agitur de vocatione laicorum ad apostolatum directum.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[57] 14 — Pag. 36 lin. 25: omittatur: «laicos forment». Ratio: Forma-

tio laicorum non ad solos sacerdotes, sed ad omnes spectat (1
Pater).

[58] R. — Textus debet manere, nam est munus speciale sacerdotum laicos

formare, maxime in missionibus. Operatio vero aliorum nullo
modo excluditur.

15 — Pag. 36 lin. 30: omittatur «paterne». Ratio: Paternalismum

sapit (1 Pater).

R. — Acceptatur.

16 — Pag. 36 lin. 31: dicatur: «Decreti Apostolicam Actuositatem ».

Ratio: citetur documentum analogo modo cum « Lumen Gen-
tium» in eadem linea (1 Pater).

R. — Acceptatur.

AD NUM. 22 [De Diversitate in Unitate ]

1 — Pag. 36 lin. 39: loco «ex terra bona» dicatur «in terra bona»

(1 Pater).

R. — Non admittitur, quia « ex terra bona » se refert ad « succum
trahit ».

2 — Pag. 37 lin. 14: loco «magno territorio» dicatur «magna re-

gione» (1 Pater).

R. — Non admittitur, quia hic adhiberi debet expressio technica.

3 — Pag. 37 lin. 17: loco «facta et verba ... subiiciantur » dicatur

«modus quo exprimuntur facta et verba ... subiciatur»; nam
non ipsa facta et verba sunt investigationi subiicienda, sed potius
modus et formulae quibus exprimuntur.

R. — Non admittitur. Etenim contentum revelationis, nempe facta et
verba, investigationi subiiciuntur ut profundius intelligantur.

4 — Pag. 37 lin. 19: post «Patribus» inseratur «et Magisterio»

(1 Pater).

R. — Admittitur.

5 — Pag. 37 lin. 18: loco «in Sacris Litteris» dicatur «in deposito

Fidei» (1 Pater); insuper loco «consignata» dicatur «con-
tenta» (alius Pater).

R. — Iam provisum est in Modo 4.

[59] 6 — Pag. 37 lin. 18 auferantur verba «in Sacris Litteris consignata et

ab Ecclesiae Patribus explicata », quia sapit quaestionem de uni-
co fonte (1 Pater).

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

R. — Non admittitur, quia textus explicite loquitur de Traditione, cum [59]
mentionem facit de Ecclesiae Patribus.

7 — Pag. 37 linn. 13-19: omnia ita recognoscenda sunt ut non sit

discriminatio theologica (1 Pater).

R. — Iam provisum est in Modo 4.

8 — Pag. 37 linn. 18-19: legatur: «et ab Ecclesiae Patribus commu-

nique theologia explicata, per novas investigationes ad proprios
idearum et cogitationum modos aptentur, cum eisque compo-
nantur» (3 Patres).

R. — Sufficienter provisum est in Modo 4.

9 — Pag. 37 lin. 19 dicatur «indefessae investigationi» ne habea-

mus tot theologias quot populos.

R. — Idea textus est clara et periculum quod timetur non adest.

10 — Pag. 37 lin. 19: post « subiiciantur » addatur: «immo ut debito

tempore debitaque praeparatione et prudentia, alii etiam Ritus
seu Ecclesiae particulares in Ecclesia exsurgant et floreant »

(1 Pater).

R. — Non admittitur, quia additio longioris propositionis, et praeser-
tim novae ideae est contra normas.

11 — Pag. 37 lin. 19: post «subiiciantur» addatur: «salvo sensu

dogmatum a Magisterio authentico fidelibus imposito » ( 1 Pa-
ter).

R. — Iam provisum in Modo 4.

12 — Pag. 37 lin. 21 dicatur «ratione etiam habita» ne videatur

schema conciliare sua facere ea omnia quae nunc passim audiuntur
contra valorem universalem, in tempore et in spatio, tum theolo-
giae tum philosophiae quae S. Thomam sequuntur ducem (1 Pa-
ter).

R. — Satis provisum est in Modo 4.

13 — Pag. 37 lin. 21: loco «philosophiae vel sapientiae» dicatur

« perennis philosophiae et sapientiae » (3 Patres).

R. — Provisum est in Modo 4.

14 — Pag. 37 lin. 21 dicatur «sanae philosophiae» (1 Pater). [ 60 ]

R. — Non admittitur, quia philosophiae populorum, sub influxu Evan-

gelii, sanari debent.

15 — Pag. 37 lin. 16 ss.: loco «Traditione universalis Ecclesiae» di-

catur « Magisterio ecclesiastico » et loco « Sacris Litteris » lega-
tur «Deposito Fidei»; ante «philosophiae» inseratur «verae»

(53 Patres).

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[60] R. — Inutiles mutationes quia per se patent et propositionem inde-
bito modo gravant. Propterea, quoad mentem provisum est in
Modo 4.

16 — Pag. 37 linn. 33-37: legatur: «Novarum denique Ecclesiarum

particularium, suis traditionibus exornatarum, locus apparebit in
ecclesiastica communione, sub primatu Petri Cathedrae, quae
universo caritatis coetui praesidet» (1 Pater) vel legatur «locum
suum habebunt in ecclesiastica communione universi coetus ca-
ritatis cui praesidet Romanus Pontifex» (1 Pater).

R. — Non admittitur quia nil affert ad textum priorem.

17 — Pag. 37 lin. 38: post «ergo» inseratur: «immo omnino conve-

nit» (2 Patres).

R. — Admittitur.

18 — Pag. 37 lin. 40: loco «territorii» dicatur «regionis» (1 Pater).
R. — Iam responsum est in Modo 2.

19 — Tres Patres novam et longam paragraphum proponunt adden-

dam in fine huius Capitis, de legitimitate et opportunitate nova-
rum Ecclesiarum particularium.

R. — Haec additio esset contra normas, et ideae ibi expressae satis ex-
plicantur in textu emendato.

[61] EMENDATIONES ADMISSAE

Pag. 32 lin. 17 legatur: « laici per civilem et apostolicam operosi-
tatem ordinem caritatis et iustitiae in civitate instaurare nituntur; instru-
menta communicationis socialis opportune et prudenter adhibentur».

Pag. 32 lin. 35 legatur: «Hinc colantur elementa theologica, psycho-
logica et humana quae ad fovendum hunc sensum communionis cum
Ecclesia universali afferre valeant ».

Pag. 33 lin. 34 legatur: « Quod eximium munus ut rite adimpleat,
penitus percipiat tum condiciones gregis sui tum intimas suorum conci-
vium de Deo opiniones, sedulo quoque habita ratione illarum mutatio-
num, quas urbanizationes uti dicunt, migrationes et indifferentismus re-
ligiosus introduxerunt.

Presbyteri locales in novellis Ecclesiis opus evangelizationis ardenter
aggrediantur, communem operam instituendo cum missionariis exteris,
quibuscum unum efforment presbyterium, adunatum sub auctoritate Epi-

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

scopi, non solum ad fideles pascendos et ad divinum cultum celebrandum, [ 61 ]
sed etiam ad Evangelium praedicandum iis qui foris sunt».

Pag. 34 lin. 15 legatur: « Curent Conferendae Episcopales ut statis
temporibus cursus renovationis biblicae, theologicae , spiritualis et pa-
storalis instituantur eo consilio, ut inter rerum varietates et mutationes
clerus pleniorem cognitionem scientiarum sacrarum et methodorum pa-
storalium acquirat».

Pag. 34 lin. 39 legatur: « Missionarios vero, si quos Apostolica Sedes
ad hunc finem praesto habuerit , singuli Episcopi in suas dioeceses vocent
vel libenter recipiant eorumque incepta efficaciter promoveant».

Pag. 35 lin. 8 legatur: « Communio enim cum Ecclesia universali
quodammodo consummabitur , cum et ipsae navitatem missionalem ad
alias Gentes actuose participabunt».

Pag. 35 lin. 12 legatur: «Ecclesia non vere fundata est, non plene
vivit, nec perfectum Christi signum est inter homines, nisi cum hierar-
chia laicatus veri nominis exstet et laboret. Evangelium enim non potest
profunde infigi in ingeniis, vita et labore alicuius populi sine actuosa
praesentia laicorum ».

Pag. 36 lin. 27 legatur: « eos in mysterio Christi profunde instruant,
in practicas methodos introducant ac eis in difficultatibus adsint, ad
mentem Constitutionis Lumen Gentium et Decreti Apostolicam Actuo- [ 62 ]
sitatem ».

Pag. 37 lin. 13 legatur: «Ad hoc propositum assequendum necesse
est ut in unoquoque magno territorio socio-culturali, uti aiunt, ea consi-
deratio theologica stimuletur qua, praelucente Traditione universalis Ec-
clesiae, facta et verba a Deo revelata, in Sacris Litteris consignata et ab
Ecclesiae Patribus et Magisterio explicata, novae investigationi subii-
ciantur ».

Pag. 37 lin. 38 legatur: « Optandum est ergo, immo omnino convenit,
ut Conferendae Episcopales intra limites uniuscuiusque magni territorii
socio-culturalis inter se ita coadunentur, ut communibus consiliis hoc
aptationis propositum concordi animo prosequi valeant ».

Pag. 38 nota 4 legatur: « cf . Decr. de Ministerio et vita presbyte-
rorum, 10, ubi ad peculiaria opera pastoralia pro diversis coetibus so-
cialibus faciliora reddenda, praevidetur constitutio Praelaturarum perso-
nalium, in quantum ratio apostolatus recte exercendi id postulaverit ».

QUAESITUM

An placeat expensio facta a Commissione de Missionibus circa Modos

Caput III respicientes, cum correctionibus supra indicatis ?

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Caput IV

DE MISSIONARIIS

Exitus suffragationum
(11 novembris 1965)

Suffr. XIII: nn. 23-26

Votantes .. 2.165

Placet . . . 2.138

Non placet 18

Vota nulla 9

Suffr. XIV: n. 27

Votantes 2.151

Placet 2.117

Non placet 4

Vota nulla 30

Suffr. XV: de integro Capite

Votantes 2.138

Placet 1.816

Non placet 11

Placet iuxta modum 309

Vota nulla 2

Integrum Caput a Congregatione Generali approbatum est.

Omnes modi, a Patribus tempestive introducti, praevie ordinati sunt
et deinde a Commissione sedulo examinati.

AD TITULUM CAPITIS

1 — Ad titulum capitis, 3 Patres volunt addere: «ad exteros».

R. — Non admittitur, quia sensus tituli, ut iacet, respondet petitioni-
bus plurium Patrum.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

AD NUM. 23 [De vocatione missionaria ] [63]

1 — Pag. 39, linn. 4-9: Textus ita mutetur: «Christus Dominus

semper e numero discipulorum ad hierarchicum apostolatum vo-
cat quos vult ipse ... Insuper per Spiritum Sanctum ... vocationem [64]
ad missionalem activitatem in cordibus singulorum tam clerico-
rum quam laicorum inspirat» (1 Pater).

R. — Sufficienter providetur in textu reemendato. Confer expensionem
sequentis Modi.

2 — Pag. 39, lin. 5: Loco: «ut sint cum illo et ut mittat eos prae-

dicare» dicatur: «ut mittat in opus missionale ».

R. — Admittitur quoad sensum addendo verbum «gentibus », quo tol-
litur omnis ambiguitas.

3 — Pag. 39, linn. 1-9: Unus Pater vult ut post verba « singulorum »

addatur: sive sacerdotum, sive fratrum, sororum vel laicorum.

R. — Talis additio non videtur necessaria. Vide textum hoc n. linn. 17
et 18 et n. 26, lin. 28.

4 — Pag. 39 linn. 9-14 loco «vocationem missionariam » dicatur «de-

siderium vocationis missionariae » ( 1 Pater) et loco « Speciali
enim vocatione signantur » dicatur « Signa enim specialis voca-
tionis manifestant » (etiam alius Pater), ne interpretetur vocatio-
nem essentialiter in impulso interno consistere, quod a Pio Pp. X
reprobatum fuit.

R. — In textu nullo modo dicitur vocationem essentialiter consistere
in impulso interno; immo explicite dicitur dotes et ingenium cor-
poris et animae esse signa vocationis.

5 — Pag. 39 linn. 9-11 legatur «vocationem missionariam in Ecclesia

inspirare nunquam desinit simulque suscitat Ordines et Institu-
ta » (1 Pater).

R. — Non admittitur; provisum est in textu linn. 18-19 et in nota 2.

6 — Pag. 39, lin. 11: Unus Pater: post verbum « evangelizationis »,

addatur: « in terris missionum ».

R. — Sufficienter provisum in expensione Modi 2.

7 — Pag. 39, lin. 11: Post verba «Instituta», addatur: atque

incepta (5 Patres).

R. — Provisum est in nota 2, quae comitabitur textum, nec additio
congrueret textui.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 65 ] 8 — Pag. 39, linn. 11-13: Unus Pater proponit ut textus ita legatur:

« quae ad munus evangelizationis, ad totam Ecclesiam pertinens,
specialiter et unice devovant».

R. — Non admittitur, quia nimis restringeretur sensus totius capitis.

9 — Pag. 39, lin. 18: Unus Pater proponit quod in hoc loco et in
num. 26 (pag. 41, lin. 27) post verbum «sacerdotes» ponatur:
diaconi.

R. — Diaconi subintelliguntur in textu, sed explicita eorum mentio
nondum expedire videtur.

10 — Pag. 39, lin. 23: Unus Pater proponit ut post lineam 23 dicatur
de vera vocatione illorum qui mittuntur contra suam voluntatem.

R. — Non videtur opportuna talis additio.

AD NUM. 24 [De Spiritualitate Missionaria\

1 — Pag. 39 lin. 25 legatur «At vero Deo per Ecclesiam vocanti»

(1 Pater).

R. — Non admittitur, quia plerumque iam ante interventum auctori-
tatis mittentis vocatus respondere debet. Ceterum de omnibus
elementis vocationis agitur in schemate, n. 23.

2 — Pag. 39, lin. 25: Plures Patres (80) proponunt ita legere: «at

vero qui ad opus missionale exercendum mittitur tali modo opor-
tet sit animatus ... ».

R. — Textus retinetur ut clare appareat nexus cum praecedenti nume-
ro, ubi exponuntur elementa vocationis ad mentem Patrum qui
Modum proponunt. Vide expensionem Modi sub n. 26 Mod. 1.

3 — Pag. 39, lin. 33:

90 Patres: Deleantur verba «ad vitam».

9 Patres: loco « ad vitam » dicatur « generose, volenti animo ».

1 Pater: Restituatur vetus textus « per totam vitam ».

R. — Quamvis magni momenti sit labor eorum qui ad tempus operi
missionali sese dant, existit. tamen differentia obiectiva inter de-
dicationem temporariam et perpetuam adeo ut per analogiam,
applicari valeat quod de consecratione religiosa affirmatur in
Constitutione dogmatica «Lumen gentium»: Tanto perfectior
erit sui ipsius ad activitatem missionalem deditio, quo per fir-
miora et stabiliora vincula id fiat. (Cf. « Lumen gentium » n. 44).

[66] Ceterum, bonum Ecclesiae postulat necessitatem et meritum
dedicationis ad vitam extollere, siquidem opus missionale ple-

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

rumque diuturnam praeparationem et adaptationem exigit et la- [66]
borem indefesse continuatum quousque vires suppetunt. Neque
haec affirmatio standi vocationi « ad vitam » contradicit iis quae
de operariis « ad tempus » dicuntur in aliis locis huius Decreti.

Nam hic describitur ratio completa spiritualitatis missionariae
prout ex Sacris Litteris eruitur et ipsum opus missionale postu-
lat, et ibi alliciuntur quicumque in eodem opere ad tempus par-
ticipant. Denique Commissio admittere potest Modos qui perfi-
ciunt expressionem conceptuum, non vero eos qui mutant ipsos
conceptus in Congregatione generali larga maioritate approbatos.
Proinde retinetur textus.

4 — Pag. 40 lin. 4 loco « annuntians Evangelium » restituatur textus

«Minister Evangelii» (1 Pater).

R. — Non admittitur, quia hic non agitur de toto ministerio, sed so-
lum de praedicatione.

5 — Pag. 40, lin. 6: Unus Pater proponit deleri verba «pro quo lega-

tione fungitur». Ratio: non satis constat an possint applicari
missionariis non sacerdotibus.

R. — Non admittitur. Quae hic dicuntur applicantur missionariis in
genere quamvis non omnia omnibus pari ratione conveniant.

6 — Pag. 40, lin. 13: Addatur «In paupertate».

R. — Non est necessarium. Alibi iam sermo fit de paupertate in hoc
capite.

7 — Pag. 40, lin. 26: 259 Patres postulant ut post verba «in diem»

addatur: « inter se et cum neophytis missionarii omnes, sive au-
tochtoni sive exteri, presbyteri, religiosi vel laici, communitatem
apostolicam imitantes {Act. Apost. 2, 42 et 4, 32 seq.) cor unum
sint et anima una ut credat mundus quia a Deo sunt missi. Ordi-
narii vero...

R. — Admittitur ex parte in expensione Modi 6 sub n. 25 qui est locus
aptior.

8 — Pag. 40, lin. 27: Unus Pater proponit addere post verbum mis-

sionarios « tam sacerdotes quam alios in opere missionum coope-
ratores ».

R. — Non videtur necessarium.

9 — Pag. 40, lin. 29: Unus Pater proponit addere verba: « etiam in- [ 67 ]

stitutis ad hoc aptis domibus».

R. — Admittitur.

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[67] AD NUM. 25 [De formatione spirituali et morali ]

1 — Pag. 40, lin. 33: Unus Pater proponit ut addatur ante verba

« debet enim » : « Per baptismum et confirmationem ordinatus
est ad munus missionale Ecclesiae; per vocationem propriam et
expressam missionem conditus est in statu missionis, in nova con-
ditione, ita ut totae vires suae consecrentur in spiritu evangelicae
paupertatis ».

R. — Non admittitur quia nihil addit iis qui in textu continentur.

2 — Pag. 40, lin. 35: Unus Pater proponit mutare verbum «laeto»

verbo «forti».

R. — Admittitur.

3 — Pag. 40, linn. 37-38 loco «mente aperta et corde dilatato» dica-

tur «corde magno et animo volenti» (1 Pater).

R. — Non admittitur. Mutaretur sensus et obiectum textus.

4 — Pag. 40, lin. 39: Loco « alienis » dicatur « diversis » vel « novis »

(2 Patres).

R. — Non admittitur quia mutaretur sensus textus.

5 — Pag. 40, lin. 40. Unus Pater proponit loco verbi «sponte» di-

cere « generose ».

R. — Admittitur.

6 — Pag. 41, lin. 2: Modus de quo in expensione 7 sub n. 24 hic ex

parte admittitur. Post verbum « dedicant », addatur: « ita ut
simul cum fidelibus communitatem apostolicam imitantes, cor
unum sint et anima una (cf. Act. Apost. 2, 42; 4, 32 seq.).

7 — Pag. 41, linn. 4-5: Sex Patres proponunt loco « vita spirituali»

scribatur « Spiritu Christi» vel « mediis spiritualibus».

R. — Non admittitur quia Modus propositus non videtur perficere
textum.

[ 68 ] 8 — Pag. 41, lin. 7: Unus Pater proponit addere aliquid de devo-

tione erga B. V. Mariam.

R. — Hoc medium sanctificationis et alia includuntur sub conceptu
vitae spiritualis et magis explicantur in Decreto « de Institutione
Sacerdotali » ad quod refertur in nota 5 .

9 — Pag. 41, linn. 8-9. Unus Pater vult ut clarius exprimatur quid
sibi velint verba «discat in quibus sit sufficiens esse».

R. — Non admittitur. Sunt verba Sacrae Scripturae.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

AD NUM. 26 [De formatione doctrinali et apostolica\ [68]

1 — Pag. 41, linn. 21-22: Plures (73) Patres proponunt verba « vo-

cationi divinae oboedientes » omittenda esse et legendum: « Qui
vero ad varias gentes mittentur ».

R. — Admittitur quia hoc loco non est cur vocatio divina explicite
nominetur secus ac in n. 24. Vide expensionem Modi 1 num. 24.

2 — Pag. 41, lin. 21. Unus Pater proponit legendum esse: «Qui

vero vocationi divinae oboedientes vel mandato Ecclesiae aut
superiorum».

R. — Provisum est in praecedenti Modo admisso.

3 — Pag. 41, lin. 24: Duo Patres proponunt post verba «Ex Sacris

Scripturis » inserenda verba « Matre Ecclesia duce » vel « a
Matre Ecclesia porrectis » .

R. — Additio non videtur necessaria; ceteroquin provisum est in nota
5, ubi refertur ad Decretum de Institutione sacerdotali.

4 — Pag. 41, linn. 29-30. Unus Pater proponit supprimere verba: « ne

exigentiis futuri operis impares inveniantur », et dicere: « effor-
mandi sunt apud Instituta missionaria apte parata ».

R. — Non admittitur quia opportunum videtur addere finem forma-
tionis et non opportunum videtur restringere illam formationem
ad sola Instituta missionalia.

5 — Pag. 41, linn. 34-39. Unus Pater proponit melius ita legendum

esse: « Quod de omnibus disciplinis valet, per quas parantur ad
ministerium obeundum et ad acquirendam communem populo-
rum, culturarum, religionum cognitionem»...

R. — Videtur retinendus textus quia melius exhibet necessitatem com- [ 69 ]
plendi formationem theologicam scientiis, scii, ethnologia, hi-
storia culturarum et religionum etc.

6 — Pag. 42, lin. 1. Unus Pater proponit delere verbum «apprime».

R. — Non admittitur propter rationem iam allatam in anteacta rela-
tione particulari de textu emendato ad numerum 26 D. Cetero-
quin, sicut in Const. de Sacra Liturgia institutio liturgica saepius
inculcatur, ita rationi omnino consentaneum est in Decreto de
activitate missionali Ecclesiae congruam institutionem missiolo-
gicam urgere.

7 — Pag. 42 lin. 5 loco «nuntii Evangelii» dicatur «Evangelii prae-

cones» (1 Pater).

R. — Non videtur necessarium.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 69 ] 8 — Pag. 42, lin. 8. Unus Pater proponit ut scribatur «efficaciores

censentur» quia recensentur significat enumerare.

R. — Admittitur.

9 — Pag. 42 linn. 13-14 loco «artem catecheticam » reponatur «arte
catechetica» (1 Pater).

R. — Remanet textus quia habet alium sensum.

10 — Pag. 42, lin. 18. Unus Pater proponit addere verba: «Apud

congruentia Instituta».

R. — Non admittitur. Vide expensionem Modi 4 n. 26, et etiam textum
numeri 27.

11 — Pag. 42, lin. 19 scribatur: «Haec vero formationis genera impri-

mis in terris ad quas mittuntur (...) compleantur necesse est»
(1 Pater).

R. — Non videtur necessarium.

12 — Pag. 42, lin. 26: Duo Patres proponunt ut dicatur: Missionarii

exteri linguas ediscant.

R. — Non admittitur quia in multis locis ubi plures linguae habentur,
haec restrictio inopportuna videtur.

13 — Pag. 42, lin. 42: Unus Pater proponit omittere verba: quam

perfectissime.

R. — Admittitur ex parte dicendo: « Nec desint qui perfecte sciant
uti » etc.

[ 70 ] AD NUM. 27 [De Institutis in Missionibus laborantibus ]

1 — - Unus Pater petit ut supprimantur omnia quae in hoc numero et

in aliis locis schematis de Institutis missionalibus dicuntur quia
triumphalismum apologeticum sapiunt.

R. — Quae petita sunt a multis Patribus et in Congregatione generali
iam approbata, Commissio supprimere non potest. Praeterea,
accusatio triumphalismi apologetici sustineri non potest. Ea quae
dicuntur in veritate historica et in praesenti rerum conditione
fundantur.

2 — Pag. 43, lin. 17: Unus Pater proponit loco «commissa sunt»

dicatur « commissa fuerunt » .

R. — Non admittitur quia in textu non agitur de iure commissionis
sed de opere in praeterito peracto.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

3 — - Pag. 43, lin. 24. [70]

Unus Pater proponit addere: « Quae Instituta conentur ut
magis ac magis apta instrumenta sint ad formationem missionario-
rum, ideo si necesse est se reforment secundum normas a com-
petenti auctoritate edictas ».

R. — Contentum additionis propositae alio loco huius Decreti (Cap. VI,
n. 38) necnon in Decreto de accommodata renovatione vitae re-
ligiosae iam satis innuitur.

4 — Pag. 43, lin. 33 dicatur « Instituta missionalia ».

R. — Hic agitur de omnibus Institutis in missionibus laborantibus,
uti dicitur in ipso textu.

EMENDATIONES ADMISSAE [ 71 ]

Pag. 39 lin. 1 legatur: «Quamvis cuilibet discipulo Christi onus
fidei disseminandae pro parte sua incumbit, Christus Dominus semper e
numero discipulorum vocat quos vult ipse, ut sint cum illo et ut mittat
eos gentibus praedicare (cf. Mc. 3, 13 s.) ».

Pag. 40 lin. 26 legatur: « Ordinarii vero et Superiores statutis tem-
poribus missionarios coadunent, ut spe vocationis roborentur et in mi-
nisterio apostolico innoventur, etiam institutis ad hoc aptis domibus ».

Pag. 40 lin. 33 legatur: « Debet enim esse promptus ad initia capien-
da, constans ad opera perficienda, perseverans in difficultatibus, patienti
et forti animo ferens solitudinem, defatigationem, infructuosum labo-
rem ».

Pag. 40 lin. 39 legatur: «Alienis etiam populorum moribus et va-
riantibus condicionibus generose se aptabit; concordi animo et mutua
caritate sociam operam dabit fratribus et omnibus qui eidem operi sese
dedicant, ita ut simul cum fidelibus communitatem apostolicam imitan-
tes cor unum sint et anima una (cf. Act. 2, 42; 4, 32) ».

Pag. 41 lin. 21 legatur «Qui vero ad varias gentes mittentur, ut
boni ministri Christi, enutriti sint “verbis fidei et bonae doctrinae”

( 1 Tim. 4, 6) quae praeprimis ex Sacris Scripturis haurient, perscrutantes
Mysterium Christi, cuius praecones et testes erunt».

Pag. 42 lin. 1 legatur: «Futuro missionario apprime necessarium est
studiis missiologicis incumbere, id est cognoscere doctrinam et normas
Ecclesiae circa activitatem missionalem, scire quas vias nuntii Evangelii
decursu saeculorum percurrerint, necnon praesentem missionum condi-
cionem simul ac methodos, quae nunc temporis efficaciores censentur ».

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[71] Pag. 42 lin. 42 legatur: «Nec desint qui perfecte sciant uti instru-
mentis technicis et communicationis socialis, quorum momentum omnes
magni faciant».

QUAESITUM

An placeat expensio facta a Commissione de Missionibus circa Modos,
Caput IV respicientes, cum correctionibus supra indicatis?

[72] Caput V

DE ORDINATIONE ACTIVITATIS MISSIONALIS

Exitus suffragationum
(11 novembris 1965)

Suffr. XVI: nn. 28-29

Votantes . . . . . . . . . . 2.131

Placet 2.064

Non placet 53

Vota nulla 14

Suffr. XVII : nn. 30-31

Votantes 2.125

Placet 2.105

Non placet 16

Vota nulla 4

Suffr. XVIII : nn. 32-34

Votantes 2.142

Placet 2.101

Non placet 37

Vota nulla 4

Suffr. XIX: de integro Capite

Votantes 2.153

Placet 1 .428

Non placet 9

Placet iuxta modum 712

Vota nulla . 4

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

AD NUM. 29 [ Ordinatio gener alis\ [72]

1 — Pag. 45 linn. 16-23: 74 Patres volunt ut legatur «Episcopi vel

singuli vel in coetum convocati, inter maioris momenti negotia
speciatim rationem habeant activitatis missionalis quae est munus
maximum et sanctissimum Ecclesiae».

R. — Maneat textus; nam [^3]

1) Praecise cum sollicitudo Evangelium annuntiandi urgeat
imprimis Corpus Episcoporum, ad Synodum Episcoporum seu
« stabile Episcoporum Consilium pro Ecclesia universa » pertinet
in hac ordinatione generali partem agere.

2) Ad mentem motu proprio «Apostolica Sollicitudo», nul-
latenus hoc modo auctoritas Summi Pontificis limitatur.

2 — Pag. 45 linn. 16-33: Sive pro synodo Episcoporum sive pro

Dicasterio De Propaganda Fide adhibeatur forma optativa, non
forma praeceptiva (2 Patres).

R. — Non admittitur; quia in decretis conciliaribus parandis non vi-
detur opportunum formam adhiberi tantum optativam, cum
illa decreta ab ipso Summo Pontifice approbentur.

3 — Pag. 45 lin. 17: Auferatur adverbium «imprimis» ut in textu

priore (unus Pater).

R. — Non admittitur. Christifideles omnes, ut multi Patres optime di-
xerunt, responsabilitatem pro parte sua in Evangelizando mun-
dum assumere debent; quare verbum « imprimis » consulto hic
positum, in memoriam revocat officium missionale omnium.

4 — Pag. 45 linn. 16-23: A. excludatur specialis ratio habenda de

activitate missionali (2 Patres); nam a) non est iuxta tenorem
motu proprio Apostolica Sollicitudo (unus Pater); b ) Summus
Pontifex sibi reservavit statuere argumenta pertractanda in sin-
gulis coetibus (alius Pater). B. mutetur sic: «ex commissione
Summi Pontificis specialem rationem habere poterit » (tertius
Pater).

R. — Admitti non potest; nam textus nullo modo imponit materiam
a Synodo tractandam, sed petit ut in diversis materiis tractandis
rationem habeat de peculiaribus missionum condicionibus.

5 — Pag. 45 lin. 24 ss. proponitur nova redactio textus (1 Pater).

R. — Totum textum transsumere esset contra normas; attamen Com-
missio censet ideam de operatione Spiritus Sancti textum feli-
citer complere, et proinde post verba « salvo iure Ecclesiarum

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[73] Orientalium » inseruit: « Licet multiplici modo Spiritus Sanctus
suscitet spiritum missionalem in Ecclesia Dei, et non raro actio-
nem eorum quorum est moderari vitam Ecclesiae praeveniat, ta-
men pro sua parte etiam hoc Dicasterium promoveat vocationem
et spiritualitatem missionariam, zelum et orationem pro missio-
nibus necnon de istis nuntia genuina et adaequata producat».

[ 74 ] 6 — Pag. 45 linn. 26-27 omittantur verba « nempe De Propaganda

Fide» et «ubique terrarum»; loco «salvo iure Ecclesiarum
Orientalium » dicatur « ratione habita activitatis missionalis si-
ve Ecclesiarum Occidentalium sive Orientalium. Coordinatione
proinde et collab oratione debita et apta sub moderamine Summi
Fonti ficis praemissa , a respectivo Dicas ter io sive De Propaganda
Fide sive Pro Ecclesiis Orientalibus , promoveantur vocatio et
spiritualitas ... » (4 Patres). In nota ponatur referentia ad Decr.
De Eccl. Orient., 3.

Ratio: a) textus est iniuriosus Ecclesiis Orientalibus, et non
conformis quoad ius praedicandi Evangelium, Decreto De Ec-
clesiis Orientalibus;

b) textus prout stat est revera confusus (1 Pater).

R. — Haec includuntur in verbis « salvo iure Ecclesiarum Orienta-
lium »: hoc ius est imprimis ius praedicandi Evangelium; solum,
non subiiciuntur Sacrae Congregationi de Propaganda Fide, ut ita
notae earum specificae servari possint. Nullo modo videtur textus
iniuriosus,

7 — Pag. 45 linn. 26-27: Loco «de Propaganda Fide» dicatur «De

evangelizatione Fidei»; quia terminus «propaganda» in multis
locis et nationibus male sonat, et in mentem revocat res com-
merciales et politicas (3 Patres).

R. — Non opportuna videtur huiusmodi mutatio cum a saeculis iam
terminus in usu sit. Praeterea non est locus in textu conciliari
urgere talis quaestionis solutionem.

8 — Pag. 45 lin. 30: post verba « ... salvo iure Ecclesiarum Orien-

talium » addatur « intimam tamen foveat relationem cum aliis
Dicasteriis quousque sub eorundem dicione, propter peculiares
rationes, Missiones habeantur» (265 Patres). Etenim propter
peculiares rationes verae Missiones de facto hodie habentur sub
ditione Sacrae Congregationis Consistorialis et Secretariae Sta-
tus, tum in Asia tum in Africa tum denique in quibusdam regio-
nibus Americae Latinae.

R. — Admittitur sed sub forma notae explicativae quae sic sonat:

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

« Si quae missiones propter peculiares rationes aliis Dicaste- 174]
riis pro tempore adhuc subsunt, expedit ut illa Dicas teria rela-
tionem habeant cum Sacra Congregatione de Propaganda Fide ut
in omnibus missionibus ordinandis ac dirigendis ratio ac norma
omnino constans atque uniformis haberi possit».

Non in textu ipso introducitur talis Modus, quia agitur de si-
tuatione transitoria pro qua Decretum proponit remedium, illud
dicasterium unicum pro tota re missionali gubernanda.

9 — Pag. 46 lin. 9: Instituta suntne Instituta missiologica, missiona- 175]
lia, scientifica an alia? (1 Pater).

R. — Ex contextu clarum est.

10 — Pag. 46 lin. 10: proponitur modus distribuendi subsidia (1 Pa-

ter).

R. — Non pertinet ad schema.

11 — Pag. 46 linn. 11-16: Deleantur, nam non cohaerent cum De-

creto de Oecumenismo, 12, ubi accurate ponuntur limites huius
cooperationis (sex Patres).

R. — Non admittitur, quia textus prout nunc iacet (cf. Modus 14)
illud periculum vitat.

12 — Pag. 46 linn. 24-33 omittantur quia res pendet a Summo Ponti-

fice (1 Pater).

R. — Ipse Summus Pontifex concretas suggestiones a Concilio petiit.

13 — Pag. 46 lin. 14: Verba «cum incoeptis missionalibus » delean-

tur quia periculum pro catholicis potest gignere. Dicatur « in
incoeptis vitae socialis vel caritativae » (22 Patres) vel « cum
incoeptis caritatis vel assistentiae socialis quae, in territoriis
missionum, etiam aliae communitates christianae tractant » (unus
Pater).

R. — Non admittitur, quia textus est iuxta spiritum Decreti « De Oecu-
menismo ».

14 — Pag. 46 linn. 11-16: Dicatur «Una cum Secretariatu ... vias et

media ad procurandam et ordinandam fraternam collaborationem
necnon convivendam... ut scandalum divisionis pro posse tol-
latur » (unus Pater).

R. — Admittitur.

15 — Pag. 46 lin. 16: Dicatur «minuatur» vel aliquid huiusmodi

(unus Pater).

R. — Iam provisum est in praecedenti Modo.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 75 ] 16 — Pag, 46 lin. 13 supprimatur verbum « collaborationem » ut satis

sit dicere « fraternam et ordinatam conviventiam » quia colla-
boratio huiusmodi practice difficilis et periculosa est (unus Pater).

R. — Non admittitur, quia cum Decr. « De Oecumenismo » non con-
sonat.

[ 76 ] 17 — Pag. 46 linn. 11-16: «Stylus oportet adaequetur et perpolia-

tur » (unus Pater).

R. — Latinistis confiditur.

18 — Pag. 46 linn. 24-33: legatur: «In directione huius Dicasterii
partem actuosam et decisivam, seu vocem deliberativam habeant
repraesentantes selecti omnium illorum qui in opere missionali
collaborant: Episcopi ex toto Orbe, a Conferentiis Episcopali-
bus praesentati, necnon Moderatores Institutorum et Operum
Pontificalium, modis et rationibus a Romano Pontifice statuendis.
Hi omnes, ad determinatum tempus nominati, et statutis tempo-
ribus convocandi ... ».

Sic proponunt quadringenti sexaginta et unus Patres, ut Di-
casterium de Propaganda Fide, quod operi missionali eximium
praebuit auxilium, necessitatibus huius temporis melius aptetur.

Rationes: 1) Vera responsabilitas ius decisionis includit. Pro-
videtur in textu per verbum «decisivam». Quod tamen est
neologismus, cuius sensus in iure est parum praecisus. Propo-
nitur additio « seu vocem deliberativam » qui est terminus in
iure technicus et univocus.

2) Ad veram efficaciam obtinendam praevidetur ut reprae-
sentantes seligantur eorum qui in missionibus vel pro eis adla-
borant. Sed caracter vere repraesentativus magis in tuto ponen-
dus videtur. Ideo proponitur additio, ubi de Episcopis agitur
«a Conferentiis Episcopalibus praesentati». Relatio ostendere
potest non omnes totius Orbis Conferendas simul repraesentari
debere (esset turba magna), sed, cum ad tempus designatio fiat,
nunc quaedam, mox aliae ita tamen ut semper omnes «magnae
zonae socio-culturales » (de quibus in N. 22 pag. 37 lin. 39)
repraesententur.

3) Quoad directionem dynamicam, conditio sine qua non
videtur ut non semper iidem viri, immo nec nimis longo tempore,
ut membra Dicasterii fungantur. Ideo proponitur: « ad deter-
minatum tempus nominati». Aliqui Patres (18) loco «partem
actuosam et decisivam » exoptant « partem actuosam et potesta-
tem decidendi ».

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

R. — Mens huius numeri non est mutare vel augere competentiam [76]
SCPF, quae manet organum Romani Pontificis, et proinde re-
quirit ut omnes huius Congregationis decisiones alicuius mo-
menti indigeant approbatione Romani Pontificis sine qua nul-
lam vim habent.

Inserendo « seu vocem deliberativam » non apparet quid novi
addatur, cum iam contineatur in «partem actuosam et decisi-
vam habeant». Attamen, cum a multis desideretur, dicitur: [ 77 ]
«partem actuosam cum voto deliberativo habeant».

«A Conferendis episcopalibus praesentati ». Proponitur ut
potius dicatur «auditis Conferendis episcopalibus». Si enim
« praesentantur » a Conferendis, nimis restringitur libertas Sum-
mi Pontificis in eis seligendis, cum seligere non possit nisi qui
«praesentantur». Dicto vero «auditis Conferendis episcopali-
bus » datur tamen Conferentiis possibilitas suos homines prae-
sentandi.

«Ad determinatum tempus nominati»: Commissio votis se-
cretis censuit non esse faciendam insertionem, sed hoc iudicio
Summi Pontificis relinquendum: « modis et rationibus a Romano
Pontifice statuendis.

19 — Pag. 46 lin. 27 post «Episcopi» inseratur «quicumque sit eo-

rum ritus » uti habebatur antea (2 Patres).

R. — Continetur in «ex toto orbe».

20 — Pag. 46 linn. 35-36: post verbum « experientiae » addatur « labo-

ribus in missionibus auctae vel probatae » (unus Pater).

R. — In contextu, verbum experientia iam connotat experientiam vitae
etiam missionalis.

21 — Pag. 47 lin. 1 post « Religiosarum » addatur « missionibus dedita,

ex Constitutionibus vel cum notabili parte sodalium ».

R. — Ex contextu patet hic agi de Institutis missionalibus.

22 — Pag. 47 lin. 1 loco « repraesententur » dicatur « consulentur »

(2 Patres).

R. — Non admittitur.

23 — Pag. 47 lin. 1: Non introducendae mulieres in consilio SCPF

(unus Pater).

R. — Non admittitur quia res explicite a plurimis Patribus et pro vali-
dis rationibus petita fuit.

24 — Pag. 46 lin. 34 ss.: Addatur: «Optandum est ut magis ac magis

strictum vinculum et intimus nexus inter missiones et hoc supre-
mum Dicas terium habeatur. Ad quam optabilem connexionem

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 77 ] arctiorem procurandam, SCPF de suiipsius sinu mittat viros ex-
pertos qui Missiones visitent, operarios confortent, problemata
videant et quasi vivam et personalem rerum missionum cognitio-
nem ad hoc dicasterium referant.

R. — Iam provisum est per novam ordinationem.

[ 78 ] AD NUM. 30 [De ordinatione locali in Missionibus ]

1 — Pag. 47 linn. 14-17: Omittantur quia sunt repetitio Decreti

«de Pastorali Episcoporum Munere», 35.

R. Insertio haec petita fuit a multis Patribus.

2 — Pag. 47 lin. 17: Unus Pater: Vocabulum « ad hoc» non sat clare

videtur.

R. — Consentit Commissio et proponit emendationem quae sequitur:
«Ad meliorem coordinationem Episcopus constituat in quantum
fieri potest Consilium » etc.

3 — Pag. 47 lin. 23: Unus Pater: Loco «aequa» scribatur «debita»,

quia «aequa» est verbum aequivocum.

R. — Maneat textus: « aequitas canonica » nullo modo est notio aequi-
voca.

AD NUM. 31 [De coordinatione regionali']

Pag. 47 lin. 33: Duo Patres: post verbum «seminaria» addatur: «scho-
lae» (christianae).

R. — Addita sunt a Commissione verba « scholas superiores et techni-
cas»; pro scholis inferioribus condendis collaboratio regionalis
non videtur semper requiri.

AD NUM. 32 [De ordinatione activitatis Institutorum]

1 — Pag. 48 lin. 6 (17 Patres): Post verba «inire conventiones »

addantur verba: « secundum normas generales a S. C. de P. F.
statuendas». Ratio: facilius ineuntur tales conventiones, si nor-
mae generales adsunt.

R. — Provisum additione a Commissione proposita in fine huius nu-
meri, quae sic audit: « S. Sedis vero erit principia generalia deli-
neare iuxta quae conventiones regionales vel etiam particulares
ineantur».

2 — Pag. 48 lin. 19 legatur «in quantum eorum fini congruit, ipsi

Dioecesi fidelia maneant et opera specialia vel aliquam regionem

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

sibi assume acceptent ». Nam missionarii non debent radices [78]
figere; « assumant » est nimis auctoritativum.

R. — Admittitur ad mentem: dicitur « assum endo » ut appareat quo- [ 79 ]
modo intelligenda sit illa fidelitas.

3 — Pag. 48 lin. 23: A. (102 Patres): Redeatur ad formulam ante-

rioris textus: «a S. Sede approbandas ». Ratio:

1) non licet Episcopis rem definire propria auctoritate, nec
Institutis arbitrio proprio in illis cedere, quae ad eorum indolem,
vivendique rationem propriam pertinent. (Hanc rationem afferunt
59 Patres);

2) nullus Pater in aula proposuit hanc modificationem. (Hanc
rationem afferunt 26 Patres);

3) perperam citatur decretum de pastorali munere Episcopo-
rum, quia condiciones in missionibus sunt diversae ac in regioni-
bus iuris communis. (Hanc rationem afferunt 25 Patres);

4) Sic habetur maior uniformitas. (Haec ratio affertur a 6 Pa-
tribus);

5) praesertim pro Institutis quae sunt iuris pontificii et inter-
nationalia uniformitas requiritur. (Hanc rationem afferunt 16
Patres).

B. Unus Pater: legatur: «a S. Sede recognoscendas ».

R. — Commissio, his Patribus ad mentem annuere volens, statuit lin. 15,
post verbum « condicio » ponere linn. 22-25 eisque addere « S. Se-
dis erit principia generalia delineare iuxta quae conventiones
regionales vel etiam particulares ineantur ». Dein sub alia alinea
prosequatur textus «Quamquam Instituta parata erunt...».

4 — Pag. 48 lin. 7 (5 Patres): Post lineam 7 legatur: «S. Sedi (S. C.

de P. F.) vero erit ius missionale stabilire, normasque statuere
iuxta quas hae particulares conventiones ineantur». Ratio: uni-
formitas quaedam in praxi.

R. — Commissio consentit et providit Modo praecedenti.

5 — Pag. 48 lin. 25 (12 Patres): in fine n. 32 addatur: «Aptando

temporibus et locis renovatam Instructionem S. C. de P. F.,
quae normas saltem generales, practicas tamen, praebeat».

R. — Consentit Commissio et providit Modo 2.

AD NUM. 33 [De coordinatione inter lnstituta\

— Pag. 49 lin. 3 (unus Pater): scribatur « supranationalia » .

R. — Libenter acceptat Commissio emendationem.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

EMENDATIONES ADMISSAE

Pag. 45 lin. 24 legatur: « Pro omnibus Missionibus et pro tota acti-
vitate missionali unum tantum sit oportet Dicasterium competens, nem-
pe “De Propaganda Fide” a quo dirigantur necnon coordinentur ubique
terrarum et ipsum opus missionale et cooperatio missionaria, salvo tamen
iure Ecclesiarum Orientalium 5 bls . Licet multiplici modo Spiritus Sanc-
tus suscitet spiritum missionalem in Ecclesia Dei, et non raro actionem
eorum quorum est moderari vitam Ecclesiae praeveniat, tamen pro sua
parte etiam hoc Dicasterium promoveat vocationem et spiritualitatem
missionariam, zelum et orationem pro missionibus necnon de istis nun-
tia genuina et adaequata producat; ab eo suscitentur et secundum ur-
gentiores necessitates regionum distribuantur missionarii ».

Pag. 46 lin. 11 legatur: «Una cum Secretariatu ad unitatem Christia-
norum fovendam quaerat vias et media ad procurandam et ordinandam
fraternam collaborationem necnon conviventiam cum inceptis missionali-
bus aliarum communitatum cbristianarum, ut scandalum divisionis pro
posse tollatur».

Pag. 46 lin. 24 legatur: « In directione huius Dicasterii partem actuo-
sam cum voto deliberativo habeant repraesentantes selecti omnium illo-
rum qui in opere missionali collaborant: Episcopi ex toto orbe, auditis
Conferentiis Episcopalibus, necnon moderatores Institutorum et Operum
Pontificalium, modis et rationibus a Romano Pontifice statuendis. Hi
omnes, statutis temporibus convocandi, sub auctoritate Summi Pontificis
supremam ordinationem totius operis missionalis exerceant».

Pag. 47 lin. 17 legatur: « Ad meliorem coordinationem Episcopus
constituat, in quantum fieri potest, Consilium pastorale, in quo clerici,
religiosi et laici per delegatos selectos partem habeant ».

Pag. 47 lin. 29 legatur: « Ne insufficiens personarum et subsidiorum
copia dissipetur, neve incepta sine necessitate multiplicentur, commen-
datur ut opera bono omnium inservientia collatis viribus condant, uti
e. g. seminaria, scholas superiores et technicas, centra pastoralia, cateche-
tica, liturgica necnon instrumentorum communicationis socialis ».

Pag. 48 lin. 14 legatur: « Cessante territorii commissione nova oritur
condicio. Tunc Conferentiae Episcoporum et Instituta, communi consilio
statuant normas, quae relationes inter Ordinarios locorum et Instituta
moderentur. S. Sedis autem erit principia generalia delineare iuxta quae
conventiones regionales vel etiam particulares ineantur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

Quamquam Instituta parata erunt continuare opus inceptum, colla- [81]
borando in ministerio ordinario curae animarum, tamen crescente clero
locali, providendum erit ut Instituta, quantum eorum fini congruit, ipsi
dioecesi fidelia maneant, opera specialia vel aliquam regionem in ea gene-
rose assumendo ».

Pag. 49 post notam 5 addatur: « 5 bis. Si quae missiones propter pe-
culiares rationes aliis Dicasteriis pro tempore adhuc subsunt, expedit ut
illa Dicasteria relationem habeant cum Sacra Congregatione de Propa-
ganda Fide, ut in omnibus Missionibus ordinandis ac dirigendis ratio et
norma omnino constans atque uniformis haberi possit ».

QUAESITA PARTICULARIA

1 - An placeat expensio facta a Commissione de Missionibus circa

Modos, n. 29 respicientes, cum correctionibus supra indicatis ?

2 — An placeat expensio facta a Commissione de Missionibus circa

Modos, n. 32 respicientes, cum correctionibus supra indicatis?

QUAESITUM GENERALE

An placeat expensio facta a Commissione de Missionibus circa Modos,
reliquos numeros Capitis V respicientes, cum correctionibus supra
indicatis?

Caput VI [82]

DE COOPERATIONE

Exitus suffragationum
(12 novembris 1965)

Suffr. XX: de integro Capite

Votantes 2.171

Placet 2.006

Non placet 6

Placet iuxta modum 158

Vota nulla 1

Integrum ergo Caput a Congregatione Generali approbatum est.
Omnes modi, tempestive a Patribus introducti, praevie ordinati sunt
et deinde a Commissione sedulo examinati.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[82] AD NUM. 36 [Missionale officium totius Populi Dei]

1 —
R. —

2 —

R. —

3 —

R. —

4 —

[83] R. —

5 —
R. —

Pag. 50 linn. 13-14 putat unus Pater quae dicuntur de expan-
sione et dilatatione non bene cohaerere cum imagine Corporis.
Corpus de quo agitur est ipsa Ecclesia, cui expressiones adhibi-
tae bene congruunt.

Pag. 50 lin. 14: petit unus Pater ut introducatur expressio « sub
ductu Pastorum».

Res patet nec est neces se ut ubique ponatur.

Pag. 50 lin. 15: duobus Patribus non placet ut de Christifidelibus
dicatur « ad plenitudinem adducant », quia plenitudo Corporis
mystici est opus Dei.

Textus melius respondet menti S. Pauli in Eph. 4, 13, ubi extol-
luntur partes ministeriales « in aedificationem Corporis Christi ».

Pag. 50 linn. 27-32: petunt 93 Patres ut omittantur, sive quia
non cohaerent cum Decreto de Oecumenismo sive immo ad indif-
ferentismum ducere possunt.

Acceptatur, ita ut, suppressis linn. 30-32: «Commune enim...
superare», addatur lineae 30: «...praestabitur, iuxta normas
Decreti de Oecumenismo, 12 ».

Pag. 51 linn. 9-10, petit unus Pater ut loco «activitatem missio-
nalem suam sentientes » dicatur fideles debere hanc uti onus,
munus, debitum sentire.

Non videtur opportunum ulterius definire partem fidelium in
missione Ecclesiae stricte dicta, ne oriantur aequivocationes cum
onere, munere vel debito quae incumbunt successoribus Aposto-
lorum.

AD NUM. 38 [Missionale Officium Episcoporum ]

1 — Pag. 51 lin. 39 ss. proponitur novus textus desumptus ex Const.

Dogm. «Lumen Gentium», 23.

R. — Non admittitur; etiam textus noster iam approbatus est a Pa-
tribus.

2 — Pag. 52 linn. 1-2: proponunt 33 Patres: «...sed in bonum to-

tius mundi consecrati sunt », ut appareat alia et alia ratio con-
secrationis Episcopi pro sua dioecesi et pro mundo.

R. — Non acceptatur, cum nullum periculum aequivocationes in textu
adsit, atque thesis nostra prorsus cohaereat cum doctrina Const.
Dogm. «Lumen Gentium» circa collegialitatem.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

3 — Pag. 52 lin. 5 unus Pater proponit additionem. [83]

R. — Probatur textus et rationes, sed non videtur ulterius gravandus
textus schematis.

4 — Pag. 52, lin. 11: 7 Patres putant textum non bene ostendere

communionem inter communitates descendere a communione
inter Episcopos, iuxta doctrinam Const. Dogm. « Lumen Gen-
tium » .

R. — Ad omnem prorsus aequivocationem tollendam, acceptatur, et
proinde textus nunc legitur: « ...suas mutuo communicant, cum
dilatatio corporis Christi munus totius Collegii Episcoporum
sit ».

5 — Pag. 52 lin. 17 loco «visibilem» unus Pater vult «sensibilem»,

cum spiritus et ardor missionalis non solum visum afficere di-
cendus sit.

R. — Visibilitas hic sensu ampliore sumitur, eadem fere ratione qua [84]
ipsa Ecclesia visibilis dicitur.

6 — Pag. 52 linn. 22-24: unus Pater vult loco «vocationes iuvenum...

fovere » verba « iuvenes et clericos vocare, eosque ad Instituta
missionalia conducere, grato animo... » ut ita magis extollatur
pars Episcopi in manifestatione vocationis missionalis.

R. — Non videtur oppositio inter vocationem internam et externam;
proinde textus in sua praesenti redactione conservatur. Cetero-
quin, quaestio theoretica de vocatione perpenditur ad Caput IV
schematis.

Pag. 52 lin. 26 petunt tres Patres ut loco « Congregationes dioe-
cesanas » dicatur « Instituta religiosa », cum et haec veniant sub
sollicitudine Episcopi.

Graves exsurgerent difficultates, si deberet etiam Congregatio-
nes hortari et adiuvare quae excedunt limites suae dioecesis; hic
agitur de Institutis dioecesanis; de aliorum cooperatione agitur
n. 40.

8 — Pag. 52 linn. 30-36: duo Patres novum textum proponunt ubi
partes SCPF in distributione subsidiorum extolluntur.

R. — Textus non est immutandus, cum sit sat clarus, atque pondus
SCPF implicite asseratur ubi dicitur subsidia haec per Pontificia
Opera Missionalia praesertim colligenda esse: Pontificia enim
Opera arcte cum SCPF connexa sunt.

7 —
R. —

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 84 ] 9 — Pag, 52 lin. 31 loco «tribui debet» dicatur «tribuatur» ne

auctoritate Concilii momentum Operum uti hodie sunt, fiat quasi
immutabile.

R. — Non videtur necessarium.

10 — Pag. 52 lin. 35: unus Pater proponit textum addendum de modo

concreto colligendi subsidia pro missionibus.

R. — Non spectat ad Concilium.

11 — Pag. 52 lin. 41: unus Pater optat ut post «Episcopi» inseratur

«illarum dioecesium quae maiore vocationum copia ditantur».
R. — Textus noster est in spiritu Enc. Fidei Donum , citatae in nota 4.

[ 85 ] 12 — Pag. 53 lin. 6: duo Patres novum textum addendum proponunt

quo urgetur ratio missionalis in usu bonorum ecclesiasticorum,
ad mentem Decreti «De pastorali Episcoporum munere, 6 ».

R. — Propositum probatur, attamen referentia ad dictum Decretum
ponitur in linea 17 post verbum «tenentur» in nota 4 bis.

13 — Pag. 53, linn. 7-23: 88 Patres petunt textum ita emendari ut

servetur libertas singulorum episcoporum in propria dioecesi,
atque novum textum proponunt.

R. — Ratione habita Decreti « De pastorali Episcoporum munere, 38 »,
novus textus praesentatur: « Ut autem Episcoporum activitas mis-
sionalis, in bonum totius Ecclesiae efficacius exerceri possit, ex-
pedit ut Conferentiae Episcopales negotia moderentur quae ad
ordinatam cooperationem propriae regionis spectant.

In suis Conferentiis agant Episcopi de sacerdotibus cleri dioe-
cesani gentium evangelizationi devovendis; de certa stipe quam
unaquaeque dioecesis propriis redditibus proportionatam quot-
annis pro opere missionum dare tenetur; de modis et mediis
quibus missiones directe subveniuntur dirigendis et ordinandis;
de Institutis missionalibus et seminariis cleri dioecesani pro mis-
sionibus adiuvandis et, si opus est, fundandis; de arctioribus
nexibus inter huiusmodi Instituta et dioeceses fovendis».

14 — Pag. 53 linn. 17-18: petit unus Pater ut subsidia haec ad clerum

dioecesanum autochtonum, praesertim dirigantur.

R. — Hoc non pertinet ad Concilium.

15 — Pag. 53 lin. 22: unus Pater additionem proponit de incardina-

tione missionariorum.

R. — Problema incardinationis ad revisionem codicis pertinet.

16 — Pag. 53 lin. 31 unus Pater petit ut omittatur «proprio».

R. — Non admittitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

17 — Pag. 53 lin. 33: unus Pater additionem proponit de coordina- [85]
tione centrali, in ipsa SCPF, assistentiae immigrantium ex terris
missionum.

R. — Res est nimis particularis, atque potius ad reordinationem Dica-
sterii centralis de Missionibus pertinet.

AD NUM. 39 [Missionale Officium Sacerdotum ] [86]

1 — Pag. 53 linn. 36-38: duobus Patribus non placet emendatio.

R. — Est doctrina nota et iam recepta in aliis documentis Concilii;
cf. Const. Dogm. «Lumen Gentium», 28.

2 — Pag. 53 lin. 39: petit unus Pater ut loco «in servitium Missio-

num » dicatur « in servitium Missionis Ecclesiae », quod est ve-
rius.

R. — Admittitur ex parte, et proinde legitur « etiam in servitium
Missionum ». Et sensus est: quatenus Missio Ecclesiae banc etiam
dimensionem strictius missionalem necessario habet.

3 — Pag. 54 lin. 22: duo Patres petunt ut mentio fiat hoc loco Pontifi-

ciae Unionis Missionalis Cleri.

R. — Non expedit unum ex Pontificiis Operibus Missionalibus ex-
presse nominare dum alia non nominantur. Sufficiat generalis
mentio n. 36.

AD NUM. 40

1 — Pag. 54 lin. 34: petunt tres Patres ut loco «hucusque» dicatur

« recentioribus temporibus » vel « iam per plura saecula » ob veri-
tatem historicam.

R. — Rationibus historicis denuo perpensis, tenet Commissio non
esse recedendum a textu.

2 — Pag. 55 linn. 11-17: unus Pater petit suppressionem ob confu-

sionismum.

R. — Non acceptatur propter momentum praesentiae Institutorum con-
templativorum in misssionibus, prouti etiam recentiora documen-
ta pontificia postulaverunt.

3 — Pag. 55 linn. 13-14: petit unus Pater ut accommodatio vitae

contemplativae fiat non solum in traditionibus religiosis popu-
lorum, sed etiam aliis si opus sit.

R. — Accommodatio in genere regitur principiis alibi decursu priorum

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[^ 6 ] Capitum Decreti expressis. Cum vero accommodatio traditioni-

bus religiosis peculiaris sit momenti, hic explicite urgetur.

[87] 4 — Pag. 55 lin. 20 ss.: tres Patres varia proponunt examini con-

scientiae Institutorum vitae activae.

R. — Proposita plerumque probantur; attamen agitur de rebus ni-
mis particularibus vel non omnino necessariis. Utcumque textus
noster iam sat fortis videtur et, uti speratur, efficax.

5 — Pag. 55 lin. 21 : petit unus Pater ut loco «Regni Dei» ponatur

«Regnum Christi», ob considerationes exegeticas.

R. — Transeat pro rationibus, sed Regnum Christi est etiam Regnum
Dei.

6 — Pag. 55 lin. 36: unus Pater proponit longum textum de pecu-

liari cura Episcopi in Congregationibus religiosis utriusque sexus
condendis.

R. — Modus prorsus est extra competentiam Commissionis.

AD NUM. 42 [Conclusio]

1 — Pag. 51 lin. 9: unus Pater petit mutationem «Regni Dei» in

«Regnum Christi».

R. — Vide num 40 Modus 5.

2 — Pag. 51 lin. 15: tribus Patribus non placet «Eodem amore»

cum amor Patrum nequeat aequare amorem Christi.

R. — Identitas est in genere (amor a Christo nobis communicatus),
non in gradu vel pondere.

3 — Pag. 51 lin. 16: unus Pater petit ut loco «exardescunt» dicatur

« exardescant ».

R. — Commissioni praeplacet modus indicativus.

4 — Tres Patres proponunt novas «conclusiones» a se exaratas.

R. — Perpulchrae utique, sed nimis mutant conclusionem iam appro-
batam.

[88] EMENDATIONES ADMISSAE

Pag. 50 lin. 27 legatur: « Hoc testimonium vitae facilius effectum
suum obtinebit, si una cum aliis coetibus christianis praestabitur, iuxta
normas Decreti De Oecumenismo , 12 1 » (reliqua usque ad «superare»
omittuntur).

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

Pag. 52 lin. 8 legatur: « Vi istius communionis singulae Ecclesiae [®®]
sollicitudinem omnium aliarum ferunt, proprias necessitates sibi invi-
cem aperiunt, res suas mutuo communicant, cum dilatatio Corporis Chri-
sti munus totius Collegii Episcoporum sit 2 ».

Pag. 53 linn. 7-23 legatur: « Ut autem Episcoporum activitas missio-
nalis in bonum totius Ecclesiae efficacius exerceri possit, expedit ut
Conferentiae Episcopales negotia moderentur quae ad ordinatam coope-
rationem propriae regionis spectant.

In suis Conferentiis agant Episcopi de sacerdotibus cleri dioecesani
gentium evangelizationi devovendis; de certa stipe quam unaquaeque
dioecesis propriis redditibus proportionatam quotannis pro opere mis-
sionum dare tenetur 4bls ; de modis et mediis quibus missiones directe sub-
veniuntur dirigendis et ordinandis; de Institutis missionalibus et semi-
nariis cleri dioecesani pro missionibus adiuvandis et, si opus est, fun-
dandis; de arctioribus nexibus inter huiusmodi Instituta et dioeceses
fovendis ».

Pag. 53 lin. 38 legatur: « Penitus ergo intelligant suam vitam etiam
in servitium missionum consecratam esse».

Pag. 58 post notam 4 addatur:

« 4bls Decr. De Pastorali Episcoporum Munere, 6 ».

QUAESITUM

An placeat expensio facta a Commissione de Missionibus circa Modos,
Caput VI respicientes , cum correctionibus supra indicatis ?

P. IOANNES SCHUTTE
Superior generalis Societatis Verbi Divini

RELATIO GENERALIS [89]

In suffragationibus super schema Decreti « De activitate missionali
Ecclesiae » diebus 10-11 novembris habitis, omnia capitula — unice
capitulo quinto excepto — plus quam duabus ex tribus partibus simpli-
citer approbata sunt. Attamen, etiam horum capitulorum approbatorum
Modi magna cum cura et diligentia prius a subcommissionibus, deinde a
commissione plenaria examinati et expensi sunt, etiamsi Modi textum
iam approbatum substantialiter mutantes vel ambiguum reddentes ad-

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

mitti non potuerunt. Relationem de singulis Modis habetis, ordinatam
secundum capita et numeros, in foliis. In hac relatione generali ea tan-
tum exponere velim quae vel ratione rei quam tangunt, vel numeri Pa-
trum qui eis subscripserunt, generalioris momenti sunt.

Capitulum quintum maiorem quidem accepit numerum votorum
« placet iuxta modum », sed Modi ipsi pauci sunt. Agitur praesertim de
sequentibus:

A) Ad num. 29 [ Ordinatio generalis\.

1. Pag. 46, linn. 24-33, legatur: « In directione huius Dicasterii
partem actuosam et decisivam, seu vocem deliberativam habeant reprae-
sentantes selecti omnium illorum qui in opere missionali collaborant:
Episcopi ex toto Orbe, a Conferentiis Episcopalibus praesentati, necnon
Moderatores Institutorum et Operum Pontificalium, modis et rationibus
a Romano Pontifice statuendis. Hi omnes, ad determinatum tempus no-
minati, et statutis temporibus convocandi ... ».

Sic proponunt quadringenti sexaginta et unus Patres, ut Dicasterium
de Propaganda Fide, quod operi missionali eximium praebuit auxilium,
necessitatibus huius temporis melius aptetur.

Rationes quas proferunt: 1) Vera responsabilitas ius decisionis inclu-
dit. Providetur in textu per verbum « decisivam ». Quod tamen est neo-
logismus, cuius sensus in iure est parum praecisus. Proponitur additio
« seu vocem deliberativam » qui est terminus in iure technicus et uni-
vocus.

2) Ad veram efficaciam obtinendam praevidetur ut repraesentan-
tes seligantur eorum qui in missionibus vel pro eis adlaborant. Sed ca-
racter vere repraesentati vus magis in tuto ponendus videtur. Ideo propo-
nitur additio, ubi de Episcopis agitur: « a Conferentiis Episcopalibus
praesentati ». Relatio ostendere potest non omnes totius Orbis Confe-
rendas simul repraesentari debere (esset turba magna), sed, cum ad tem-
pus designatio fiat, nunc quaedam, mox aliae, ita tamen ut semper om-
nes « magnae zonae socio-culturales » repraesententur.

3) Quoad directionem dynamicam, necessarium esse videtur ut
non semper iidem viri, immo nec nimis longo tempore, munere suo in
Dicasterio fungantur. Ideo proponitur: « ad determinatum tempus no-
minati ».

Aliqui Patres (18) loco « partem actuosam et decisivam » exoptant
partem actuosam et potestatem decidendi.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

Responsio: De tribus modis qui proponuntur singulatim responde- [9®]
mus uti sequitur:

a) « seu vocem deliberativam »: Revera non apparet quid novi ad-
datur, cum iam contineatur in verbis « partem actuosam et decisivam ha-
beant », in quantum haec valere potest in aliquo Dicasterio, quod est or-
ganum executivum Summi Pontificis. Ex altera autem parte verum est,
quod « vox deliberativa » seu « votum deliberativum » uti terminus in
iure technicus sensum exoptatum clariorem et magis univocum reddit
quam expressio « partem decisivam habeant ». Ne autem eadem res di-
versis verbis repetatur, proponitur textus sequens: « partem actuosam
cum voto deliberativo habeant ». Verbum tamen « cum voto delibera-
tivo » hoc in casu propter competentiam solum executivam Dicasterii
Romani Pontificis, restringendum esse videtur ad decisiones in admini-
stratione et executione activitatis missionalis necnon in materiis Summo
Pontifici ad approbandum praesentandis; in sensu autem vere legisla-
tivo adhiberi nequit.

b) «A Conferentiis episcopalibus praesentati». Proponitur ut
potius dicatur « auditis Conferentiis episcopalibus ». Si enim « praesen-
tantur » a Conferentiis, nimis restringitur libertas Summi Pontificis in
eis seligendis, cum seligere non possit nisi eos qui « praesentantur », In-
super, alia adhuc accedit ratio } Hic non agitur de aliquo Synodo vel
corpore legislativo, sed de actuosis officialibus administrativis, immo de
ipsa dynamica directione totius activitatis missionalis, quae qualitates
requirit vere speciales, necnon verum sensum et spiritum cooperationis
(team-work, esprit de corps). Praesentatione autem stricte dicta rationes
praevalere possent nimis externae, uti aut maior numerus repraesentan-
tium selectorum aut nimia ratio servandae iustae proportionis inter va-
rias Conferentias episcopales, quamvis unam post alteram sibi succeden-
tes. Sed lex proportionis servandae saepe est ratio stagnationis, immo
immobilitatis, quae omnem 2 dynamismum et veram strategiam impedit
et excludit. Proponitur ergo: « auditis Conferentiis episcopalibus ».

c ) « Ad determinatum tempus nominati »: Haec conditio, etiamsi
per se vera et apta, videtur nimis particularis, quae quasi includitur in
verbis « modis et rationibus a Romano Pontifice statuendis ». Quinam
modi et rationes remanerent Romano Pontifici decidendi, si ipsum schema
iam haec particularia definiret?

2. Pag. 45 lin. 30: post verba «...salvo iure Ecclesiarum Orienta- [91]
lium », addatur « intimam tamen foveat relationem cum aliis Dicasteriis
quousque sub eorundem dicione, propter peculiares rationes, Missiones
habeantur» (265 Patres). Etenim propter peculiares rationes verae Mis-
siones de facto hodie habentur sub ditione Sacrae Congregationis Consi-

90 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[91] scorialis et Secretariae Status, tum in Asia tum in Africa tum denique
in quibusdam regionibus Americae Latinae.

R. Admittitur, sed sub forma notae explicativae quae sic sonat : « Si
quae missiones propter peculiares rationes aliis Dicasteriis pro tempore
adhuc subsunt , expedit ut illa Dic asteria relationem habeant cum Sacra
Congregatione de Propaganda Fide ut in omnibus missionibus ordinandis
ac dirigendis ratio ac norma omnino constans atque uniformis haberi
possit ». 3

Non in textu ipso introducitur talis Modus, quia agitur de situa-
tione transitoria pro qua Decretum proponit remedium, illud dicaste-
rium unicum pro tota re missionali gubernanda. Insuper hae decisiones
concretae dependent nec a schemate nec a Commissione, sed a Sancta
Sede.

3. Pag. 45 linn. 16-23: 74 Patres volunt ut legatur «Episcopi vel
singuli vel in coetum convocati, inter maioris momenti negotia speciatim
rationem habeant activitatis missionalis quae est munus maximum et
sanctissimum Ecclesiae».

R. Maneat textus; nam:

1) Praecise cum sollicitudo Evangelium annuntiandi urgeat im-
primis Corpus Episcoporum, ad Synodum Episcoporum seu « stabile Epi-
scoporum Consilium pro Ecclesia universa » pertinet in hac ordinatione
generali partem agere.

2) Ad mentem Motu Proprio «Apostolica Sollicitudo», nullate-
nus hoc modo auctoritas Summi Pontificis limitatur. Non enim agitur
de materia proponenda pro Synodo, sed de ratione habenda activitatis
missionalis Ecclesiae in materia a S. Pontifice Synodo proposita, ut nempe
Synodus in diversis materiis tractandis rationem habeat de peculiaribus
missionum condicionibus.

B) Ad num. 32 [De ordinatione activitatis Institutorum ]:

1. Pag. 48 lin. 6: Post « inire conventiones » addantur verba: « secun-
dum normas generales a S. C. de P. F. statuendas » (17 Patres).

2. Pag. 48 lin. 23: Redeatur ad formulam anterioris textus: «a
S. Sede approbandas» (102 Patres).

Rationes: 1) Non licet Episcopis rem definire propria auctoritate,
nec Institutis arbitrio proprio in illis cedere, quae ad eorum indolem,
vivendique rationem propriam pertinet. (Sic 59 Patres).

2) Arbitrarie citatur decretum de pastorali munere Episcoporum,

[92] quia condiciones in missionibus sunt diversae ac in regionibus iuris com-
munis (25 Patres).

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

3) Sic habetur maior uniformitas (6 Patres), quae praesertim pro [92]
Institutis quae sunt iuris pontificii et internationalia, requiritur (16 Pa-
tres),

Unus Pater vult, ut legatur: «a 5 1 . Sede recognoscendas >*.

9. Commissio voluit providere difficultatibus et ideo in numero 32
transponit lineas 22-25 post verbum « condicio » in lin. 15, addendo
aliquid de principiis generalibus a S. Sede statuendis, ita ut haec para-
graphus nunc sic sonet: «Cessante territorii commissione nova oritur
condicio. Tunc Conferentiae Episcoporum et Instituta communi consilio
statuant normas, quae relationes inter Ordinarios locorum et Instituta
moderentur. S. Sedis autem erit principia generalia delineare, iuxta quae
conventiones regionales vel etiam particulares ineantur ».

Commissio enim censuit non expedire imponere Episcopis onus re-
currendi pro omnibus conventionibus ad S. Sedem nec obligare Sa-
cram Congregationem de P. F. ad examinandas omnes huiusmodi conven-
tiones. Si Episcopi velint, recurrere possunt ad S. Sedem pro approba-
tione, non vero obligantur.

Quoties stipulationes contractus non sunt contra ius commune, con-
tra ius proprium religiosorum aut contra normas a S. Sede statutas,
nullus requiritur interventus S. Sedis.

A) In Capite I.

1. Ad num. 6, p. 11, linn. 15-21: Sat magnus numerus Patrum,
praesertim ex America Latina orientium, extensionem notionis activitatis
missionalis proponit, duobus diversis modis:

a) 151 Patres obiectum missionis ita definire volunt: «...inter
omnes creaturas, praesertim vero populos vel coetus nondum in Chri-
stum credentes ». Haec formula iam antea satis discussa, post serias
iteratasque deliberationes a Commissione reiecta est, quia ipsam notio-
nem activitatis missionalis nimis largam, immo penitus indefinitam red-
deret, quod nemini utilitatem afferre posset. Censuit ergo Commissio
hunc Modum admitti non posse.

b) 60 Patres eundem finem prosequentes alium textum propo-
nunt, qui penitus acceptus iterum ansam ambiguitatis praeberet. Attamen
alia elementa utilia ex eo assumpta sunt, ita ut nunc legatur : «Incepta
peculiaria , quibus Evangelii praecones ab Ecclesia missi euntes in mun-
dum universum munus Evangelium praedicandi et Ecclesiam ipsam im-
plantandi inter populos et coetus nondum in Christum credentes exse-
quuntur, communiter “ Missiones” nuncupantur... ». 4 Ceteroquin iam in

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[92] altera Relatione fusius, et ut mihi videtur, satis de situatione speciali et

[93] missionali partium Americae Latinae locutus sum, necnon quomodo hoc
schema ei obvenit.

2. Ad Num. 5 et 6: 12 Patres novum ordinem textus pro numeris
5 et 6 proponunt. Post longam discussionem in subcommissione com-
petenti factam censuit Commissio pro numero quinto ordinem textus
approbati non esse mutandum, pro numero sexto autem propositionem
istorum Patrum magna ex parte admitti posse. Sic numerus sextus nunc
in novo ordine, magis logico uti speramus, praesentatur, immutatis autem
tam contentis quam verbis textus ... 5 .

B) In Capite II.

1. 54 Patres proponunt ut pag. 25 linn. 12-16 legatur : « Actus enim
fidei non ex coactione externa neque ex artificiis importunis , vel ex pro-
missionibus bonorum temporalium oriri potest, sed ex libera et sincera
voluntate hominis. Ecclesia fortiter quoque vindicat ius quo gaudent
omnes homines ne iniquis vexationibus a fide deterreantur ».

Ratio: 6 ne insinuetur missionarios catholicos infideles inducere ad
fidem mediante coactione vel artibus importunis.

jR . 7 Hic Modus non admittitur, quia haec nova redactio, insinuando
talia media revera adhiberi, eaedem obnoxia esset falsae interpretationi
ex parte eorum qui offendicula quaerunt.

2. Ad num. 15 pag. 25, linn. 15-33, ubi agitur de spiritu oecume-
nico: Aliqui Patres (58) postulant, ut hic textus de spiritu oecumenico
aut supprimatur, aut penitus mutetur propter specialis Missionum con-
diciones, et ad evitandum indifferentismum et confusionem.

R. Ratio allegata non valet quia Concilium iam de hac re ex professo
et diserte tractavit in Const. Dogm. « Lumen Gentium », 15 et in Decreto
De Oecumenismo, quod textus emendatus suum facit verbis « seclusa
omni tam indifferentismi et confusionismi ... specie». Praeterea, hic
textus, qui Decretum De Oecumenismo ad activitatem missionalem
Ecclesiae applicat, et qui plene interpretandus est secundum mentem
et normas huius Decreti, uti explicite dicitur (pag. 25, linn. 27-28), iam
approbatus est, ideoque secundum normas non potest supprimi nec
penitus et substantialiter mutari.

3. Ad Num. 18 [De vita religiosa promovenda ]:

a) 65 Patres proponunt ut ea quae dicuntur de vita religiosa pro-
movenda, ponantur ante n. 17, De Catechistarum Institutione.

R: Non admittitur, quia praesens materiae ordo magis consonans vi-
detur. Agitur hic enim de missionariis, qui formaliter uti missionarii in

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

activitate missionali impenduntur. Insuper sequitur ordinem Constitutio- [93]
nis «Lumen Gentium», quae tractat post clericos primum de laicis,
deinde de religiosis, qui sive ad unum sive ad alterum ordinem pertinere
possunt.

b) 112 Patres postulant, ut pag. 29, lin. 34 legatur: «sed per [ 94 ]
intimiorem consecrationem Deo in Ecclesia factam lucide quoque ma-
nifestat ... », textus qui libenter admittitur.

C) In Capite III.

Pag. 37, lin. 16 ss. : 53 Patres volunt ut loco «Traditione univer-
salis Ecclesiae » dicatur « Magisterio Ecclesiastico », loco « Sacris Lit-
teris » legatur « Deposito Fidei » et ante « philosophiae » inseratur « ve-
rae ». Alii Patres vel similes vel alias mutationes huius textus propo-
nunt.

R. Admittitur mentio Magisterii Ecclesiae, ita ut legatur: « ab Ec-
clesiae Patribus et Magisterio explicata». Ceterae mutationes propositae
inutiles videntur, quia per se patent et sententiam nimis gravem et com-
plicatam reddunt.

D) In Capite IV.

Praecipui et numerosiores Modi circa tria puncta versantur:

1. Ad num. 24: pag. 39, linn. 24-26: Sunt plures Patres (80)
qui praescindere velint de vocatione divina, quando agitur de spiritualitate
et formatione missionaria. Commissio autem tenet vocationis missio-
nariae elementa naturale, divinum, hierarchicum ita inter se cohaerere,
ut in vita spirituali seiungi nequeant. Insuper textus retineri debet, ut
clare appareat nexus cum praecedenti numero (23), ubi exponuntur ele-
menta vocationis.

2. Pag. 39, linn. 32-33, circa verba: «Ideo paratus esse debet ad
vitam stare vocationi suae », Patres in varias sententias abierunt. 90 Pa-
tres volunt, ut deleantur verba « ad vitam », 9 Patres ut loco « ad vitam »
dicatur «generose, volenti animo», unus ut restituatur textus prior
« per totam vitam ».

R. Censuit Commissio haec verba, uti in textu emendato inveniuntur,
retinenda esse, qui textus ceteroquin iam valde mitigatus est. Quamvis
enim magni momenti sit labor eorum qui ad tempus operi missionali sese
dant, existit tamen differentia obiectiva inter dedicationem tempora-
riam et perpetuam adeo ut per analogiam applicari valeat quod de con-
secratione religiosa affirmatur in Constitutione dogmatica «Lumen Gen-
tium»: Tanto perfectior erit sui ipsius ad activitatem missionalem de-
ditio, quo per firmiora et stabiliora vincula id fiat. (Cf . « Lumen Gentium »

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 94 ] n. 44). Neque haec affirmatio standi vocationi «ad vitam» contradicit
iis quae de operariis « ad tempus » dicuntur in aliis locis huius Decreti.
Nam hic describitur ratio completa spiritualitatis missionariae prout ex
Sacris Litteris eruitur et ipsum opus missionale postulat, et ibi alliciun-
tur quicumque in eodem opere ad tempus participant.

[ 95 ] 3. Ad pag. 40, lin. 26: 259 Patres postulant ut post verba « in diem »
addatur: « inter se et cum neophytis missionarii omnes, sive autochtoni
sive exteri , presbyteri, religiosi vel laici, communitatem apostolicam
imitantes ( Act . Apost. 2, 42 et 4, 32seq.) cor unum sint et anima una
ut credat mundus quia a Deo sunt missi».

R. Commissio censuit hanc insertionem hoc in numero non tam con-
gruam esse, eam autem ad partem admitti posse in fine primae alineae nu-
meri 25 : « ita ut simul cum fidelibus communitatem apostolicam imi-
tantes, cor unum sint et anima una (cf. Act. Ap. 2, 42; 4, 32 ss.)».

E) In Capite VI.

1. Ad pag. 50, linn. 27-32: petunt 93 Patres ut omittantur verba
de communi testimonio cum aliis coetibus christianis praestando, sive
quia non cohaereant cum Decreto de Oecumenismo sive immo ad indiffe-
rentismum ducere possint.

R. Haec suggestio non tota sed partim acceptatur, ita ut suppressis
linn. 30-32 addatur lineae 30: «praestabitur, iuxta normas Decreti de
Oecumenismo, 12 ».

2. Pag. 53, linn. 7-23: 88 Patres petunt textum ita emendari
ut servetur libertas singulorum episcoporum in propria dioecesi, atque
novum textum proponunt.

R. Ratione habita Decreti « De pastorali Episcoporum munere », 38,
novus textus praesentatur: « Ut autem Episcoporum activitas missionalis,
in bonum totius Ecclesiae efficacius exerceri possit, expedit ut Conferen-
dae Episcopales negotia moderentur quae ad ordinatam cooperationem
propriae regionis spectant.

In suis Conferentiis agant Episcopi de sacerdotibus cleri dioecesani
gentium evangelizationi devovendis...».

Venerabiles Patres,

Remanet mihi nunc gratissimum officium omnibus Patribus, qui suos
Modos dederunt et sic ad hoc schema Decreti «De activitate missionali
Ecclesiae » perficiendum et perpoliendum quam maxime contulerunt, no-
mine totius Commissionis sinceras fervidasque grates agere.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

Speramus fore ut haec expensio Modorum, a competenti Commissione [95]
magna cum diligentia et consideratione votorum vestrorum facta, et post
liberam fervidamque discussionem unanimi voto approbata, vestris desi-
deriis satisfaciat ideoque a vobis benigne accipiatur et voto definitivo
approbetur.

In oratione'. 1 deest. 2 deest. 3 deest. 4 deest. 5 In

expensione Modorum Capitis I aliqua correctio facienda est, nempe ad n 5, pag. 8,
lin. 38, ubi unus Pater post « resurrectione » vult addere « et ascensione », Modus
qui in folio expensionis Modorum pag. 14, n. 5, admittendus proponitur. Revera
autem admitti non potest, quia non congruit cum parte posteriore eiusdem senten-
tiae, ubi dicitur « priusquam assumeretur in caelum » Habeatis nos excusatos si
propter parcitatem temporis tardioris hanc mutationem proponimus, etiamsi grato
animo erga Patrem qui recte et benevolenter hanc animadversionem ad nos pervenire
fecit. 6 pag. 23, linn. 12-16, alium textum proponunt. 7 Sed.

8 Sed.

Moderator : Gratias maximas ex imo corde rev.mo ac sollerti rela-
tori, toti commissioni una simul cum peritis qui egregie cooperati sunt
in redactione schematis. Loquitur nunc exc.mus secretarius generalis.

Secretarius generalis-. Patres venerabiles, videatis pag. 29: Quaesi-
tum particulare [cf. pag. 34]. Quaeritur: «An placeat expensio facta
a commissione de Missionibus circa Modos, n. 6 respicientes, cum cor-
rectionibus supra indicatis? » Placet an non placet?

Patres venerabiles, numeri et paginae, qui indicantur in hoc fascicu-
lo, referuntur ad ultimam editionem schematis, quod factum est post
discussionem, nempe ad schema emendatum [cf. vol. IV, pars VI,
pag. 207 ss.]. Ergo respondeatis tantum per placet et non placet.

Interea, uti ius statuit, communico Patribus exitus suffragationum,
quae factae sunt circa expensionem Modorum schematis declarationis
de libertate religiosa. Hi exitus publicati iam sunt in ephemeride cui
titulus UOsservatore Romano * sed Patribus in aula communicandi sunt.

Suffragatio 507 , super nn. a 1 ad 5:

Praesentes votantes 2.242

Dixerunt placet 1.989

non placet 246

placet iuxta modum 3

Vota nulla 4

* Cf. vol. IV, pars VI, pag. 779-780.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Suffragatio 308, super nn. a 6 ad 8:

Praesentes votantes 2.200

Dixerunt placet 1.957

non placet 237

placet iuxta modum 2

Suffragia nulla 4

Suffragatio 309, super nn. a 9 ad 12:

Praesentes votantes 2.210

Dixerunt placet 1.989

non placet 217

placet iuxta modum 2

Suffragia nulla 2

Suffragatio 310, super nn. a 13 ad 15:

Praesentes votantes 2.228

Dixerunt placet 2.033

non placet 190

placet iuxta modum 1

Suffragia nulla 4

Suffragatio 311, super integro schemate cum Modis insertis:

Praesentes votantes 2.216

Dixerunt placet 1.954

non placet . 249

placet iuxta modum 7

Suffragia nulla 6

Ideo schema fuit approbatum in congregatione generali et delatum
est Summo Pontifici pro eo deferendo sessioni publicae.

Proponitur nunc, assentiente em.mo moderatore, suffragatio quae
sequitur. Videatis adhuc pag. 29 [ cf . pag. 34]. Quaesitum generale:
« An placeat expensio facta a Commissione de Missionibus circa Modos,
reliquos numeros Capitis I respicientes, cum correctionibus supra indi-
catis? ». Placet an non placet?

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

Patres venerabiles, in suffragatione 506, quae fuit circa schema
decreti de apostolatu laicorum, et facta est in sessione publica, aliquid
contigit quod communicare oportet Patribus. Machina, quae nume-
randis schedis disposita erat, dilaceravit aliquantisper et ita reiecit
35 schedas quae ideo transcriptae non sunt in folio exituum. Cum scru-
tatores hoc animadverterunt, et hoc factum est post publicationem suf-
fragationis in aula, illas 35 schedas attente consideraverunt et viderunt,
sine ulla dubitatione, eas deferre suffragationem placet.

Quapropter cum de hac re, quae inter humanos contingere potest,
et contingit, factus sit actus publicus ab ipsis scrutatoribus et subsigna-
tus a notariis, exitus illius suffragationis officialis hic esse debet:

Praesentes votantes 2.342

Dixerunt placet 2.340

non placet 2

Uti videtis, Patres venerabiles, aliquando etiam machinae tabescunt
et nos alacriores esse debemus!

Moderator : Proponitur aliud quaesitum ad suffragationem.

Secretarius generalis : Videatis pag. 52 [ cf . pag. 55]. Quaeritur:
« An placeat expensio facta a commissione de Missionibus circa Modos,
cap. II respicientes, cum correctionibus supra indicatis? ». Placet an
non placet?

Lego vobis, Patres venerabiles, Intimationem pro die 7 decembris,
quam vos iam habuistis vel habebitis intra pauca momenta; sed legenda
est [cf. vol. IV, pars I, pag. 57].

Moderator : Proponitur novum quaesitum ad suffragationem.

Secretarius generalis'. Videatis pag. 62. Est suffragatio 515 [cf.
pag. 63]. Quaeritur: «An placeat expensio facta a Commissione de
Missionibus circa Modos cap. III respicientes, cum correctionibus supra
indicatis? » Placet an non placet?

Patres venerabiles, die 2 decembris proximi, nempe feria quinta,
hora 17 cum dimidio, in auditorio Palatii Pii, via della Conciliazione,
auctore em.mo card. Gracias, in anniversario participationis Summi Pon-
tificis Congressui Eucharistico Bombayensi, exhibebitur teniola documen-
taria (film documentario) cui titulus: Cristo in India, quae teniola me-
morat mirabilem eventum cum commentario, lingua italica, rev. P. Pel-
legrino. Omnes Patres humanissime invitantur.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Moderator : Proponitur ulterius quaesitum ad suffragationem.

Secretarius generalis : Consulatis pag. 71 \cf. pag. 72]. Est suffra-
gatio 516: « An placeat expensio facta a Commissione de Missionibus
circa Modos, cap. IV respicientes, cum correctionibus supra indicatis? »
Placet an non placet , Patres venerabiles?

Hodie, Patres, dabitur vobis etiam Intimatio pro die 8 decembris,
quam igitur, intervallo usus, vobis communico ... [ cf . vol. IV, pars I,
pag. 58].

Adunatio Patrum fit in hac aula. Postea initium habet processio ex
hac aula ad forum S. Petri, nempe, uti audistis, ad aream ante Basili-
cam patentem. Hoc statutum est ut omnia ordinate fieri possint. Ergo
omnes episcopi, Patres, convenient in hanc aulam et, postquam in ea
sumpserint suas vestes, initium habebit processio ex hac aula ad forum
S. Petri — Piazza San Pietro.

Moderator : Proponitur aliud quaesitum ad suffragationem.

Secretarius generalis-. Numerus ultimae suffragationis, quae postre-
mo lecta est, est 516.

Videatis nunc pag. 81 [cf. pag. 81]. Est suffragatio 517. Primum
quaesitum particulare: Placet an non placet?

Moderator : Proponitur aliud quaesitum particulare in pag. 81.

Secretarius generalis-. Est suffragatio 518: secundum quaesitum par-
ticulare [cf. pag. 81]. Placet an non placet?

Patres venerabiles, distribuetur, uti dixi, hodie fasciculus de presby-
terorum ministerio et vita. Si quis forte non receperit antequam discedat
ex hac aula, petat a nostro officio mechanographico, quia suffragatio fa-
cienda est feria quinta proxima.

Secretarius generalis-. Patres venerabiles, attendatis! Die 4 decem-
bris proxima, hora quinta post meridiem, in Basilica S. Pauli de Urbe,
habebitur sacra celebratio ad christianorum unitatem fovendam, quam
participabit Beatissimus Pater Paulus VI una cum Patribus Sacri Con-
cilii Oecumenici. Participabunt etiam Observatores ad Concilium de-
legati.

Moderator-. Proponitur novum quaesitum ad suffragationem.

Secretarius generalis : Videatis pag. 81 [cf. pag. 81]. Quaesitum ge-
nerale. Placet an non placet?

CONGREGATIO GENERALIS CLXV

Moderator. Proponitur ulterius quaesitum ad suffragationem.

Secretarius generalis : Videatis, Patres, pag. 88 \cf. pag. 87]. Placet
an non placet? Est suffragatio 520.

Post aliquod tempus, Patres venerabiles, ita statuentibus em.mis
moderatoribus, proponetur, « si et quatenus », suffragatio super integro
schemate cum Modis insertis.

Secretarius generalis-. Patres venerabiles, lego exitum suffragatio-

nis 512 , quae est prima hodie facta*.

Patres praesentes votantes 2.229

Dixerunt placet 2.209

non placet 20

Patres venerabiles, en exitum suffragationis 513:

Patres praesentes votantes . 2.210

Dixerunt placet . . . 2.189

non placet 18

Suffragia nulla 3

Quidam Patres non intellexerunt in qua Basilica habenda sit illa
celebratio sacra. Dixi S. Pauli in Urbe; at quaesierunt utrum sit Basilica
S. Pauli extra Muros. Est eadem, tandem aliquando, nam muri sunt
antiqui!

Moderator : Proponitur ultimum quaesitum ad suffragationem de
integro schemate de activitate missionali Ecclesiae.

Secretarius generalis: Proponitur suffragationi integer textus sche-
matis de activitate missionali Ecclesiae , cum Modis insertis.

Prae oculis, Patres venerabiles, habeatis sive textum emendatum
sive Modos, qui modo suffragationi subiecti sunt. Textus ita incipit: « Ad
Gentes divinitus missa ut sit “universale salutis sacramentum” Ecclesia
ex intimis propriae catholicitatis exigentiis, mandato sui Fundatoris
oboediens, Evangelium ad omnes homines nuntiare contendit. Ipsi enim
Apostoli, in quibus Ecclesia est condita, vestigia Christi sequentes,
“praedicaverunt verbum veritatis et genuerunt Ecclesias”. Eorum suc-
cessorum officium est hoc opus perenne reddere, ut “sermo Dei currat
et clarificetur” et Regnum Dei ubique terrarum annuntietur et instau-
retur.

100

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

In praesenti autem rerum ordine, ex quo nova exsurgit humanitatis
condicio, Ecclesia, sal terrae et lux mundi, urgentius vocatur ad omnem
creaturam salvandam et renovandam, ut omnia in Christo instaurentur,
et in Ipso homines unam familiam unumque populum Dei constituant.

Quare haec Sancta Synodus, dum ob praeclara opera per generosam
totius Ecclesiae industriam peracta Deo gratias agit, missionalis activi-
tatis principia delineare, et vires omnium fidelium colligere cupit, ut
populus Dei, per angustam viam crucis procedens, regnum Christi, Do-
mini et conspectoris saeculorum, ubique diffundat eique advenienti vias
paret ».

Et reliqua, usque ad verba conclusionis quae habentur in pag. 57,
n. 42: « Patres Concilii una cum Romano Pontifice, officium Regnum
Dei ubique diffundendi gravissime sentientes, omnes Evangelii praeco-
nes peramanter salutant, eos praesertim qui pro Christi nomine perse-
cutionem patiuntur, socii eorum passionum effecti.

Eodem amore quo Christus erga homines flagravit, et ipsi exar-
descunt. Conscii autem Deum esse qui efficit ut Regnum suum in terris
adveniat, una cum omnibus christifidelibus preces effundunt, ut per
intercessionem Virginis Mariae Reginae Apostolorum, gentes quampri-
mum ad agnitionem veritatis adducantur et claritas Dei quae in facie
Christi Iesu resplendet per Spiritum Sanctum omnibus illucescat ».

Patres venerabiles, hic textus, quem pro toto lectum habetis, nempe
cum Modis insertis, placetne vobis an non placet?

Audiatis, Patres, exitum suffragationis 514:

Patres praesentes suffragantes 2.162

Dixerunt placet 2.133

non placet 26

Suffragia nulla . 3

Moderator : Proxima congregatio generalis, feria quinta, die 2 men-
sis decembris, hora nona.

Em.mus P. D. Eugenius card. Tis serant: Reponatur Sacrosanc-
tum Evangelium.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI
2 decembris 1965

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

2 decembris 1965

Exc.mus D. Iacobus Le Cordier, ep. tit. Prienensis, subsecretarius
Ss. Concilii'.

Fratres venerabiles, haec Missa in honorem S. Ioseph, huius Con-
cilii Patroni, dicitur pro unitate Ecclesiae.

Det nobis Deus idipsum sapere in alterutrum ut unanimes uno ore
honorificemus Deum et Patrem Domini Iesu Christi!

Missa finita, exc.mus D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis,
Ss. Concilii secretarius generalis, intimavit: Exeant omnes! Sed ma-
neant pueri cantores, qui nos suis cantibus delectent.

Post intervallum 8 momentorum, recitata fuit oratio: Adsumus ...

Secretarius generalis-. Congregationem generalem 166, moderabitur
em.mus ac rev.mus D. card. Iacobus Lercaro, arch. Bononiensis.

Ex hac vita discessit, Patres venerabiles, exc.mus D. Ioseph Albers,
ep. Lansingensis in Statibus Foederatis Americae Septemtrionalis. Ore-
mus pro anima ipsius!

Em.mus P. D. Eugenius card. Tis serant: De profundis clamavi
ad te, Domine ... (et prosequitur alternatim cum Patribus).

Oremus. Deus, qui inter apostolicos sacerdotes famulum tuum Ioseph
pontificali fecisti dignitate ...

Secretarius generalis-. Patres venerabiles, in hac congregatione pro-
cedetur ad suffragandos Modos schematis de presbyterorum ministerio
et vita, utique post lectam relationem.

Sed commissio nos monet ut emendemus errorem qui est in pag. 10,
lin. 19: deleatur verbum « sibi », ita ut textus sic sonet: «... missio-
nem apostolicam a Christo concreditam ... », sine « sibi » [ cf . pag. 212].

Audiatis, Patres, exitus suffragationum super Modis schematis de-
creti de activitate missionali Ecclesiae.

104

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Suffragatio SIS:

Patres praesentes votantes 2.161

Dixerunt placet 2.142

non placet 16

Suffragia nulla 3

Suffragatio S16 :

Patres praesentes votantes 2.169

Dixerunt placet 2.147

non placet 22

Suffragatio S17:

Patres praesentes votantes 2.169

Dixerunt placet 2.112

non placet 54

Suffragia nulla 3

Suffragatio SIS:

Patres praesentes votantes 2.168

Dixerunt placet 2.152

non placet 14

Suffragia nulla 2

Suffragatio S19:

Patres praesentes votantes 2.195

Dixerunt placet 2.175

non placet 18

Suffragia nulla 2

Suffragatio S20:

Patres praesentes et suffragantes . . . . . 2.186

Dixerunt placet . . 2.159

non placet 24

placet iuxta modum 1

Suffragia nulla 2

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

105

Suffragatio 521, de integro schemate de activitate missionali Ecclesiae :

Patres praesentes et suffragantes 2.182

Dixerunt placet 2.162

non placet . 18

placet iuxta modum 1

Suffragium nullum 1

Ergo schema decreti de activitate missionali Ecclesiae placuit Patri-
bus in congregatione generali et proponetur Beatissimo Patri ut defe-
ratur sessioni publicae. [Plausus]

Audiatis, Patres venerabiles! Mox distribuetur vobis fasciculus, ut
ita dicam, continens schema constitutionis pastoralis de Ecclesia in
mundo huius temporis. Revera labor sive ex parte commissionis sive ex
parte nostrae secretariae fuit improbus. Hic textus impressus est hac
nocte [plausus], et ideo non potuimus omnia dare Patribus, nam fa-
sciculus integer numerat, ni fallor, circa 400 paginas.

In fasciculo, qui distribuitur hodie, continetur integer textus consti-
tutionis pastoralis cum Modis acceptatis; continetur etiam elenchus cor-
rectionum admissarum omnium, ad omnia capita pertinentium scilicet;
et insuper quaesita omnia quae proponentur inde a sabbato proximo.
Praeterea habetur expensio Modorum partis I.

Alius fasciculus qui continet expensionem Modorum partis II remit-
tetur crastina ad vestra domicilia. Sed videatis, Patres! Facile coniicitur,
quanto labore distineatur nostra Secretaria his ultimis diebus. Nostro
labori additur etiam hic, quia fuit necessarius. Quapropter rogamus vos,
vel melius rogamus eos qui in privatis domiciliis habitant vel sunt ad-
modum pauci in aliqua domo, ut velint ipsi, unus ex ipsis vel aliquis a
secretis, venire ad nostram secretariam in Via Serristori ad alium fascicu-
lum accipiendum, crastina horis matutinis usque ad horam 13,30. Nos
mittemus fasciculos in illas domus, in illa diversoria, in illa loca in ge-
nere, ubi sunt plures Patres. Ergo velitis nos adiuvare hac ultima
occasione. A vobis postulamus tamquam donum finale!

Statuerunt moderatores, cum hodie sint paucae suffragationes, ut
relatio circa modos huius schematis nunc legatur. Sed vos habetis rela-
tionem iam impressam in fasciculo qui distributus est vel distribue-
tur, hoc mane. Ergo, antequam discedamus a congregatione, legetur
relatio generalis circa expensionem Modorum, ita ut unusquisque in
studio iam possit habere aliquam sententiam, aliquam ideam de labore
peracto et ita suffragium dare inde a sabbato proximo.

Suffragationes, ut video, sunt, ni fallor, 13. Sunt 12 utique, sed

106

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

habebitur postea suffragatio de integro schemate. Distribuentur ita
suffragationes: sabbato proximo, fient ad 9-10 suffragationes, uti pos-
sibile erit, et feria secunda proxima fient reliquae. Et cum exspectan-
dum sit — nam est ultima congregatio generalis — ut sciantur exitus
omnium suffragationum, secus non possumus petere a Sanctissimo Do-
mino ut deferatur ad sessionem publicam, quae est postridie, illud tem-
pus in rebus gratissimis insumemus. Videbimus postea. Gratias.

Moderator : Faveat ergo nunc exc.mus D. Franciscus Marty, arch.
Remensis, relator, relationem legere de expensione Modorum super sche-
mate de presbyterorum ministerio et vita.

SCHEMA DECRETI

DE PRESBYTERORUM MINISTERIO ET VITA
TEXTUS RECOGNITUS ET MODI

a Patribus conciliaribus propositi
a Commissione de disciplina cleri et populi christiani

EXAMINATI *

RELATIO GENERALIS
V enerabiles Patres,

Haec relatio, quam de mandato iterum Commissionis Vobis facio,
Vobis rationem reddere intendit de receptis vel non receptis Modis, quos
Patres in suffragatione diebus 12 et 13 novembris 1965 habita propo-
suerunt. Permulti quidem fuerunt Modi propositi, sed instanti ac continuo
labore Commissio nostra omnes consideravit atque perpendit, tam qui
ab uno Patre quam qui a multis Patribus propositi sunt. Vobis iterum
gratias referimus quam maximas, quia haud paucis Modis adiuvantibus
apti fuerimus qui ad meliorem clarioremque formam textum schematis
reduceremus. Facere non potuimus quin quoad substantiam fideliter
servaremus ipsum schematis decreti textum, quippe qui a Patribus ap-
probatus fuerit. Quae vero mutationes in textu receptae sunt, si sub-
stantiam dictorum intactam relinquunt, perfectiorem tamen eundem, ut

* Huiusmodi fasciculus Patribus distributus fuit in congregatione generali 165,
die 30 novembris 1965.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

107

videtur, eiusque formam certo clariorem reddunt. Praecipuas textus mu- [5]
tationes breviter in hac relatione indicamus, Vobis aliunde de omnibus
propositis modis responsum Commissionis praebentes in fasciculo quem
prae manibus habetis.

Imprimis quaedam generalia dicenda sunt. Censuit Commissio nomen
« Decretum » esse servandum, nec « Constitutionem » appellari posse
hoc documentum, quippe quod praesertim respiciat pastorale exerci-
tium ministerii Presbyterorum atque rationem vitae sacerdotalis. Dum
enim doctrina de Presbyteratu praebetur in Constitutione dogmatica
« Lumen Gentium », hoc documentum, non secus ac Decretum « De pa-
storali Episcoporum munere in Ecclesia », licet etiam quaedam doctri-
nalia contineat, Decreti nomine merito appellatur.

Titulus documenti est «De Presbyterorum ministerio et vita». Cui
titulo addita non sunt verba « praesertim dioecesanorum », quae aliqui
Patres addenda rogarunt. In hoc enim schemate de Presbyterorum mini-
sterio agitur, et de eorum vita, prout exigitur ab ipso ministerio ad
quod implendum ipso Presbyteratu ordinantur. Quare de omnibus haec
dicta valent Presbyteris, quatenus in ministerio partes habent ii, qui
ceterum ipsius Presbyteratus ratione ad ministerium per se ordinantur.

Divisio schematis remanet uti est, licet aliqui Patres aliam divisionem
proposuerint. Re quidem vera, declarationes non tantum de ministerio
Presbyterorum, sed etiam de eorum vita quae habentur, non valent intel-
ligi nisi in ipsa Ecclesiae missione. Itaque, oportet in primo Capite ut
tractetur de Presbyteratus natura in missione Ecclesiae, ut sic funda-
mentum praebeatur commune iis quae de ministerio in Capite II et de [6]
vita Presbyterorum in Capite III declarantur.

Ad Caput primum quaedam certo dicenda sunt. Satisfacere non potuit
Commissio petitioni quattuor Patrum, qui rogarunt ut in initio num. 2
insereretur paragraphus, in qua synthetice Christi sacerdotium descri-
beretur. Talis enim additio, quae quidem rationem alicuius «Modi»
excederet, non apparet necessaria, cum non pauca de Christi sacerdotio
in hoc schemate habeantur cumque attendenda semper sit doctrina quam
de sacerdotio Christi et Ecclesiae tradit Constitutio dogmatica «Lumen
Gentium », quae uti fundamentum habenda est omnium in hoc schemate
declaratorum. Sed nec obsecundare potuit Commissio votis eorum Pa-
trum, ad quorum mentem in hoc schemate tradenda esset definitio illa
scholastica sacerdotii, quae fit per affirmationem potestatis consecrandi
Eucharistiam. Cum enim ad mentem huius Concilii, et iuxta multorum
Patrum petita, necesse sit ut Presbyterorum sacerdotium connectatur cum
sacerdotio Episcoporum, quod culmen et plenitudo sacerdotii declaratur,
necessario Presbyterorum sacerdotium in hoc schemate considerandum

108

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[6] est sub respectu non unius muneris, sed trium munerum, atque uti cum
Apostolis eorumque missione colligatum.

Ad Caput II, in quo de Presbyterorum ministerio agitur, quaedam
particularia tantum hic notanda sunt. Petentibus nonnullis Patribus,
explicite quaedam dicuntur de Sacramentis Baptismi, Poenitentiae et
Olei Infirmorum (n. 5). Iuxta aliquorum Patrum votum, in textu re-
cognito Presbyteris etiam speciali modo commendatur sollicitudo reli-
giosorum, virorum et mulierum, quippe qui in domo Domini pars sint
praecellens (n. 6). Petente uno Patre, in n. 9, ubi tractatur de Presby-
terorum cum laicis conversatione, additur quaedam declaratio, quae
obligationes laicorum erga Presbyteros respicit. Re quidem vera textus
anterior de solis Presbyterorum erga laicos obligationibus agebat, et
merito, ut videtur, quaesitum est ut etiam de Presbyterorum iustis ex-
pectationibus sermo fieret. Alias mutationes in textu inductas non pau-
cas, quibus quidem multis satisfit petitionibus, Patres in particularibus
Commissionis responsis videre poterunt.

Caput III, in quo de Presbyterorum vita tractatur, plerique Modi
respiciunt. Imprimis respondere intendimus iis Patribus qui aestimant
textum schematis negligere sanctitatem internam fundatam in animi con-
tentione morali atque proponere sanctitatem mere obiectivam, ipsa qui-
dem consecratione adeptam atque ab ipso ministerii exercitio firmatam.
Textus autem schematis uti iacet non semel necessitatem affirmat sancti-
tatis internae ex virtutum exercitio manantis. Attamen ut clarius appa-
reat schema huius Decreti agere non tantum de sanctitate obiectiva, in
sacramentali ordinatione radicata et ministerio firmata, sed etiam de
sanctitate interna, virtutum exercitio acquirenda, quaedam mutationes
in textu numeri 12 introducuntur: iuxta petita a 2 Patribus, deletur

[7] textus Levitici 21, 8, quippe qui ad solam se referat sanctitatem obiec-
tivam, prout in Veteri Testamento requirebatur; insuper non pauca
adduntur verba, ex quibus manifeste elucet textum etiam sanctitatem
internam spectare.

Tandem, non possumus quin in hac relatione sermonem etiam facia-
mus quaestionis coelibatus, de qua Modi prolati sunt multi, et quandoque
inter se divergentes. Attento animo eos consideravimus, ut Vobis appare-
bit ex responsis ad singulos Modos datis. Ad hanc vero quaestionem
quod attinet, haec praecipua notare necesse videtur. Imprimis simpliciter
omittere non potuimus in numero 16 verba quae ad Presbyteros coniu-
gatos in Ecclesiis orientalibus attinent, licet praetermissio a non paucis
Patribus petita fuerit. Re quidem vera, talis praetermissio, quae alio-
rum Patrum votis esset contraria, procul dubio esset mutatio substantia-
lis textus a Patribus iam approbati; insuper, tali praetermissioni obstat

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

109

indoles universalis Decreti, quippe quod pro universa Ecclesia valeat 171
atque ideo Presbyteros diversorum Rituum in eadem exsistentium re-
spicere debeat. Attamen, in textu de Presbyteris coniugatis agente,
quaedam quae antea habebantur omissa sunt, dum alia adduntur quae
aptiora videntur: praetermittuntur verba quae pertinent ad officia vitae
coniugalis Presbyterorum in matrimonio viventium, quippe quae de
omnibus valeant coniugatis, et Presbyteris non sunt propria; adduntur
vero alia verba, quoad substantiam quidem desumpta ex Litteris En-
cyclicis Pii XI «Ad Catholici sacerdotii». Praeterea, ad rationes quod
attinet, quibus fulcitur convenientia coelibatus pro Presbyteris, servan-
tur quidem omnes rationes in textu iam approbato quae allegantur, sed
diverso ordine exponuntur: prima ratio affertur ipsa Presbyterorum
Christo consecratio, quae per coelibatum nova et eximia ratione efficitur;
secundo loco notatur altera ratio, quae nempe in coelibatus valore signi-
ficandi et testificandi consistit. Hoc quidem modo perfecta habetur
textus huius schematis cum Constitutione dogmatica « Lumen Gentium »
et cum Decreto « Perfectionem caritatis » convenientia.

Ad ceteros modos quod attinet, Vos rogamus, Patres venerabiles, ut
responsa legere velitis, quae Commissio, maxima adhibita cura, danda
aestimavit.

Venerabiles Patres, suffragationi vestrae iterum subiicitur hoc sche-
ma decreti «De Presbyterorum ministerio et vita». Confidit Commis-
sio ut huic eiusdem textui diligenter recognito approbationem vestram
plane, et quidem suffragio quasi unanimo, concedere velitis. Haec enim
quasi unanima consensio Praesulum et ipsa carissimis nostris Presbyteris
animum addere potest atque ad eorundem spiritualem profectum non
parum conferre valet.

t Franci scus Marty

Archiepiscopus Remensis

SCHEMA DECRETI [9]

DE PRESBYTERORUM MINISTERIO ET VITA

PROOEMIUM

1. Presbyterorum Ordinis in Ecclesia excellentiam iam pluries haec
Sacrosancta Synodus in memoriam omnium revocavit. 1 Cum tamen huic
Ordini in Ecclesiae Christi renovatione partes maximi momenti et in
dies quidem difficiliores assignentur, perutile visum est fusius et profun-

110

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

P] dius de Presbyteris tractare; ea quae hic dicuntur omnibus Presbyteris
applicantur, speciatim iis qui curae animarum inserviunt, congrua con-
gruis referendo ad religiosos Presbyteros quod attinet. Presbyteri enim,
sacra Ordinatione atque missione, quam ab Episcopis recipiunt, promo-
ventur ad inserviendum Christo Magistro, Sacerdoti et Regi, cuius parti-
cipant ministerium, quo Ecclesia in Populum Dei, Corpus Christi et
Templum Spiritus Sancti, hic in terris, indesinenter aedificatur. Qua-
propter, ut in adiunctis pastoralibus et humanis persaepe tam funditus
mutatis eorum ministerium efficacius sustineatur atque eorundem vitae
melius provideatur, Sacrosancta haec Synodus quae sequuntur declarat
ac decernit.

NOTAE

1 Conc. Vat. II. Const. Sacrosanctum Concilium, de Sacra Liturgia, 4 dec.
1963: A.A.S., 56 (1964), p. 97 ss.; Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964:
A.A.S., 57 (1965), p. 5 ss.; Decr. Christus Dominus, de pastorali Episcoporum mu-
nere in Ecclesia, 28 oct. 1965; Decr. Optatam totius, de institutione sacerdotali,
28 oct. 1965.

NB. Emendationes in textum introductae litteris inclinatis seu it alicis signi-
ficantur.

Quoad citationes non litterales Sacrae Scripturae, quae in schemate habentur,
referentia non in ipso textu, sed in notis nunc fit.

[10] Caput I

PRESBYTERATUS IN MISSIONE ECCLESIAE

2. [ Natura presbyteratus ]. Dominus Iesus, « quem Pater sanctifica-
vit et misit in mundum » (Io. 10, 36), unctionis Spiritus qua unctus est 1

totum Corpus suum mysticum particeps reddit: in eo enim omnes fideles
sanctum et regale sacerdotium efficiuntur, spirituales offerunt hostias Deo
per Iesum Christum, et virtute annuntiant Eius, qui de tenebris eos
vocavit in admirabile lumen suum. 2 Nullum ergo datur membrum quod
in missione totius Corporis partem non habeat, sed unumquodque sancti-
ficare debet Iesum in corde suo, 3 et spiritu prophetiae testimonium de
Iesu reddere. 4

Idem vero Dominus, inter fideles, ut in unum coalescerent corpus,
in quo « non omnia membra eundem actum habent » (Rom. 12, 4),
quosdam instituit ministros, qui, in societate fidelium, sacra Ordinis po-
testate poller ent Sacrificium offerendi et peccata r emittendi f atque sa-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

111

cerdotali officio publice pro hominibus nomine Christi fungerentur. [10]
Itaque, missis Apostolis sicut Ipse missus erat a Patre, 6 Christus, per ipsos
Apostolos, consecrationis missionisque suae participes effecit eorum suc-
cessores, Episcopos, 7 quorum munus ministerii, subordinato gradu, Pre-
sbyteris tradi tum est f ut in Ordine presbyteratus constituti, ad rite ex-
plendam missionem apostolicam a Christo concreditam, Ordinis episco-
palis essent cooperatores. 9

Officium Presbyteros;^, utpote Ordini episcopali coniunctum, parti-
cipat auctoritatem qua Christus Ipse Corpus suum extruit, sanctificat et
regit. Quare sacerdotium Presbyterorum initiationis christianae Sacra-
menta quidem supponit, peculiari tamen illo Sacramento confertur, quo
Presbyteri, unctione Spiritus Sancti, speciali charactere signantur et sic
Christo Sacerdoti configurantur, ita ut in persona Christi Capitis agere
valeant. 10

Munus Apostolorum cum pro sua parte participent, Presbyteris
gratia datur a Deo ut sint ministri Christi Iesu in gentibus, sacro Evan-
gelii munere fungentes, ut fiat oblatio gentium accepta, sanctificata in
Spiritu Sancto. 11 Per Evangelii enim apostolicum nuntium convocatur et
congregatur Populus Dei, ita ut omnes ad hunc Populum pertinentes
sanctificati cum sint Spiritu Sancto, seipsos offer ant « hostiam viventem,
sanctam, Deo placentem » ( Rom . 12, 1). Per Presbyteros;^ autem mi-
nisterium sacrificium spirituale fidelium consummatur in unione cum
sacrificio Christi, unici Mediatoris, quod per manus eorum, nomine to-
tius Ecclesiae, in Eucharistia incruente et sacramentaliter offertur, donec
Ipse Dominus veniat. 12 Ad hoc tendit atque in hoc consummatur Preshy- [ 11 ]
ter orum ministerium. Eorum enim ministratio, quae ab evangelico nuntio
incipit, e Sacrificio Christi suam vim et virtutem haurit, atque eo ten-
dit ut « tota redempta civitas, hoc est congregatio societasque sanctorum,
universale sacrificium offeratur Deo per Sacerdotem Magnum, qui etiam
se ipsum obtulit in Passione pro nobis, ut tanti Capitis corpus es-
semus ». 13

Finis igitur quem ministerio atque vita persequuntur Presbyteri est
gloria Dei Patris in Christo procuranda. Quae gloria in eo est quod ho-
mines opus Dei in Christo perfectum conscie, libere atque grate acci-
piunt, illudque in tota vita sua manifestant. Presbyteri itaque, sive ora-
tioni et adorationi vacent, sive verbum praedicent, sive Eucharisticum
Sacrificium offerant et cetera Sacramenta administrent, sive alia pro ho-
minibus exerceant ministeria, conferunt cum ad gloriam Dei augendam
tum ad homines in vita divina provehendos. Quae omnia, dum ex Pa-
schate Christi manant, in glorioso Eiusdem Domini adventu consumma-
buntur, cum Ipse tradiderit Regnum Deo et Patri A

112

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[11] 3. [ Presbyterorum in mundo condicio\. Presbyteri, ex hominibus as-

sumpti et pro hominibus constituti in iis quae sunt ad Deum ut offerant
dona et sacrificia pro peccatis , 15 cum ceteris hominibus, tamquam cum
fratribus conversantur. Sic et Dominus Iesus, Filius Dei, homo ad ho-
mines a Patre missus, habitavit in nobis et voluit per omnia fratribus
assimilari, absque tamen peccato. 16 Ipsum iam imitati sunt sancti Apo-
stoli, et testatur beatus Paulus, Doctor gentium, « segregatus in Evan-
gelium Dei » ( Rom . 1 , 1), omnia omnibus se factum esse ut omnes fa-
ceret salvos. 17 Presbyteri Novi Testamenti, vocatione quidem et ordi-
natione sua, quodam modo in sinu Populi Dei segregantur, non tamen ut
separentur, sive ab eo, sive a quovis homine, sed ut totaliter consecrentur
operi ad quod Dominus eos assumit. 18 Ministri Christi esse non possent
nisi alius vitae quam terrenae testes essent et dispensatores, sed neque
hominibus inservire valerent si ab eorum vita condicionibusque alieni
remanerent. 19 Ipsum eorum ministerium speciali titulo exigit ne huic
saeculo sese conforment; 20 simul tamen requirit ut in hoc saeculo inter
homine vivant, et sicut boni pastores oves suas cognoscant, easque etiam
quae non sunt ex hoc ovili adducere quaerant, ut et ipsae vocem Christi
audiant et fiat unum ovile et unus Pastor. 21 Quod ut consequi valeant
multum conferunt virtutes quae in humano consortio merito aestimantur,
ut sunt cordis bonitas, sinceritas, robur animi et constantia, assidua iusti-
tiae cura, urbanitas aliaeque, quas Apostolus Paulus commendat, dicens:
« Quaecumque sunt vera, quaecumque pudica, quaecumque iusta, quae-
cumque sancta, quaecumque amabilia, quaecumque bonae famae, si qua
virtus, si qua laus disciplinae, haec cogitate » {Phil. 4, 8). 22

[ 12 ] NOTAE

1 Cf. Mt. 3, 16; Lc. 4, 18; Act. 4, 27; 10, 38.

2 Cf. 1 Pt. 2, 5 et 9.

3 Cf. 1 Pt. 3, 15.

4 Cf. Apoc. 19, 10; Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov.
1964, n. 35: A.A.S., 57 (1965), pp. 40-41.

5 Conc. Trid., Sess. 23, cap. 1 et can. 1: Denz. 957 et 961 (1764 et 1771).

6 Cf. Io. 20, 21; Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964,
n. 18: A.A.S., 57 (1965), pp. 14-15.

7 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 28:
A.A.S., 57 (1965), pp. 33-36.

8 Cf. ibid.

9 Cf. Pont. Rom., « De Ordinatione Presbyteri », Praefatio. Haec verba iam
inveniuntur in Sacramentario Veronensi (ed. L. C. Mohlberg, Romae 1956, p. 122);
item in Missali Francorum (ed. L. C. Mohlberg, Romae 1957, p. 9); item in Libro
Sacramentorum Romanae Ecclesiae (ed. L. C. Mohlberg, Romae 1960, p. 25); item

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

113

in Pontificali Romano-Germanico (ed. Vogel-Elze, Citta dei Vaticano 1963, vol. I, [ 12 ]
P- 34).

10 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 10:
A.A.S., 51 (1965), pp. 14-15.

11 Cf. Rom. 15, 16 gr.

12 Cf. 1 Cor. 1, 26.

13 S. Augustinus, De civitate Dei, 10, 6: PL 41, 284.

14 Cf. 1 Cor. 15, 24.

15 Cf. Hebr. 5, 1.

16 Cf. Hebr. 2, 17; 4, 15.

17 Cf. 1 Cor. 9, 19-23 Vg.

18 Cf. Act. 13, 2.

19 « Huiusmodi vero religiosae ac moralis perfectionis studium magis magisque
excitatur externis etiam condicionibus, quibus Ecclesia vitam agit; nequit enim ea
immobilis manere atque incuriosa vicissitudinis humanarum rerum, quae circa sunt
et multiplicem vim habent ad eius agendi rationem, eique modum et condiciones
imponunt. Pro comperto sane est, Ecclesiam ab humana consortione non seiungi,
sed in ea versari, ideoque ipsius filios ab eadem moveri ac duci, eiusque cultum
civilem imbibere, legibus obtemperare, mores induere. Haec vero Ecclesiae consue-
tudo cum humana societate continenter difficiles parit quaestiones, quae nunc potis-
simum praegraves sunt... (...) Gentium Apostolus ita suae aetatis christianos horta-
batur: Nolite iugum ducere cum infidelibus. Quae enim participatio iustitiae cum
iniquitate ? aut quae societas luci ad tenebras?... aut quae pars fideli cum infideli?

(2 Cor. 6, 14-15). Hanc ob causam qui in praesenti educatores praeceptoresque in
Ecclesia agunt, eos necesse est catholicam iuventutem commonefacere praestantis-
simae condicionis suae, atque officii, quod inde nascitur, vivendi in hoc mundo,
non autem ad huius mundi sensum, convenienter ad hanc precationem, a Christo
Iesu pro discipulis suis factam: Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves
eos a malo-, de mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo (Io. 17, 15-16).

Quam precationem asciscit sibi Ecclesia.

Nihilominus tamen huiuscemodi discrimen non idem significat atque disiunctio-
nem; neque neglegentiam declarat, neque metum neque contemptionem. Etenim
cum Ecclesia se ab hominum genere discernit, adeo huic non obsistit, ut potius
cum eo coniungatur » (Paulus VI, Litt. Encycl. Ecclesiam suam, 6 aug. 1964: [13]

A.A.S., 56 [1964] p. 627 et 638).

20 Cf. Rom. 12, 2.

21 Cf. Io. 10, 14-16.

22 Cf. S. Polycarpus, Epist. ad Philippenses, VI, 1: «Et presbyteri sint ad
commiserationem proni, misericordes erga cunctos, aberrantia reducentes, visitantes
infirmos omnes, non neglegentes viduam aut pupillum aut pauperem; sed solliciti
semper de bono coram Deo et hominibus, abstinentes ab omni ira, acceptione
personarum, iudicio iniusto, longe recedentes ab omni avaritia, non cito credentes
adversus aliquem, non severi nimium in iudicio, scientes nos omnes debitores esse
peccati » (ed. F. X. Funk, Patres Apostolici, I, p. 303).

114

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[I 4 ] RELATIO

DE SINGULIS NUMERIS PROOEMII ET CAPITIS I

In suffragatione de Prooemio et integro Capite I schematis « De mi-
nisterio et vita Presbyterorum », die 12 novembris 1965, sequens exitus

apparuit:

Praesentes votantes 2.154

Placet 1.772

Non placet 16

Placet iuxta modum 361

Vota nulla 5

Prooemium ergo et integrum Caput I, cum omnibus suis partibus, a
Congregatione Generali approbata sunt. Omnes Modi, a Patribus intro-
ducti, praevie examinati sunt a Subcommissione, deinde a Commissione
Plenaria iudicati.

MODI GENERALES

1 — Rogant aliqui Patres (47) ut titulus documenti sit Constitutio, non

vero Decretum, quia doctrinalis indoles schematis atque momen-
tum quod habet suadent ut iam nunc Constitutio appelletur.

R. — Remaneat appellatio Decretum, quia, licet doctrinalis habeatur
expositio de natura Presbyteratus, documentum praesertim re-
spicit pastorale exercitium ministerii Presbyterorum atque ra-
tionem vitae sacerdotalis. Ipsa doctrina de Presbyteratu iam
in Constitutione dogmatica De Ecclesia traditur, sicut in eadem
traditur doctrina de Episcopatu. Sicut documentum De pasto-
rali Episcoporum munere in Ecclesia merito vocatur Decretum,
ita et documentum de Presbyterorum ministerio eorumque vita
vocari debet Decretum.

2 — Rogant non pauci Patres (139) ut titulus Decreti sit «De mi-

nisterio et vita Presbyterorum speciatim dioecesanorum ». Ra-
tiones allegantur quia schema non agit de sacerdotio qua tali,
sed de sacerdotibus dioecesanis et nonnisi analogice de illis qui

N.B. Referentia quae in his relationibus saepe fiunt ad paginas et lineas sche-
matis remittunt ad textum emendatum editionis Patribus traditae die 9 currentis
mensis novembris.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

115

in ministerio inserviunt, et quia quae dicuntur de spiritualitate [14]
Presbyterorum exclusi ve valent de sacerdotibus dioecesanis, non
vero de religiosis, qui habent spiritualitatem propriam.

R. — Cum de ministerio Presbyterorum quaestio sit, et de vita eorum [15]
uti exigitur ab ipso ministerio, declarationes schematis reapse
valent de omnibus Presbyteris, qui in ministerio partem ha-
bent; ceterum Presbyteratus ordinatur ad ministerium, ita ut
per se valeant declarationes de omnibus Presbyteris, quatenus
de facto in ministerio partes habent.

3 — Rogant aliqui Patres (43) ut alia divisio schematis habeatur,

et dividatur Decretum in duo capita, quorum primum quattuor
partes complectatur, scilicet 1) Presbyteratus in missione Ec-
clesiae; 2) Presbyterorum munera; 3) Presbyterorum habitudo
ad alios; 4) Presbyterorum distributio et vocationes sacerdota-
les; et quorum alterum agat de vita Presbyterorum. Ratio alle-
gatur, quia munera non possunt intellegi et definiri nisi in mis-
sione Ecclesiae, cuius sunt pars integra.

R. — Maneat divisio uti est. Verum est munera Presbyterorum intel-
legi debere in missione Ecclesiae, sed etiam quae de Presbyte-
rorum vita dicenda sunt et dicuntur tantummodo intelleguntur
in missione Ecclesiae. Itaque antequam de muneribus et de
ministerio atque postea de Presbyterorum vita quaestio esse
possit, tractatur de natura Presbyteratus, scilicet de Presbyte-
ratu in missione Ecclesiae. Haec expositio de natura Presbyte-
ratus, cum commune fundamentum praebeat iis quae dicuntur
de ministerio et iis quae dicuntur de vita Presbyterorum, prae-
mitti debet, et ideo in Primo Capite de eadem tractatur.

4 — Latinitatis causa, titulus sit: De Presbyterorum ministerio et

vita (1 Pater).

R. — Accipitur Modus.

AD SINGULOS NUMEROS

AD NUMERUM 1

5 — Proponunt 64 Patres alium ordinem eorum quae dicuntur in
Prooemio, in quo assumi deberent linn. 1-28 pag. 50, nempe
duae primae paragraphi Conclusionis. Sic iam ab initio quae di-
cuntur de difficultatibus hodiernis Presbyterorum proponeren-
tur, et bene connecterentur cum affirmatione accommodationis
ad necessitates pastorales temporis huius.

116

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 15 ] R. — Modus non accipitur: mutationem nimiam induceret, necnon

Prooemium nimis longum redderet. De difficultatibus aptus
locus invenitur in Exhortatione finali.

[ 16 ] 6 — Pag. 9, linn. 7-11: Criticam movent 78 Patres quia modus di-

cendi unitatem sacerdotii non bene servaret, acsi esset duplex
Sacramentum Ordinis, unum pro Presbyteris dioecesanis, alte-
rum pro religiosis curae animarum non incumbentibus. Diversos
Modos proponunt.

R. — Admittitur Modus a 61 Patribus propositus, nempe: «perutile
visum est fusius et profundius de Presbyteris tractare; ea quae
hic dicuntur omnibus Presbyteris applicantur, speciatim iis qui
curae animarum inserviunt, congrua congruis referendo ad reli-
giosos Presbyteros quod attinet».

7 — Pag. 9, lin. 11. Addatur: «...inserviunt, immo et Episcopis ».

Ratio est quia Episcopi sunt «conseniores» (cf. 1 Pt. 5, 1);
psychologice ita facilius exhortationes et admonitiones accipien-
tur (1 Pater).

R. — Non admititur. Episcopi iam suum « speculum » acceperunt in
Decreto De pastorali Episcoporum munere in Ecclesia. Nunc de
Presbyteris sermo fit. Hic vel illic, in textu, vox « sacerdotes »
adhibita est, quando dicta ad Episcopos simul ac ad Presbyte-
ros formaliter referri debent.

8 — Pag. 9, linn. 15-17. Non placet modus loquendi, quia Ecclesia

est Populus Dei, Corpus Christi et Templum Domini; non
«aedificatur» (1 Pater).

R. — Non accipitur. Cf. Mt. 16, 18; Eph. 2, 21-22; 4, 12 et 16.

9 — Pag. 9, linn. 16-17. Dicatur: «Templum Spiritus Sancti », ita

ut praesentatio trinitaria Ecclesiae melius consonet cum verbis
Const. Lumen gentium et Decreti De activitate missionali Ec-
clesiae (1 Pater).

R. — Modus accipitur ad mentem. Scribatur: « Templum Spiritus
Sancti ».

10 — Pag. 9, lin. 15. Dicatur: «...cuius participant in Episcopo
(vel una cum Episcopo ) ministerium». Ratio est quia in sche-
mate plerumque videntur Presbyteri seorsum ab Episcopo mini-
sterium exercere. Atqui Presbyteri munus essentialiter cum
Episcopi munere coniungitur (1 Pater).

R. — Modus non admittitur, quia iam sufficienter rationi allatae pro-
videtur: cf. passim, et speciatim n. 7. Cf. etiam responsiones
ad Modos nn. 14, 22 et 24.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

117

11 — Pag. 9, linn. 22-23. Dicatur: «quae sequuntur statuit (vel UU

declarat) », quia verba « declarat et decernit » iuridismum so-
nant (1 Pater).

R. — Non admittitur: « statuit » mutatum est propter ipsam ratio-
nem allatam (cf . pag. 54, sub litt. F); « declarat » insufficiens
est, quia revera aliqua decernuntur.

AD NUMERUM 2

12 — In initio buius numeri inseratur brevis paragrapbus, ubi syn-

thetice sed expresse personale Sacerdotium Christi describatur
in suis elementis essentialibus (4 Patres).

R. — Rationes sane validas aflerunt. Attamen hoc novis explicationi-
bus indigeret, quae rationem alicuius « Modi » excederent. Ergo
non accipitur.

13 — Unus Pater dicit: «Etsi forte colligi posset ex primo capite et

prioribus numeris capitis secundi quod essentialis ratio Presby-
teratus desumitur ex ordine ad Eucharistiam in cuius consecra-
tione Presbyter mortem Christi Deo sacramentaliter offert, nec-
non panem vitae sibi et fidelibus, postmodum ipsis distribuen-
dum, conficit, haec veritas fundamentalis nervoso quodam modo
esset in textu exprimenda»; textum inserendum proponit. Cui
aliquo modo accedunt alii tres Patres.

R. — Modus, ut proponitur, non accipitur. Attamen intentioni vel
rationi aliquo modo satisfit, fortius sublineando momentum
SS. Eucharistiae quam Presbyteri consecrant ac celebrant, nempe
inserendo, pag. 12, lin. 23, post ref. 1 Cor. 11, 26: «Ad hoc
tendit atque in hoc consummatur Presbyterorum ministerium »,
et, in lin. 38, «sive Sacrificium Eucharisticum offerant». Cf.
etiam n. 5 schematis et responsum ad Modum sequentem, nec-
non ad Modum n. 19.

14 — Unus ex tribus memoratis Patribus vellet ut clarius definiretur

Sacerdotium ministeriale, et hoc praecise e munere eucharistico.

R. — Hic vel illic providetur. Maior tamen pars Patrum, ut ex ani-
madversionibus in Aula factis vel in scriptis Commissioni trans-
missis patet, vult ut sacerdotale Presbyterorum munus ex Epi-
scoporum munere quasi derivari ostendatur atque cum eo con-
nectatur; illud autem Episcoporum munus latius patet quam
munus Eucharisticum, quamvis in illo consummetur, et proprie
apostolicum censeri debet, sicut patet ex Const. dogm. Lumen

118

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[18] gentium (c. 3) et ex Decreto De pastorali Episcoporum munere

in Ecclesia. Haec conciliaria documenta ante oculos habere opor-
tet, sicut et Commissio semper habuit. Sacerdotium Presbyte-
rorum in eadem linea ac sacerdotium Episcoporum, positis po-
nendis, delineandum est.

15 — Unus Pater vituperat textum, quia de sacerdotio, ut ait, « meta-

phorico » fidelium prius agit. Modum non proponit.

R. — a) Vox « metaphoricum » consulto in Const. dogm. Lumen
gentium omissa est (cf. nn. 8 et 34).

b) A sacerdotali munere totius mystici Corporis Christi inci-
piendum est, sicut res ipsa exigit et sicut fecit Const. dogm.
Lumen gentium. Eo magis quod Presbyterorum sacerdotium
ministeriale est, simul ac hierarchicum. Respicit ergo servitium
Populi sacerdotalis Dei.

16 — Pag. 11, linn. 2-5. Dicatur: «Dominus Iesus, “quem Pater

sanctificavit et misit in mundum” (Io. 10, 36), unctionis Spiri-
tus Sancti a Patre acceptae ( Act . 10, 38; Lc. 4, 18), totum
Populum Dei partic ipem reddit » (1 Pater).

R. — Modo proposito satisfit pro parte, dicendo: «unctionis Spiri-
tus qua unctus est», et addendo, in nota, ref. ad Mt. 3, 16;
Lc. 4, 18; Act. 4, 27; 10, 38.

17 — Pag. 11, lin. 8. Dicatur «virtutes», loco «virtutem» (1 Pater).

R. — Modus admittitur.

18 — Pag. 11, linn. 14-15. Criticam movent 8 Patres circa verba

«spiritu prophetiae» et citationem Apoc. 19, 10. Dicunt enim
prophetiam peculiare charisma esse, quod nonnullis tantum da-
tur (cf. 1 Cor. 12, 29); ideo postulant ut hoc incisum deleatur.

R. — Non admittitur, quia: a) non agitur de peculiari charismate, sed
de participatione omnium fidelium muneris prophetici Christi,
in sensu numeri 35 Const. dogm. Lumen gentium (in quo refe-
rentia invenitur ad Apoc. 19, 10); b) in Apoc. agitur non de
solo Ioanne, sed de « testimonio Iesu », quod habent omnes
fideles: cf. 19, 10 et 12, 17. Fiat tamen in nota referentia ad
Const. Lumen gentium, n. 35.

19 — Pag. 11, linn. 19-21. Mutationes petunt 57 Patres, et quidem:

a) Ne intellegi possit Presbyterorum sacram potestatem ex eo
unice profluere quod sacerdotali officio publice pro hominibus
ipsi funguntur (4 Patres). Inde unus Pater proponit ut dicatur:

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

119

«sacra Ordinis potestate pollentes»; alius: «...pollentes, pro [19]
hominibus nomine ipsius Christi, sacerdotali officio fungeren-
tur ».

h) Ex eisdem Patribus, unus proponit ut dicatur: « ...in so-
cietate fidelium, hierarchica dignitate pollentes, sacerdotali et
pastorali officio pro hominibus fungerentur»; ita ut clare et
plene affirmetur quod sit et quid sit hierarchia.

c) Alius Pater proponit ut scribatur: «...pollentes, Sacer-
dotium Christi sacramentaliter hic in terris perpetuarent ».

d) Dicatur: « ...instituit ministros, qui, in communitate fide-
lium, bonorum spiritualium ex voluntate divina gaudentium haec
bona spiritualia hominibus tradant» (52 Patres).

R. — a) Admittitur et, prae oculis quoque habita mente Patrum de
quibus in Modo 13, scribatur: «sacra Ordinis potestate polle-
rent Sacrificium offerendi et peccata remittendi, atque sacerdotali
officio publice pro hominibus nomine Christi fungerentur». At-
tamen non deletur vox « publice », quia est expressio formalis et
apta ut distinguatur sacerdotium personale et privatum omnium
christifidelium a sacerdotio ministrorum. Sic aliquo modo satis-
fit animadversioni b).

c) Formula proposita sufficiens non videtur, quia hoc etiam
faciunt, suo modo, omnes baptizati. Intentioni autem Modi sa-
tisfit mutatione acceptata.

d) Sic insufficienter dicerentur quae dicenda sunt. Talis enim
definitio etiam simplicibus charismaticis applicari posset. Insu-
per indoles hierarchica ministrorum fortius exprimi debet.

20 — Pag. 11, linn. 25-27. Censent 81 Patres ex textu, prout iacet,

concludi posse Presbyteratus Ordinem non ab Apostolis, sed ab
Ecclesia ipsa, qua talem institutum fuisse. Proponunt diversos
Modos, quorum revera plures vexatam hanc quaestionem dirimere
dicerentur modo strictiori et minus prudenti quam Concilium
Tridentinum (cf. Denz. 966; Denz.-Sch. 1776) vel Const. dogm.
Lumen gentium, n. 28.

R. — Intentioni Modorum horum satisfit dicendo: « Episcopos, quo-
rum munus ministerii, subordinato gradu, Presbyteris tradi tum
est, ut in Ordine ... ». Sic factum exprimitur, quin difficilis quae-
stio historica dirimatur ac dogmati detrimentum vel minimum
afferatur.

21 — Pag. 11, linn. 27-28. Loco «Presbyteris legitime tradiderunt»,

scribatur: « Cum Presbyteris ex virtute Spiritus Sancti communi-

120

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 19 ]

caverunt ». Ratio est quia sic modus dicendi erit minus canoni-

[20] sticus et magis theologicus, et sic etiam melius servatur paralleli-
smus cum lineis praecedentibus (25 Patres).

R. — Non admittitur. Formula enim proposita, etsi iuste de Spiritu
Sancto mentionem faciat, non sufficienter exprimit indolem hie-
rarchicam Ordinationis.

22 — Pag. 11, lin. 32:

a) Deleatur verbum « etiam », ne ulla insinuetur oppositio inter
officium Presbyterorum et officium Episcoporum (74 Patres).

b) Ex iisdem Patribus, 72 proponunt ut dicatur: «Officium
Presbyter orum, utpote Ordi ni episcopali coniunctum, partici-
pat...». Ratio est ne videatur Presbyteros ad Christum directe
et immediate referri, cum natura sua et Ordine suo sint Ordinis
episcopalis cooperatores.

c) Dicatur: «...Officium Presbyter orum ad sacerdotium com-
mune fidelium ordinatur, sed ad illud, quantum sublime, reduci
non potest. Participat enim auctoritatem...». Ratio eadem est
quam ratio indicata pag. 54, sub littera E (1 Pater).

R. — Ad a) accipitur; ad b) accipitur, et ad mentem, ideo dicatur:
« Officium Presbyterom/^, utpote Ordi ni episcopali coniunc-
tum, participat...»; ad c ) non accipitur, quia non est necessa-
rium: providetur in toto schemate. Insuper de tali «ordina-
tione » ad commune fidelium sacerdotium, etsi in Const. dogm.
Lumen gentium inniti posset (cf. n. 10, 2), difficultates alibi
motae sunt.

23 — Pag. 12, linn. 1-3. Periculum cuiusdam ambiguitatis vident 9

Patres in modo loquendi de « fundatione » Ordinis in Sacramen-
tis initiationis christianae, et diversas formulas proponunt.

R. — Accipitur, ad mentem, et scribatur: « Sacerdotium Presbytero-
rum initiationis christianae Sacramenta quidem supponit, pecu-
liari tamen illo Sacramento confertur...».

24 — I) Pag. 12, linn. 4-6. Loco «speciali charactere donantur, et

sic ... valeant», dicatur: «speciali dono ac particulari modo
Christo sacerdoti configurantur, ita ut missionis episcopalis par-
ticipes facti, in persona Christi...». Quia: a) Vox «character»
scholastice sonat et gratiam non significat; b) De participatione
missionis episcopalis mentio fiebat in textu antiquo et reassu-
mi debet, quia ad fundamenta doctrinalia pertinet, sicut patet
ex Const. Lumen gentium et ex ipso intento totius schematis
(1 Pater).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

121

II) In lin. 5, ubi dicitur «Christo Sacerdoti configurantur», [20]
addatur vox «specialiter», quia iam baptismo omnes fideles [ 21 ]
Christo Sacerdoti configurantur (1 Pater).

III) Loco «donantur», scribatur «signantur» (1 Pater).

IV) Deleatur vox «sic» in lin. 5. Ratio est quia aliter signi-
ficare videretur configurationem cum Christo in solo charactere
consistere (1 Pater).

V) In lin. 6 restituantur verba prioris textus, et dicatur: «ita
ut missionis episcopalis particeps factus »; sed in lin. 8, insuper
scribatur « Munus quidem Apostolorum, cum pro sua parte in
Episcopo (vel: in coniunctione cum Episcopo; vel: in Episcopi
mysterio; vel: in Episcopi ministerio ) participent» (1 Pater).

R. — Ad I), a) Vox «character» traditionalis est, nec insane sapit
scholam; non sufficit verbis indistinctis uti quibus exprimerentur
insimul character et gratia.

Ad I), b) Non admittitur, quia haec idea passim in schemate
exprimitur.

Ad II) Iam provisum, cum dicatur: «speciali charactere...,
et sic , Christo ... ».

Ad III) Accipitur.

Ad IV) Non admittitur: « sic » necessarium est ad exprimen-
dum qua ratione Christo Sacerdoti specialiter configurantur. Nullo
modo insinuatur solo charactere Presbyteros Christo configurari.

Ad V) Non accipitur expressio « in Episcopo », vel alia si-
milis, quia sic canonizaretur aliqua conceptio, forsan probabilis,
certe tamen disputabilis.

Scribatur ergo: « quo Presbyteri, unctione Spiritus Sancti spe-
ciali charactere signantur , et sic Christo Sacerdoti configurantur,
ita ut in persona Christi Capitis agere valeant».

25 — Pag. 12, lin. 7. Addantur verba: « ... valeant. Ad Euangelium
praedicandum, fideles pascendos et ad divinum cultum celebran-
dum ». Ratio est quia haec verba erant in textu priori, et desu-
muntur ex Const. Eumen gentium; insuper, verbum faciunt de
cultu celebrando, de quo nullibi loquitur hoc Decretum (1 Pater).

R. — Modus, sicuti proponitur, non admittitur; quia: a) oneraret
sententiam iam longam; b ) Presbyteri semper dicuntur partici-
pare Episcoporum munera, quae revera talia sunt; c) verum
non est de cultu nullibi sermonem fieri: cf. inter alia n. 5 sche-
matis et additionem factam ad calcem praesentis numeri.

122

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 21 ] 26 — Pag. 12, lin. 8. Deleatur verbum «quidem». Erronee enim ad-

hibetur; munere transitionis inter duas paragraphos sufficienter
fungitur propositio causalis «munus... participent» (1 Pater).
R. — Accipitur.

[22] 27 — Pag. 12, lin. 8 et ss. Unus Pater censet totam hanc paragraphum

vix intelligi posse ab ordinariis Presbyteris. Nullum tamen Mo-
dum proponit.

R. — Textus iam a magna maioritate Patrum approbatus est. Expla-
nandus erit modo congruo.

28 — Pag. 12, lin. 10. Deleantur verba «in gentibus» et loco eorum

dicatur « omni creaturae » : quod clarius et magis biblicum videtur
(2 Patres).

R. — Non admittitur. Sunt enim verba ipsius S. Pauli. Nec argui potest
ex hoc quod in Decreto De activitate missionali Ecclesiae, vox
« gentes » designat paganos, quia adhibetur in alio contextu, in
alio schemate, quin pagani excludantur a praesenti considera-
tione.

29 — Pag. 12, linn. 10-11. Loco «sacerdotio Evangelii fungentes»,

dicatur « Sacro Evangelii munere fungentes ». Ratio est scriptu-
ristica, et innititur alicui dissertationi a Perito factae (1 Pater).
R. — Modus accipitur, et ad mentem.

30 — Pag. 12, lin. 15 et ss. Dicatur: « ... congregatur Populus Dei

ad celebrandum sacrificium Christi, Unici Mediatoris, quod per
manus Presbyterorum in Eucharistia incruente et sacr ament alit er
celebratur donec veniat (cf. 1 Cor. 11, 26). Quo fit ut omnes ad
hunc Populum pertinentes, sanctificati cum sint Spiritu Sancto,
seipsos offerre possint «hostiam viventem, sanctam, Deo pla-
centem » ( Rom . 12, 1) ». Sic melius apparet Eucharistiam metam
esse congregationis Populi Dei et fontem a quo emanat virtus
sacrificii spiritualis (74 Patres).

R. — Modus sicut formulatur non accipitur. Quia: a) Populus Dei,
non ad hoc tantum congregatur; b) sic non congrue distingueren-
tur duo gradus: primus, in quo fideles ipsi sese Deo offerunt
hostiam viventem, etc. (Rom. 12, 1; 15, 16), alter in quo Pre-
sbyteri agunt ita ut sacrificium spirituale fidelium coniungi pos-
sit sacramentaliter pleneque Sacrificio Christi. Rationi tamen al-
latae et intentioni Modi satisfieri videtur acceptando Modum se-
quentem.

31 — Pag. 12, linn. 18-22. Dicatur: « ... (Rom. 12, 1). Per Presbyte-

rorum autem ministerium sacrificium spirituale fidelium consum-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

123

matur in unione cum sacrificio Christi, unici Mediatoris, quod per [22]
manus eorum, nomine totius Ecclesiae, in Eucharistia incruente
et sacramentaliter offertur, donec...». Textus emendatus denuo [23]
emendari debet. Etenim: a) spirituale sacrificium fidelium iam
ante celebrationes Missarum coniungitur cum sacrificio Christi,
scilicet mentaliter et ipsis fidelibus operantibus; haec coniunctio
vero consummatur in celebratione SS. Eucharistiae a Presbyte-
ris facta una cum fidelibus; b) utile videtur hic adiungere Pre-
sbyteros nomine Ecclesiae offerre, quia hoc a Concilio Tridentino
dicitur, et rationem praebet propter quam sacrificia spiritualia
fidelium cum Eucharistia coniungi possint ac debeant (1 Pater).

R. — Modus accipitur, ad mentem.

32 — Pag. 12, lin. 17. Loco «possint», dicatur «debent». Ratio est

ut melius respondeatur verbis S. Pauli dicentis «Obsecro...»

( Rom . 12, 1) (1 Pater).

R. — Modus, sicut proponitur, non accipitur, quia est alia idea. Dica-
tur tamen: « seipsos offerant».

33 — Pag. 12, linn. 18-23. Dicatur: «Presbyteri autem sacrificium

spirituale fidelium coniungere valent cum sacrificio Christi, unici
Mediatoris, quod manibus suis in Eucharistia celebrant, do-
nec ...» (1 Pater).

R. — Textus aliquo modo mutatus (cf. Modum 31) quaesitui satisfacit.

34 — Pag. 12, linn. 18-23. Proponitur mutatio sat substantialis, nempe:

«Per manus Presbyter orum quidem Ipse Spiritus Christi, <( unus
et idem in Capite et in membris existens” , sacrificium spirituale
fidelium cum sacrificio cruento Capitis, cui adfuit, coniungit. In
Eucharistia enim, praesente Spiritu Christi, per ministerium Pre-
sbyterorum sacrificium cruentum Capitis repraesentatur et in-
cruente sacramentaliterg^e celebratur donec Ipse Dominus ve-
niat (cf. 1 Cor. 11, 26)». Quia: a) Presbyteri sacrificium spiri-
tuale fidelium cum sacrificio Christi solummodo eo coniungunt,
quod Ipse Spiritus Christi primarie hanc coniunctionem efficit,
sicut patet ex textibus in nota adnexis, et quod idem Spiritus
praesens est in sacrificio altaris; b) sublineatur momentum oecu-
menicum (1 Pater).

R. — Mutatio esset nimis substantialis ideoque non accipitur.

35 — Pag. 12, lin. 19. Addatur: «...Presbyteri ut Ecclesiae ministri»

(4 Patres).

R. — Aliquo modo iam provisum est in Modo n. 31 («nomine totius
Ecclesiae»); ceterum, Presbyteri agunt, non ut Ecclesiae ministri,

124

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 24 ] sed ut ministri Christi (cf. Lumen gentium , nn. 10, 2 et 28: «in
persona Christi agentes »).

36 — Pag. 12, linn. 23-24. Iam dictum est supra (in Modo n. 13) Com-

missionem censere, post citationem ex 1 Cor. 11, 26, addere opor-
tere verba haec: «Ad hoc tendit atque in hoc consummatur
Presbyterorum ministerium ».

37 — Pag. 12, lin. 24. Loco «Ministratio igitur eorum», scribatur:

«Eorum igitur ministratio» (1 Pater).

R. — Accipitur. Dicatur tamen, ratione Modi praecedentis: «Eorum
enim ministratio».

38 — Pag. 12, lin. 31. Addatur: «... corpus essemus ”. Ita Presby-

teri, inter primum et secundum adventum Domini, essentiali-
ter a Christo Domino mittuntur, unctione Spiritus Sancti conse-
crati, ut Mysterium Paschale annuntient, actuent et significent,
et ut ita praeparent defnitivam recapitulationem omnium in
Christo, in fne temporum consequendam, cum Christus iterum
apparuerit ad tradendum Regnum Deo et Patri». Opportunum
est praesentare, expressis verbis, notionem Mysterii Paschalis
et eschatologiae, de quibus ne ullum verbum in schemate (4
Patres).

R. — Non admittitur Modus, neque ratio: cf. pag. 12, linn. 23-27;
pag. 17, linn. 9-10; etc. Cum tamen res maximi momenti sit,
additur in fine totius numeri 2 (pag. 12, lin. 41): « Quae omnia,
dum ex Paschate Christi manant, in glorioso Eiusdem Domini
adventu consummabuntur , cum Ipse tradiderit Regnum Deo et
Patri (cf. 1 Cor. 15, 24) ».

39 — Pag. 12, linn. 34-36.

a) Addatur: «... in Christo perfectum recipiunt et pro sua
parte in mundo hodierno efficiunt». Quia gloria Dei non pro-
curatur tantum gratiarum actione, sed etiam instrumentali co-
operatione hominum in Eius opus (1 Pater).

b) Legatur: «... homines opus SS. Er initatis in Christo per-
fectum conscie, libere atque grate recipiunt». Ratio est styli-
stica (1 Pater).

c) Loco « in Christo perfectum recipiunt », dicatur « in Chri-
sto patratum accipiunt»; accipiunt melius convenit cum «con-
scie et libere» (1 Pater).

R. — Ad a) ratio est valida; formula minus recta, quia, agendo de

[25] gloria Dei, manere debemus in ambitu notionis gloriae, quae
manifestationem innuit. Intentioni providebitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

125

Ad b) quoad stylisticam mutationem, admittitur. [25]

Ad c ) admittitur. Scribatur ergo: « opus Dei in Christo per-
fectum conscie, libere atque grate accipiunt , illudque in tota
vita sua manifestant » .

40 — Pag. 12, lin. 37. Deleantur verba «et adorationi». Quia adora-

tio et oratio non possunt disiungi (1 Pater).

R. — Non disiunguntur. Nonnulli Patres petierunt ut momentum
doxologicum sublineetur.

41 — a) Pag. 12, lin. 38. Addantur haec verba vel similia: «... prae-

dicent sive sacrificium Eucharisticum offerant». Ratio patet ex
proposito (5 Patres).

b ) Loco « administrent », dicatur « celebrent », vel « confi-
ciant» (7 Patres).

c ) Dicatur qualis species vitae a Presbyteris promoveri debeat,
et proponunt addere, vel « divinam », vel « supernaturalem »

(6 Patres).

d ) Non tantum addatur mentio SS. Liturgiae, sed fiat muta-
tio stylistica (1 Pater).

R. — a) Quoad sensum admittitur.

b) Non accipitur. Verbum administrare est tradi tionale et
satis clarum.

c) Accipitur ad mentem, et dicatur «in vita divina».

d) Substantialiter accipitur, et tota sententia sic scribatur:

«... praedicent, sive Eucharisticum sacrificium offerant et ce-
tera Sacramenta administrent, sive alia pro hominibus exer-
ceant ministeria, conferunt, cum ad gloriam Dei augendam, tum
ad hominem in vita divina provehendos ».

42 — Denique, ad mentem Modi 38, quae in loco indicantur, addan-

tur in linea 41, scilicet: « Quae omnia, dum ex Paschate Christi
manant, in glorioso Eiusdem Domini adventu consummabuntur ,
cum Ipse tradiderit Regnum Deo et Patri (cf. 1 Cor. 15, 24) ».

AD NUMERUM 3

43 — Pag. 13, linn. 1-4. Addantur verba textus allegati (cf. Hebr.

5, 1), scilicet: «... quae sunt ad Deum ut offerant dona et sacri-
ficia pro peccatis ». Ut finis primarius sacerdotii clare indicetur
(3 Patres).

R. — Accipitur ad mentem. Cum tamen textus Epist. ad Hebraeos [26]
formali ter agat de Pontificibus Veteris Legis necnon de Christo,

126

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

cuius illi typum gestabant, citatio fiat sine uncis et cum cf. ante
Hebr. 5, 1.

Pag. 13, lin. 8 et ss. Verbis «absque tamen peccato» substi-
tuantur verba « ut misericors fieret », vel « ut compati possit
infirmitatibus nostris (cf. Hebr. 4, 15) ». Ratio est quia verba
« absque peccato » referuntur ad similitudinem quam Christus
nobiscum habuit quoad « tentationem » (1 Pater).

Etsi ratio allata vera sit, stet textus, quia verba « absque tamen
peccato » assumuntur in contextu largiori, ad illustrandam dia-
lecticam condicionem missionis christianae: cum hominibus, et
tamen mundo non conformis ...

45 — Pag. 13, lin. 19. Addatur: « ... (cf. Act. 13, 2). Salva tamen

exceptione data in schemate De pastorali Episcoporum munere
in Ecclesia (n. 35) pro Religionibus quae vitae mere con-
templativae addicuntur». Ratio patet ex textu proposito (4
Patres).

R. — Iam provisum in Modo n. 6.

46 — Pag. 13, linn. 20-22. Dicatur: «Ministri Christi existimari non

possent...». Ita ut: a) vitetur quodvis periculum textum inter-
pretandi in sensu Donatistarum; b) textus magis concordet cum
implicita referentia paulina, 1 Cor. 4, 1 (1 Pater).

R. — Non videtur necessarium: revera, Presbyteri ministri esse non
possunt si alius vitae quam terrenae..., etc.

47 — Pag. 13, lin. 20 et ss. Dicatur: «nisi vitae ex cruce ac resurrec-

tione Christi oriunda testes...». Ut formula magis positiva
evadat (1 Pater).

R. — Non admittitur: « alius vitae quam terrenae » exprimit dialecti-
cam condicionem ministerii, quae per totam paragraphum in-
culcatur.

48 — Pag. 13, lin. 24. Idem Pater desiderat ut scribatur: «Ipsum

eorum ministerium speciali titulo exigit». Ratio est quia exi-
gentia haec valet pro omnibus christifidelibus.

R. — Accipitur.

[27] 49 — Pag. 13, linn. 26-27. Deleantur verba: «ut in hoc saeculo cum
omnibus hominibus vivant », quia sunt mera repetitio eorum
quae sub linn. 23-24 dicta sunt (1 Pater).

R. — Non admittitur, quia sic in loco omitteretur aliquod elemen-
tum dialecticae de qua iam dictum est in Modis 44 et 47.

[26]

44 —
R. —

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

127

50 — Pag. 13, linn. 26-27 . Dicatur: « ... in hoc saeculo inter homine, [27]

salvis exigentiis vitae sacerdotalis, vivant...». Quia: a) «cum
omnibus hominibus » aequivocationes et abusus excitare pos-
sent; b) haec verba videntur contradicere his quae in n. 8 dicun-
tur de aliqua vita communi; c) falsum est Presbyteros debere
vivere «cum omnibus hominibus» (2 Patres).

R. — Modus accipitur, et ad mentem, omissis tamen verbis « salvis
exigentiis vitae sacerdotalis », quorum contentum aliter et alibi
in contextu exprimitur.

51 — Pag. 13, linn. 31-33. Loco «quod ut consequi... magni aesti-

mantur », dicatur: « Quod ut consequi valeant, praeter eminen-
tes vitae christianae virtutes, multum etiam conferunt virtutes
quae in humano consortio ...» (42 Patres).

R. — Modus non accipitur. Nulla fit in textu comparatio inter diver-
sas virtutes.

52 — Pag. 13, lin. 33. Loco «magni», dicatur «iure». Ne putetur

illas virtutes commendari quia mundo placent (8 Patres).

R. — Intentioni horum Patrum satisfit dicendo: «merito».

QUAESITUM

An placeat expensio Modorum facta a Commissione de disciplina cleri
et populi christiani circa Modos Prooemium et Caput I respicientes ?

Caput II [28]

PRESBYTERORUM MINISTERIUM

I - Presbyterorum munera

4. [ Presbyteri , verbi Dei ministri ]. Populus Dei primum coadu-
natur verbo Dei vivi, 1 quod ex ore sacerdotum omnino fas est requirere. 2
Cum enim nemo salvari possit, qui prius non crediderit, 3 Presbyteri, ut-
pote Episcoporum cooperatores, primum habent officium Evangelium
Dei omnibus evangelizandi, 4 ut, mandatum exsequentes Domini: « Eun-
tes in mundum universum praedicate Evangelium omni creaturae »

(Mc. 16, 15), 5 Populum Dei constituant et augeant. Verbo enim salu-
tari in corde non fidelium suscitatur et in corde fidelium alitur fides,

128

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[28] qua congregatio fidelium incipit et crescit, secundum illud Apostoli:
« Fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi » ( Rom . 10, 17),
Omnibus ergo debitores sunt Presbyteri, ut cum eis communicent ve-
ritatem Evangelii 6 qua in Domino gaudent. Sive igitur, conversationem
inter gentes habentes bonam, ad Deum glorificandum eas adducunt, 7
sive, aperte praedicantes, mysterium Christi non credentibus annun-
tiant, sive catechesim christianam tradunt vel Ecclesiae doctrinam ex-
planant, sive sui temporis quaestiones sub luce Christi tractare student,
eorum semper est non sapientiam suam, sed Dei verbum docere omnes-
que ad conversionem et ad sanctitatem instanter invitare. 8 Sacerdotalis
vero praedicatio, in hodiernis mundi adiunctis haud raro perdifficilis,
ut auditorum mentes aptius moveat, verbum Dei non modo generali et
abstracto tantum exponere debet, sed concretis applicando vitae cir-
cumstantiis veritatem Evangelii perennem.

Ita ministerium verbi multiformiter exercetur, secundum diver-
sas audientium necessitates et praedicantium charismata. In regionibus
vel coetibus non christianis, nuntio Euangelico homines ad fidem et
Sacramenta salutis adducuntur ; 9 in ipsa autem communitate Christiano-
rum, praesertim pro illis qui parum intellegere vel credere videntur
quod frequentant, verbi praedicatio requiritur ad ipsum ministerium
Sacramentorum, quippe quae sint Sacramenta fidei, quae de verbo na-
scitur et nutritur, 10 quod praecipue valet pro Liturgia verbi in Missa-
rum celebratione, in qua inseparabiliter uniuntur annuntiatio mortis et
resurrectionis Domini, responsum populi audientis et oblatio ipsa qua
Christus Novum Foedus confirmavit in Sanguine suo, cui oblationi fide-
les, et votis et Sacramenti perceptione, communicant. 11

[29] 3. [ Presbyteri Sacramentorum et Eucharistiae ministri\. Deus qui
solus Sanctus et Sanctificator est voluit quasi socios et adiutores sibi
assumere homines qui operi sanctificationis humiliter inserviant. Hinc
Presbyteri a Deo, ministrante Episcopo, consecrantur, ut, participes Sa-
cerdotii Christi speciali ratione effecti, in Sacris celebrandis tamquam
ministri agant Eius, qui suum sacerdotale munus per Spiritum suum
iugiter pro nobis in Liturgia exercet. 12 Baptismate quidem homines in
Populum Dei introducunt; Sacramento Poenitentiae peccatores cum Deo
et Ecclesia reconciliant; oleo infirmorum aegrotantes alleviant; cele-
bratione praesertim Missae Sacrificium Christi sacr ament aliter offerunt.
In omnibus autem Sacramentis conficiendis, ut iam primaevae Eccle-
siae temporibus testatus est beatus Ignatius Martyr, 13 Presbyteri diver-
sis rationibus cum Episcopo hierarchice colliguntur, et sic eum in singu-
lis fidelium congregationibus quodammodo praesentem reddunt. 14

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

129

Cetera autem Sacramenta, sicut et omnia ecclesiastica ministeria, et [29]
opera apostolatus, cum Sacra Eucharistia cohaerent et ad eam ordinan-
tur. 15 In Sanctissima enim Eucharistia totum bonum spirituale Eccle-
siae continetur, 16 ipse scilicet Christus, Pascha nostrum panisque vivus
per Carnem suam Spiritu Sancto vivificatam et vivificantem vitam prae-
stans hominibus, qui ita invitantur et adducuntur ad seipsos, suos la-
bores cunctasque res creatas una cum Ipso offerendos. Quapropter Eu-
charistia ut fons et culmen totius evangelizationis apparet, dum catechu-
meni ad participationem Eucharistiae paulatim introducuntur, et fideles,
iam sacro baptismate et confirmatione signati, plene per receptionem
Eucharistiae Corpori Christi inseruntur.

Est ergo Eucharistica Synaxis centrum congregationis fidelium cui
Presbyter praeest. Edocent igitur Presbyteri fideles divinam victimam
in Sacrificio Missae Deo Patri offerre atque cum ea oblationem vitae suae
facere ; in spiritu Christi Pastoris instituunt eos peccata sua corde con-
trito Ecclesiae in Sacramento Poenitentiae submittere, ita ut magis ma-
gisque in dies ad Dominum convertantur, memores verborum Eius:

« Poenitentiam agite, appropinquavit enim Regnum caelorum » (Mt.

4, 17). Ipsos pariter edocent Sacrae Liturgiae celebrationes ita partici-
pare, ut sinceram orationem in eis quoque attingant; eos ad spiritum
orationis semper perfectiorem per totam vitam exercendum, pro unius-
cuiusque gratiis et necessitatibus, manuducunt, omnesque ad officia pro-
prii status observanda, et profectiores ad consilia Evangelii, modo cuique
congruo exercenda, alliciunt. Erudiunt proinde fideles ut possint hym-
nis et canticis spiritualibus in cordibus suis cantare Domino, gratias
agentes semper pro omnibus in nomine Domini nostri Iesu Christi, Deo
et Patri. 17

Laudes et gratiarum actiones quas adhibent in Eucharistiae celebra-
tione ipsi Presbyteri ad diversas horas diei dilatant in Divino persol-
vendo Officio, quo quidem nomine Ecclesiae, pro toto populo sibi com- [30]
misso, immo pro universo mundo, Deum deprecantur.

Domus orationis in qua Sanctissima Eucharistia celebratur et ser-
vatur, fidelesque congregantur, et in qua praesentia Filii Dei Salvatoris
nostri in ara sacrificali pro nobis oblati, in auxilium atque solatium fide-
lium colitur, nitida, orationi et sacris sollemnibus apta esse debet. 18 In
ea Pastores et fideles invitantur ut grato animo respondeant dono Ipsius,
qui per Humanitatem suam continuo vitam divinam in membra Corporis
sui infundit. 19 Curent Presbyteri scientiam et artem liturgicam recte
colere, ut, suo ministerio liturgico, a christianis communitatibus sibi
commissis perfectius in dies laudetur Deus, Pater et Filius et Spiritus
Sanctus.

130

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[30] 6. [ Presbyteri , populi Dei rectores~\. Munus Christi Capitis et Pa-
storis pro sua parte auctoritatis exercentes, Presbyteri, nomine Episcope
familiam Dei, ut fraternitatem in unum animatam, colligunt, et per
Christum in Spiritu ad Deum Patrem adducunt. 20 Ad hoc autem ministe-
rium exercendum, sicut ad cetera munera Presbyteri, confertur potestas
spiritualis, quae quidem ad aedificationem datur. 21 In aedificanda autem
Ecclesia, Presbyteri cum omnibus eximia humanitate ad exemplar Do-
mini conversari debent. Neque iuxta placita hominum, 22 sed iuxta exi-
gentias doctrinae et vitae christianae erga eos agere debent, eos docentes
et ut filios etiam carissimos 23 monentes, secundum verba Apostoli:
« Insta opportune, importune, argue, obsecra, increpa in omni patientia
et doctrina » (2 Tim. 4, 2). 24

Quapropter ad sacerdotem, qua in fide educatorem, pertinet curare sive
per se sive per alios, ut singuli fideles ad suam propriam vocationem se-
cundum Evangelium excolendam, ad sinceram operosamque caritatem, et
ad libertatem, qua Christus nos liberavit, 25 in Spiritu Sancto adducantur.
Parum proderunt caeremoniae, etsi pulchrae, vel consociationes, etsi
florentes, si non ordinantur ad educandos homines ad maturitatem chri-
stianam consequendam. 26 Quam ut promoveant, eis auxilio erunt Pre-
sbyteri ut in ipsis eventibus magnis vel parvis, quid res exigant, quae
sit Dei voluntas perspicere valeant. Edoceantur etiam christiani ut non
sibi solum vivant, sed, secundum exigentias novae legis caritatis, unus-
quisque sicut accepit gratiam, in alterutrum illam administret 27 et ita
omnes officia sua in communitate hominum christiane absolvant.

Quamvis vero omnibus debitores sint, Presbyteri tamen peculiari
modo commendatos sibi habent pauperes et tenuiores cum quibus Do-
minus Ipse sese sociatum ostendit, 28 et quorum evangelizatio signum
messianici operis datur. 29 Peculiari etiam diligentia prosequentur iunio-
res, et insuper coniuges ac parentes, qui ut in amicales coetus conveniant
optandum est, ad sese mutuo adiuvandos ut christiane in vita saepe
ardua facilius pleniusque agant. Meminerint Presbyteri religiosos omnes

[31] viros ac mulieres, quippe qui pars praecellens sint in domo Domini,
speciali cura dignos esse ad eorum spiritualem profectum in bonum to-
tius Ecclesiae. Maxime tandem solliciti sint aegrotantium et morien-
tium, eos visitantes et in Domino confortantes. 30

Munus vero Pastoris non ad fidelium singillatim curam habendam
coarctatur, sed etiam ad genuinam communitatem christianam efforman-
dam proprie extenditur. Spiritus autem communitatis debite ut colatur,
non tantum ecclesiam localem sed et universam Ecclesiam amplecti de-
bet. Communitas autem localis non suorum dumtaxat fidelium curam fo-
vere, sed etiam zelo missionali imbuta viam ad Christum omnibus horni-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

131

nibus parare debet. Specialiter tamen sibi commendatos habet catechu- [31]
menos et neophytos, qui gradatim ad vitam christianam cognoscendam
et ducendam educandi sunt.

Nulla tamen communitas christiana aedificatur nisi radicem cardi-
nemque habeat in Sanctissimae Eucharistiae celebratione, 31 a qua ergo
omnis educatio ad spiritum communitatis incipienda est. Quae celebra-
tio ut sincera et plena sit tam ad varia caritatis opera mutuumque adiu-
torium quam ad missionalem actionem, necnon ad varias christiani testi-
monii formas, ducere debet.

Praeterea caritate, oratione, exemplo et poenitentiae operibus, ec-
clesialis communitas veram erga animas ad Christum adducendas ma-
ternitatem exercet. Ipsa enim instrumentum efficax constituit quo non-
dum credentibus via ad Christum eiusque Ecclesiam indicatur vel sterni-
tur, quo etiam fideles excitantur, aluntur et ad pugnam spiritualem
roborantur.

In exstruenda vero christianorum communitate, Presbyteri num-
quam alicui ideologiae vel factioni humanae inserviunt, sed, ut Evan-
gelii Praecones et Ecclesiae Pastores, ad Corporis Christi spirituale incre-
mentum consequendum operam impendunt.

II - Presbyterorum habitudo ad alios

7. [ Habitudo inter Episcopos et Vresbyterium\. Presbyteri omnes,
una cum Episcopis, unum idemque sacerdotium et ministerium Christi
ita participant, ut ipsa unitas consecrationis missionisque requirat hie-
rarchicam eorum communionem cum Ordine Episcoporum, 32 quam opti-
me aliquando in liturgica concelebratione manifestant, et cum quibus
coniuncti profitentur se Eucharisticam Synaxim celebrare. 33 Episcopi
igitur, propter donum Spiritus Sancti quod Presbyteris in sacra Ordi-
natione datum est, illos \ 12 hent ut necessarios adiutores et consiliarios
in ministerio et munere docendi, sanctificandi et pascendi plebem Dei. 34
Quod enixe, iam ab antiquis Ecclesiae temporibus, liturgica documenta
proclamant, dum sollemniter postulant a Deo super Presbyterum ordi-
nandum infusionem « spiritus gratiae et consilii, ut adiuvet ac gubernet
populum in corde puro », 35 quemadmodum in eremo Moysis spiritus [32]
in mentes septuaginta virorum prudentium propagatus est, 36 « quibus
ille adiutoribus usus in populo innumeras multitudines facile guberna-
vit ». 37 Propter hanc ergo in eodem sacerdotio atque ministerio com-
munionem, Episcopi ut fratres et amicos suos habeant Presbyteros, 38
eorumque bonum, tam materiale quam praesertim spirituale ipsis pro
viribus cordi sit. E otis simum enim in illos sacerdotum suorum sanctitu-

132

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[32] dinis grave recidit onus\ 39 maximam ergo curam exerceant in continua
formatione Presbyterii sui. 40 Eos libenter audiant, immo consulant et
cum eis colloquantur de iis quae ad necessitates operis pastoralis et ad
bonum dioeceseos spectant. Ut vero id ad effectum deducatur, habeatur,
modo hodiernis adiunctis ac necessitatibus accommodato 41 forma ac nor-
mis iure determinandis, coetus seu senatus 42 sacerdotum, Presbyterium
repraesentantium, qui Episcopum in regimine dioeceseos suis consiliis
efficaciter adiuvare possit.

Presbyteri autem, ante oculos habentes plenitudinem Sacramenti
Ordinis qua Episcopi gaudent, in ipsis revereantur auctoritatem Christi
supremi Pastoris. Suo igitur Episcopo sincera caritate et oboedientia
adhaereant. 43 Quae sacerdotalis oboedientia, cooperationis spiritu per-
fusa, fundatur in ipsa participatione ministerii episcopalis, quae Presby-
teris per Sacramentum Ordinis et missionem canonicam confertur. 44

Unio Presbyterorum cum Episcopis eo magis nostris diebus requiri-
tur quod aetate hac nostra, diversis ex causis, incepta apostolica non
tantum multiplices formas induere, verum etiam limites unius paroeciae
vel dioeceseos praetergredi necesse est. Nullus ergo Presbyter seorsum
ac veluti singillatim suam missionem satis adimplere valet, sed tantum
viribus unitis cum aliis Presbyteris, sub ductu eorum, qui Ecclesiae
praesunt.

8. [Fraterna coniunctio et cooperatio inter Presbyteros ]. Presby-
teri, per Ordinationem in Ordine presbyteratus constituti, omnes inter
se intima fraternitate sacramentali nectuntur; specialiter autem in dioe-
cesi cuius servitio sub Episcopo proprio addicuntur unum Presbyterium
efformant. Etsi enim diversis officiis mancipentur , unum tamen gerunt
sacerdotale pro hominibus ministerium. Ad idem enim opus ut coepe-
rentur mittuntur omnes Presbyteri, sive ministerium paroeciale vel supra-
paroeciale exerceant, sive scientiae investigandae aut tradendae operam
conferant, sive etiam manibus laborent, ipsorum operariorum, ubi id
probante quidem competenti Auctoritate expedire videatur, sortem par-
ticipantes, sive tandem alia opera apostolica vel ad apostolatum ordinata
adimpleant. Ad unum omnes quidem conspirant, ad aedificationem
nempe Corporis Christi, quae, nostris praesertim temporibus, multiplicia
officia necnon novas accommodationes requirit. Quapropter magni mo-
menti est ut omnes Presbyteri, sive dioecesani sive religiosi, sese invicem

[33] adiuvent, ut semper sint cooperatores veritatis. 45 Cum ceteris ergo mem-
bris huius Presbyterii, unusquisque specialibus apostolicae caritatis, mi-
nisterii et fraternitatis nexibus coniungitur: quod iam ab antiquis tem-
poribus liturgice significatur, cum Presbyteri adstantes super novum

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

133

electum, simul cum Episcopo ordinante, manus imponere invitentur, [33]
et cum Sacram Eucharistiam unanimo corde concelebrant. Singuli ergo
Presbyteri cum confratribus suis uniuntur vinculo caritatis, orationis et
omnimodae cooperationis, atque ita manifestatur illa unitas qua Chri-
stus voluit suos in unum esse consummatos, ut cognoscat mundus Fi-
lium missum esse a Patre. 46

Quam ob rem, qui sunt provectioris aetatis iuniores vere ut fratres
suscipiant eosque in primis inceptis et oneribus ministerii adiuvent, item-
que mentem eorum, etsi a propria diversam, intellegere satagant atque
incepta eorum cum benevolentia prosequantur. Iuvenes pariter reverean-
tur aetatem atque experientiam seniorum cumque illis de rebus curam
animarum spectantibus consilia conferant et libenter collaborent.

Spiritu fraterno ducti, Presbyteri hospitalitatem ne obliviscantur, 47
colant beneficentiam et communionem bonorum, 48 praesertim solliciti
eorum qui sunt aegroti, afflicti, laboribus nimis onerati, solitarii, e patria
exsules, necnon eorum qui persecutionem patiuntur. 49 Etiam ad rela-
xandum animum libenter et cum gaudio conveniant, memores verborum
quibus ipse Dominus Apostolos defatigatos invitabat: «Venite seorsum
in desertum locum, et requiescite pusillum» {Mc. 6, 31). Insuper, ut
Presbyteri in vita spirituali et intellectuali colenda mutuum iuvamen in-
veniant, ut aptius in ministerio cooperari valeant utque a periculis soli-
tudinis forte orientibus eripiantur, aliqua vita communis vel aliquod vitae
consortium inter eos foveatur, quod tamen plures formas, iuxta diversas
necessitates personales vel pastorales, induere potest, nempe cohabita-
tionem, ubi possibilis est, vel communem mensam, vel saltem frequentes
ac periodicos conventus. Magni quoque habendae sunt et diligenter pro-
movendae associationes quae, statutis a competenti ecclesiastica auctori-
tate recognitis, per aptam et convenienter approbatam vitae ordinationem
et per iuvamen fraternum, sanctitatem sacerdotum in exercitio ministe-
rii fovent, et sic toti Ordini Presbyterorum servire intendunt.

Demum, ratione eiusdem communionis in sacerdotio, se sciant Pre-
sbyteri specialiter obligatos erga eos qui aliquibus difficultatibus laborant;
quibus tempestivum praebeant auxilium, etiam si opus sit eos discrete
monendo. Illos autem qui in quibusdam defecerunt fraterna caritate atque
magno animo semper prosequantur, pro ipsis instantes preces Deo effun-
dant eisque continuo sese praebeant ut revera fratres et amicos.

9. [ Presbyterorum cum laicis conversatio ]. Novi Testamenti sacer-
dotes, licet Sacramenti Ordinis ratione praestantissimum ac necessarium
in Populo et pro Populo Dei munus patris et magistri exerceant, tamen
simul cum omnibus christifidelibus sunt discipuli Domini, Dei vocantis [34]

134

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 34 ]

gratia Eius Regni participes facti. 50 Cum omnibus enim in fonte baptismi
regeneratis Presbyteri sunt fratres inter fratres, 51 utpote membra unius
eiusdemque Christi Corporis, cuius aedificatio omnibus demandata est. 52

Presbyteros igitur sic oportet praeesse, ut non quae sua sunt quae-
rentes, sed quae Iesu Christi, 53 cum fidelibus laicis operam coniungant
et in medio eorum se gerant ad exemplum Magistri, qui inter homines
« non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptio-
nem pro multis» ( Mt . 20, 28). Presbyteri sincere laicorum dignitatem
atque propriam, quam laici in missione Ecclesiae habent partem, agno-
scant et promoveant. Iustam etiam libertatem, quae omnibus in civitate
terrestri competit, sedulo in honore habeant. Libenter audiant laicos,
eorum desideria fraterne considerantes, eorumque experientiam et com-
petentiam in diversis campis humanae actionis agnoscentes, ut simul cum
ipsis signa temporum recognoscere queant. Probantes spiritus si ex Deo
sint, 54 charismata laicorum multiformia, tam humilia quam altiora, cum
sensu fidei detegant, cum gaudio agnoscant, cum diligentia foveant. Inter
alia vero dona Dei quae in fidelibus abundanter inveniuntur, peculiari
cura digna sunt, quibus non pauci ad altiorem vitam spiritualem attra-
huntur. Item cum fiducia laicis in servitium Ecclesiae officia committant,
eis agendi libertatem et spatium relinquentes, immo eos ut opera etiam
sua sponte aggrediantur opportune invitantes. 55

Presbyteri demum in medio laicorum posifr' sunt ut omnes ad cari-
tatis unitatem ducant « caritate fraternitatis invicem diligentes, honore
invicem praevenientes » ( Rom . 12, 10). Eorum igitur est diversas men-
tes ita componere ut nemo in fidelium communitate extraneum se sen-
tiat. Boni communis, cuius nomine Episcopi curam habent, sunt defen-
sores, atque simul veritatis strenui assertores, ne fideles omni vento doctri-
nae circumferantur. 56 Peculiari sollicitudini eorum committuntur qui a
praxi Sacramentorum, immo a fide forsan defecerunt, quos quidem ut
boni pastorei adire non omitt ent.

Ad praescripta de oecumenismo attendentes, 57 ne obliviscantur fratres
qui plena nobiscum ecclesiastica communione non f ruuntur.

Commendatos sibi tandem hab cbunt illos omnes qui Christum Sal-
vatorem suum non agnoscunt.

Ipsi vero christifideles conscii sint se obligatos esse Presbyteris suis,
et ideo filiali amore eosdem, pastores suos et patres, prosequantur; item,
eorum sollicitudines participantes, oratione et opera quantum fieri possit
auxilio sint suis Presbyteris, ut hi aptius difficultates superare et fructuo-
sius officia sua adimplere valeant!*

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

135

III - Presbyterorum distributio et vocationes sacerdotales [35]

10. [ Apta Presbyterorum distributio ]. Donum spirituale, quod Pre-
sbyteri in ordinatione acceperunt, illos non ad limitatam quandam et
coarctatam missionem praeparat, sed ad amplissimam et universalem mis-
sionem salutis «usque ad ultimum terrae» {Act. 1, 8), nam quodlibet
sacerdotale ministerium participat ipsam universalem amplitudinem mis-
sionis a Christo Apostolis concreditae. Christi enim Sacerdotium, cuius
Presbyteri vere participes facti sunt, ad omnes populos et ad omnia tempo-
ra necessario dirigitur, neque ullis limitibus sanguinis, nationis vel aetatis
coarctatur, ut iam in figura Melchisedech arcano modo praefiguratur. 59
Meminerint igitur Presbyteri omnium ecclesiarum sollicitudinem sibi
cordi esse debere. Quapropter Presbyteri illarum dioecesium, quae maio-
re vocationum copia ditantur, libenter se paratos praebeant, permittente
vel exhortante proprio Ordinario, ad suum ministerium in regionibus,
missionibus vel operibus cleri penuria laborantibus exercendum.

Normae praeterea de incardinatione et excardinatione ita recogno-
scantur ut, pervetere hoc instituto firmo manente, ipsum tamen hodiernis
pastoralibus necessitatibus melius respondeat. Ubi vero ratio apostola-
tus postulaverit, faciliora reddantur non solum apta Presbyterorum distri-
butio, sed etiam peculiaria opera pastoralia pro diversis coetibus sociali-
bus, quae in aliqua regione, vel natione aut in quacumque terrarum orbis
parte perficienda sunt. Ad hoc ergo quaedam seminaria internationalia,
peculiares dioeceses vel praelaturae personales et alia huiusmodi utiliter
constitui possunt, quibus, modis pro singulis inceptis statuendis et salvis
semper iuribus Ordinariorum locorum, Presbyteri addici vel incardinari
queant in bonum commune totius Ecclesiae.

Ad novam tamen regionem, praesertim si illius linguam et mores
nondum bene cognoverint, in quantum fieri potest, Presbyteri ne mit-
tantur singuli, sed, ad exemplum Christi discipulorum, 60 saltem bini vel
terni, ut ita mutuo sibi sint adiutorio. Pariter expedit sollicitam curam
adhibere de eorum vita spirituali, necnon de eorum valetudine mentis
et corporis; et, quatenus id fieri possit, loca et condiciones laboris pro
ipsis praeparentur iuxta uniuscuiusque adiuncta personalia. Magnopere
expedit simul ut, qui novam nationem petunt, apte cognoscere curent
non solum linguam illius loci, sed etiam peculiarem indolem psycholo-
gicam et socialem illius populi cui in humilitate servire volunt quam
perfectissime cum eodem communicantes, ita ut exemplum sequantur
Pauli Apostoli, qui de se ipso dicere potuit: «Nam, cum liber essem
ex omnibus, omnium me servum feci, ut plures lucrifacerem. Et factus
sum Iudaeis tamquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrarer... » ( 1 Cor. 9, 19-20).

136

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[35] 11. \Presby ter orum cura de vocationibus sacerdotalibus ]. Pastor
et Episcopus animarum nostrarum, 61 ita suam Ecclesiam constituit, ut

[36] Populus quem elegit et acquisivit sanguine suo 62 semper et usque in
finem saeculi suos habere deberet sacerdotes, ne umquam christiani essent
sicut oves non habentes pastorem. 63 Quam voluntatem Christi agnoscen-
tes, Apostoli, suggerente Spiritu Sancto, suum esse officium duxerunt
ministros eligendi « qui idonei erunt et alios docere » (2 Tim. 2, 2). Quod
officium sane pertinet ad ipsam missione sacerdotalem, qua quidem
particeps fit Presbyter sollicitudmA totius Ecclesiae, ne in Populo Dei
hic in terris operarii umquam desint. Quoniam tamen « rectori navis et
navigio deferendis ... causa communis exsistit», 64 ideo universus Po-
pulus christianus edoceatur suum esse officium diversimode cooperandi,
per instantem orationem itemque per alia media quae sibi praesto sunt, 65
ut semper Ecclesia illos habeat sacerdotes, qui necessarii sint ad missio-
nem suam divinam explendam. Primum igitur Presbyteris summopere
cordi sit verbi ministerio proprioque testimonio vitae, spiritum servitii
et verum gaudium paschale aperte manifestantis, sacerdotii excellentiam
et necessitatem fidelibus ante oculos ponere, ac quos, sive iuvenes sive
adultiores, prudenter ad tantum ministerium idoneos iudicaverint, nullis
parcendo curis neque incommodis adiuvare ut se rite praeparent ac proin-
de aliquando, plena eorum libertate externa et interna servata, ab Epi-
scopis vocari possint. Ad hunc finem prosequendum, maximae utilitatis
est diligens ac prudens directio spiritualis. Parentes et magistri, atque
omnes ad quos spectat quocumque modo institutio puerorum ac iuvenum,
eos sic erudiant, ut sollicitudinem Domini pro grege suo cognoscentes
et necessitates Ecclesiae considerantes, parati sint generose Domino vo-
canti respondere cum propheta: «Ecce ego, mitte me» {Is. 6, 8). Haec
tamen vox Domini vocantis nequaquam ita exspectanda est, ac si modo
quodam extraordinario ad aures futuri Presbyteri perveniat. Ipsa enim
potius ex signis intellegenda et diiudicanda est, quibus cotidie voluntas
Dei prudentibus christianis innotescit; quae signa attente a Presbyteris
consideranda sunt. 66

Ipsis ergo valde commendantur Opera vocationum, sive dioecesana
sive nationalia. 67 In praedicationibus, in catechesi, in scriptis periodicis,
diserte declarentur oportet necessitates Ecclesiae tam localis quam uni-
versalis, sensus et praestantia ministerii sacerdotalis in vivida luce po-
nantur, quippe in quo cum tantis oneribus tanta gaudia componantur,
et in quo praesertim, ut docent Patres, potest dari Christo maximum
testimonium amoris. 68

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

137

NOTAE [36]

1 Cf. 1 Pt. 1, 23; Act. 6, 7; 12, 24. «Praedicaverunt (Apostoli) Verbum
veritatis et genuerunt ecclesias » (S. Augustinus, In Ps., 44, 23: PL 36, 508).

2 Cf. Mal. 2, 7; 1 Tim. 4, 11-13; 2 Tfi». 4, 5; TzV. 1, 9.

3 Cf. Mc. 16, 16.

4 Cf. 2 Cor. 11, 7. De Presbyteris, utpote qui sint Episcoporum cooperatores, [37]
valent quoque illa, quae de Episcopis dicuntur. Cf. Statuta Ecclesiae Antiqua, c. 3:

ed. Ch. Munier, Paris 1960, p. 79; Decretum. Gratiani, C. 6, D. 88: ed. Friedberg,

I, 307; Conc. Tridentinum, Decr. De reform., Sess. V, c. 2, n. 9: Cone. Oec.
Decreta, ed. Herder, Romae 1963, p. 645; Sess. XXIV, c. 4 (p. 739); Conc. Vat. II,
Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 25: A.A.S., 51 (1965), pp. 29-31.

5 Cf. Constitutiones Apostolorum, II, 26, 7: «(Presbyteri) sint doctores
scientiae divinae, cum et ipse Dominus nos mandaverit dicens: Euntes docete etc. »

(ed. F. X. Funk, Didascalia et Constitutiones Apostolorum, I, Paderborn 1905,
p. 105). - Sacramentarium Leonianum et cetera sacramentaria usque ad Pontificale
Romanum, Praefatio in Ordinatione Presbyteri: « Hac providentia, Domine, apo-
stolis filii tui doctores fidei comites addidisti, quibus illi orbem totum secundis
praedicatoribus (vel: praedicationibus) impleverunt ». - Liber Ordinum Liturgiae
Mozarabicae, Praefatio ad ordinandum Presbyterum: « Doctor plebium et rector
subiectorum, teneat ordinate catholicam fidem, et cunctis annuntiet veram salutem »

(ed. M. Ferotin, Paris 1904, coi. 55).

6 Cf. Gal. 2, 5.

7 Cf. 1 Pt. 2, 12.

8 Cf. Ritum Ordinationis Presbyteri in Ecclesia Alexandrina Iacobitarum:

«... Congrega populum tuum ad verbum doctrinae, quemadmodum nutrix quae
fovet filios suos » (H. Denzinger, Ritus Orientalium, Tom. II. Wiirzburg 1863,
p. 14).

9 Cf. Mt. 28, 19; Mc. 16, 16; Tertullianus, De baptismo, 14; S. Athana-
sius, Oratio 40 contra Arianos, 42 (PG 26, 237); S. Hieronymus, In Mat., 28,

19 (PL 26, 218 BC): «Primum docent omnes gentes, deinde doctas intingunt
aqua. Non enim potest fieri ut corpus baptismi recipiat sacramentum, nisi ante
anima fidei susceperit veritatem »; S. Thomas Aq., In I am Decretalem: « Salvator
noster discipulos ad praedicandum mittens, tria eis iniunxit. Primo quidem ut doce-
rent fidem; secundo, ut credentes imbuerent sacramentis ».

10 Cf. Conc. Vat. II, Const. Sacrosanctum Concilium, de Sacra Liturgia,

4 dec. 1963, n. 35, 2: A.A.S., 56 (1964), p. 109.

11 Cf. ibid., n. 33, 35, 48, 52 (pp. 108-109, 113, 114).

12 Cf. ibid., n. 7 (pp. 100-101); Pius XII, Litt. Encycl. Mystici Corporis,

29 iun. 1943: A.A.S., 35 (1943), p. 230.

13 S. Ignatius M., Smyrn., 8, 1-2: ed. Funk, p. 282, 6-15; Constitutiones
Apostolorum, VIII, 12, 3 (ed. F. X. Funk, p. 496); VIII, 29, 2 (p. 532).

14 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 28:
A.A.S., 51 (1965), pp. 33-36.

15 « Eucharistia vero est quasi consummatio spiritualis vitae, et omnium sacra-
mentorum finis» (S. Thomas, Summa Theol., III, q. 73, a. 3 c); cf. Summa
Tbeol. III, q. 65, a. 3.

138

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

16 Cf. S. Thomas, Summa Theol. III, q. 66, a. 3, ad 1; q. 79, a. 1, c, et ad 1.

17 Cf. Eph. 5, 19-20.

18 Cf. S. Hieronymus, Epist., 114, 2: « ... sacrosque calices, et sancta vela-
mina, et cetera quae ad cultum dominicae pertinent passionis... ex consortio cor-
poris et sanguinis Domini eadem qua corpus eius et sanguis maiestate vene-
randa » (PL 22, 934). Vid. Conc. Vat. II, Const. Sacrosanctum Concilium, de
Sacra Liturgia, 4 dec. 1963, nn. 122-127: A.A.S., 56 (1964), pp. 130-132.

19 «Insuper visitationem sanctissimi Sacramenti, in nobilissimo loco et quam
honorificentissime in ecclesiis secundum leges liturgicas adservandi, interdiu facere
ne omittant, utpote quae erga Christum Dominum, in eodem praesentem, sit et
grati animi argumentum et amoris pignus et debitae adorationis officium » (Pau-
lus VI, Litt. Encycl. Mysterium Fidei , 3 sept. 1965: A.A.S., 57 [1965], p. 771).

20 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 28:
A.A.S., 57 (1965), pp. 33-36.

21 Cf. 2 Cor. 10, 8; 13, 10.

22 Cf. Gal. 1, 10.

23 Cf. 1 Cor. 4, 14.

24 Cf. Didascalia, II, 34, 2-3; II, 47, 1; Constitutiones Apostolorum, II,
47, 1 (ed. F. X. Funk, Didascalia et Constitutiones, I, p. 116, 142 et 143).

25 Cf. Gal. 4, 3; 5, 1 et 13.

26 Cf. S. Hieronymus, Epist., 58, 7: «Quae utilitas est parietes fulgere
gemmis, et Christum in paupere mori? » (PL 22, 584).

27 Cf. 1 Pt. 4, 10 ss.

28 Cf. Mt. 25, 34-45.

29 Cf. Lc. 4, 18.

30 Aliae categoriae nominari possunt, v. g. migrantes, nomades, etc., De quibus
agitur in Decreto Christus Dominus, de pastorali Episcoporum munere in Ecclesia,
28 oct. 1965.

31 Cf. Didascalia, II, 59, 1-3: «Docens autem iube et hortare populum in
ecclesia frequentare et penitus numquam deesse, sed convenire semper et ecclesiam
non angustare, cum se substrahunt, et minus membrum facere corpus Christi...
Nolite ergo vosmetipsos, cum sitis membra Christi, spargere ab ecclesia, cum non
coadunamini; Christum enim caput habentes secundum promissionem ipsius prae-
sentem et communicantem vobis, nolite ipsi vos neglegere nec alienare salvatorem
a membris suis nec scindere nec spargere corpus eius... » (ed. F. X. Funk, I, p. 170);
Paulus VI, Allocutio iis qui ex italico clero interfuerunt Coetui XIII per hebdo-
madam habito Urbiveti v. « di aggiornamento pastorale », 6 sept. 1963: A.A.S., 55
(1963), p. 750 ss.

32 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 28:
A.A.S., 57 (1965), p. 35.

33 Cf. sic dictam Constitutionem Ecclesiasticam Apostolorum, XVIII. Pres-
byteri sunt symmystai et synepimachoi Episcoporum (ed. Th. Schermann, Die all-
gemeine Kirchenordnung, I, Paderborn 1914, p. 26; A. Harnack, T. u. U., II,
4, p. 13, n. 18 et 19); Pseudo-Hieronymus, De Septem Ordinibus Ecclesiae :
« ... in benedictione cum episcopis consortes mysteriorum sunt » (ed. A. W.
Kalff, Wiirzburg 1937, p. 45); S. Isidorus Hispalensis, De Ecclesiasticis Offi-
ciis, c. VII: « Praesunt enim Ecclesiae Christi et in confectione Corporis et San-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

139

guinis consortes cum episcopis sunt, similiter et in doctrina populorum et in officio [38]
praedicandi »: PL 83, 787.

34 Cf. Didascalia, II, 28, 4 (ed. F. X. Funk, p. 108); Constitutiones Aposto-
lorum, II, 28, 4; II, 34, 3 (ibid., p. 109 et 117).

35 Const. Apost., VIII, 16, 4 (ed. Funk, I, p. 522, 13); cf. Epitome Const.
Apost., VI (ibid., II, p. 80, 3-4); Testamentum Domini : « ... da ei Spiritum gra-
tiae, consilii, et magnanimitatis, spiritum presbyteratus... ad coadiuvandum et
gubernandum populum tuum in opere, in metu, in corde puro » (trad. I. E. Rah-
mani, Moguntiae 1899, p. 69). Item in Trad. Apost. (ed. B. Botte, La Tradition
Apostolique, Miinster i. W. 1963, p. 20).

36 Cf. Num. 11, 16-25.

«... respice super servum tuum istum et impartire spiritum gratiae et consilii,
presbyteris ut adiuvet et gubernet plebem tuam in corde mundo sicuti respe-
xisti super populum electionis tuae et praecepisti Moysi ut elegeret presbyteros [39]
quos replesti de spiritu tuo quod tu donasti famulo tuo » (ex antiqua versione
latina Veronensi ed. B. Botte, La Tradition Apostolique de S. Hippolyte. Essai de
reconstruction, Miinster i. W. 1963, p. 20); Const. Apost. VIII, 16, 4 (ed. Funk,

I, p. 522, 16-17); Epit. Const. Apost. 6 (ed. Funk, II, p. 20, 5-7); Testamentum
Domini (trad. I. E. Rahmani, Moguntiae 1899, p. 69); Euchologium Serapionis,
XXVII (ed. Funk, Didascalia et Constitutiones, II, p. 190, linn. 1-7); Ritus Ordi-
nationis in ritu Maronitarum (trad. H. Denzinger, Ritus Orientalium, II, Wiirz-
burg 1863, p. 161). Inter Patres citari possunt: Theodorus Mopsuestenus,

In 1 Tim. 3, 8 (ed. Swete, II, pp. 119-121); Theodoretus, Quaestiones in
Numeros , XVIII (PG 80, 372 b).

38 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 28:
A.A.S., 51 (1965), p. 35.

39 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Sacerdotii Nostri primordia, 1 aug. 1959:
A.A.S., 51 (1959), p. 576; S. Pius X, Exhortatio ad clerum Haerent animo, 4 aug.

1908: S. Pii X Acta, vol. IV (1908), p. 237 ss.

40 Cf. Conc. Vat. II, Decr. Christus Dominus, de pastorali Episcoporum
munere in Ecclesia, 28 oct. 1965, nn. 15 et 16.

1965, n. 27, cui pertinent etiam laici, et cuius est tantummodo pervestigare quae
ad pastoralia opera spectant. De Presbyteris ut consiliariis Episcoporum videri
possunt Didascalia, II, 28, 4 (ed. Funk, I, p. 108); it. Const. Apost., II, 28, 4
(ed. Funk, I, p. 109); S. Ignatius M., Magn., 6, 1 (ed. Funk, p. 234, 10-16);

Trall., 3, 1 (ed. Funk, p. 244, 10-12); Origenes, Adv. Celsum, 3, 30: Presbyteri
sunt consiliarii seu bouleytai: PG 11, 957 d- 960 a).

42 S. Ignatius M., Magn., 6, 1: « Hortor, ut in concordia Dei omnia peragere
studeatis, episcopo praesidente loco Dei presbyteris loco senatus apostolici, et

140

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[39] diaconis mihi suavissimis concreditum habentibus ministerium Iesu Christi, qui
ante saecula apud Patrem erat et in fine apparuit » (ed. Funk, p. 234, 10-13);
S. Ignatius M., Trall., 3, 1: «Cuncti similiter revereantur diaconos ut Iesum
Christum, sicut et episcopum, qui est typus Patris, presbyteros autem ut senatum
Dei et concilium apostolorum: sine his ecclesia non vocatur » (ibid., p. 244, 10-12);
Philad., VIII, 1; S. Hieronymus, In Isaiam , II, 3 (PL 24, 61 A): « Et nos habe-
mus in Ecclesia senatum nostrum, coetum presbyterorum ».

43 Cf. Paulus VI, Allocutio ad Urbis curiones et quadragenarii temporis
oratores in Aede Sixtina habita, die 1 martii 1965: A.A.S., 57 (1965), p. 326.

44 Cf. Const. Apost., VIII, 47, 39: « Presbyteri... absque sententia episcopi
nihil peragant; ipse enim est, cui commissus est populus Domini et a quo de
animabus eorum ratio poscetur » (ed. Funk, p. 577).

45 Cf. 3 Io. 8.

46 Cf. Io. 17, 23.

47 Cf. Hebr. 13, 1-2.

48 Cf. Hebr. 13, 16.

49 Cf. Mt. 5, 10.

50 Cf. 1 Thess. 2, 12; Coi. 1, 13.

51 Cf. Mt. 23, 8. «Opus est deinde, ut ea de re quod hominum pastores,

[40] patres et magistri esse cupimus, idcirco eorum fratres agamus » (Paulus VI, Litt.
Encycl. Ecclesiam tuam, 6 aug. 1964: A.A.S., 56 [1964], p. 647).

52 Cf. Eph. 4, 7, 16; Const. Apost., VIII, 1, 20: «Quin etiam neque epi-
scopus in diaconos vel presbyteros se extollat, neque presbyteri in plebem; ex
utriusque enim coetus compositio extat » (ed. F. X. Funk, I, p. 467).

53 Cf. Phil. 2, 21.

54 Cf. 1 Io. 4, 1.

55 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 37:
A.A.S., 57 (1965), pp. 42-43.

56 Cf. Eph. 4, 14.

57 Cf. Conc. Vat. II, Decretum Unitatis redintegratio, de oecumenismo,
21 nov. 1964: A.A.S., 57 (1965), pp. 90 ss.

58 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 37:
A.A.S., 57 (1965), pp. 42-43.

59 Cf. Hebr. 7, 3.

60 Cf. Lc. 10, 1.

61 Cf. 1 Pt. 2, 25.

62 Cf. Act. 20, 28.

63 Cf. Mt. 9, 36.

64 Pont. Rom., « De Ordinatione Presbyteri ».

65 Cf. Conc. Vat. II, Decretum Optatam totius, de institutione sacerdotali,
28 oct. 1965, n. 2.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

141

mentabile il messaggio dei Verbo e dei precetto divino. Cosl insegna con San Paolo [40]
la dottrina cattolica: Quomodo audient sine praedicante... Fides ex auditu ( Rom .

10, 14 et 17) » (Paulus VI, Exhortatio, habita die 5 maii 1965: UOsservatore
Romano, 6-5-65, pag. 1).

67 Cf. Conc. Vat. II, Decretum Optatam totius, de institutione sacerdotali,

28 oct. 1965, n. 2.

68 Hoc docent Patres, dum explicant verba Christi Petro: « Amas me? ...

Pasce oves meas » (Io. 21, 17): sic S. Ioannes Chrysostomus, De sacerdotio, II,

1-2 ( PG 47-48, 633); S. Gregorius Magnus, Reg. Past. Liber, P. I, c. 5: PL
77, 19 a.

RELATIO [41]

DE SINGULIS NUMERIS CAPITIS II

In suffragatione de Capite II Schematis «De ministerio et vita
Presbyterorum», die 12 novembris 1965, sequens exitus apparuit:

Praesentes votantes 2.129

Placet 1.548

Non placet 9

Placet iuxta modum 568

Vota nulla 4

Integrum ergo Caput II, cum omnibus suis partibus, a Congrega-
tione Generali approbatum est. Omnes Modi, a Patribus introducti, prae-
vie examini sunt a Subcommissione, deinde a Commissione Plenaria
iudicati.

MODI GENERALES

1 — 1 Pater postulat ut expresse dicatur Presbyteros cleri dioece-

sani Presbyterio uniri et inseri per unionem et oboedientiam
proprio Episcopo dioecesano et non tantum per unionem cum
Collegio Episcoporum.

R. — Hoc expresse dicitur in n. 8, pag. 22, linn. 8-12, necnon in
n. 7, pag. 21, linn. 31-37.

2 — 1 Pater postulat ut prius verbum fiat de munere offerendi sa-

crificium eucharisticum.

R. — Ordo a schemate propositus ille est qui in Const. De Ecclesia
admissus est pro descriptione munerum Episcoporum, qui ha-
bent plenitudinem Sacramenti Ordinis. Idem ordo certe ser-
vandus est pro Presbyteris.

142

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[41] AD SINGULOS NUMEROS
AD NUMERUM 4

3 — 7 Patres postulant ut in pag. 15, lin. 3, loco «sacerdotum»

dicatur «presbyterorum». Ratio est quia vox sacerdos in tra-
ditione reservatur Episcopo.

[42] R. — Vox « sacerdos » hic conservatur, quia principium quod poni-

tur valet de omnibus sive Episcopis sive Presbyteris. Ceterum,
iam a tempore S. Cypriani (Ep. 61, 3; 72, 2), Presbyteri et
ipsi sacerdotes dicuntur.

4 — 1 Pater in pag. 15, lin. 4 postulat ut deleatur allusio ad

1 Tim. 4, 15-16, eiusque loco scribatur: 1 Tim. 4, 11-13.

R. — Modus admittitur.

5 — Pag. 15, lin. 4. Deleatur cit. Mal. 2, 7, quia agitur ibi de

sacerdotio Veteris Legis, ex quo nullo modo derivat sacer-
dotium Novi Testamenti (2 Patres).

R. — Hoc verum est; tamen sacerdotium Veteris Legis erat aliquo-
modo adumbratio novi sacerdotii. Citatio nostra invenitur
etiam in Encycl. Ad Catholici Sacerdotii Fastigium Pii XI; immo
Missale Romanum w. 6-7 eiusdem cap. Malachiae citat in Festo
S. Irenaei Episcopi et Martyris, in Introitu. Modus ergo non
recipitur.

6 — Pag. 15, linn. 7-8. Dicatur: «cooperatores ac ah ipsis missi».

Ratio est quia sic reservatur casus sacerdotum monachorum et
eremitarum qui, cum missionem pastoralem non accipiant, hoc
officium non habent (2 Patres).

R. — Munus praedicandi in ipsa ordinatione confertur, etsi exerci-
tium pendeat a missione canonica. Quod hic affirmatur habetur
etiam in Const. De Ecclesia , n. 28. Ceteroquin, in ipsa cele-
bratione Missae, datur semper aliqua proclamatio Mysterii Chri-
sti. Modus ergo non recipitur.

7 — Pag. 15, lin. 7. Deleatur vox « utpote ». Ratio est quia Pre-

sbyteri debent praedicare ex ipsa sua natura, et non quia co-
operatores Episcoporum (2 Patres).

R. - — Modus non admittitur. Presbyteri enim, ex natura sua, sunt
cooperatores Episcoporum, quibus, ut successoribus Aposto-
lorum, munus praedicandi omnibus gentibus demandatum est.
Cf. textum Praefationis in Ordinatione Presbyteri, in Pontifi-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

143

cali Romano et ceteris Pontificalibus linguae latinae, citatum in [42]
nota 3.

8 — Pag. 15, lin. 9. Loco Evangelium ... evangelizandi, scribatur:

Evangelium ... praedicandi, ad vitandam repetitionem (2 Patres).

R. — Servatur textus, qui magis consonat cum ipsis verbis S. Pauli
in 2 Cor. 11,7.

9 — Pag. 15, lin. 10. Deleatur citatio 2 Tim. 4, 5, quia iam [43]

citatur in linea 5 (1 Pater).

R. — Modus admittitur.

10 — Pag. 15, lin. 8. Deleatur verbum «primum», ratione clari-

tatis (1 Pater).

R. — In contextu verba sufficienter clara sunt. Ceterum videantur
textus Cone. Tridentini qui in nota 2 indicantur.

11 — Pag. 15, lin. 22 et ss. Loco sive ... sive ..., dicatur: si ... si, vel

quando ... quando... Ratio est quia navitates quae enumerantur
non se excludunt, sed sunt aspectus eiusdem navitatis (1 Pater).

R. — - Mutatio non videtur esse necessaria. Textus satis clarus est.

12 — Pag. 15, lin. 31. Loco: «ad vitae christianae perfectionem »,

dicatur: « ad sanctitatem », quia magis consonant cum modo di-
cendi Const. De Ecclesia, cap. V (6 Patres).

R. — Modus admittitur.

13 — Pag. 15, lin. 32 ad pag. 16, lin. 6. Deleantur hae lineae,

quia idea repetitur in sequentibus lineis (5 Patres).

R. — Idea non est omnino eadem. In lineis citatis agitur de mo-
do praedicandi qui non debet esse tantum abstractus et genera-
lis, sed etiam concretus. In sequentibus, agitur de diversis cate-
goriis auditorum quibus praedicandum est. Modus ergo non
recipitur.

14 — Pag. 16, linn. 3-6. Dicatur: «Verbum Dei concretis applican-

do vitae circumstantiis exponere debet, ut cum fiducia notum
faciat mysterium Evangelii » (cf. Eph. 6, 19). Ratio est quia
in hac perpulchra paragrapho male sonant verba negativa; potius
fiducia suscitari debet, quae per totam Scripturam summopere
indicatur (2 Patres).

R. — Verba non sunt negativa: dicitur non tantum sed, quod nihil
excludit. Formula proposita videretur negare expositionem ge-
neralem et abstractam umquam faciendam esse, quod non vi-
detur posse admitti. Modus ergo non recipitur.

144

ACTA CONO. VATICANI II - PERIODUS IV

[43] 15 — Pag. 16, li n> 5 . Dicatur: « expositionem veritatis perennis

Evangelii», loco: «veritatem Evangelii perennem». Ratio est
ne videatur quod veritas Evangelii mutatur secundum concretas
vitae circumstantias (1 Pater).

[44] R. — Textus nullo modo loquitur de mutatione veritatis, sed de ap-

plicatione immutabilis seu perennis veritatis ad circumstantias
concretas. Modus ergo non recipitur.

16 — Pag. 16, linn. 11 - 12 . Dicatur quod haec prima praedicatio

Evangelii ad sacramenta ducit (76 Patres).

R. — Textus sic mutatur: « In regionibus vel coetibus non christia-
nis, nuntio Evangelico homines ad fidem et sacramenta salutis
adducuntur». Modus ergo admittitur.

17 — Pag. 16, linn. 18-19. Loco: «...eximium tenet locum...»,

dicatur: «...ideo necessarium locum...». Sic melior nexus
habetur cum praecedentibus, et ita non potest intellegi quod
eximium locum tenet liturgia verbi prae Liturgia eucharisti-
ca (2 Patres).

R. — Modus admittitur. Scribatur: « Quod praecipue valet pro Li-
turgia verbi in Missarum celebratione... ».

18 — Pag. 16, linn. 21-22. Dicatur: «...inseparabiliter uniuntur in

oblatione...», et non «cum oblatione». Ratio est quia haec
ultima expressio videtur innuere quod annuntiatio mortis Do-
mini est aliquid extraneum ab oblatione Christi quacum unitur.
Quod theologice verum non est, nam annuntiatio mortis Do-
mini constituit ipsam oblationem et sacrificium (2 Patres).

R. — Textus nullo modo separat, cum dicatur: inseparabiliter. Ta-
men ad vitandas discussiones possibiles, textus sic mutatur:
«...in qua inseparabiliter uniuntur annuntiatio mortis et re-
surrectionis Domini, responsum populi audientis et oblatio
ipsa qua Christus Novum Foedus ... ». Modus ergo admittitur.

AD NUMERUM 5

19 — Pag. 16, lin. 31. Addatur quod Presbyter, per ordinationem,

fit particeps sacerdotii Christi (1 Pater).

R. — Modus admittitur. Sic scribatur: « Hinc Presbyteri a Deo, mi-
nistrante Episcopo, consecrantur, ut, participes Sacerdotii Chri-
sti speciali ratione effecti , in ... ministri agant Eius, qui suum
sacerdotale munus ... ».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

145

20 — Pag. 16, lin. 31. Deleantur verba «ministrante Episcopo», [44]

quia haec dependentia ab Episcopo nimis frequenter in sche-
mate inculcatur (1 Pater).

R. — In hoc loco, cum agatur de ipsa ordinatione sacerdotali, men- [45]
tio Episcopi ordinantis omnino est necessaria. Modus ergo non
recipitur.

21 — Pag. 16, lin. 32. Addantur verba: «...ut, in sacrificio Mis-

sae offerendo et in sacramentis ministrandis...» (3 Patres).

R. — Vox Sacramentum includit etiam, ut evidens est, Sacrificium
Missae. Attamen, ut ratio habeatur alicuius usus qui nimis di-
stinxit inter Sacrificium et Sacramentum, scribatur: «...ut in
Sacris celebrandis », quod certe omnia comprehendit.

22 — Pag. 16, lin. 34. Dicatur: «...qui suum sacerdotale munus

per Spiritum suum iugiter pro nobis in Liturgia exercet ». Ut
ratio citantur verba Pii XII, in Encyclica Mystici Corporis Chri-
sti (A.A.S., 35, 1943, pag. 230) (1 Pater).

R. — Modus accipitur.

23 — Pag. 16, lin. 34. Aliquid explicite dicatur de Sacramentis

Baptismi, Poenitentiae et Extremae Unctionis (7 Patres). Prae-
terea unus Pater vellet quod saltem semel dicatur Presbyte-
rum Sacrificium Christi incruente repraesentare seu offerre.

R. — In n. 2 (pag. 12, lin. 22) iam dicitur quod Presbyter «in-
cruente et sacramentaliter » celebrat Sacrificium Christi. Tamen,
facimus hanc additionem in lin. 34: «...in Liturgia exer-
cet. Baptismate quidem homines in Populum Dei introducunt;
sacramento Poenitentiae peccatores cum Deo et Ecclesia recon-
ciliant; oleo infirmorum aegrotantes alleviant; celebratione prae-
sertim Missae Sacrificium Christi sacramentaliter offerunt. In
omnibus autem Sacramentis ... ».

24 — Pag. 16, lin. 38. Loco «ab Episcopo pendent» (quod est ni-

mis «imperiosum») dicatur: «...Episcopo (aptissime ac)

hierarchice colliguntur» (1 Pater).

R. — Modus admittitur. Dicatur: «...cum Episcopo hierarchice col-
liguntur».

25 — Pag. 16, linn. 38-40. Haec verba deleantur, quia Presbyter

praesentem reddit non Episcopum sed Christum (1 Pater).

Scribatur: «...praesentem etiam reddunt», ut ratio habea-
tur etiam praesentiae sacramentalis Christi (2 Patres).

146

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[45] R. — De praesentia Christi in Eucharistia alibi clare et sufficienter

dicitur. In hoc contextu agitur tantum de praesentia Episcopi,

[46] quae iisdem verbis affirmatur in Const. De Ecclesia , ut dicitur
in nota 10, Praeterea, non esset verum affirmare quod in omni-
bus sacramentis conficiendis Presbyteri Christum sacramentali-
ter praesentem reddunt. Modus ergo non admittitur.

26 — Pag. 17, linn. 4-5. Constructio phraseos meliorari posset (1

Pater).

R. — Modus admittitur. Scribatur: « Cetera autem sacramenta, sic-
ut et omnia ecclesiastica ministeria et opera apostolatus, cum
Sacra Eucharistia cohaerent ... ».

27 — Pag. 17, lin. 10. Loco «panisque vivus per Carnem suam...»,

dicatur: « ... per veritatis et pacis dona Spiritu Sancto vivi-
ficata et vivificantta ... ». Cur mentio fit solum de pane? Obli-
viscitur res sacramenti Eucharistiae (scilicet, si bene intelligi-
mus, unitas Corporis Mystici) (43 Patres).

R. — Formula proposita minime videtur textum meliorare. Formula
«Panis vivus» desumitur a verbis ipsius Christi in Io. 6, 41.
Neque necesse est in hoc loco integrum tractatum de Eucharistia
proponere. Modus ergo non admittitur.

28 — Pag. 17, linn. 13-14. Dicatur: «...et adducuntur ad Ipsum,

suos labores cunctasque res creatas cum Ipso offerendos » ( 1
Pater).

R. — Si idea proposita est quod fideles invitantur ad Christum
ipsum offerendum, haec idea iam exprimitur verbis: « cum Ipso
offerendos ». Ut tamen hoc clarius appareat, textus ita muta-
tur: « ...cunctasque res creatas una cum Ipso offerendos ».

29 — Pag. 17, lin. 14. Loco «offerendos», dicatur «offerendas»,

propter latinitatem (1 Pater).

R. — Optima latinitas exigit « offerendos » post enumerationem in
qua dantur verba tum masculini tum feminini generis.

30 — Pag. 17, lin. 19. Dicatur plene loco plenius. Plenius enim in-

sinuat quod iam plene in Baptismate et Confirmatione Corpori
Christi inseruntur fideles; dum sacramentum plenitudinis, seu
quo fideles plene Christo incorporantur est ipsa Eucharistia (cf.
S. Thomas, Sum. Th ., 3, q. 73, a. 3, c.) (2 Patres).

R. — - Modus admittitur.

[ 47 j 31 — Pag. 17, linn. 21-22. Verba deleantur, quia gravant inutiliter

sententiam (1 Pater).

R. — Modus admittitur, quia haec non sunt necessaria.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

147

32 — Pag. 17, linn. 23-24. Prima propositio deleatur, quia idea iam [47]

invenitur in paragrapho praecedenti (1 Pater). Alius Pater vellet
addere: «...Synaxis, quam Presbyter conficit, centrum et fons
vitae congregationis ... ».

R. — Additiones quae proponuntur non sunt necessariae. Ipsa tamen
propositio, uti iacet, conservanda est, nam incipit nova idea,
nempe de momento Eucharistiae in vita ipsius Congregationis
fidelium.

33 — Pag. 17, lin. 24. Dicatur: «Edocent igitur Presbyteri fideles

divinam victimam in Sacrificio Missae Deo Patri offerre atque
cum ea oblationem vitae suae facere ». Cf. Encycl. Mediator Dei,
et Const. De Ecclesia, II, n. 10 (2 Patres).

R. — Modus admittitur.

34 — Pag. 17, lin. 23 et ss. Ponantur omnia verba in modo coniunc-

tivo vel adhortativo: Edoceant ... Instituant, etc. (1 Pater).

R. — Hic fit descriptio muneris Presbyteri, et ideo indicativus mo-
dus servatur. Ceterum, plures Patres petierunt ut formulae ad-
hortativae pro posse vitentur.

35 — Pag. 17, lin. 27. Addatur: «Ex alia parte, instituunt eos...»,

ut melius distinguatur inter Eucharistiam et alia Sacramenta
(1 Pater).

R. — Res per se patet, neque necesse est quidquam addere.

36 — Pag. 17, linn. 27-30. Dicatur: «In Spiritu Christi Pastoris,

sacramentum poenitentiae administrando, instituunt eos pec-
cata sua corde sincero clavibus Ecclesiae submittere, ita ut ...
convertantur, verbum Domini exsequentes'. « Poenitentiam
agite...» ut melius extollatur momentum Sacramenti Poeni-
tentiae (24 Patres).

R. — Modus pro parte accipitur, ut dicitur in Resp. ad Modum
sequentem.

37 — Pag. 17, linn. 27-30. Dicatur: «...corde contrito Ecclesiae in

Sacramento Poenitentiae submittere »; sic textus melius con-
sonat cum mente Constitutionis De Sacra Liturgia (74 Pa-
tres).

R. — Textus sic sonet: «In spiritu Christi Pastoris, instituunt eos [48]
peccata sua corde contrito Ecclesiae in Sacramento Poenitentiae
submittere, ita ut ... ».

38 — Pag. 17, lin. 32. Addatur: « Sedulo autem impendant in Sa-

cramenti Poenitentiae divino fungendo munere, omnino sem-

148

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 48 ] perque parati quotiescumque a fidelibus exquirantur, non ob-

stantibus ceteris sui ministerii officiis» (39 Patres).

R. — Haec adhortatio in loco non est apta, quia hic describuntur
munera Presbyteri. De ipsa tamen ratio habebitur in n. 13
(cf. Modum 35 Articuli I, Capitis III).

39 — Pag. 17, lin. 32. Addatur: «Sedulo autem impendant in Sacra-
menti Poenitentiae divino fungendo munere, quo nihil effica-
cius ad fidelium perfectionem promovendam, et nihil gratius
Christo Domino, cum eius munera expressius significant ma-
gistri, medici, patris et iudicis animarum» (1 Pater).

R. — Eadem responsio ac in Modo praecedenti. Tamen ultima verba
non placent: munera enim Christi quae enumerantur aptius
exprimuntur Sacrificio Missae. Similiter perfectio fidelium ma-
gis promovetur per Eucharistiam quam per Sacramentum Poe-
nitentiae.

40 — Pag. 17, linn. 30-32. Citatio Mt. 4, 17 non est apta (1 Pater).
R. — Evidens est non agi in hoc textu de Sacramento Poenitentiae,

sed de virtute eiusdem nominis. Tamen recte citatur hic textus,
quia Sacramentum supponit virtutem poenitentiae.

41 — Pag. 17, lin. 37. Addatur: « ... manuducunt ad officiorum

observantiam, et profectiores ad consilia...» (1 Pater).

R. — Modus admittitur cum parva mutatione: «...manuducunt,

omnes que ad officia proprii status observanda, et profectiores
ad consilia ...».

[49]

42 — Pag. 17, lin. 39 ad pag. 18, lin. 2. Deleantur haec verba quia,

licet sint Sancti Pauli, ad rem de qua hic agitur nihil afferre
videntur, sed magis lectioni spirituali conveniunt (1 Pater).

R. — Periodus maneat: Sacramenta enim et speciatim Eucharistia ad
gratiarum actionem continuam ducere debent.

43 — Pag. 18, linn. 6-8. Loco «recitant», dicatur «deprecantur»

vel «orant». Officium enim Divinum non debet esse mera re-
citatio sed vera oratio (12 Patres).

R. — Scribatur: « ... in Divino persolvendo Officio, quo quidem, no-
mine Ecclesiae, pro toto populo sibi commisso, immo pro uni-
verso mundo, Deum deprecantur ».

44 — Pag. 18, lin. 11. Dicatur: «... et in qua praesentia Filii Dei,

Salvatoris nostri in ara sacrificali pro nobis oblati, in auxilium
atque solatium fidelium colitur, nitida...». Particularis enim

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

149

praesentia divina quae in nostris ecclesiis habetur est praesen- [49]
tia Christi Dei-Hominis; neque manifestatur (ut dicitur in tex-
tu), quia sola fide cognoscitur. Praeterea relatio illius praesentiae
cum sacrificio Missae indicari debet (26 Patres).

R. — Modus accipitur. Sed lin. 14 deleri potest.

45 — Pag. 18, lin. 15. Dicatur: « ... ut grato animo ac pio cultu re-

spondeant ... ». Nisi enim hoc scribatur, videtur textum reducere
debitum ad solum animum gratum et non ad actus honorificos et
latreuticos, et ita non responderet animadversionibus Patrum
de quibus dicit nota (K) (2 Patres).

R. — Haec additio videtur esse superflua. Non omnia possunt dici
hic de cultu Eucharistiae. Praeterea adhibetur verbum « colitur »
in sententia addita iuxta Modum n. 44.

46 — Pag. 18, lin. 17. Dicatur: «... continuo actione personali mem-

bra Corporis vita divina ditat ». Hic modus loquendi magis con-
venit cum modo personali cogitandi hominum in mundo huius
temporis. Cf. etiam S. Thomam (Sum. Th. 3, q. 8 , a. 5, ad l m ):

« Gratia non derivatur a Christo in nos mediante natura humana,
sed per solam personalem actionem ipsius Christi» (1 Pater).

R. — Modus non accipitur. Additio non est necessaria.

47 — Pag. 18, linn. 18-19. Deleatur verbum «maxime», quia maior

valor tribui videtur studio artis liturgicae quam studio scien-
tiae liturgicae (1 Pater).

R. — Modus accipitur.

48 — Pag. 18, linn. 20 - 21 . Deleantur verba: «a christianis commu-

nitatibus sibi commissis ». Nam superflua et ambigua sunt. Opi-
nioni enim ansam praebent ministerium suum Presbyteris non a
competenti auctoritate conferri, sed ab ipsa communitate, sci-
licet a populo fidelium (1 Pater).

R. — Haec verba non sunt superflua: si delentur, posset intellegi [50]
quod laus Dei a solo Presbytero et non a communitate facien-
da est. Neque sunt ambigua: agitur enim de communitatibus
sibi commissis , quod omnem ambiguitatem tollit.

AD NUMERUM 6

49 __ Pag. 18, lin. 26:

a) Loco « ducentibus Episcopis », dicatur: « cooperatores
Episcoporum », vel «mittentibus Episcopis». Vox enim du-

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

150

[50] centibus est insufficiens, cooperatores autem est vox liturgica
in Ordinatione Presbyterorum (70 Patres).

b) Agatur de Episcopo in singulari, et sic dicatur: «Epi-
scopi nomine », vel « in Episcopi persona », vel « simul cum
Episcopo ducente » (1 Pater).

R. — Pluries iam invenitur in schemate expressio « cooperatores Epi-
scoporum » et necesse est aliquando variare. Revera vox du-
centibus fortior est quam mittentibus uti proponitur, quia in-
dicat continuam actionem Episcopi regentis communitatem,
etiam postquam miserit Presbyterum. Ad vitandas tamen dif-
ficultates, dicatur: «Munus Christi Capitis et Pastoris pro sua
parte auctoritatis exercentes, Presbyteri, nomine Episcopz, fa-
miliam Dei ... ».

50 — Pag. 18, lin. 31. Dicatur: «... confertur potestas spiritualis »,

ad vitandam opinionem naturalisticam quae cogitat tantum de
potestate naturali (1 Pater).

R. — Accipitur Modus.

51 — Pag. 19, lin. 1. Expressio «qua in fide educatorum» est am-

bigua, cum ultima vox intellegi possit ut genitivum adiectivi
educatus (4 Patres).

R. — Dicatur: « Quapropter ad sacerdotem, qua in fide educatorem,
pertinet curare...».

52 — Pag. 19, lin. 7. Addatur quod vocatio christiana est simul vo-

catio ad apostolatum (1 Pater).

R. — Hoc indicatur, etsi aliis verbis, in linn. 15-18.

53 — Pag. 19, linn. 23 et 27. Dicatur habeant , loco habent et

prosequantur , loco prosequentur (2 Patres).

[51] R. — Modus non est admittendus, ne multiplicentur voces adhorta-

toriae. Praeterea hic agitur de descriptione muneris.

54 — Pag. 19, linn. 26-32:

a) Hae lineae deleantur, quia enumerantur pauperes, te-
nuiores, coniuges, parentes, iuniores, aegrotantes, morientes,
et de omnibus dicitur quod Presbyter peculiarem diligentiam
vel sollicitudinem habere debet. Qui super omnibus insistit,
super nihilo insistit (1 Pater).

b) Aliquid dicatur de speciali cura de mulieribus religiosis
(1 Pater).

R. — Quoad a): haec verba non possunt deleri, quia esset mutatio
substantialis in textu iam approbato. Quoad b) vide infra, Mo-
dum n. 59.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

151

55 — Pag. 19, linn. 27-28. Deleantur verba: «in quibus futurum [51]

tempus iam adesse videtur », quia est locus communis seu
«slogan» (1 Pater).

R. — Accipitur Modus. Praeterea Commissio censet in lin. 30 dicen-
dum esse «conveniant», loco «coeant».

56 — Pag. 19, lin. 33. Addatur: «... eos assidue visitantes» (1 Pa-

ter).

R. — Additio non est necessaria.

57 — Pag. 19, lin. 34. Dicatur hic aliquid de Eucharistia et de Oleo

Infirmorum (2 Patres).

R. — Hic agitur de munere regendi Populum Dei; de Sacramentis
quaestio est in numero praecedenti.

58 — Pag. 19, lin. 34. Addatur: «... in Domino confortantes et in

apostolatum includentes (vel ad apostolatum praeparantes ) ».
Etenim non tantum sani sed etiam aegrotantes debent esse apo-
stoli (1 Pater).

R. — Iam provisum est in Decreto De apostolatu laicorum.

59 — Pag. 19, lin. 34:

a) Addatur: « ... in Domino confortantes. Digni sunt omni
laude qui curam adhibent specialem in moderandis spiritua-
liter confratribus, religiosis atque fidelibus ad perfectionem as-
sequendam quod attinet » (38 Patres).

b) Alia formula in eodem sensu proponitur: «... in Domi-
no confortantes. Meminerint Presbyteri religiosos omnes viros

ac mulieres , quippe qui pars praecellens sint in domo Domini, [52]
speciali cura dignos esse ad eorum spiritualem profectum in
bonum totius Ecclesiae» (1 Pater).

R. — Aliqua additio videtur esse necessaria quoad curam religioso-
rum. De cura laicorum ad perfectionem consequendam habetur
iam propositio in pag. 25, linn. 2-5, ideo retinetur formula
proposita sub b), quae tamen videtur ponenda in lin. 32, post
verba « pleniusque agant » .

60 — Pag. 19, linn. 35-36. Dicatur: «non tantum ad fidelium... sed

etiam ad genuinam...», ne videatur negligi cura singularum
personarum (1 Pater).

R. — Hoc satis indicatur verbis «non coarctatur ... sed extenditur».

61 — Pag. 19, lin. 38. Deleatur verbum proprie, ne cura singulorum

appareat ut impropria (1 Pater).

152

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[52]

R. — Textus sic emendetur: «... sed etiam ad genuinam communi-
tatem christianam efformandam proprie extenditur ».

62 — Pag. 19, lin. 41. Addatur: «... amplecti debet in spiritu fra-

ternitatis communis in Domino ( Mt . 23, 8)». Nam omttes su-
mus filii Dei omnesque fratres sumus in Domino (1 Pater).
R. — Haec vera quidem sunt, locus tamen non videtur aptus, neque
expressio proposita est valde felix. Modus ergo non recipitur.

63 — Pag. 20, lin. 11. Deleatur verbum enim (1 Pater).

R. — Deleatur.

64 — Pag. 20, lin. 13. Deleantur verba ad invicem, quia iam dicitur

mutuum (2 Patres).

R. — Deleantur.

65 — Pag. 20, linn. 22-23. Deleantur verba: « spiritualiter debilio-

res». Omnes enim a communitate adiuvari debent (1 Pater).
R. — Deleri possunt.

66 — Pag. 20, linn. 25-30. Restituatur textus prior, quia clarior et

quia ostendit unionem cum Episcopo, quod est maximi momenti
(2 Patres).

R. — Servetur textus, ad mentem animadversionum, et ad mentem
multorum Patrum.

[53] AD NUMERUM 7

67 — Clarius appareat munus Episcopi ut capitis et Presbyterorum

ut corporis Presbyterii, mutuas, arctissimas, vitales et necessa-
rias relationes habentes. Haec omnia iustificentur argumentis
Traditionis. Vitetur species pragmatismi, nempe doctrina de
Presbyterio ne exponatur tantummodo quasi modus agendi
nostris diebus accommodatus, sed tamquam conclusio necessa-
ria ex principiis fundamentalibus constitutionis Ecclesiae par-
ticularis (1 Pater).

R. — Re vera Commissio hoc idem criterium sequi conata est. Prae
oculis quidem habita est Traditio (cf. notas 21-29), et pariter
vitata est enumeratio iurium et officiorum in redactione huius
textus, quae enumeratio potius pertinet ad stylum canonum
Codicis. Ceteroquin textus a Concilio approbatus est.

68 — a) Adiungatur brevis sectio specialis, cui titulus «De habitu-

dine inter Summum Pontificem et Presbyterium »; insistatur

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

153

in devotione, fidelitate et oboedientia versus Summum Ponti- P3]
ficem et Sanctam Sedem (1 Pater).

b) Loco opportuno haec addantur: «Fervido amore, sin-
cera oboedientia ac reverentia prosequuntur Summum Pontifi-
cem, eosdem que sensus in Christi Vicarium fidelibus suis sae-
pe commendent, quia Ipse est centrum unitatis, columna et
firmamentum veritatis». Ratio est quia nullibi in schemate
commendantur explicite amor, oboedientia et cetera quae sunt
inter prima officia sacerdotis (3 Patres).

R. — Non possumus novum numerum addere. Quae dicuntur in
schemate circa relationes Presbyterorum cum Ordine Episco-
porum et cum proprio Episcopo maximo quidem gradu refe-
runtur ad Summum Pontificem, qui est Christi Vicarius et Ca-
put Collegii episcopalis. Attamen, praeter ea quae iam haben-
tur in n. 15, pag. 38, lin. 24, referentia explicita fit in n. 19,
ubi, multis Patribus id postulantibus, restituitur pars textus
prioris circa Magisterium Ecclesiasticum ac praecipue circa
Romanorum Pontificum documenta.

69 — Ad vitandum stylum hortatorium, adhibeatur modus indica-

tivus in pag. 21, linn. 2, 17, 19 et 32 (3 Patres).

R. — In pag. 21, lin. 2 dicatur «habent», loco «habeant». Sed
ut hoc fieri possit, emendentur verba in pag. 20, lin. 40. Para-
graphus ergo ita sonet: «Episcopi igitur, propter donum Spi-
ritus Sancti quod Presbyteris in sacra Ordinatione datum est, [ 54 ]
illos hab ent ut...». In aliis vero locis modus indicativus adhi-
beri nequit.

70 — a) Pag. 20, linn. 31-34. Titulus huius numeri sit «Habitudo

inter Episcopw^ et Presbyterium », et textus sic mutetur:

« Presbyteri omnes, una cum Episcopo, unum idemque sacer-
dotium et ministerium Christi ita in dioecesi participant ... ».
Etenim non de Episcopis, sed de Episcopo oportet loqui, quia
Presbyterium formatur ab uno Episcopo cum suis sacerdotibus
(1 Pater).

b) Eodem loco dicatur: «una cum suo Episcopo» vel «una
cum suis Episcopis» (1 Pater).

R. — Non accipitur. Textus videtur sat clarus. In lin. 32-35 affir-
matur tantum participatio sacerdotii et ministerii Christi, quae
quidem communis est cum Episcopis tum Presbyteris omnium
dioecesium. De constitutione Presbyterii iam dicitur in n. 8,
pag. 22, linn. 7-12.

154

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 54 ] 71 — Pag. 20, lin. 34. Dicatur: « ... sacerdotium et ministerium

Christi per Spiritum Suum ita participant...» (1 Pater).

R. — Non admittitur. Iam provisum est in lin. 40 et ss.

72 — a) Pag. 20, linn. 36-39. Dicatur: «... communionem cum Or-

dine Episcoporum, quam optime aliquando in eucharistica con-
celebratione manifestant». Sic enim textus clarior redditur
(1 Pater).

h) Expungatur verbum « aliquando », quia potest intellegi
ac si concelebratio crebra non sit accepta (1 Pater).

c) Expungantur verba: « aliquando etiam in liturgica con-
celebratione », quia impossibile est ut omnes Presbyteri alicuius
dioecesis cum Episcopo eodem die concelebrent (3 Patres).

R. — Admittitur quoad substantiam, ita ut dicatur: «... communio-
nem cum Ordine Episcoporum quam optime aliquando in li-
turgica concelebratione manifestant , et cum quibus coniuncti
profitentur se...».

73 — Pag. 20, lin. 39. Addantur baec verba: «... Synaxim celebrare.

Sacerdotes munera ac ministeria sua nonnisi in communione cum
Collegio Episcoporum eius que Capite exercere possunt, eo quod
illis collata sunt in adiutorium et organum Ordinis episcopalis.
Sed in communione cum Collegio missio Presbyterorum, suo
gradu subordinato, universalis est quoad munera, quoad gen-

[ 55 ] te s, quoad necessitates et ad universam Ecclesiam extenditur,
sicut universalis est et ad universam Ecclesiam protenditur mis-
sio Collegii Episcoporum ». Ita enim patet strictissima unio
Presbyterorum cum Collegio Episcoporum, extollitur illorum
dignitas ac via aperitur magnis inceptis in servitium totius Ec-
clesiae (1 Pater).

R. — Modus non accipitur. De communione hierarchica iam sermo
est in linn. 33-37 immediate praecedentibus. De Presbyteris ve-
ro ut adiutoribus seu cooperatoribus Ordinis episcopalis plu-
ries ac diserte agitur in schemate. Demum de universalitate
missionis quam Presbyteri in Ordinatione recipiunt sermo est
in n. 10, pag. 26, linn. 5-20.

74 — Pag. 20, lin. 39 et ss. Textus prior restituatur, nam Episcopus

est minister, haud vero fons donorum quae accipit Presbyter
in ordinatione vi Sacramenti Ordinis (1 Pater).

R. — Iam provisum in responsione ad Modum 69.

75 — Pag. 21, lin. 2. Dicatur:

a) « illos habeant ut connaturales et necessarios adiutores

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

155

et consiliarios ». Ut clare appareat ministerium Presbyterorum [55]
esse necessarium, et non tantum ad supplementum. Praeterea
hoc modo manifestatur hanc necessitatem non esse mere extrin-
secam, quasi alii possint Presbyterorum locum tenere (55 Pa-
tres).

b) «veros et necessarios adiutores » (1 Pater). Vel: «illos
habeant ut necessarios adiutores et veros consiliarios » (4 Pa-
tres).

c) «illos hab ent (...) adiutores et consiliarios». Adhibetur
modus indicativus, quia exprimitur id quod sunt ex definitione
Presbyterii (8 Patres).

R. — Admittuntur partim hi Modi, ita ut dicatur: « illos habent ut
necessarios adiutores et consiliarios ». Deletur autem verbum
«veros», quia hic conceptus iam includitur in voce «necessa-
rios ».

76 — Pag. 21, lin. 4. Dicatur: «docendi, sanctificandi et regendi »,

quia hoc magis concordat cum Const. Lumen gentium et cum
Decreto Christus Dominus (1 Pater).

R. — Non admittitur. Idea est eadem, et alia ex parte Presbyteri plu-
ries in schemate appellantur rectores Populi Dei, praesertim
in n. 6. Etiam in Const. dogm. Lumen gentium et in Decreto
« De pastorali Episcoporum munere in Ecclesia » aliquando [56]
dicitur «Pastores» loco «Rectores».

77 — Pag. 21, linn. 10-14. Deleantur haec verba, quia: a) agitur

de expressione valde analogica, quae magis obscurat quam in
lucem ponit agi non de spiritu hominis (Moysis vel Episcopi),
sed de spiritu Dei mediante Ecclesia (Episcopo) tradendo. Ce-
terum tum in libro Num. tum in Pont. Rom. clare Deus ut
subiectum propagationis spiritus Moysis apparet, quod in textu
schematis non statim videtur; b) in Vetere Testamento non
agitur de eligendis levitis (sacerdotibus), sed de adiutoribus
Moysis in rebus populi Israelitici civilibus administrandis (22
Patres).

R. — Maneat textus. Etenim haec verba, in eodem sensu analogico
quem habent in schemate, iam inveniuntur in Pontificali Ro-
mano et in multis documentis Traditionis (cf. notam 22).

78 — a) Pag. 21, lin. 16. Addantur verba: «Episcopi, qui sunt per-

fectores suorum Presbyterorum », et fiat referentia ad Decre-
tum Christus Dominus , n. 15 (3 Patres).

b) Pag. 21, lin. 17. Dicatur: «... eorumque bonum tam ma-

156

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[56] teriale quam praesertim spirituale ipsis pro viribus cordi sit.
Potissimum enim in illos sacerdotum suorum sanctitudinis
grave recidit onus (1): maximam ergo curam exerceant in con-
tinua formatione Presbyteri sui (2), ad exemplum Domini
lesu, qui cum esset cum discipulis suis, eos custodiebat in no-
mine Patris, cuius sermonem dabat, pro ipsis orabat, et eos in
veritate sanctificabat, immo et Seipsum sanctificabat ut et ipsi
sanctificati essent in veritate (cf. Io. 17, 9-19) ».

Notae : (1) Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Sacerdotii
Nostri primordia, 1 aug. 1959: A. AS. 51 (1959), p. 576;
S. Pius X, Exhortatio ad clerum Haerent animo, 4 aug. 1908:
S. Pii X Acta, vol. IV (1908), p. 237 ss.

(2) Cf. Conc. Vat. II, Decretum Christus Dominus, de pa-
storali Episcoporum munere in Ecclesia, 28 oct. 1965, nn. 15
et 16.

Non expedit ut officium potissimum tantummodo innuatur
per solum verbum « spirituale », quin ulla exprimatur obligatio
(«cordi sit») (36 Patres).

R. — Admittitur, forma abbreviata et cum notis propositis, Modus
sub litt. b ), ita ut amplius agatur de sollicitudine circa bonum
spirituale Presbyterorum. Dicatur ergo: «... tam materiale
quam praesertim spirituale ipsis pro viribus cordi sit. Potis si -

[57] mum enim in illos sacerdotum suorum sanctitudinis grave reci-
dit onus (1): maximam ergo curam exerceant in continua for-
matione Presbyteri sui (2) ».

Non adhibetur verbum « perfector », uti proponitur sub a),
quia, etsi inveniatur apud Dionysium Pseudoareopagitam et
S. Thomam Aq. (ex. gr. De perfectione vitae spir., cc. 17-18),
vix a coaetaneis nostris intellegeretur, et difficile in modernas
linguas verteretur.

79 — Pag. 21, lin. 16.

a) Addantur verba: « Episcopi ut fratres et amicos », quia
communio in sacerdotio Christi, quae habetur inter Episcopos
et Presbyteros, est fundamentum fraternitatis christianae ma-
nifestandae, et saltem in uno loco de hac fraternitate in sche-
mate sermo esse debet (27 Patres).

b) Addantur verba: « Episcopi ut filios et amicos suos »,
quia sic melius exprimitur relatio ontologica inter sacerdotium
Episcopi et sacerdotium Presbyterorum, uti fit in Const. Lumen
gentium, n. 28 (3 Patres).

R. — Admittitur Modus sub a), propter rationem allatam.

CONGREGATIO GENERALIS CLXV1

157

80 — Pag. 21, linn. 19-20. t 57 l

a ) Dicatur: «... immo velint quandoque consulere et cum eis
colloquantur...» (1 Pater).

b) Dicatur: «... immo consulent, si possibile sit». Etenim
saepe valde difficile est in dioecesibus maioribus consulere cum
omnibus Presbyteris (1 Pater).

R. — Modus non accipitur. In textu minime dicitur Episcopum con-
sulere debere omnes Presbyteros neque de omnibus rebus.

81 — Pag. 21, linn. 20-22. Dicatur: « Eos libenter audiant, immo con-

sultent, ut homines maturos et responsabiles considerent et cum
eis colloquantur de iis quae ad necessitates operis pastoralis
et ad bonum dioeceseos spectant, vitantes omnem speciem
paternalismi vel despotismi» (1 Pater).

R. — Modus non accipitur. Id quod postulatur iam dicitur implicite
in textu.

82 — Pag. 21, lin. 22. Addantur verba: «... bonum dioeceseos

spectat. Invigilent Episcopi ut omnes Presbyteri, praesertim
qui de facto propter munus temporale, infirmitatem vel senec-
tutem officio sacerdotali non funguntur, se membra Presbyterii
vere sentiant et sacerdotium re quam saepissime exerceant se-
cundum possibilitatem ». Ratio est quia recenseri quoque de- [58]
bent hi Presbyteri (1 Pater).

R. — Modus non accipitur. Omnes Presbyteri aliquo modo suum
ministerium exercent, saltem in celebratione cotidiana Sacri-
ficii Eucharistici, quae eis enixe commendatur (cf. pag. 35,
linn. 33-35), vel in Divino Officio persolvendo, vel in aliis
precibus vel operibus poenitentiae pro hominibus offerendis,
etc. Quapropter omnes conspirant ad unum sacerdotale mini-
sterium. Ideo quae dicuntur in n. 8 (pag. 22, lin. 15 ss.) et in
n. 2 (pag. 12, linn. 32-41), valent pro omnibus, etiam pro
infirmis, vel pro iis qui senectute laborant, etc.

83 — Pag. 21, linn. 24-25. Dicatur: «habeatur, modo hodiernis

adiunctis et necessitatibus accommodato, forma ac normis ... »,
quia Concilium minime affirmare vult normas in Codice conten-
tas minus aptas fuisse eo tempore quo Codex redigebatur (1
Pater).

R. — Admittitur.

84 — Pag. 21, linn. 25-26.

a) Dicatur: «Presbyterium quodammodo repraesentantium»

(40 Patres).

158

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[58] b) Expungantur verba: « Presbyterium repraesentantium »,
quia haec verba nimis vaga sunt (7 Patres), et in modernis lin-
guis verbum « repraesentantes » designat coetum democraticum
efformatum a membris electis a communitate, et praeterea pe-
riculum adest ne Presbyteri ius sibi vindicent eligendi suos re-
praesentantes (4 Patres).

c) Expungantur verba « seu senatus », quia vitandus est con-
ceptus modernus sic dicti «Parlamenti» (9 Patres).

d) Addantur verba: « Presbyterium repraesentantium, una
cum peritis laicis », nam hodiernis temporibus adiutorium et co-
operatio laicorum in dioecesi dirigenda omnino praetermitti
nequit (1 Pater).

e) In linea 27 dicatur: « qui Episcopum in regimine dioecesis
consilio adiuvare possit », quia vitandum est periculum conci-
piendi Ecclesiam ut societatem democraticam (3 Patres). Vel
dicatur: « qui Episcopum in regimine dioeceseos competenter
consulere et adiuvare possit» (1 Pater).

R. — Modi partim admittuntur. Nempe dicatur: « Presbyterium re-
praesentantium, qui Episcopum in regimine dioeceseos suis
consiliis efficaciter adiuvare possit».

[59] 85 — Pag. 21, lin. 27. Addatur: «... adiuvare possit, quin tamen

ullo modo concipiatur notio “ ordinis sacerdotalis” aut “pre-
sbyteratus”, qui ab Episcopo distingui vel ipsi opponi possit »
(1 Pater).

R. — Non admittitur. Textus enim clarus videtur, neque indiget hac
additione. Praeterea in schemate diserte dicitur Presbyteros esse
cooperatores Ordinis episcopalis (cf. praesertim n. 2), sed di-
citur etiam hanc cooperationem non esse mere passivam (cf.
n. 15).

86 — Pag. 21, lin. 27. Addatur: «... adiuvare possit. Communio
hierarchica uniuscuiusque Presbyteri habetur, servatur ac robo-
ratur per communionem cum proprio Episcopo, qui membrum
est Collegii Episcoporum. “Presbyteri ... unum presbyterium
cum suo episcopo constituunt, diversis quidem officiis manci-
patum” (Const. Lumen gentium, n. 28). Presbyterium hoc
dioecesanum est, non universale, quia vi ordinationis membro-
rum suorum et communionis cum Episcopo proprio, perfecte
communicat cum Collegio Episcoporum ». Ratio propter quam
haec additio proponitur est quia sic habentur natura et limites
Presbyterii, ratio oboedientiae et reverentiae erga Episcopum
et ratio vividioris caritatis erga membra Presbyterii (1 Pater).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

159

R. — Additio non admittitur. Textus schematis sat clarus videtur. [59]
Cf. etiam Resp. ad Modum n. 70. Est idem quod continetur
in verbis «communio hierarchica ».

87 — Pag. 21, linn. 29-31. Dicatur: «... qua Episcopi gaudent, quae-

que causa fuit cur potuerint in sacerdotio Christi participes
effici, in ipsis revereantur auctoritatem Christi supremi Pasto-
ris eosque ut patres suos in Christo ament. Suo igitur Episco-
po ...» . Ratio est quia Presbyteri non solum debent videre in
Episcopo suo auctoritatem Christi, sed etiam reputare sacerdo-
tium suum quasi extensionem atque incrementum sacerdotii
Episcopi sui atque ideo Episcopum suum quasi patrem in Chri-
sto diligere (3 Patres).

R. — Non recipitur. Hae additiones non videntur necessariae, quia
in textu satis extolluntur rationes unitatis Presbyterorum cum
proprio Episcopo.

88 — Pag. 21, lin. 30. Addantur verba: «... qua Episcopi gaudent.

Meminerint Episcopos esse “ oeconomos gratiae Supremi Sa-
cerdotii ” (cf. Const. Lumen gentium, n. 26) et christifdelium
perfectores (cf. Decr. a Christus Dominus ", n. 16) praesertim
religiosorum et presbyterorum ( vel clericorum). In Episcopis [ 60 ]
etiam revereantur...». Ratio est quia munus sanctificandi ma-
ximum locum habet quando de habitudine inter Episcopos et
Presbyterium agitur (1 Pater).

R. — Iam provisum est in Resp. ad Modum 78.

89 — Pag. 21, lin. 31. Addatur: «... Suo igitur Episcopo perfectori

sincera caritate ... », hic enim oportet exprimere clarius rationem
adhaesionis caritatis et oboedientiae sacerdotum erga Episcopum
(2 Patres).

R. — Iam provisum est in Resp. ad Modum 78.

90 — Pag. 21, lin. 31. Addantur verba: « ...Suo igitur Episcopo prae-

sertim in iis quae ad suam sanctificationem pertinent sincera
caritate ... », quia Episcopus perfector est, et proinde ius et mu-
nus habet invigilandi ut sacerdotes partem habeant in exercitiis
spiritualibus, recollectionibus, etc. (1 Pater).

R. — Sufficit id quod dicitur in textu, ubi commendatur totalis cari-
tas et oboedientia, quae omnia complectuntur. Ceteroquin haec
idea clare exprimitur in novo textu addito iuxta Modum n. 78.

91 — Pag. 21, lin. 32. Retineatur textus praecedens: «... adhaereant,

nec tantum quae praecipiuntur, sed etiam quae commendantur

160

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 60 ] generoso animo adimpleant ». Ratio est quia: a) tantummodo ita
significatur plena communicatio quae intercedere debet inter
Episcopum et Presbyterium (2 Patres); b) nulla datur causa
expungendi hanc commendationem, quae ad perfectionem oboe-
dientiae pertinet, quaeque, in hodiernis adiunctis, est valde op-
portuna (5 Patres).

R. — Non recipitur. Etenim haec sententia invenitur in n. 15 (cf.
pag. 38, lin. 26).

92 — Pag. 21, lin. 34. Dicatur: «... sacerdotalis oboedientia coopera-

tionis spiritu perfusa, natura sua fundatur ... », quia magis con-
sonat cum iis quae dicuntur in Const. Lumen gentium (8 Patres).

R. — Sufficit ut textus ita sonet: « Quae sacerdotalis oboedientia,
cooperationis spiritu perfusa, (...) fundatur in...».

93 — Pag. 21, lin. 34. Dicatur: «... fundatur in ipsa hierarchica par-

ticipatione ministerii episcopalis ... ». Sublineandum enim est
quod participatio de qua hic agitur non est participatio qualis-
cumque, sed in sua origine est essentialiter hierarchica, i. e.
subordinata. Hinc radicalis ratio oboedientiae sacerdotalis:

[ 61 ] Presbytero confertur sacerdotium ut sit cooperator subordina-
tus sui Episcopi (1 Pater).

R. — Iam provisum est in ipso n. 7, pag. 20, lin. 35, et pag. 21,
linn. 36-37, ubi sermo est de hierarchica communione Presby-
terorum cum Episcopis. Modus ergo non recipitur.

94 — Pag. 21, linn. 36-37. Dicatur: «...quae Presbyteris per Sacra-

mentum Ordinis confertur et per missionem canonicam deter-
minatis personis et locis applicatur». Ratio est quia participatio
ministerii confertur per Sacramentum, haud vero per missio-
nem canonicam. Haec tantum applicat potestatem ministerialem
quam Presbytero iam contulit Ordinatio (1 Pater).

R. — Radicalis participatio ministerii episcopalis Presbyteris per Sa-
cramentum confertur; exercitium vero ministerii per missionem
canonicam. Ergo sufficit quod dicitur in textu, et Modus non re-
cipitur.

95 — Pag. 21, lin. 37. Addatur: « ...canonicam confertur. Haec oboe-

dientia erga superiores ne impediat oboedientiam quae Deo ipsi
debetur. Spiritus enim Dei etiam in Presbyteris charismata sua
“ dividit singulis prout vult” ( 1 Cor. 12, 11), quae omnia co-
operantur in Ecclesiae aedificationem. Haec charismata ab epi-
scopis libenter agnoscantur et foveantur. Ita Spiritus non extin-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

161

guitur, sed libertas filiorum Dei in Ecclesia magis ac magis ef- [61]
fulget». Ratio est quia charismata maximum momentum etiam
pro relationibus inter Episcopum et Presbyteros habent. Oboe-
dientia, si praesentatur modo unilaterali, potius aversionem
quam adhaesionem Presbyterorum creat (1 Pater).

R. — De hoc adspectu charismatum agitur in Const. Lumen gentium,
n. 7. Praeterea cf. quae dicuntur de oboedientia in numero 15,
pag. 38, lin. 36 usque ad pag. 39, lin. 3.

96 — Pag. 22, lin. 4. Dicatur: «...suam missionem fructuose adim-

plere valet... ». Ratio est quia sic magis affirmatur quam neces-
sariae sint cohaesio et coordinatio virium (3 Patres).

R. — Non admittitur. Verbum « satis » videtur sufficiens.

AD NUMERUM 8

97 — Pag. 22, lin. 7 usque ad pag. 23, lin. 10: Loco textus emendati

ponatur textus prior (1 Pater).

R. — Agitur de mutatione fere integri numeri, a Congregatione Gene-
rali iam approbati: Modus ergo non accipitur.

98 — Pag. 22, linn. 8-10. Dicatur: «Presbyteri, per Ordinationem [62]

sacerdotalem in Ordine presbyteratus constituti, omnes inter se
intima fraternitate sacramentali nectuntur ; specialiter autem ...»

(1 Pater).

R. — Unio Presbyterorum cum Episcopis et inter se, in ambitu ec-
clesiali, utpote quae in Sacramento Ordinis fundetur est iuris
divini; sed addictio alicui dioecesi particulari et proinde Presby-
terio dioecesano est iuris ecclesiastici. Modus ergo admittitur,
sed expungitur verbum sacerdotalem.

99 — Pag. 22, linn. 10-12. Dicatur: «...cuius servitio addicuntur,

sub Episcopo proprio unum Presbyterium efformant». Praeter-
ea pag. 22, lin. 13, expungantur verba: «sub Episcopo duce
et moderatore » (1 Pater).

R. — Quod servitium vel diversa officia Presbyterorum sub Episcopo
(duce et moderatore) exerceri debent, multoties in schemate
dicitur, quare haec duo verba, duce et moderatore, omitti pos-
sunt. Episcopus tamen nominandus est tamquam ratio unitatis
Presbyterii in unaquaque dioecesi. Ideo Modus admittitur.

100 — Pag. 22, lin. 11. Expungatur verbum «proprio», quia expres-
sio « Episcopo proprio » sensum ambiguum in textu habet
(1 Pater).

162

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[62] R. — Modus non accipitur. Bene intellegitur verba se referre ad

Episcopum dioecesis.

101 — Pag. 22, lin. 12. Addantur verba: «...unum Presbyterium

efformant ad modum corporis seu collegii » (1 Pater).

R. — Non videtur acceptandus Modus, ne innuatur aliqua aequipa-
ratio inter Collegium Episcoporum, quod est iuris divini, et
Presbyterium dioecesanum.

102 — Pag. 22, linn. 12-14. Dicatur: «Etsi enim diversis officiis, sub

Episcopo duce, mancipentur, unum tamen gerunt sacerdotale
pro hominibus ministerium» (1 Pater).

R. — Modus partim accipitur (cf. Modum 99). Sic dicatur: Etsi
enim diversis officiis mancipentur, unum tamen gerunt sacer-
dotale pro hominibus ministerium.

103 — Pag. 22, linn. 15-22. Dicatur: «Ad idem enim opus mittuntur

omnes Presbyteri, sive ministerium paroeciale vel supraparoe-
ciale exerceant, sive (...) alia opera apostolica adimpleant; immo

[63] aliquibus ex ipsis missio specialis in bonum Ecclesiae , probato
suo cuiusque dono , ab Episcopo concreditur, ut scientiae inve-
stigandae aut tradendae operam conferant vel etiam manibus
laborent, ipsorum operariorum sortem participantes. Ad unum
omnes ...» (3 Patres).

R. — Provisum in responsione ad Modum n. 106.

104 — Pag. 22, linn. 18-19. Expungantur verba: « sive scientiae inve-

stigandae aut tradendae operam conferant» (1 Pater). Dicatur:
« sive scientiae sacrae investigandae ...» (1 Pater).

R. — Licet primo aspectu non omnes scientiae investigandae videan-
tur connumerandae inter ministeria sacerdotalia, pariterque pe-
ricula non desint in hac investigatione pro hominibus qui alte
non polleant scientia sacra, labor tamen quaerendi veritatem in
omnibus campis scientiae est servitium hominibus factum, quo
Dei gloria inter homines augetur. Modus ideo non admittitur.
Cf. tamen Modum 108.

105 — Pag. 22, linn. 19-22. Dicatur: «...operam conferant, sive, si

hanc missionem ad operarios ab Episcopo receperint, manibus
etiam laborantes, sive tandem alia opera apostolica adimpl e.ntes,
omnes in eodem redemptionis Christi officio et responsabilitate
participant. Ad unum omnes ... » (1 Pater).

R. — Provisum in responsione ad Modum n. 106.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

163

Pag. 22, linn. 19-21: t 63 ]

a) Expungantur verba: « probante Auctoritate », et in lin. 16
dicatur: «...omnes Presbyteri, iussu et indicio Episcopi» (72
Patres).

b) Dicatur simpliciter: «Ad unum enim opus ut cooperen-
tur mittuntur omnes Presbyteri, quodcumque ministerium pa-
storale exerceant, sive paroeciale sive supraparoeciale sit. Ad
unum omnes... » (2 Patres). Vel dicatur: «... Ad unum enim
opus ut cooperentur mittuntur omnes Presbyteri, sive ministe-
rium paroeciale sive supraparoeciale exerceant (...), sive tandem
alia opera...» (2 Patres).

c ) Expungantur verba: «sive etiam manibus laborent, ipso-
rum operariorum sortem probante Auctoritate participantes »

(368 Patres).

d) Pag. 22, lin. 26. Addantur verba: « ...accommodationes
requirit, tamen optandum est quemquam Presbyterum etiam in
missione speciali exercere possit diversa munera Presbytera-
tus » (69 Patres). Vel dicatur: «...accommodationes requirit,
salvis tamen semper exigentiis status sacerdotalis necnon prio- [64]
r it at e munerum quae directe sacerdotalia sunt» (1 Pater).

Textus propositus in linn. 19-21 iam approbatus est a Con-
gregatione Generali. Adsunt tamen multi Modi qui ipsum
roborant, multique qui textum reiiciunt: aliqui vero Patres
textum approbant, sed simul desiderant ut aliqua verba addan-
tur, ne aliquis Presbyter detrimentum patiatur.

Primi, qui proponunt Modum 106 a) volunt ut loco «pro-
bante Auctoritate » dicatur « iussu et iudicio Episcopi ». For-
mula proposita non videtur suscipienda, quia non retinetur op-
portunum Episcopos ad hanc missionem difficillimam complen-
dam iubere et mittere posse Presbyteros, qui non sint dispositi.

Alii, qui volunt ut hae lineae supprimantur (cf. 106 b, et 106 c),
asserunt: nequit Concilium definitive sancire modum aut exer-
cendi ministerium aut gerendi vitam sacerdotalem cuius fructus,
sive pro ipso sacerdote sive pro fidelium communitate, nondum
comperti sunt, quin praetermittatur experientia hucusque potius
negativa in hac materia. Ad hanc propositionem sic respondetur:
ea de causa, licet omnia ministeria sacerdotalia requirant mis-
sionem et approbationem Episcopi, uti patet etiam ex hoc n. 8,
pag. 22, lin. 16, tamen solummodo pro hoc apostolatu speciali
dicitur probante Auctoritate. Auctoritas, cum approbat, dat nor-
mas ut pericula vitentur. De facto, iure peragitur hic apostolatus

164

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 64 ] in non paucis nationibus, cum in Ecclesia Latina tum in aliquibus
Ecclesiis Orientalibus. Concilium nequit proinde ignorare hanc
ministerii formam. Attamen, ut satisfiat Modis sub 106 b) et
106 c) contentis, proponitur hic textus: « sive etiam manibus
laborent, ipsorum operariorum, ubi id probante quidem com-
petenti Auctoritate expedire videatur , sortem participantes ... ».

Alii tamen (cf. Modum 106 d) proponunt ut aliqua verba
addantur ut in mentem revocetur exigentias ministerii sacer-
dotalis semper prae oculis habendas esse, sed de hoc iam provi-
detur in pluribus locis schematis, e. g. in n. 3.

107 — Pag. 22, lin. 20. Addantur verba: «ipsorum operariorum sor-

tem probante Auctoritate, tamquam verum testimonium amoris
Ecclesiae erga eos, participantes» (1 Patres).

R. — Non accipitur, quia sententia nimis oneraretur.

108 — Pag. 22, lin. 22. Dicatur: «sive tandem alia opera apostolica

vel ad apostolatum ordinata adimplent » (1 Pater).

R. — Modus accipitur. Sic etiam satisfit Modis sub n. 104 recen-
sitis.

[ 65 ] 109 — Pag. 22, linn. 27-28. Expungantur verba: «sive dioecesani sive

religiosi», et dicatur: « ...ut omnes Presbyteri in dioecesi adla-
b orantes» (1 Pater).

R. — Non accipitur, necessaria est enumeratio.

110 — Pag. 22, lin. 27, et pag. 23, lin. 2. Adhibeatur modus indica-

tivus, ad vitandum stylum hortatorium (2 Patres).

R. — Non est exhortativus.

111 — Pag. 22, linn. 28-29. Addantur verba: « ...sive dioecesani sive

religiosi, sive sint unius eiusdemque ritus sive diversi, sese
invicem adiuvent, ut semper sint cooperatores veritatis (cf.
3 Io. 8). Presbyteri autem diversi ritus, addicti in eodem terri-
torio curae christifidelium proprii ritus, non solum abstinere
sedulo debent ab omni forma sic dicti proselytismi ritualis inter
fideles diversi ritus e proprio, sed etiam, pro posse, tenentur fra-
terne adiuvare collegas Presbyteros in opere apostolatus eorum
in medio fidelium sui proprii ritus, ad mentem Decretorum
huius S. Synodi “De oecumenismo” et “De Ecclesiis Orienta-
libus” atque Decretorum Apostolicae Sedis». Ut vitentur abu-
sus in hoc campo (1 Pater).

R. — Non accipitur. De hoc iam agitur in Decreto «De Ecclesiis
Orientalibus » .

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

165

112 — Pag. 22, lin. 28. Dicatur: « ...sese invicem et Episcopum adiu- [65]

vent ». Cf. Const. Lumen gentium , n. 28 et Decretum Christus
Dominus, nn. 28 et 33-35 (6 Patres).

R. — Haec additio non videtur necessaria: Schema enim est totaliter
imbutum spiritu cooperationis cum Episcopo et oboedientiae
erga ipsum.

113 — Pag. 22, lin. 29. Addantur verba: «...cooperatores veritatis

(cf. 3 Io. 8) ut in spe et gaudio Christi ambulent». Quia de
gaudio Presbyterorum nulla mentio fit in schemate (1 Pater).

R. — Idea alibi exprimitur. In pag. 23, lin. 19 dicatur: « ...libenter
et cum gaudio conveniant... ». Praeterea cf. verba addita in
nn. 11 et 22 schematis.

114 — Pag. 22, linn. 32-33. Dicatur: «Quae omnia iam ab antiquis

temporibus liturgice signifi cantur » (vel pag. 32, linn. 32-36
ponantur post lin. 12). Ratio est quia impositio manuum simul
cum Episcopo ordinante non significat liturgice nexum inter
Presbyteros unius dioeceseos, simpliciter, sed etiam nexum cum [66]
proprio Episcopo (4 Patres).

R. — Unio Presbyterorum inter se in Presbyterio necessario secum-
fert arctam unionem cum Episcopo, uti abunde patet ex toto
hoc numero. Ideo Modus non accipitur.

115 — Pag. 22, lin. 36. Addatur: «...manus imponere invitentur,

et cum Sacram Eucharistiam unanimo corde concelebrant ».

Quia concelebratio est expressio eminens fraternitatis sacerdo-
tum (17 Patres).

R. — Accipitur Modus.

116 — Pag. 22, lin. 40. Addatur: « ...in unum esse consummatos ut

gaudium Domini in eis sit et gaudium eorum impleatur {cf.

Io. 15, 11), atque cognoscat...». Perutile videtur evocare Pres-
byteris saepe in animo fractis gaudium promissum a Domino
(9 Patres).

R. — Cf. responsionem ad Modum n. 113.

117 — Pag. 22, lin. 42. Addatur: «...Filium missum esse a Patre

(cf. Io. 17, 23). Qui vi muneris officium Superioris inter alios
sacerdotes obtinent, discant ceteris amabiliter et fraterne con-
sulere; qui vero subordinate adlaborant in coadiuvando supe-
riore, cui OrdAnarius maiorem responsabilitatem contulit, fideli
oboedientia eum prosequantur ». Hic enim opportuna videtur
mentio de oboedientia et obsequio, quae debentur non tantum

166

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[66]

118

119

[67] 120

121

122

123

Ordinario, sed iis etiam qui ab Ordinario constituti sunt in
auctoritate (1 Pater).

— Provisum in n. 15, pag. 38, lin. 25.

— Pag. 23, linn. 3-10. Dicatur: «...qui in primis muneribus et
oneribus ministerii adiuvent, itemque... et libenter in ipsorum
inceptis et muneribus collaborent ». Ne nimis incepta repetatur;
et quia iuvenes, praesertim in hodiernis temporibus, non semper
libenter in inceptis seniorum collaborant (1 Pater).

— Non admittitur. Textus sufficienter exprimit ideam.

— Pag. 23, linn. 13-14. Dicatur: «...colant communionem bono-
rum modo stabili et ordinato et beneficentiam (cf. Hebr. 13,
16) ... ». Quia inter sacerdotes eiusdem dioecesis magna habetur
differentia bonorum, quae sustineri nequit (3 Patres).

- — Non admittitur. Textus debet generaliter loqui.

— Pag. 23, lin. 19. Dicatur: «... libenter inter se conveniant»
(1 Pater).

— Non accipiatur. Textus clarus est. (Cf. etiam resp. n. 113).

— Pag. 23, linn. 20-22. Deleantur verba: «misericorditer» et «in
desertum locum», ut textus sobrior sit (1 Pater).

— Deleatur verbum « misericorditer », sed maneat textus evan-
gelicus.

— Pag. 23, lin. 22. Addatur: «... Mc. 6, 31). Curent ergo Epi-
scopi ut sacerdotibus omnibus praesertim in cura animarum
laborantibus aliquod sufficiens et continuum feriarum tempus
quotannis tribuatur ad valetudinem mentis et corporis stabilien-
dam vel recuperandam. Insuper... (1 Pater).

— Accipitur: cf. verba addita in n. 20 schematis.

— Pag. 23, linn. 27-33. Dicatur: «... eripiantur, Sancta Synodus
profitetur suam mentem esse ut ab omnibus Presbyterorum
coetibus vita communis tamquam meta habeatur constanter
inquirenda, progressive ad effectum deducenda et ulti?no feli-
citer contingenda.

Pr opter e a satagant Episcopi ut in sua cuiusque dioecesi et
mens et praxis promoveatur vitae communis, et in suo cuiusque
Seminario iam a primis annis in alumnorum mentes persuasio
irrepat et convalescat, post adeptum Sacerdotium, ad validiorem
Sacri ministerii fecunditatem, vitae communi se esse praesti-
tutos » (1 Pater).

— Non accipitur. Idea satis exprimitur in textu approbato.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

167

124 — Pag. 23, lin. 25. Dicatur: «... utque funditus eripiantur a [67]

periculis exsurgentibus tum a solitudine tum a cohabitatione
cum laicis utcumque propinquis, Sancta Synodus profitetur suam
mentem esse ut ab omnibus Presbyterorum coetibus vita com-
munis tamquam meta habeatur constanter inquirenda, pro-
gressive ad effectum deducenda et ultimo feliciter contingenda.
Propter e a satagant Episcopi ut in sua quisque dioecesi et mens
et praxis promoveatur vitae communis, et in suo quisque Se-
minario iam a primis annis in alumnorum mentes persuasio ir-
repat et convalescat, post adeptum Sacerdotium, ad validiorem
Sacri Ministerii fecunditatem, vitae communi, ad nutum Epi-
scopi, se esse praestitutos. Magni quoque habendae sunt...»

(3 Patres).

R. — Videatur Resp. ad Modum 123.

125 — Pag. 23, lin. 30. Dicatur: «induere potest. Propterea satagant [68]

Episcopi ut in sua quisque dioecesi et mens et praxis promo-
veantur vitae communis, et in suo quisque Seminario iam a
primis annis in alumnorum mentes persuasio irrepat et conva-
lescat, post adeptum Sacerdotium, ad validiorem sacri ministerii
fecunditatem, vitae communi, ad nutum Episcopi, se esse prae-
stitutos. Magni quoque...» (1 Pater).

R. — Vide Resp. ad Modum 123.

126 — Pag. 23, linn. 32-33. Deleantur verba: «vel saltem frequentes

ac periodicos conventus », quia non sunt aliqua vita communis
vel aliquod vitae consortium (1 Pater).

R. — Modus non accipitur. Sunt enim aliquod vitae consortium.

127 — Pag. 23, lin. 33. Addatur: «... periodicos conventus. Ut istis

conventibus adire possint sacerdotes solitarii in regionibus lon-
gioribus et ruralibus degentes, eis ad tempus etiam breve, sub-
stituti praestentur, sive e clero dioecesano sive religioso ». Ratio
est quia in his regionibus remotis, parochi, propter causas pasto-
rales, non possunt paroeciam relinquere sine substituto sacer-
dote, et ita longe a consortio confratrum, privantur bonis spi-
ritualibus (3 Patres).

R. — Modus non accipitur. Res est nimis particularis pro Decreto
Conciliari.

128 — Pag. 23, linn. 33-39. Illa verba omittantur et addatur com-

mendatio pro votis privatis, secreto faciendis, pro illis sacerdo-
tibus, qui desiderant vivere in statu perfectionis. Ratio est quia

168

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[68] ita evitaretur divisio inter clerum dioecesanum et provideretur
illis sacerdotibus qui vota facere volunt et perfectius vivere
(1 Pater).

R. Mittatur haec suggestio ad Commissionem Iuri Canonico reco-

gnoscendo.

129 — Pag. 23, linn. 33-39. Associationes, de quibus hic sermo est,
debent iuridice submitti Episcopo. Quae dicuntur in pag. 58-39
sub littera (D) omnino respuenda sunt (30 Patres).

R. — Rationes a Commissione allatae, quibus se refert Modus, om-
nino validae sunt. Non potest negari Presbyteris id quod laicis,
attenta dignitate naturae humanae, Concilium declaravit con-
gruum, utpote iuri naturali consentaneum.

[69] 130 — Pag. 23, lin. 33. Addatur: «Magni quoque habendae sunt

et diligenter promovendae associationes quae, statutis ab aucto-
ritate ecclesiastica probatis per aptam et convenienter...». Ex
textu prouti sonat associationes sic dictae patrioticae in statibus
socialisticis nulla approbatione ab Ecclesia indigere videntur.
Tali interpretationi contradicit praxis Ecclesiae. Notandum, quod
illae associationes ex statutis saepe ad pietatem et munera sacer-
dotalia melius implenda fundatae sunt. Si quaelibet pia unio
ab Ecclesia approbari debet, a fortiori associationes sacerdo-
tum. Ad evitandam falsam interpretationem saltem aliquid certo
dici debet (2 Patres).

R. — Modus accipitur: associationes enim, de quibus sermo agit, pro-
prium iter habent iuridicum, quod generatim incipit cum ad-
probatione Episcopi, et tandem multoties ipsius Sanctae Sedis.
Proinde dicatur: « statutis a competenti ecclesiastica auctori-
tate recognitis per aptam ... ».

131 — Pag. 23, lin. 34. Addatur: « ...associationes quae, de consensu

Episcopi (vel Episcopo benedicente) per aptam et...». Ad abu-
sus praecavendos, Episcopi adprobatio requiritur (2 Patres).

R. — Iam provisum est in Resp. ad Modum 130.

132 — Pag. 23, linn. 33-39. Dicatur: «Magni quoque habendae sunt

et sollicitudini pastorali Conferentiarum Episcopalium commit-
tendae associationes quae, per aptam et convenienter approba-
tam ordinationem vitae et per iuvamen fraternum, sanctitatem
sacerdotum in exercitio ministerii fovent, ideoque fidelem con-
iunctionem atque generosam cooperationem cum suo Episcopo,
necnon communionis sacerdotalis vinculum inter Presbyteros

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

169

roborent (cf. Lumen gentium , n. 41), et sic toti Ordini Pre- [69]
sbyterorum servire intendunt». Ratio est quia de associationi-
bus sacerdotalibus Episcopi collegialiter sponsores sunt et om-
nes Presbyteri fructum capient ex hac pastorali sollicitudine
Episcoporum (124 Patres).

R. — Huiusmodi associationes possunt esse non solum interdioece-
sanae, prout innuitur in hoc Modo, sed etiam diffundi valent
in plures nationes. Non accipitur proinde prima pars huius
Modi. Quoad alteram vero partem cf. responsum ad Modum
130. Hae quidem sunt rationes quas competens ecclesiastica
auctoritas prae oculis habet in recognoscendis huiusmodi As-
sociationibus.

133 — Pag. 23, lin. 34. Addatur: «Magni quoque habendae sunt et [ 70 ]

sollicitudini pastorali Episcopi vel Conferentiarum Episcopa-
lium committendae et diligenter...» (1 Pater).

R. — Videatur Resp. ad Modum 132.

134 — Pag. 23, lin. 40 ad pag. 24, lin. 5. Dicatur: «Demum, ratione

eiusdem (...) communionis in sacerdotio, se sciant Presbyteri
specialiter obligatos erga eos qui aliquibus difficultatibus (...)
laborant; quibus tempestivum praebeant auxilium, etiam si opus
sit eos discrete monendo. Illos autem qui in quibusdam defe-
cerunt fraterna caritate atque magno animo semper prosequan-
tur, pro ipsis continuas Deo preces effundant eisque continuo
se se praebeant ut revera fratres et amicos ». Etenim magis
extollendus est spiritus fraternae caritatis, et vitanda est vox
misericordia quae meram sapit compassionem (4 Patres).

R. — Modus admittitur, sed, ad vitandam repetitionem eiusdem
verbi, dicatur: «... instantes Deo preces...».

AD NUMERUM 9

135 — Adiungatur in hoc numero praescriptio de vestibus clericali-

bus propriis. Ratio allegatur, quia catholici et non-catholici
Presbyterum semper ut hominem Dei agnoscere debent (1 Pa-
ter).

R. — Ne addatur talis praescriptio, quia, cum de peculiari quae-
stione agat, ad Codicem I. C. et ad ius particulare singularum
regionum refertur.

136 — Pag. 24, lin. 15. Relatio Presbyteri erga fideles dicatur relatio

patris ad filios, non vero relatio inter fratres. Ratio est quia

170

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 70 ]

illud congruit conscientiae populi christiani et quia, sicut in
familia naturali, ita etiam in familia spirituali, qui ministrat et
praeest dicitur pater (1 Pater).

R. — Haec Presbyteri paternitas affirmatur in lin. 10, ubi dicitur
eius munus esse patris et magistri. In Epistolis S. Pauli asseri-
tur apostolum esse et fratrem et patrem.

137 — Pag. 24, lin. 27. Addatur textus in quo « ... Sancta Synodus

profitetur suam mentem esse ut ab omnibus Presbyterorum
coetibus vita communis tamquam meta habeatur constanter
inquirenda, progressive ad effectum deducenda et ultimo feli-
citer contingenda ...» (2 Patres).

[ 71 ] R. — Non admitti potest haec additio, quia in n. 8 sufficienter asse-

ritur convenientia vitae communis et vitae consortii inter sacer-
dotes, et quia secundum varia locorum adiuncta instauranda
haec vita communis est diiudicanda. Gf. responsum ad Mo-
dum 123.

138 — Pag. 24, lin. 27. Proponitur correctio, ne textus intelligi pos-

sit uti commendans Presbyteris ut suam propriam partem agno-
scant (1 Pater).

R. — Admittitur correctio, ita ut textus sit: « Presbyteri sincere lai-
corum dignitatem atque propriam quam laici in missione Ec-
clesiae habent partem, agnoscant...».

139 — Pag. 24, lin. 30. Deleantur verba: «iustam etiam libertatem

quae omnibus in civitate terrestri competit », quia verba sunt
aequivoca, periculosa et ad nos non pertinent (1 Pater).

R. — Non admittitur correctio, quia agnoscendae sunt ab Ecclesia
libertates quas laici in campo sibi proprio habent, et quia opor-
tet ut affirmetur hoc officium legis naturalis. Ceterum haec
desumuntur fere ad verba ex Const. Lumen gentium, n. 37.

140 — Pag. 24, lin. 36, aut ad finem numeri. Addatur textus in quo

obligationes fidelium erga sacerdotes suos affirmentur, quia
textus huius numeri, uti iacet, nimis durus apparet, cum de
solis obligationibus Presbyterorum agat, non vero eorundem
iustas expectationes asserat (1 Pater).

R. — Admittitur additio facienda, et in fine numeri 9, pag. 25,
lin. 37 et ss. additur textus: «Ipsi vero christif deles conscii
sint se obligatos esse Presbyteris suis, et ideo filiali amore
eosdem, pastores suos et patres, prosequantur; item, eorum
sollicitudines participantes, oratione et opere quantum fieri

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

171

possit auxilio sint suis Presbyteris , ut hi aptius difficultates [ 71 ]
superare et fructuosius officia sua adimplere valeant». Fiet
in nota referentia ad Const. Lumen gentium , n. 37.

141 — Pag. 24, lin. 34. Addatur: «... experientiam et competentiam

in diversis ... », quia etiam Presbyteri experientiam habere pos-
sunt, ubi laici competentiam habent (1 Pater).

R. — Admittitur modus et addantur verba « experientiam et compe-
tentiam ».

142 — Pag. 24, lin. 39. Magis extollatur momentum charismatum

laicorum, et proponitur textus quo minus abstracte haec eo-
rum charismatum aestimatio affirmatur (1 Pater). Alius Pater [72]
rogat ut statim post haec verba de aestimatione charismatum
laicorum, inseratur textus qui habetur in pag. 25, linn. 2-5,
quia idearum ordinatio magis logica ita apparet.

R. — Admittitur uterque Modus propositus, ita ut textus fiat: «Pro-
bantes spiritus si ex Deo sint (cf. Io. 4, 1), charismata laicorum
multiformia , tam humilia quam altiora, cum sensu fidei de-
tegant, cum gaudio agnoscant, cum diligentia foveant. Inter
alia vero dona Dei quae in fidelibus abundanter inveniuntur,
peculiari cura digna sunt, quibus non pauci ad altiorem vitam
spiritualem attrahuntur. Item cum fiducia laicis in servitium
Ecclesiae officia committant eis agendi libertatem et spatium
relinquentes, immo eos ut opera etiam sua sponte aggrediantur
invitantes ».

143 — Pag. 25, lin. 5. Addantur verba quibus Presbyteris cura spe-

cialis committitur religiosorum omnium, virorum et mulierum,
quippe qui pars sint praecellens in domo Domini (1 Pater).

R. — In hoc numero agitur de Presbyterorum habitudine ad laicos
et logice sermo fieri non potest de religiosis. Alibi, scilicet in
n. 6, additur haec idea (cf. Modum n. 59).

144 — Pag. 25, lin. 16. Inserantur quaedam verba de obligationibus

Presbyterorum caritatis et gratitudinis erga domesticos fideli-
ter inservientes (1 Pater).

R. — Non admittitur Modus, quia textus Decreti non potest ad
particularia descendere et de singulis categoriis mentionem
facere personarum quae revera Presbyteris inserviunt. Cf. ta-
men verba addita in n. 20, quamvis ibidem potius agatur de
iustitia.

145 — Pag. 25, lin. 16. Addantur verba: «parati pro ovibus suis etiam

vitam dare, exempla praeclara sequentes fratrum suorum con-

172

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 72 ] fessorum et martyrum », quia requiritur ut monstretur defen-
sionem fidei hodie haud raro maxima sacrificia exigere (1 Pa-
ter).

R. — - Admittitur hic Modus, ita tamen ut hic conceptus recenseatur
in n. 13 schematis (cf. Modum 36, Art. I, Cap. III).

146 — Pag. 25, linn. 6-16. Enuntientur haec verba non modo subiunc-
tivo, sed indicativo (1 Pater).

R. — Admittitur Modus, et cf. textus sub Modo sequenti.

[ 73 ] 147 — Pag. 25, linn. 29-36. Paragraphus haec dividatur in tres

paragraphos distinctas, ut textus de oecumenismo separetur ab
aliis dictis, ita ut non possit uti offensivus haberi pro fratribus
seiunctis (2 Patres).

R. — Admittitur Modus et textus sit sequens, pro linn. 6-36: «Pre-
sbyteri demum in medio laicorum positi sunt ut omnes ad ca-
ritatis unitatem ducant « caritate fraternitatis invicem diligen-
tes, honore invicem praevenientes » ( Rom . 12, 10). Eorum
igitur est diversas mentes ita componere, ut nemo in fidelium
communitate extraneum se sentiat. Boni communis, cuius no-
mine Episcopi curam habent, sunt defensores, atque simul
veritatis strenui assertores, ne fideles omni vento doctrinae
circumferantur (cf. Eph. 4, 14). Peculiari sollicitudini eorum
committuntur qui a praxi Sacramentorum, immo a fide forsan
defecerunt, quos quidem ut boni pastores adire non omittent.

Ad praescripta de oecumenismo attendentes, non obliviscen-
tur fratres qui plena nobiscum ecclesiastica communione non
f ruuntur.

Commendatos sibi tandem habe«£ illos omnes qui Christum
Salvatorem suum non agnoscunt».

AD NUMERUM 10

148 — Pag. 26, lin. 6. Ante verba «Donum spirituale» dicatur:

« Quamvis unusquisque sacerdos pro definita parte Ecclesiae
ordinatus est , donum spirituale...», ne «visionarii» quidam
a suo assignato loco discedant (1 Pater).

R. — - Modus non admittitur. Hic enim agitur de dono spirituali , seu
de participatione ipsius Sacerdotii Christi Eiusque universalis
missionis. Non agitur de titulo Ordinationis.

149 — Pag. 26, lin. 8:

a) Dicatur: «...missionem promovet», quia missio univer-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

173

salis revera confertur in Ordinatione, sicut postea affirmatur 173]
(2 Patres).

b) Dicatur: «...missionem confertur », quia Ordinatio non
praeparat, sed confert missionem Presbyteris (1 Pater).

R. — Non admittitur. Textus est satis clarus.

150 — Pag. 26, linn. 13-15:

a) Dicatur: «Christi enim sacerdotium de quo (...) Presby-
teri vere participes facti sunt ». Aptius enim dicitur Presbyteros
ordinatos esse ad ministerium sacerdotii cuius plenitudo est in [74]
Christo solo. Praeterea etiamsi verbum «plenitudo» hic recte
adhiberi possit, minus tamen aptum videtur, propter ambigui-
tatem quae exsurgit si comparetur cum expressione « plenitudo
Sacramenti Ordinis», quae ad Episcopatum pertinet (1 Pater).

b) Dicatur: «...Christi, ad cuius ministerium Presbyteri
ordinati sunt », quia Presbyteri non sunt participes plenitudi-
nis sacerdotii Christi, sed ordinati ad ministerium sacerdotii,
cuius plenitudo est in Christo (59 Patres).

R. — Admittitur Modus sub a), sed dicatur: « Christi enim sacerdo-
tium, cuius Presbyteri vere participes facti sunt».

151 — Pag. 26, linn. 23-24. Emendetur verbum: «...ditantur, lau-

dandi sunt si paratos se praebeant » . Sic vitatur modus loquendi
qui secumferre videtur aliquam normam directivam obligato-
riam ad omnes Presbyteros, e quo sequi possunt anxietates.

R. — Modus non accipitur. Hic non datur norma obligatoria, neque
textus huic interpretationi ansam praebet.

152 — Pag. 26, lin. 24. Addatur verbum: « ...permittente, exhortante

vel mittente proprio Ordinario» (1 Pater).

R. — Non accipitur: exhortatio iam supponit desiderium mittendi.

153 — Pag. 26, lin. 25. Addantur verba: «...in regionibus, missio-

nibus, paroeciis ruralibus et solitariis , vel operibus cleri pe-
nuria laborantibus exercendum. Idem vero dicatur de religiosis
qui, faventibus superioribus, in promptum se habeant ut his
paroeciis ruralibus et solitariis pari carentia laborantibus sal-
tem ad tempus adiutorium ministeriale tamquam parochi prae-
stant». Ratio est quia nihil dicitur de valore paroeciarum ru-
ralium (1 Pater).

R. — Additio superflua videtur, cum paroeciae iam intellegantur sub
verbis generalioribus «regiones», vel «opera», etc. Quoad
religiosos, cf. responsum ad Modum sequentem.

174

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[74] 154 —

[75] R. —

155 —

R. —

156 —

R. —

157 —

R. —
158 —

R. —

Pag. 26, lin. 27. Addatur: «...exercendum; quod quidem, ut
supra (n. 1) dicitur, congrua congruis referendo, applicatur
Presbyteris religiosis quoque, qui aequo curae animarum in-
servire queunt». Etenim aliquibus in locis inveniuntur domus
religiosae cum plurimis sodalibus in Presbyteratu, qui neque
curam animarum neque opera apostolatus exercent (3 Patres).
Modus non accipitur, esset enim repetitio eorum quae dicuntur
in Decreto Christus Dominus, de pastorali Episcoporum mu-
nere in Ecclesia, nn. 33-35. Praeterea, uti in ipso Modo innuitur,
iam provisum est in Prooemio schematis.

Pag. 26, linn. 31-37. Integro manente textu, periodus in tres
partes dividatur, nempe: a linea 27 ad 31, et ponatur punctum
post «respondeat»; a linea 31 ad 37, et ponatur punctum
post «perficiendae sunt»; a linea 37 usque ad lineam 5 pagi-
nae sequentis (4 Patres).

Modus accipitur.

Pag. 26, lin. 38. Agatur etiam de institutis missionalibus (1
Pater).

De his institutis diserte et aptiore loco tractat Concilium in
schemate Decreti «De activitate missionali Ecclesiae», n. 37.
Modus ergo non accipitur.

Pag. 27, lin. 5. Addantur verba: «...totius Ecclesiae. Ordi-
narii istarum dioecesium vel praelaturarum pro peculiaribus
operibus pastoralibus perficiendis, tenentur ad curandum de
membrorum vita spirituali de que eorum specifica et technica
actione et formatione ubicumque illi suum exerceant laborem ».
Ratio est ut de iis laudandis inceptis amplius agatur (3 Pa-
tres).

Patet hoc ius et officium istorum Ordinariorum erga suos Pre-
sbyteros, in quacumque terrarum orbis parte laborantes; sed agi-
tur de re nimis particulari. Additio ergo non recipitur.

Pag. 27, lin. 5. Addatur: «...totius Ecclesiae. Iuxta pastora-
lem dioecesis necessitatem facilius habeatur Presbyterorum
mobilitas seu commutatio in officiis perfungendis, ne ipsi obso-
lescant, praesertim vero ad eorundem ministerii experientiam
renovandam, augendam ac perficiendam » (28 Patres).

De hoc satis provisum est in Decreto Christus Dominus, de
pastorali Episcoporum munere in Ecclesia, n. 31. Modus ergo
non admittitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

175

AD NUMERUM 11 [75]

159 — Pag. 27, lin. 41 usque ad pag. 28, lin. 2. Rogat unus Pater ut

loco verborum « naturam missionis sacerdotalis, a qua oritur
sollicitudo totius Ecclesiae , ne in Populo Dei ... » haec alia po- [76]
nantur: «...naturam missionis sacerdotalis, quae sollicita esse
debet ne in Populo Dei ... ». Ratio adducitur, quia verba uti
sunt non faciunt ad rem.

R. — Correctio uti proponitur admitti non potest, quia missio non
est sollicita. Proponitur ideo mutatio textus sequens: «Quod
officium sane pertinet ad ipsam missionem sacerdota lem, qua
quidem particeps fit Presbyter sollicitudzVzA totius Ecclesiae,
ne ... ».

160 — Pag. 28, lin. 3. Rogat unus Pater ut post verbum «operarii»

haec addantur: « operarii ex omni lingua, stirpe et natione », ut
ubique sacerdotes habeantur nativi.

R. — Non admittitur Modus, quia generalis affirmatio sufficit. Cete-
rum de illis cf. schema «De activitate missionali Ecclesiae»,
n. 6 et Cap. II.

161 — Pag. 28, linn. 7-8. Dicatur: «...diversimode cooperandi tam

per orationem quam per alia media, de quibus explicite quaestio
est in Decreto « De Institutione sacerdotali », ut semper Ec-
clesia...». Ratio adducitur quia oratio non est solum medium,
et referentia debet fieri ad illud Decretum, in quo quaestio sat
complete tractatur (1 Pater).

R. — Admittitur Modus, et dicatur: «...diversimode cooperandi,
per instantem orationem itemque per alia media quae sibi prae-
sto sunt, ut semper Ecclesia...». Et in nota fiat referentia ad
Decretum Optatam totius, de institutione sacerdotali, n. 2.

162 — Pag. 28, linn. 8-9. Addatur: «...ut semper Ecclesia habeat

sacerdotes tam dioece sanos quam religiosos qui necessarii sint ...»

(18 Patres).

R. — Non admittitur Modus. Sacerdotes necessarii sunt ad divinam
missionem explendam, sed quatenus operarii in hac divina
missione distingui non debent dioecesani et religiosi.

163 — Pag. 28, lin. 12. Dicatur: «...proprioque testimonio vitae,

spiritum laeti servitii et verum gaudium paschale aperte ma-
nifestantis, sacerdotii excellentiam ... », quia requiritur testi-
monium gaudii in ministerio (4 Patres).

176

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[76] R. — Admittitur Modus, sed expungatur verbum «laeti», ne idem

conceptus bis exprimatur.

[77] 164 — Pag. 28, lin. 12. Dicatur: «...proprioque vitae laeto testi-

monio», quia laetitia debet esse nota vitae Domino dedicatae.

R. — Provisum in textu admisso (cf. Modum 163).

165 — Pag. 28, lin. 13 (Itemque pag. 40, linn. 32 et 44; pag. 50,

lin. 31). Loco verbi «sacerdotium» dicatur ministerium sa-
cerdotale, quia sacerdotium reservatur Christo et Ecclesiae sa-
cerdotali, et verba proposita melius congruunt cum notione
presbyteratus (55 Patres).

R. — Modus non admittitur. Oportet ut extollatur ipsiusmet sa-
cerdotii excellentia.

166 — Pag. 28, lin. 16. Ratione latinitatis dicatur: «...nullis par-

cendo curis neque incommodis ...» (1 Pater).

R. — Admittitur.

167 — - Pag. 28, lin. 22. Dicatur: «...directio spiritualis specialiter

participatione exercitiorum spiritualium », quia momentum ex-
perientia constat (1 Pater).

R. — Non admittitur, quia inter media praesertim eminet directio
spiritualis, dum alia media, valde utilia, non in specie nomi-
nantur.

168 — Pag. 28, linn. 29-35. Unus Pater censet comparationem inter

« vocem Domini ad aures vocantis » et « signa vocationis »
nimis simplicem esse, et recolendum aestimat duplex elemen-
tum vocationis, divinum scilicet et ecclesiasticum.

R. — Non est admittendus Modus, quia non datur tractatio de na-
tura vocationis, sed praebentur indicationes de cura vocatio-
num pro Presbyteris, atque etiam pro parentibus et magistris.

169 — Pag. 28, lin. 29. Rogat unus Pater ut proponatur clara de-

scriptio vocationis sacerdotalis, qualis habetur in Litt. Encycl.
Ad catholici sacerdotii et in Adhort. ap. Menti Nostrae, loco
vagae indicationis, ne obscuretur doctrina quam Pontifices
elaboraverunt.

R. — - Non pertinet ad hoc Decretum doctrinam tradere de vocatio-
nibus. Tantummodo quaestio est de cura vocationum. Ad
reliqua, conferantur quae habentur in Decreto Optatam to-
tius, de institutione sacerdotali.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

177

170 — Pag. 28, linn. 36-37. Dicatur: «...commendantur Opera vo- 178]

cationum sive dioecesana sive nationalia necnon opus pontifi-
cium vocationum religiosarum », quia vita religiosa et instituta
religiosa sunt maximi momenti in Ecclesia, teste Const. dogm.
Lumen gentium (19 Patres). Pariter rogat unus Pater ut di-
catur: « ...sive dioecesana sive nationalia, sive sacerdotalia sive
religiosa ».

R. — Non admittitur Modus. Praestantia vocationis religiosae omni-
no certa est, et affirmatur in Const. dogm. Lumen gentium et
de ea agitur in Decreto Perfectionem caritatis , de accommodata
renovatione vitae religiosae. In hoc autem Decreto quaestio
non est de religiosis qua talibus, sed de Presbyteris, qui mi-
nisterio sacerdotali sese devovent.

171 — Pag. 28, lin. 37. Dicatur: «...sive nationalia, quae in servi-

tium vocationum tam sacerdotalium quam religiosarum merito
ordinanda sunt » (1 Pater).

R. — Provisum in responsione ad Modum n. 169.

QUAESITUM

An placeat expensio modorum facta a Commissione de disciplina cleri
et populi christiani circa modos Caput II respicientes ?

Caput III [79]

PRESBYTERORUM VITA

I - Presbyterorum ad perfectionem vocatio

12. [ Presbyterorum ad sanctitatem vocatio~\. Sacramento Ordinis
Presbyteri Christo Sacerdoti configurantur, ut ministri Capitis, ad to-
tum Eius Corpus quod est Ecclesia extruendum et aedificandum, tam-
quam Ordinis episcopalis cooperatores, Iam quidem in baptismi conse-
cratione, sicut omnes christifideles, signum et donum acceperunt tan-
tae vocationis et gratiae ut, vel in infirmitate humana , 1 perfectionem
prosequi possint et debeant, iuxta verbum Domini: « Estote ergo vos
perfecti sicut et Pater vester caelestis perfectus est» ( Mt . 5, 48),

Ad illam vero perfectionem acquirendam peculiari ratione tenentur
sacerdotes, quippe qui, Deo in Ordinis receptione novo modo consecrati,

178

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[79] Christi Aeterni Sacerdotis viva instrumenta efficiantur, ut mirab ile opus
Eius, quod superna efficacitate universum hominum convictum redinte-
gravit, per tempora persequi valeant. 2 Cum ergo omnis sacerdos, suo
modo, ipsius Christi personam gerat, particulari quoque gratia ditatur
ut, inserviendo plebi commissae et universo Populo Dei, Eius perfectio-
nem aptius prosequi possit, cuius partes sustinet, utque humanae infir-
mitati carnis medeatur sanctitas Illius, qui nobis factus est Pontifex
« sanctus, innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus » ( Hebr .

7, 26).

Christus, quem Pater sanctificavit seu consecravit et misit in mun-
dum, 3 « dedit semetipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniqui-
tate, et mundaret sibi populum acceptabilem, sectatorem bonorum
operum» (Tit. 2, 14), et sic per passionem intravit in gloriam suam; 4
simili modo Presbyteri, unctione Spiritus Sancti consecrati et a Christo
missi, in seipsis opera carnis mortificant et hominum servitio totaliter
se devovent, et sic in sanctitate qua in Christo ditati sunt ad perfectum
virum 5 progredi valent.

Itaque, ministerium Spiritus et iustitiae 6 exercentes, dummodo
sint docibiles Spiritui Christi qui eos vivificat et ducit, in vita spiritus
firmantur. Per ipsas enim cotidianas sacras actiones, sicut et per inte-
grum suum ministerium, quod cum Episcopo et Presbyteris commu-
nicantes exercent, ipsi ad vitae perfectionem ordinantur. Ipsa autem
sanctitas Presbyterorum ad proprium ministerium fructuose complen-
dum plurimum confert: quamvis enim gratia Dei etiam per indignos
ministros opus salutis explere possit, tamen per illos ordinaria lege

[80] praeoptat Deus sua mirabilia ostendere, qui, dociliores impulsui et
ductui Spiritus Sancti facti, ob suam intimam cum Christo unionem et
vitae sanctimoniam, cum Apostolo dicere valeant : « Vivo autem, iam
non ego, vivit vero in me Christus » ( Gal . 2, 20).

Quapropter haec Sacrosancta Synodus, ad suos fines pastorales reno-
vationis internae Ecclesiae, diffusionis Evangelii in universo mundo,
necnon colloquii cum mundo hodierno attingendos, vehementer hor-
tatur omnes Sacerdotes ut, aptis adhibitis mediis ab Ecclesia commen-
datis , 7 ad illam semper maiorem sanctitatem nitantur, qua evadant in
dies aptiora instrumenta in servitium totius Populi Dei.

13. [ Triplicis muneris sacerdotalis exercitium sanctitatem requirit
simul ac fovet\. Sanctitatem propria ratione consequentur Presbyteri
mun era sua sincere et indefesse in Spiritu Christi exercentes.

Verbi Dei ministri cum sint, cotidie legunt et audiunt Dei verbum
quod alios docere debent; quod si simul in seipsos recipere satagant.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

179

perfectiores in dies fient Domini discipuli, iuxta verba Pauli Apostoli [80]
ad Timotheum: « Haec meditare, in his esto: ut profectus tuus manife-
stus sit omnibus. Attende tibi et doctrinae: ista in illis. Hoc enim fa-
ciens, et teipsum salvum facies, et eos qui te audiunt » ( 1 Tim. 4, 15-
16). Quaerentes enim quomodo aptius contemplata aliis tradere pos-
sint, 8 profundius sapient « investigabiles divitias Christi » ( Eph . 3, 8)
et multiformem sapientiam Dei. 9 Prae oculis habentes Dominum esse
qui corda aperit 10 et sublimitatem non ex ipsis sed e Dei virtute prove-
nire, 11 in ipso actu verbi tradendi intimius cum Christo Magistro con-
iungentur Eiusque Spiritu ducentur. Ita communicantes cum Christo,

Dei participant caritatem, cuius mysterium, a saeculis absconditum, 12
in Christo revelatum est.

Ut Sacrorum ministri, praesertim in Sacrificio Missae, Presbyteri
personam specialiter gerunt Christi, qui seipsum ad sanctificandos ho-
mines victimam dedit; ideoque invitantur ut quod tractant imitentur,
quatenus mortis Dominicae mysterium celebrantes, membra sua a vi-
tiis et concupiscentiis mortificare procurent. 13 In mysterio Sacrificii Eu-
charistici, in quo munus suum praecipuum sacerdotes adimplent, opus
nostrae redemptionis continuo exercetur, 14 et ideo enixe commendatur
eius celebratio cotidiana, quae quidem etiam si praesentia fidelium haberi
non possit, actus est Christi et Ecclesiae. 15 Ita, dum Presbyteri cum actu
Christi Sacerdotis se coniungunt, cotidie se totos Deo offerunt, et, dum
Corpore Christi nutriuntur, ex corde participant Eius caritatem qui se
in cibum dat fidelibus. Similiter in Sacramentis administrandis cum in-
tentione et caritate Christi uniuntur; quod speciali ratione efficiunt, cum
Sacramenti Voenitentiae fungendo muneri omnino semperque paratos
se ostendant quotiescumque id a fidelibus rationabiliter petitur. In Offi-
cio Divino recitando, vocem praebent Ecclesiae, quae in oratione, nomi-
ne totius generis humani, perseverat, una cum Christo, qui est « semper [81]
vivens ad interpellandum pro nobis » ( Hebr . 7, 25).

Populum Dei regentes et pascentes, caritate Boni Pastoris incitan-
tur ut animam suam dent pro ovibus suis, 16 parati quoque ad supremum
sacrificium, exemplum sequentes sacerdotum qui etiam hodiernis tempo-
ribus vitam suam ponere non renuerunt; educatores in fi de cum sint, et
ipsi habentes « fiduciam in introitu sanctorum in sanguine Christi » (Hebr.

10, 19), ad Deum accedunt « cum vero corde in plenitudine fidei »
(Hebr. 10, 22); spem erigunt firmam pro fidelibus suis, 17 ut possint
consolari eos qui in omni pressura sunt, per exhortationem qua et ipsos
Deus exhortatur; 18 communitatis rectores ascesim pastoris animarum pro-
priam colunt, propriis commodis renuntiantes, non quod sibi utile est
quaerentes sed quod multis, ut salvi fiant, 19 semper ulterius progredientes

180

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[81] ad opus pastorale perfectius complendum et, ubi opus sit, ad novas vias
pastorales ingrediendas parati, sub ductu Spiritus amoris, qui ubi vult
spirat. 20

14. [ Unitas et harmonia vitae Vresbyterorum\. Hodierno in mundo,
cum tot sint officia quae obire debent homines cumque tanta sit diversitas
problematum quibus anguntur, quaeque saepius ipsis celeriter solvenda
sunt, in discrimine haud raro versantur qui sese in diversa dispergant.
Presbyteri autem, permultis obligationibus sui muneris implicati et dis-
tracti, non sine anxietate quaerere possunt quomodo cum exterioris
actionis ratione interiorem vitam suam ad unitatem componere valeant.
Quam vitae unitatem, nec mere externa operum ministerii ordinatio, nec
sola pietatis exercitiorum praxis, quantumvis ad eam fovendam conferat,
efficere potest. Eam vero exstruere valent Presbyteri exemplum in mi-
nisterio adimplendo sequentes Christi Domini, cuius cibus erat volun-
tatem facere Illius qui Eum misit ut opus suum perficeret. 21

Re quidem vera Christus, ut eandem voluntatem Patris in mundo
per Ecclesiam indesinenter faciat, per ministros suos operatur, et ideo
semper principium et fons remanet eorum vitae unitatis. Presbyteri ergo
suae vitae unitatem consequentur sese Christo coniungentes in agnitio-
ne voluntatis Patris et in dono sui ipsius pro grege sibi commisso. 22 Sic
Boni Pastoris partes agendo, in ipso caritatis pastoralis exercitio invenient
vinculum perfectionis sacerdotalis ad unitatem eorum vitam et actionem
redigens. Haec quidem pastoralis caritas 23 maxime profluit a Sacrificio
Eucharistico, quod ideo centrum et radix totius vitae Presbyteri exstat,
ita ut quod in sacrificali ara agitur, sacerdotalis animus in se referre stu-
deat. Hoc autem obtineri nequit, nisi ipsi sacerdotes in mysterium Chri-
sti oratione semper intimius penetrent,
i Ut unitatem vitae suae etiam concrete verificare valeant, omnia in-
cepta sua considerent probantes quae sit voluntas Dei, 24 quae nempe
sit inceptorum cum normis evangelicae missionis Ecclesiae conformitas.

[82] Fidelitas enim erga Christum a fidelitate erga Ecclesiam suam seiungi ne-
quit. Pastoralis ergo caritas postulat ut Presbyteri, ne in vacuum cur-
rant, 25 in vinculo communionis cum Episcopis et cum aliis in sacerdotio
fratribus semper laborent. Hac ratione agentes, Presbyteri propriae vitae
unitatem invenient in ipsa missionis Ecclesiae unitate, sicque cum Do-
mino suo, et per Eum cum Patre, in Spiritu Sancto, unientur, ut possint
consolatione repleri et superabundare gaudio. 26

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

181

II - Peculiares exigentiae spirituales in vita Presbyteri [82]

15. [ Humilitas et oboedientia]. Inter virtutes quae ministerio Pre-
sbyterorum maxime requiruntur, nominanda est illa dispositio animi qua
semper parati sunt non suam voluntatem quaerere, sed voluntatem Eius
qui misit eos. 27 Divinum enim opus ad quod implendum a Spiritu Sancto
assumpti sunt, 28 omnes humanas vires humanamque sapientiam trascen-
dit; nam « infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia » ( 1 Cor. 1, 27).
Propriae igitur infirmitatis conscius, verus Christi minister in humili-
tate laborat, probans quid sit beneplacitum Deo, 29 atque, veluti alliga-
tus Spiritu, 30 ab Illius voluntate in omnibus ducitur, qui omnes homines
vult salvos fieri; quam voluntatem in cotidianis rerum adiunctis detegere
et exsequi potest, humiliter inserviendo omnibus qui ei, in munere
sibi commisso et in multiplicibus vitae suae eventibus, a Deo concrediti
sunt.

Ministerium autem sacerdotale, cum sit ministerium ipsius Eccle-
siae, nonnisi in communione hierarchica totius corporis adimpleri potest.
Caritas ergo pastoralis Presbyteros urget ut, in hac communione agentes ,
voluntatem propriam per oboedientiam servitio Dei ac fratrum dedicent,
in spiritu fidei accipientes et exsequentes quae a Summo Pontifice et a
proprio Episcopo necnon ab aliis superioribus praecipiuntur vel com-
mendantur; libentissime impendentes et superimpendentes seipsos 31 in
quocumque munere etiam humiliori et pauperiori quod ipsis concreditur.

Hac enim ratione necessariam unitatem servant et firmant cum fratribus
suis in ministerio, maxime autem cum eis quos Dominus rectores visi-
biles Ecclesiae suae constituit, et ad aedificationem operantur Corporis
Christi, quod « per omnem iuncturam subministrationis » crescit. 32 Haec
oboedientia, quae ad maturiorem libertatem filiorum Dei adducit, natura
sua exigit ut, dum, in suo munere adimplendo, caritate moti, vias novas
ad maius Ecclesiae bonum prudenter exquirzz/zT, Presbyteri incepta sua
fidenter proponant, et necessitudines gregis sibi commissi instanter ex-
ponant, parati semper ad illorum se subiiciendos iudicio, qui princeps in
Ecclesia Dei regenda munus exercent.

Hac humilitate et oboedientia responsabili et voluntaria Presbyteri
sese Christo conformant, sentientes in se quod et in Christo Iesu, qui
« semetipsum exinanivit formam servi accipiens ... factus oboediens us-
que ad mortem » ( Phil . 2, 7-9), et hac oboedientia inoboedientiam Adami [83]
devicit redemitque, testante Apostolo: « Per inoboedientiam unius ho-
minis, peccatores constituti sunt multi: ita et per unius oboeditionem,
iusti constituentur multi » ( Rom . 5, 19).

182

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[83]

16. [ Coelibatus amplexandus et ut donum aestimandus ]. Perfecta
et perpetua propter Regnum caelorum continentia a Christo Domino
commendata , 33 per decursum temporum et etiam nostris diebus a non
paucis christifidelibus libenter accepta et laudabiliter observata, ab Ec-
clesia speciali modo pro vita sacerdotali semper permagni hab ita est. Est
enim signum simul et stimulus caritatis pastoralis atque peculiaris fons
spiritualis foecunditatis in mundo. 34 Non exigitur quidem a sacerdotio
suapte natura, uti apparet ex praxi Ecclesiae primaevae 35 et ex tradi-
tione Ecclesiarum Orientalium, ubi praeter illos qui cum omnibus Epi-
scopis ex dono gratiae coelibatum eligunt servandum, sunt etiam optime
meriti Presbyteri coniugati; dum vero ecclesiasticum coelibatum com-
mendat, Sacrosancta haec Synodus, nullo modo absimilem illam disci-
plinam immutare intendit, quae in Orientalibus Ecclesiis legitime viget,
omnesque illos peramanter hortatur, qui in matrimonio presbyteratum
receperunt, ut, in sancta vocatione perseverantes, plene et generose vitam
suam gregi sibi commisso impende pergant , 36

Coelibatus vero multimodam convenientiam cum Sacerdotio habet.
Missio enim sacerdotis integra dedicatur servitio novae humanitatis, quam
Christus, victor mortis, per Spiritum suum in mundo suscitat, quaeque
originem suam « non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque
ex voluntate viri, sed ex Deo » (Io. 1 , 13) habet. Per virginitatem autem
vel coelibatum propter Regnum caelorum servatum, 37 Presbyteri nova
et eximia ratione Christo consecrantur , Ei facilius indiviso corde adhae-
rent, 38 liberius in Ipso et per Ipsum servitio Dei et hominum sese dedi-
cant, Eius Regno ac operi regenerationis supernae expeditius ministrant,
et sic aptiores jiunt qui paternitatem in Christo latius accipiant. Hoc
ergo modo, coram hominibus profitentur se velle indivise muneri sibi
commisso dedicari, fideles scilicet despondendi uni viro, illosque exhi-
bendi virginem castam Christo, 39 et sic arca num illud evocant connubi um
a Deo conditum et in futuro plene manifestandum quo Ecclesia unicum
Sponsum Christum habet™ Signum insuper vivum efficiuntur illius mun-
di futuri, per fidem et caritatem iam praesentis, in quo filii resurrectionis
neque nubent neque ducent uxores. 41

His rationibus in mysterio Christi Eiusque fissione fundatis, coeli-
batus, qui prius sacerdotibus commendabatur, postea in Ecclesia Latina
omnibus ad Ordinem sacrum promovendis lege impositus est. Quam
legislationem, ad eos qui ad Presbyteratum destinantur quod attinet,
Sacrosancta haec Synodus iterum comprobat et confirmat, confidens in
Spiritu donum coelibatus, sacerdotio Novi Testamenti tam congruum,

[84] liberaliter a Patre dari, dummodo qui sacerdotium Christi per Sacra-
mentum Ordinis participant, immo et universa Ecclesia, humiliter et

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

183

enixe illud expetant. Exhortatur etiam haec Sacra Synodus omnes Pre- 1 84 1
sbyterctf, qui sacrum coelibatum gratia Dei confisi libera voluntate secun-
dum exemplum Christi acceperunt ut, illi magno animo et toto corde
inhaer entes, atque in hoc statu fideliter persever antes, agnosc ant praecla-
rum illud donum, quod a Patre sibi datum est quodque a Domino tam
aperte extollitur, 42 necnon prae oculis habe<z^ magna mysteria, quae in
eo significantur atque adimplentur. Quo magis autem perfecta continen-
tia in mundo huius temporis a non paucis hominibus impossibilis repu-
tatur, eo humilius et perseverantius Presbyteri gratiam fidelitatis, num-
quam petentibus denegatam, una cum Ecclesia expostulabunt, cuncta
subsidia supernaturalia et naturalia insimul adhibentes, quae omnibus
praesto sunt. Normas praesertim asceticas quae ab experientia Ecclesiae
probantur et quae in mundo hodierno haud minus necessariae sunt, sequi
ne omittant. Rogat itaque haec Sacrosancta Synodus non solum sacer-
dotes, sed et omnes fideles, ut eis hoc pretiosum donum coelibatus sacer-
dotalis cordi sit, petantque omnes a Deo, ut Ipse illud donum Ecclesiae
suae semper abundanter largiatur.

17. [Habitudo ad mundum bonaque terrestria , et voluntaria pau-
pertas ] ]. Amicabili et fraterna conversatione inter se et cum ceteris homi-
nibus, discere valent Presbyteri valores humanos colere et bona creata
tamquam Dei dona aestimare. Versantes in mundo sciant tamen sem-
per se secundum verbum Domini Magistri nostri non esse de mundo. 43
Utentes ergo mundo tamquam non utentes, 44 pervenient ad illam liberta-
tem, qua liberati ab omni cura inordinata dociles fiunt ad vocem divinam
in vita cotidiana audiendam. Ex hac libertate et docilitate excrescit
discretio spiritualis qua recta habitudo ad mundum bonaque terrestria
invenitur. Quae habitudo ideo pro Presbyteris magni est momenti, quia
missio Ecclesiae in medio mundo adimpletur et quia bona creata pro-
fectui personali hominis prorsus sunt necessaria. Grati ergo sint pro
omnibus, quae eis Pater caelestis ad vitam recte peragendam largitur.
Discernant tamen oportet in lumine fidei omnia, quae eis occurrant, ut
ad rectum usum bonorum Dei voluntati respondentem ducantur et quae
missioni suae sunt obnoxia respuant.

Sacerdotes enim, quippe quorum Dominus sit « pars et hereditas »

( Num . 18, 20), bonis temporalibus uti debent tantummodo eos in fines,
ad quos iuxta Christi Domini doctrinam Ecclesiaeque ordinationem
eadem destinari licet.

Bona ecclesiastica proprie dicta, secundum rei naturam, ad normam
legum ecclesiasticarum sacerdotes, adiuvantibus quatenus fieri possit
peritis laicis moderentur, atque eadem destinent semper eos in fines ad

184

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[84] quos prosequendos Ecclesiae licet bona temporalia possidere, videlicet ad

[85] cultum divinum ordinandum, ad honestam cleri sustentationem procuran-
dam, necnon ad opera sacri apostolatus vel caritatis, praesertim erga ege-
nos, exercenda. 45 Bona autem quae occasione exercitii alicuius ecclesia-
stici officii sibi comparant, salvo iure particulari, 46 Presbyteri, non secus
ac Episcopi, adhibeant imprimis ad suam honestam sustentationem et
ad officiorum proprii status adimpletionem; quae vero supersint, in bonum
Ecclesiae vel in opera caritatis destinare velint. Itaque officium eccle-
siasticum ne quaestui habeant neve redditus ab eo provenientes in propriae
rei familiaris amplificationem impendant. 47 Quare sacerdotes, nequa-
quam divitiis cor apponentes, 48 omnem cupiditatem semper vitent et ab
omni specie mercaturae sedulo abstineant.

Immo ad paupertatem voluntariam amplexandam invitantur, qua
Christo manifestius conformentur, et ad sacrum ministerium promptiores
fiant. Christus enim propter nos egenus factus est, cum esset dives, ut
Illius inopia divites essemus. 49 Apostoli autem exemplo suo testificati sunt
gratuitum Dei donum gratis dandum esse, 50 scientes et abundare et penu-
riam pati. 51 Sed et aliqualis rerum communis usus, ad instar bonorum
communionis quae in historia primaevae Ecclesiae extollitur, 52 caritati
pastorali optime viam sternit; et per eam vivendi formam Presbyteri lau-
dabiliter ad praxim reducere possunt spiritum paupertatis qui a Christo
commendatur.

Spiritu ergo Domini ducti, qui Salvatorem unxit et evangelizare pau-
peribus misit, 53 Presbyteri, necnon et Episcopi, omnia illa vitent quae
pauperes quolibet modo avertere possent, prae ceteris Christi discipulis
omnem speciem vanitatis in suis rebus seponentes. Habitationem suam
ita disponant, ut haec nemini impervia appareat et ut nemo umquam,
etiam humilior, eam frequentare vereatur.

III - Subsidia pro Presbyterorum vita

18. [ Subsidia vitae spiritualis fovendae]. Unionem cum Christo ut
ih omnibus vitae adiunctis fovere valeant, Presbyteri, praeterquam exer-
citio conscio ministerii sui, gaudent mediis communibus et particulari-
bus, novis et veteribus, quae Spiritus Sanctus in Populo Dei suscitare
numquam destitit et quae Ecclesia ad suorum membrorum sanctifica-
tionem commendat, immo aliquando et iubet. 54 Prae omnibus spiritua-
libus subsidiis illi eminent actus, quibus christifideles ex duplici mensa
Sacrae Scripturae et Eucharistiae Verbo Dei nutriuntur; 55 quanti mo-
menti sit eorum assidua frequentatio pro sanctificatione Presbyterorum
propria neminem latet.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

185

Christo Salvatori et Pastori intime uniuntur sacramentalis gratiae mi- [85]
nistri per fructuosam Sacramentorum receptionem, speciatim in frequenti
Poenitentiae sacramentali actu, quippe qui, cotidiana conscientiae di-
scussione praeparatus, necessariam cordis conversionem ad Patris mise-
ricordiarum amorem tantopere foveat. Sub lumine fidei lectione divina [86]
enutritae, possunt Dei voluntatis signa et Eius gratiae impulsus in variis
vitae eventibus sedulo inquirere, et ita missioni suae in Spiritu Sancto
assumptae doci lior es in dies fieri. Talis docilitatis mirum exemplum in
Beata Maria Virgine semper inveniunt, quae, a Spiritu Sancto ducta,
seipsam mysterio hominum Redemptionis totam devovit; 56 quam Summi
et Aeterni Sacerdotis Matrem et Apostolorum Reginam, atque ministerii
sui praesidium, Presbyteri filiali devotione et cultu venerentur ac diligant:

Ad suum ministerium cum fidelitate adimplendum, colloquium coti-
dianum cum Christo Domino in visitatione et personali cultu Sanctissi-
mae Eucharistiae sibi cordi sit ; recessui spirituali libenter vacent atque
directionem spiritualem magni habeant. Multimodis, speciatim per pro-
batam orationem mentalem et varias precum formas, quas libere eligunt,
Presbyteri quaerunt et a Deo enixe rogant illum verae adorationis spi-
ritum, quo ipsi, simul cum plebe sibi commissa, intime se cum Christo
Novi Testamenti Mediatore uniant, et ita tamquam filii adoptionis cla-
mare possint: « Abba, Pater » (Rom. 8, 15).

19. [ Studium et scientia pastoralis ]. Presbyteri ab Episcopo in sacro
ritu Ordinationis admonentur ut « sint maturi in scientia » et sit doctrina
eorum «spiritualis medicina populo. Dei». 57 Scientia autem ministri
sacri sacra esse debet, quia e sacro fonte desumpta et ad sacrum finem
directa. Praeprimis itaque hauritur ex lectione et meditatione Sacrae
Scripturae, 58 sed et studio Sanctorum Patrum et Doctorum aliorumque
Traditionis monumentorum fructuose nutritur. Praeterea, ad aptas re-
sponsiones reddendas quaestionibus ab hominibus huius aetatis, agitatis ,
Presbyteri bene noscant oportet Magisterii ac praecipue Conciliorum ac
Romanorum Pontificum documenta, atque consulant optimos et probatos
scientiae theologicae scriptores. ■■■■• . . v /

Cum vero nostris temporibus cultura humana et etiam scientiae sa-
crae novo gressu progrediantur, incitantur Presbyteri ut scientiam suam
de divinis et humanis apte et sine intermissione perficiant, atque ita ad
colloquium cum coaetaneis opportunius ineundum se praeparent. -

Quo facilius Presbyteri in studia incumbant et methodos evangeli-
zationis et apostolatus efficacius addiscant, omni cura ipsis opportuna
subsidia comparentur, cuiusmodi sunt institutio, iuxta cuiusque territorii
condiciones, cursuum vel congressuum, erectio centrorum pastoralibus

186

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[86] studiis destinatorum, constitutio bibliothecarum et apta per personas
idoneas studiorum moderatio. Considerent insuper Episcopi singuli aut
inter se uniti modum opportuniorem efficiendi ut omnes sui Presbyteri,
statis temporibus, maxime autem paucos post annos ab eorum ordina-
tione, 59 frequentare possint cursum, quo ipsis praebeatur occasio cum
ad pleniorem methodorum pastoralium et scientiae theologicae cognitio-
nem acquirendam, tum ad vitam spiritualem roborandam et ad mutuo

[87] experientias apostolicas cum fratribus communicandas. 60 His aliisque aptis
subsidiis peculiari cura iuventur etiam neoparochi et illi qui novo pasto-
rali operi addicuntur, vel qui in aliam dioecesim vel nationem mittuntur.

Tandem solliciti erunt Episcopi ut aliqui ad profundiorem rerum
divinarum scientiam se dedicent , ut numquam desint magistri ad clericos
instituendos idonei, ut reliqui sacerdotes et fideles iuventur ad necessa-
riam sibi doctrinam comparandam, ut que sanus in sacris disciplinis fo-
veatur progressus, qui Ecclesiae prorsus est necessarius.

20. [Aequa remuneratio Presbyteris providenda ]. Servitio Dei de-
diti in implendo officio sibi commisso, digni sunt Presbyteri qui aequam
recipiant remunerationem, quia « dignus est operarius mercede sua »
( Lc . 10, 7), 61 atque «Dominus ordinavit iis, qui Evangelium annuntiant,
de Evangelio vivere» ( 1 Cor. 9, 14). Quapropter, quatenus aequae Pre-
sbyterorum remunerationi non aliunde provisum fuerit, ipsi fideles, quip-
pe in quorum bonum Presbyteri operam impendant, vera obligatione te-
nentur curandi ut eisdem necessaria ad vitam honeste et digne ducendam
subsidia procurari valeant. Episcopi autem de hac eorum obligatione fide-
les monere tenentur et curare debent, sive singuli pro sua quisque dioe-
cesi, sive aptius plures simul pro communi territorio, ut normae insti-
tuantur, quibus debite consulatur honestae sustentationi eorum qui in
Populi Dei servitium aliquo munere funguntur vel functi sunt. Remu-
neratio autem ab unoquoque percipienda, ratione quidem habita tum
ipsius muneris naturae tum locorum temporumque condicionum, funda-
mentaliter eadem sit pro omnibus in iisdem adiunctis versantibus, eorum
condicioni sit congrua et eis praeterea tribuat facultatem non solum de-
bite providendi remunerationi eorum qui servitio Presbyterorum se de-
dicant, sed etiam indigentibus per seipsos aliqua ratione subveniendi,
quod ministerium erga pauperes, iam a primis suis exordiis, magno sem-
per in honore Ecclesia habuit. Haec remuneratio insuper talis sit, quae
Presbyteris permittat quotannis debitum et sufficiens habere feriarum
tempus, quod quidem, ut Presbyteri habere valeant, Episcopi curare
debent.

Officio vero, quod sacri ministri adimplent, praecipuum momentum

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

187

tribuere oportet. Quare systema sic dictum beneficiale relinquatur aut [87]
saltem ita reformetur ut pars beneficialis, seu ius ad redditus ex dote offi-
cio adnexos, habeatur tamquam secundaria, et princeps in iure tribuatur
locus ipsi officio ecclesiastico, quod quidem deinceps intellegi debet
quodlibet munus stabiliter collatum in finem spiritualem exercendum.

21. [Massae bonorum communes constituendae atque praevidentia
socialis in favorem Presbyterorum ordinanda ]. Prae oculis semper ha-
beatur exemplum credentium in primaeva Ecclesia hierosolymitana, in
qua « erant illis omnia communia » {Act. 4, 32), « dividebatur autem sin-
gulis prout cuique opus erat» {Act. 4, 35). Summopere itaque congruit [88]
ut, in regionibus saltem in quibus cleri sustentatio penitus aut magna
ex parte a fidelium oblationibus pendet, bona in hunc finem oblata colli-
gat institutio quaedam dioecesana, quam administrat Episcopus adiu-
vantibus sacerdotibus delegatis et, ubi utilitas id suadeat, etiam laicis
in re oeconomica peritis. In votis quoque est ut praeterea, quantum fieri
possit, in singulis dioecesibus vel regionibus constituatur massa bono-
rum communis, qua valeant Episcopi aliis obligationibus erga personas
Ecclesiae deservientes satisfacere variisque dioecesis necessitatibus oc-
currere, quaque etiam valeant dioeceses divitiores adiuvare pauperiores,
ut illarum abundantia harum inopiam suppleat. 62 Quae etiam massa com-
munis imprimis constituatur oportet ex bonis a fidelium oblationibus,
sed ex aliis quoque fontibus, iure determinandis, provenientibus.

In nationibus praeterea ubi praevidentia socialis in favorem cleri
nondum apte ordinata est, curent Conferentiae Episcopales ut, attentis
semper legibus ecclesiasticis et civilibus, habeantur sive instituta dioe-
cesana, etiam inter se foedarata, sive instituta pro variis dioecesibus si-
mul constituta sive associatio pro toto territorio condita, quibus, sub
vigilantia Hierarchiae, satis provideatur tum congruenti praecaventiae
et adsistentiae sanitariae, quam vocant, tum debitae sustentationi Presby-
terorum qui infirmitate, invaliditate aut senectute laborant. Sacerdotes
vero instituto erecto opem ferant, moti spiritu solidarietatis erga fratres
suos, communicantes tribulationibus eorum, 63 simul considerantes se
ita, sine anxietate de sorte futura, alacriore sensu evangelico pauperta-
tem colere atque animarum saluti penitus se tradere posse. Satagant au-
tem ii, ad quos spectat, ut eadem diversarum nationum instituta inter
se colligantur, ut firmius robur consequantur latiusque propagentur.

188

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 88 ] NOTAE

1 Cf. 2 Cor. 12, 9.

2 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Ad catholici sacerdotii 20 dec. 1935: A.A.S., 28

(1936), p. 10.

3 Cf. Io. 10, 36.

4 Cf. Lc. 24, 26.

5 Cf. Eph. 4, 13.

6 Cf. 2 Cor. 3, 8-9.

7 Cf. inter alia: ’

S. Pius X, Exhortatio ad clerum Haerent animo, 4 aug. 1908: S. Pii X Acta,
vol. IV (1908), p. 237 ss.

Pius XI, Litt. Encycl. Ad catholici sacerdotii, 20 dec. 1935: A.A.S., 28 (1936),
p. 5 ss.

Pius XII, Adhort. Ap. Menti Nostrae, 23 sept. 1950: A.A.S., 42 (1950),
p. 657 ss.

Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Sacerdotii Nostri primordia, 1 aug. 1959: A.A.S,.

51 (1959), p. 545 ss.

[ 89 ] 8 Cf. S. Thomas, Summa Theol., II-II, q. 188, a. 7.

9 Cf. Hebr. 3, 9-10.

10 Cf. Act. 16, 14.

11 Cf. 2 Cor. 4, 7.

12 Cf. Eph. 3, 9.

13 Cf. Pont. Rom., « De Ordinatione Presbyteri ».

14 Cf. Missale Romanum, Oratio super oblata dominicae IX post Pentecosten.
13 « Quaelibet enim Missa, etsi a sacerdote privatim celebratur, privata tamen

non est, sed actus Christi et Ecclesiae; quae quidem Ecclesia in sacrificio, quod
offert, seipsam tamquam universale sacrificium discit offerre et unicam et infinitam
redemptricem sacrificii Crucis virtutem universo mundo ad salutem applicat. Una-
quaeque enim Missa quae celebratur, non pro aliquorum tantum sed pro totius
etiam mundi salute offertur (...) Paterne igitur et enixe commendamus sacerdotibus,
qui potissimum gaudium Nostrum et corona Nostra sunt in Domino, ut... quotidie
digne et devote Missam celebrent » (Paulus VI, Litt. Encycl. Mysterium Fidei,
3 sept. 1965: A.A.S. , 57 [1965], pp. 761-762). Cf. Conc. Vat. II, Const. Sacro-
sanctum Concilium, de Sacra Liturgia, 4 dec. 1963, nn. 26 et 27: A.A.S., 56 (1964),
p. 107.

16 Cf. Io. 10, 11.

17 Cf. 2 Cor. 1, 7.

18 Cf. 2 Cor. 1, 4.

19 Cf. 1 Cor. 10, 33.

20 Cf. Io. 3, 8.

21 Cf. Io. 4, 34.

22 Cf. 1 Io. 3, 16.

23 « Officium amoris pascere dominicum gregem » (S. Augustinus, Tract.
in Io., 123, 5: PL 35, 1967).

24 Cf. Rom. 12, 2.

25 Cf. Gal. 2, 2.

26 Cf. 2 Cor. 7, 4.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

189

27 Cf. Io. 4, 34; 5, 30; 6, 38.

28 Cf. Act. 13, 2.

29 Cf. Eph. 5, 10.

30 Cf. Act. 20, 22.

31 Cf. 2 Cor. 12, 15.

32 Cf. Eph. 4, 11-16.

33 Cf. Mt. 19, 12.

34 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 42:
A.A.S., 51 (1965), pp. 47-49.

35 Cf. 1 Tim. 3, 2-5; Tit. 1, 6.

36 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Ad catholici sacerdotii, 20 dee. 1935: A.A.S., 28
(1936), p. 28.

37 Cf. Mt. 19, 12.

38 Cf. 1 Cor. 7, 32-34.

39 Cf. 2 Cor. 11,2.

40 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, nn. 42
et 44: A.A.S., 51 (1965), pp. 47-49 et 50-51; Decretum Perfectionis caritatis, de
accommodata renovatione vitae religiosae, 28 oct. 1965, n. 12.

41 Cf. Lc. 20, 35-36; Pius XI, Litt. Encycl. Ad catholici sacerdotii, 20 dec.
1935: A.A.S., 28 (1936), pp. 24-28; Pius XII, Litt. Encycl. Sacra Virginitas,
25 mart. 1954: A.A.S., 46 (1954), pp. 169-172.

42 Cf. Mt. 19, 11.

43 Cf. Io. 17, 14-16.

44 Cf. 1 Cor. 7, 31.

45 Conc. Antioch., can. 25: Mansi 2, 1328; Decretum Gratiani, c. 23, C. 12,

q - i.

46 Hoc intellegitur praesertim de iuribus et consuetudinibus in Ecclesiis Orien-
talibus vigentibus.

47 Conc. Paris., a. 829, can. 15: M. G. H., Sect. III, Concilia, t. 2, pars 6
622; Conc. Trid., Sess. XXV, de reform., cap. 1.

48 Cf. Ps. 62, 11 Vg 61.

49 Cf. 2 Cor. 8, 9.

50 Cf. Act. 8, 18-25.

51 Cf. Phil. 4, 12.

52 Cf. Act. 2, 42-47.

53 Cf. Lc. 4, 18.

54 Cf. C.I.C., can. 125 ss.

55 Cf. Conc. Vat. II, Decretum Perfectionem caritatis, de accommodata reno-
vatione vitae religiosae, 28 oct. 1965, n. 6; Const. dogm. Dei verbum, de Divina
Revelatione, 18 nov. 1965, n. 21.

56 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 65:
A.A.S., 51 (1965), pp. 64-65.

57 Pont. Rom., « De Ordinatione Presbyteri ».

58 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Dei verbum, de Divina Revelatione,
18 nov. 1965, n. 25.

59 Hic causa idem non est ac cursus ille pastoralis, statim post ordinationem
perficiendus, de quo in Decreto Optatam totius, de institutione sacerdotali, 28 oct.
1965, n. 22.

190

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 90 ] Cf. Conc. Vat. II, Decretum Christus Dominus, de pastorali Episcoporum

munere in Ecclesia, 28 oct. 1965, n. 16.

61 Cf. Mt. 10, 10; 1 Cor. 9, 7; 1 Tim. 5, 18.

62 Cf. 2 Cor. 8, 14.

63 Cf. Phil. 4, 14.

[ 91 ] CONCLUSIO ET EXHORTATIO

22. Sacrosancta haec Synodus gaudia vitae sacerdotalis prae oculis
habens, etiam difficultates non praeterire potest, quas in hodiernae vitae
adiunctis patiuntur Presbyteri. Scit etiam quantum condiciones oeco-
nomicae et sociales, immo et hominum mores, transformantur, quan-
tumque ordo valorum in aestimatione hominum immutatur; Ecclesiae
ministri inde, immo et nonnumquam christifideles, in hoc mundo quasi
alienos ab ipso se sentiunt, anxie quaerentes quibusnam idoneis mediis
et verbis cum eodem communicare valeant. Nova enim quae fidei obstant
impedimenta, apparens peracti laboris sterilitas necnon acerba quam ex-
periuntur solitudo, eos in periculum adducere possunt ne animo depri-
mantur.

Mundum autem, qualis hodie dilectioni et ministerio Pastorum Ec-
clesiae concreditur, sic Deus dilexit, ut Filium suum Unigenitum pro ipso
daret. 1 Revera, mund^T hic, multis quidem peccatis detenta sed non
parvis etiam facultatibus praeditz/5. Ecclesia lapides vivos 2 praebet,
qui coaedificantur in habitaculum Dei in Spiritu. 3 Idem Spiritus Sanctus,
dum Ecclesiam impellit ut ad mundum huius temporis adeundum novas
vias aperiat, congruas quoque ministerii sacerdotalis accommodationes
suggerit ac fovet.

Meminerint Presbyteri se in opere exercendo numquam solos esse,
sed inniti omnipotenti Dei virtute; atque in Christum credentes, qui eos
ad Sacerdotium suum participandum vocavit, cum omni fiducia suo mi-
nisterio sese devoveant, scientes potentem esse Deum ut augeat in eis
caritatem . 4 Meminerint etiam fratres in sacerdotio, immo et fideles totius
mundi sibi socios habere. Cooperantur enim omnes Presbyteri in exse-
quendo Dei salutari proposito, mysterio scilicet Christi seu sacramento
abscondito a saeculis in Deo, 5 quod nonnisi paulatim ad effectum dedu-
citur, diversis conspirantibus ministeriis in aedificationem Corporis
Christi, donec Eiusdem compleatur aetatis mensura. Quae omnia, cum
abscondita sint cum Christo in Deo, 6 fide maxime percipi possunt. Fide
enim necesse est ambulare duces Populi Dei, exemplum sequentes fidelis
Abrahae, qui fide « oboedivit in locum exire, quem accepturus erat in here-
ditatem: et exiit, nesciens quo iret» ( Hebr . 11, 8). Revera mysteriorum

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

191

Dei dispensator assimilari valet homini in agro seminanti, de quo Do- [91]
minus dixit: «Et dormiat, et exsurgat nocte et die, et semen germinet,
et increscat dum nescit ille» ( Mc . 4, 27). Ceterum Dominus Iesus, qui
dixit: «Confidite, ego vici mundum» (Io. 16, 33), his verbis Ecclesiae
suae non promisit perfectam in hoc saeculo victoriam. Gaudet vero Sa-
crosancta Synodus quod terra Evangelii semine inseminata nunc multis [92]
in locis fructificat sub ductu Spiritus Domini, qui replet orbem terrarum,
quique in multorum cordibus sacerdotum atque fidelium spiritum vere
missiona lem excitavit. De quibus omnibus Sacrosancta Synodus univer-
sis orbis Presbyteris peramanter grates agit: «Ei autem, qui potens est
omnia facere superabundanter quam petimus, aut intelligimus, secun-
dum virtutem, quae operatur in nobis: Ipsi gloria in Ecclesia, et in Chri-
sto Iesu» ( Eph . 3, 20-21).

NOTAE

1 Cf. Io. 3, 16.

2 Cf. 1 Pt. 2, 5.

3 Cf. Eph. 2, 22.

4 Cf. Pont. Rom., « De Ordinatione Presbyteri ».

5 Cf. Eph. 3, 9.

6 Cf. Coi. 3, 3.

RELATIO [93]

DE SINGULIS NUMERIS CAPITIS III

Articulus I

In suffragatione de Articulo I Capitis III schematis « De ministerio
et vita Presbyterorum», die 12 novembris 1965, sequens exitus ap-

paruit:

Praesentes votantes 2.134

Placet 2.037

Non placet 2

Placet iuxta modum 95

Integer ergo Articulus I Capitis III, cum omnibus suis partibus, a
Congregatione Generali approbatus est. Omnes Modi, a Patribus intro-
ducti praevie examinati sunt a Subcommissione, deinde a Commissione
Plenaria iudicati.

192

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[93] AD NUMERUM 12

1 — Petunt quattuor Patres ut fere ubique in hoc numero, loco « Pre-

sbyteri» dicatur «Sacerdotes» (et sic iam in titulo articuli), et
ideo pag. 33, linn 2-6 dicatur: «Sacramento Ordinis Sacerdo-
tes Christo configurantur ... et aedificandum», supprimendo
verba « tamquam Ordinis episcopalis cooperatores ».

R. - — Non accipitur. Verbum « Sacerdotes » adhibetur quando ex-
presse loquendum est de Presbyteris et de Episcopis. Attamen,
quamvis quae de sanctitate dicuntur valeant, positis ponendis,
v:. etiam de Episcopis, schema de Presbyteris tractare debet (cf.
Prooemium). Insuper verba deleta necessaria sunt, et ratione
doctrinae et ratione petitionum plurimorum Patrum.

2 — Pag. 33, lin. 3. Loco «configurantur», ponatur «ordinantur»,

aut « destinantur », vel etiam « configurantur et destinantur »,
ne sacramentum Ordinis sumatur tamquam mera configuratio,
quae similitudinem unice insinuat (1 Pater).

R. — Ratio imaginis hic bene congruit; idea proposita in verbis
sequentibus enuntiatur.

[94] 3 — Pag. 33, lin. 8ss. Textus legatur: «...signum et donum acce-

perunt tantae vocationis et gratiae ut media infirmitate hu-
mana perfectionem prosequi...». Ratio: ne oblivioni dentur
verba S. Pauli: «Virtus in infirmitate...» (2 Cor. 13, 9 ss.)
(1 Pater).

R. — Admittitur quoad sensum, mutando tamen verbum « media »,
quod obscurum est, et dicendo: «ut vel in infirmitate humana,
perfectionem...».

4 — Pag. 33, lin. 8. Ratione maioris claritatis expungatur verbum

«tantae» (1 Pater).

R. — Stet textus. Ratio cogens non videtur.

5 — Pag. 33, linn. 13-15. Loco «peculiari ratione ordinantur sa-

cerdotes », dicatur « maiori ratione » (4 Patres), et « tenentur
sacerdotes» (1 Pater), ut vitetur occasio confusionis cum ipsa
Ordinatione sacramentali.

R. — Retineatur verbum «peculiari»; admittitur «tenentur», di-
cendo: « Ad illam vero perfectionem acquirendam peculiari
ration e. tenentur sacerdotes ... ».

6 — Pag. 33, lin. 15. Dicatur: «in Ordinis receptione Deo specia-

liter consecrati », quia in praecedenti sententia iam sermo fuit
de consecratione, nempe baptismali (1 Pater).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 193

R. — Satisfit intentioni scribendo: « qui Deo, in Ordinis receptione [ 94 ]
novo modo consecrati».

7 — Pag. 33, linn. 16-19. Ratione latinitatis scribatur: «...ut mi-

rab ile Eius opus , quod superna efficacitate universum hominum
convictum redintegravit, per tempora prosequi valeant » ( 1 Pa-
ter).

R. — Emendatio prima admittitur, non vero altera, quia verbum «pro-
sequi» adhibetur in lin. 23. Scribatur ergo: «...ut mirabi/e
opus Eius, quod superna efficacitate universum hominum con-
victum redintegravit, per tempora persequi valeant ».

8 — Pag. 33, linn. 16-19. Textus obscurus est, ideo dicatur: «...ef-

ficiantur, qui eorum ministerio utitur ut ad plenum effectum
per tempora deducant mirabile suum opus , quo homines cum
Patre et inter se conciliat » (2 Patres).

R. — De obscuritate sat provisum est, mutando « operam » in « opus »
et «consequi» in «persequi» (cf. Modum 7).

9 — Pag. 33, linn. 17-19 et 24-25. Expungantur verba: «quae su- [95]

perna efficacitate universum hominum convictum redintegra-
vit» et «utque humanae infirmitati carnis medeatur sanctitas
Illius ». Rationes sunt quia: a) sic indebite introducitur vel
insinuatur theoria Origenista de redintegratione universali;
b ) insuper, obscuritate laborat altera phrasis; c) utraque sen-
tentia gravat textum, qui stylistice melius sine illis sonaret (1
Pater).

R. — Negatur alteram phrasim Origenismum sapere. Ad primam
quod attinet, nihil aliud insinuat nisi sic dictam Redemptio-
nem obiectivam, quae in hominibus per tempora ad effectum
deducitur. Ceterum ad verbum desumpta est ex Litt. Encycl.

Pii XI, Ad catholici sacerdotii {A.A.S., 28 [ 1936], p. 10), inclusis
verbis supra vituperatis « mirabilem eius operam». Haec re-
ferentia, eaque sola (cf. Modum 14) in nota ponitur.

10 — Pag. 33, lin. 19 ad pag. 34, lin. 11:

a) Deleantur linn. 28-31, quia de sanctitate obiectiva et le-
gali loquuntur, prout requirebatur in Veteri Testamento, non
de sanctitate interna christiana (2 Patres).

b) Proponunt 12 Patres aliam redactionem pro toto textu,
incipiendo a pag. 33, lin. 19 usque ad pag. 34, lin. 11. Textus
sic sonaret: «Cum ergo omnis sacerdos, suo modo, Ipsius
Christi personam gerat, qui nobis factus est “sanctus, innocens,

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

impollutus, segregatus a peccatoribus” ( Hebr . 7, 26) quique
“dedit semetipsum pro nobis ut nos redimeret ab omni ini-
quitate, et mundaret sibi populum acceptabilem, sectatorem
bonorum operum” (Jit. 2. 14), particulari quoque gratia dita-
tur, ut inserviendo seseque devovendo plebi commissae et uni-
verso Populo, in dies magis caritate Ipsius Pastoris et Episcopi
animarum nostrarum informetur huiusque caritatis fructus in
tota sua vita ferat». Rationes: 1) in schemate aliqua distinctio
adesse videtur inter perfectionem individualem (pag. 33, linn. 19-
27) et perfectionem pastoralem (pag. 34, linn. 6-11); 2) textus
propositus clarius exprimit omnem sanctitatem specifice sa-
cerdotalem specifice profluere e sanctitate unici Pontificis Novi
Testamenti; 3) citatio ex Lev. 21 , 8 non congruit, propter ra-
tionem in 1) allatam.

c) Duo Patres proponunt ut expungatur totum incisum a
pag. 33, lin. 32 ad pag. 34, lin. 15, et restituatur pars omissa
prioris textus, pag. 33, linn. 15-21. Rationes: omittendo pa-
ragraphum priorem, introducitur conceptus sanctitatis obiecti-
vae, iuxta quem omnes sacerdotes sancti essent ipsa consecra-
tione sacramentali, et amplius sanctificarentur per solum mini-
sterium sacrum, neglecto omni conatu interno. Sic substantia-
liter mutatus est textus a Patribus approbatus. Quoad con-
nexionem inter sanctitatem et ministerium sat alibi providetur
(nn. 15, 17, etc.).

d) Unus Pater aliquas mutationes proponit in pag. 34,
lin. 5ss., et introducit citationem ex 2 Cor. 19, 2, ad melius
extollendum momentum Crucis, et ad vitandam omnem spe-
ciem « triumphalismi » in modo cogitandi de sanctitate hominis.

Ad a) admittitur, et sic pro parte satisfit b).

Ad b) sententia esset nimis longa, et omitterentur allusio-
nes ad Io. 10, 36 et Lc. 24, 26, quae tamen sunt ad rem,
necnon mentio Spiritus Sancti (et Sanctificantis).

Ad c ) negatur ratio allata. Ceterum, excepta citatione ex
1 Cor. 9, 27 , textus prior nihil aliud dicebat ac textus emen-
datus, et iam agebat de sanctificatione per ministerium, secun-
dum postulata permultorum Patrum. Ut autem evidens sit in-
tentionem textus aliam esse ac eam, quae ei imputatur, in
pag. 34, lin. 8 haec addantur: «...a Christo missi, in seipsis
opera carnis mortificant et totaliter hominum servitio...».

Ad d) assumantur ex Modo proposito verba « et sic per pas-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

195

sionem intravit » (pag. 34, lin. 5), sine citatione ex 2 Cor. 12, [96]
9, cuius iam mentio fit (cf. Modum 3).

Textus ergo sic sonat: «Cum ergo omnis sacerdos, suo modo,
ipsius Christi personam gerat, particulari quoque gratia ditatur
ut, inserviendo plebi commissae et universo Populo Dei, Eius
perfectionem aptius prosequi possit, cuius partes sustinet, utque
humanae infirmitati carnis medeatur sanctitas Illius, qui nobis
factus est Pontifex “sanctus, innocens, impollutus, segregatus
a peccatoribus” ( Hebr . 7, 26). (...)

Christus, quem Pater sanctificavit seu consecravit et misit in
mundum (cf. Io. 10, 36), “dedit semetipusm pro nobis, ut nos
redimet ab omni iniquitate, et mundaret sibi populum accep-
tabilem, sectatorem bonorum operum (77/. 2, 14), et sic per
passionem intravit in gloriam suam (cf. Lc. 24, 26); simili modo
Presbyteri, unctione Spiritus Sancti consecrati et a Christo missi,
in seipsis opera carnis mortificant et hominum servitio totali-
ter se devovent, et sic in sanctitate qua in Christo ditati sunt,
ad perfectum virum (cf. Eph. 4, 13) progredi valent».

11 — Pag. 34, lin. 17. Proponunt 25 Patres ut dicatur, nonnullis
verbis omissis vel mutatis in formula, «cum Episcopo, qui est
perfector tam clericorum quam laicorum », cum referentia ad
Const. dogm. Lumen gentium (sic aiunt): revera, ut duo Pa- [97]
tres innuunt, ad Decretum Christus Dominus, de pastorali Epi-
scoporum munere in Ecclesia, cap. II, n. 15. Ratio: utile est in
memoriam Presbyterorum revocare hoc munus Episcopi proprii
erga sanctitatem cleri sui.

R. — Modus, sicut propositus est, nimis oneraret sententiam. Insu-
per provisum iam est in responsione ad Modum 78 Capitis II.

Pag. 34, lin. 23. Dicatur: « ... opus salutis explere possit, prouti
de facto evenit in Sacramentorum administratione », ut in tuto
ponatur doctrina de Sacramentis ex opere operato operantibus
(1 Pater).

Modus non accipitur. Haec doctrina evidenter subintellegitur.

13 — Pag. 34, lin. 28. Dicatur: «cum Apostolo verius dicere possz#/»,
quia: a) Apostolus loquitur de omnibus qui in statu sunt gra-
tiae; qualificatio verius necessaria est ne videamur distinguere
tantum inter Presbyteros de mortali peccato impoenitentes et
ceteros; b) humilitatem Presbyterorum attendere debemus (1
Pater).

12 —

R. —

196

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[97] R, _ Contextus clarus est. Dicatur tamen: « cum Apostolo dicere

valeant ».

14 — Pag. 34, lin. 34. Addatur: « ... hortatur omnes sacerdotes ut,

aptis adhibitis mediis ab Ecclesia commendatis, ad illam sem-
per...». Ratio est quia textus nimio optimismo laborat, et
taceri non debent condiciones a documentis SS. Pontificum
commendatae (1 Pater).

R. - — Accipitur Modus, cum referentia ad illa documenta, quae re-
vera iam citabantur pag. 48, sub nota 1: haec ergo nota trans-
feratur de pag. 33, lin. 19 ad finem incisi in Modo propositi.

15 — Pag. 34, linn. 34-37. Dicatur: «... vehementer hortatur omnes

sacerdotes, ut illam semper maiorem sanctitatem prae se ferant,
qua Christum pro grege suo et pro mundo praesentem reddunt
fideique christianae veritatem testificantur, illis imprimis vir-
tutibus insigniti, quae homines hodiernos convincunt, uti sunt
fides viva, spes firma atque in adversis fortitudo, caritas actuo-
sa, quae propria negligit aliorumque necessitatibus semper pa-
tet. Sic evad unt, in dies aptiora instrumenta in servitium to-
tius Populi Dei et omnium eorum, quos adiuvandos Deus eis
committit » (12 Patres).

[98] R, — Ideae expressae sparsim in schemate sufficienter inveniuntur.

Mutatio proposita mensuram simplicis « Modi » excedit, et
ideo non acceptatur.

16 — Pag. 34, lin. 37. Addatur: «... Populi Dei. Episcopi, quippe

qui omnium sibi concreditorum sint perfectores, sanctitatem
sui Presbyterii promoveant, aptis consiliis atque particularibus
etiam normis illud in eadem excolenda dirigentes ». Ratio con-
cordat cum ratione Modi 11 (4 Patres).

R. - — Iam provisum est in responsione ad Modum 1 1 .

AD NUMERUM 13

17 — Sermo fiat de B. Maria Virgine (4 Patres).

R. - — Alibi in schemate provisum est: cf. n. 18.

18 — Pag. 34, lin. 40. Loco «sanctitatem», dicatur «perfectam cari-

tatem ». Accuratius oportet distinguere inter sanctitatem, quae
primarie est sanctitas Christi in baptismate et in Ecclesia par-
ticipata, et perfectionem, quae magis ad exercitia hominis
spectat (1 Pater).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

197

R. — Non accipitur, ut respectus habeatur ad rationem eorum Pa- [98]
trum qui iam schema vituperant, et quidem iniuste, quia mo-
mentum curae propriae sanctimoniae debilitaretur.

19 — Pag. 34, lin. 41. Deleatur vox «triplex», quia superfluum esse

videtur definire theoriam de triplici munere (1 Pater).

R. — Admittitur, quamvis doctrina haec de facto sit doctrina Va-
ticani II. Dicatur: «munera sua», loco: «triplex suum mu-
nus ».

20 - — Pag. 34, lin. 41. Loco «Presbyteri», dicatur «Sacerdotes»

(4 Patres: cf. Mod. 1).

R. — Non admittitur.

21 — Pag. 35, lin. 1. Dicatur: «... ministri cum sint, curent legere

et audire Dei verbum...», quia audire quotidie verbum Dei
nimis onerosum et saepe impossibile est (1 Pater).

R. — Maneat textus: non agitur de auditione alicuius concionis, sed
de auditione verbi in lectione Scripturae et celebratione SS. Li-
turgiae.

22 — Pag. 35, linn. 19-22. Expungatur textus et loco eius reintro- [ 99 ]

ducatur pars omissa textus prioris, linn. 9-14. Item, linn. 23-
43 pag. 35 et linn. 1-23 pag. 36 expungantur et reintroducatur
textus prior, pag. 35, linn. 15-33 ad pag. 36, linn. 5-23. Si
tamen phrases novae conservantur, iterum reponatur modus
subiunctivus. Quia a) nova forma introducta est nullo petente,
proprio marte Commissionis; b) per has variationes, Commis-
sio systematice intendit eliminare verae sanctitatis moralis no-
tionem, eam mutando in solam obiectivam et sacramentalem,
nullam dispositionem internam subiecti exigentem (2 Patres).

R. — Commissioni intentio prava false et gratuito imputatur. Multi
Patres petierunt ut pro posse vitetur modus exhortatorius, qui
forma subiunctiva introducitur. Maneat ergo textus a longe
maiori Patrum parte approbatus.

23 — Pag. 35, lin. 24. Loco «Presbyteri», dicatur «Sacerdotes»:

iidem 4 Patres ac in Modo 1.

R. - — Eodem modo respondetur. Maneat textus.

24 — Pag. 35, lin. 23. Loco «Sacramentorum ministri», dicatur

« Sacrorum ministri », quia in hodierno verborum usu, « sa-
cramentum » clare distinctum sensum a verbo «sacrificium»
habet (1 Pater).

198

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[99] R. — Non accipitur, quia in textu nulla ambiguitas habetur, et quia
Sacrificium Eucharisticum in ipso Altaris Sacramento cele-
bratur.

25 — Pag. 35, lin. 35. Loco «Presbyteri», dicatur «Sacerdotes»:

iidem 4 Patres ac in Modo 1.

R. — Eadem ratione ac in Modo 1, non admittitur.

26 — Ordo dictorum mutetur, ita ut numerus initium sumat in

pag. 35, lin. 23 ad pag. 36, lin. 4, et prosequatur cum bis
quae adsunt pag. 35, linn. 1-22; denique apponantur quae
habentur pag. 36, linn. 5-23. Ut firma maneant ea quae dicta
sunt in n. 4 de primatu celebrationis Eucharistiae in vita sa-
cerdotali (1 Pater).

R. — Non admittitur: numerus sequitur ordinem trium munerum
ut in schemate invenitur, quum nunc sermo fiat de requisitis
ac emolumentis horum munerum quoad sanctificationem Pre-
sbyteri. Totus ordo schematis deberet mutari, quod rationem
alicuius Modi excederet. Ordo iste est ordo exercitii, non ordo
ontologicae dignitatis.

[ 100 ] 27 — Pag. 35, linn. 30-35. Loco: «In mysterio Sacrificii... et ideo

eius celebratio...», dicatur: «Quia in mysterio... eius celebra-
tio...». Ita, contra errores grassantes, amplius commendatur
celebratio quotidiana (1 Pater).

R. — Non admittitur: cf. infra, Mod. 31.

28 — Pag. 35, lin. 33. Loco «exercetur», ponatur «exseritur». Sic

enim habent codices meliores (1 Pater).

R. — Non admittitur, donec Missale Romanum corrigatur ad melio-
res criticas lectiones: in praesenti rerum statu, Presbyteri, cum
correctione proposita, haud facile allusionem ad textum Mis-
salis recognoscerent. Insuper, sicut ipse fatetur Pater, Const.
De Sacra Liturgia sic textum Orationis citavit.

29 — Pag. 35, lin. 34:

a) Expungantur verba «etiam non praesente populo». Illa
verba contradicunt spiritui Articuli 27 Const. De Sacra Liturgia,
ubi petitur ut inculcetur celebrationem cum frequentia et
actuosa participatione fidelium esse praeferendam celebrationi
eorundem singulari et quasi privatae. Insuper, illa generalis
et absoluta affirmatio sonat sicuti quid inauditum in documen-
tis ecclesiasticis; a multis intelligeretur Concilium proponere
ut quid normale celebrationem sine ulla assistentia, ne quidem
acolythi requisiti. Illa documenta, sicuti sunt Const. De Sacra

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

199

Liturgia et Encycl. Litt. Mysterium fidei distinctiones congruas [100]
longe lateque afferunt. Cum autem ibi tantum breviter res tan-
gatur, simpliciter dicatur; « Missae celebratio cotidiana enixe
commendatur»; quod sufficit et omnibus requisitis satisfacit
(27 Patres).

b) Retineantur verba increpata (3 Patres).

R. — Textus caute (cf. supra Mod. 11) simul ac fortiter sanam expri-
mit doctrinam, sine praeiudicio ulteriorum explanationum. Ni-
hil aliud facit nisi rationem dare quare «celebratio cotidiana
enixe commendatur ». Addatur tamen in nota referentia ad
Const. De Sacra Liturgia , et conferatur Resp. ad Mod. 31.

30 — Pag. 35, lin. 34. Deleantur verba: «etiam non praesente po-

pulo », et addantur sequentia: « Et si absentia populi, ministro
excepto, non est ratio sufficiens ut sacerdos non celebret, ta-
men sollicitudinem habeat ut Missa celebretur coram multi-
tudine fidelium» (1 Pater), vel: «Caveant etiam ut ministrum
semper habeant secundum normas liturgicas » (1 Pater). Quia:
a) Clausula vituperata videtur commendare anomaliam, b ) Ma-
gis magisque in usu est celebratio sine ullo ministro, aliquando [101]
in condicionibus non dignis. Insuper est contra naturam dia-
logi ut celebrans ipse sibi ipsi respondeat « et cum spiritu
tuo». Concilium non debet problema dirimere unilateraliter;
si illud congrue tractare non potest, melius taceat.

R. — De abusibus providere debent Ordinarii. Cf. Resp. ad Mod.
sequentem.

31 — Pag. 35, lin. 34. Loco «etiam non praesente populo», scri-

batur «etiam privatim». Quia: a) expressio delenda infausta
videtur. Tacere non debemus valorem absolutum Sacrificii Mis-
sae, sed insimul vitare ne scandalum fratribus a nobis seiunc-
tis afferamus, dum credunt nos negligere praesentiam fide-
lium; b) Litt. Encycl. Mysterium fidei vitant expressionem
« etiam non praesente populo », et dicunt « privatim », ulterius
explanando quomodo Missa, sic dicta privata, revera « privata »
non sit (3 Patres).

Alius Pater proponit formulam: « quae, etiam non praesente
populo, eius nomine fit».

Alius: «etiam populo Dei tantummodo moraliter praesente».

Alii duo Patres: «et ideo eius celebratio cotidiana enixe
commendatur, etiam si privatim, solo ministro inserviente et
respondente celebranda esset».

200

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[101] Alius additionem proponit, nempe: « attentis tamen neces-
sitatibus et iustis desideriis fidelium ut Missae celebrationi in-
tersint », ne ansa praebeatur sacerdotibus sensu pastorali parum
imbutis, qui nimis facile sese excusant a celebratione coram
populo.

R. — Scribatur: « et ideo enixe commendatur eius celebratio coti-
diana, quae quidem etiam si praesentia fidelium haberi non
possit, actus est Christi et Ecclesiae » (et servatur referentia
ad Litt. Encycl. Mysterium fidei).

32 — - Pag. 35, linn. 34-35. Additiones diversae proponuntur:

a) « enixe commendatur, utpote ad promovendam sanctita-
tem sacerdotalem maxime idonea» (32 Patres);

b) «ad sanctificationem suam et pro totius mundi salute »
(1 Pater);

c ) « Quapropter omnino comprobatur sacerdotium mona-
chorum, qui, intra saepta monasterii Missas celebrantes, mu-
nus illud exercent, quo amplissima peculiarium gratiarum co-
pia ad salutem, tum ipsis, tum fideli populo et toti Ecclesiae,
tum universo mundo provenit» (cf. Litt. Encycl. Mysterium

[ 102 ] fidei, Romae, ed. Ancora, 1965, pag. 30). Ratio patet ex textu
proposito et ex periculo, quod e schemate oriri posset, dubia
vel perturbationes in mente nonnullorum monachorum excitan-
di circa rationes eorum ad Presbyteratum ordinationis (27 Pa-
tres);

d) « enixe commendatur, cum debita praeparatione et gratia-
rum actione », quia haec, proh dolor, parvipenduntur ab ali-
quibus, non sine detrimento eorum fervoris et populorum
aedificationis (1 Pater).

R. — Ad a) et b): hoc a toto contextu satis inculcatur. Non admit-
titur. Ad c ): quia, ex dictis in Prooemio, congrua congruis
referenda sunt, iam in textu providetur: revera additio pro-
posita, nihil aliud est quam aliquis « embolismus » eorum quae
in linn. 30-35 dicuntur. Ergo, non videtur necessarium. Ad d):
non admittitur: pertinet potius ad libros asceticos.

33 — Pag. 35, lin. 39. Loco «panem eucharisticum», dicatur: «ci-

bum (cf. Io. 6, 55)», ut usurpetur locutio verior et magis tra-
di tionalis (2 Patres).

R. — Admittitur. Dicatur: «qui se in cibum dat fidelibus».

34 — Pag. 35, lin. 39. Loco «panem eucharisticum», dicatur: « sa-

cramentaliter » (5 Patres).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 201

R. — Non admittitur, quia nec necessarium nec pulchrum: tota [102]

paragraphus evidenter de Sacramento Eucharistiae tractat.

35 — Pag. 35, lin. 41. Attentis expostulatis in Modo 38 Capitis II

additur textus: « ... uniuntur; quod speciali ratione efficiunt,
cum Sacramenti Poenitentiae fungendo muneri omnino sem-
perque paratos se ostendant quotiescumque id a fidelibus ra-
tionabiliter petitur. In officio...».

36 — Pag. 36, lin. 7. Addatur: « ... (cf. Io. 10, 11) sequentes quoque

praeclara exempla plurimorum sacerdotum qui decursu saecu-
lorum, etiam nostris temporibus, animam suam pro ovibus
suis dederunt». Ratio patet ex textu factisque omnibus notis
(1 Pater).

R. — Admittitur, et ad mentem. Scribatur: « ... (cf. Io. 10, 11),
parati quoque ad supremum sacrificium, exemplum sequentes
sacerdotum qui etiam hodiernis temporibus vitam suam po-
nere non renuerunt; educatores...».

37 — Pag. 36, lin. 8. Loco « fidei », dicatur « in fide », sicut in pag. 19, [ 103 ]

lin. 1 et pag. 57, sub litt. C (3 Patres).

R. — Admittitur: «Educatores in fide cum sint».

38 — Pag. 36, lin. 19. Addatur: «... (cf. 1 Cor. 10, 33) prompti

ad collaborandum cum aliis, etsi haec collabor atio conatus exi-
gat », quia haec forma « ascesis » pastoralis hodie frequens,
necessaria necnon sat onerosa est (6 Patres).

R. — Implicite dicitur in loco, et explicite in n. 8. Non ergo videtur
necessarium.

AD NUMERUM 14

39 — Pag. 36, lin. 35 ad pag. 37, lin. 17. Restituatur textus prior

approbatus. Ratio eadem est ac in Modo 22 (2 Patres).

R. — Admitti non potest. Ratio non valet. Praeterea textus prior
nondum erat a Concilio approbatus.

40 — Pag. 36, linn. 35-37. Dicatur: «Quam unitatem ministerii ope-

ratio maxime exigit et pietatis exercitiorum praxis nutrit et ro-
borat. Eam vero...». Rationes: a) formula negativa maxime
periculosa est; b) evidens est praxim exercitiorum pietatis ne-
cessariam esse, sine qua non potest obtineri unio cum Christo
de qua in sequentibus lineis agitur (1 Pater).

202

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[103] R. — Modus non accipitur. Rationi allatae satisfit addendo in lin. 37:

«... pietatis exercitiorum praxis, quantumvis ad eam fovendam
conferat, efficere potest » .

41 — Pag. 36, linn. 39-40. Addatur: «... sequentes Christi Domini

in oratione ad Patrem instantis vel etiam pernoctantis , cuius
cibus...». Ratio est quia textus passim videtur cuidam huma-
nismo nimis indulgere et ascesim supernaturalem minus com-
mendare (1 Pater).

R. — Sententia nimis oneraretur; mentio instantis orationis coarcta-
ret sensum huius pericopae, qui largior est. Ratio non videtur
vera. Ceterum iam nonnulli nostri Modi momentum ascesis
confirmant: cf. Modos 10, 14, 18 et 32 d.

42 — Pag. 37, linn. 7-12. Dicatur: «Sic Boni Pastoris partes agen-

do in exercitio muneris sublimis celebrationis Divini Sacrificii
Altaris necnon munerum caritatis pastoralis invenient vinculum

[ 104 ] perfectionis sacerdotalis ad unitatem eorum vitam et actionem
redigens. Haec quidem pastoralis caritas maxime profluit ab
ipso Sacrificio Eucharistico...» (1 Pater).

R. — Non admittitur: vinculum perfectionis non est in celebratione
Sacrificii, sed invenitur in exercitio caritatis : cf. Coi. 3, 14.
Insuper, vera quae sic dicenda proponuntur, iam inveniuntur
in sententia sequenti: «haec quidem ...».

43 — Pag. 37, linn. 11-12. Dicatur, ut in textu priori: «Haec autem

pastoralis caritas (...) profluit a Sacramento Altaris, quod
ideo...». Ratio est ne indulgeri videatur tendendae pietatem
ad Sacrificium reducendi, non ad Sacramentum, quod perma-
nenter adorationi fidelium praebetur (1 Pater).

R. — Non admittitur: ratio caritatis pastoralis maxime profluit a
Sacrificio Christi qua tali. De adoratione SS. Eucharistiae in
numeris 3 et 18 sermo expresse fit.

44 — Pag. 37, lin. 17. Dicatur: « ... nisi ipsi sacerdotes ad mysterium

Christi semper intimius penetrandum et clarius manifestandum,
orationi quotidie vacent et - exercitiis vitae spiritualis constan-
ter sese reficiant, et sacramentali confessione sese purifcent».
Ratio est quia periculum instat non satis commendandi exer-
citia pietatis et sacramentorum frequentationem (1 Pater).

R. — Non admittitur, quia hic agitur de unitate vitae Presbyterorum.
Rationibus vero allatis satisfit in responsionibus ad Modos
circa n. 18 schematis.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

203

4 5 — Pag. 37, lin. 22. Dicatur: «... quae nempe sit inceptorum cum [104]

Ecclesiae evangel/ca missione et normis conformitas ». Ratio
est quia non ipsi Presbyteri iudicare possunt de normis: sunt
enim Ecclesiae ministri, non iudices (5 Patres).

R. — Difficultas, si adsit, non tolleretur, quia magis in verbo « pro-
bantes » poni videtur; attamen nullo modo commendatur Pre-
sbyteris abusus iudicii privati, sicut patet ex lineis sequentibus,
quae rationi allatae satisfacere videntur. Aliqua norma pra-
ctica tantum datur ad unitatem vitae in multis et diversis in-
ceptis servandam. Modus ergo non accipitur.

46 — Pag. 37, lin. 28. Loco «cum Episcopis» dicatur «cum Episco-

po proprio », quia Presbyter concrete vivere debet in commu-
nione non cum omnibus Episcopis, sed speciatim cum proprio
Episcopo: cf. in schemate pag. 34, lin. 17 et pag. 38, lin. 25
(8 Patres).

R. — Consulto tali modo scriptus est textus, quia revera multa de- [105]
mandantur Presbyteris, quae non solum ab Episcopo proprio
veniunt, sed etiam a collegialibus decretis vel monitionibus,
immo a Summo Pontifice.

47 — Pag. 37, lin. 25. Dicatur: «Pastoralis ergo caritas, natura sua

postulat ut... in vinculo communionis hierarchicae cum...».

Ratio est ut vinculatio manifestetur non solum verbis quae
horizontalitatem exprimant, sed etiam verticalitatem: cf. Lu-
men gentium, n. 21 (7 Patres).

R. — Non admittitur. Non adest communio hierarchica cum aliis
in sacerdotio fratribus. Idea intenta adest in contextu; insuper
de communione hierarchica pluries iam dicitur in schemate.

QUAESITUM

An placeat expensio Modorum facta a Commissione de disciplina cleri
et populi christiani circa Modos Articulum I Capitis III {nn. 12-14 )
respicientes?

204

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 106 ] RELATIO

DE SINGULIS NUMERIS CAPITIS III

Articulus II

In suffragatione de Articulo II Capitis III schematis « De mini-
sterio et vita Presbyterorum », die 13 novembris 1965, sequens exitus
apparuit: " '

N Praesentes votantes . . . . . 2.076

Placet . - . ..... . : • . . 1.434

Non placet . ... . . L . 11

Placet iuxta modum . . . . . . . 630

Vota nulla 1

Integer ergo Articulus II Capitis III, cum omnibus suis partibus, a
Congregatione Generali approbatus est. Omnes Modi, a Patribus in-
troducti, praevie examinati sunt a Subcommissione, deinde a Commis-
sione Plenaria iudicati.

MODI GENERALES

1 — 1 Pater radicat ea quae dicuntur iri nn. 15-17 esse nimis

timida, et optat textum magis firmum, in quo exigentiae pro
vita sanctificationis Presbyterorum clarius exprimantur.

1 Pater dolet quod ablata sit mentio explicita consiliorum
Evangelicorum.

1 Pater, e contra, vellet textum breviorem, in quo solum-
modo principia generalia darentur, remittendo particularia ad
Codicem luris Canonici.

R. — Hi Modi generaliores exigerent substantialem modificationem
totius textus, quod esset contra suffragationem in Aula con-
ciliari factam.

AD NUMERUM 15

2 — Pag. 37, lin. 39. Dicatur: «dispositio animi qua semper pa-

rati sunt», loco: «dispositio animi qua parati sunt semper»
(1 Pater).

R. — Admittitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

205

3 — Pag. 38, lin. 18 et ss. Dicatur: «Ministerium autem sacer- [107]

dotale, cum sit ministerium ipsius Ecclesiae, nonnisi in com-
munione hierarchica totius corporis adimpleri potest. Haec
vero communio Presbyteros urget ut voluntatem propriam per
oboedientiam... ». Ratio est quia fundamentum oboedientiae
non est caritas pastoralis, sed dependentia a voluntate Dei per
superiores hierarchicos manifestata (7 Patres).

R. — Modus admittitur, cum tamen parva modificatione; nam non
est omnino verum quod fundamentum oboedientiae non sit
caritas pastoralis; caritas enim est fons omnium virtutum, et,
in isto casu, est caritas, seu voluntas boni communis, quae
urget Presbyteros ad agendum in communione hierarchica.

Textus ergo sic sonet: «Ministerium autem sacerdotale, cum
sit ministerium ipsius Ecclesiae, nonnisi in communione hie-
rarchica totius corporis adimpleri potest. Caritas ergo pasto-
ralis Presbyteros urget, ut, in hac communione agentes , vo-
luntatem ... ».

4 — Pag. 38, lin. 18 et ss. Idem dicatur ac in modo praecedenti,

addendo tamen: «... natura sua nonnisi in communione hie-
rarchica ... ». Quae verba desumuntur ex Const. De Ecclesia,
n. 21 b (ubi tamen agitur de Episcopis) (9 Patres).

R. — Modus non admittitur, quia idea iam adest implicite in
textu.

5 — Pag. 38, lin. 22 et ss. Dicatur: «...per oboedientiam ser-
vitio Dei ac fratrum dedicent, communione activa voluntatis
cum Summo Pontifice et proprio Episcopo necnon aliis supe-
rioribus, in spiritu fidei accipient et exsequ entur quae ab
iisdem praecipiuntur ... ». Normae practicae oboedientiae sup-
ponunt dispositionem internam voluntatis, quae modo positivo
exprimitur verbis: «communione activa voluntatis»; prae-

terea his verbis nexus datur cum elaboratione oboedientiae
«adultae» et responsabilis quae in pag. 38, linn. 36-37, et in
pag. 39, linn. 4-5 invenitur (12 Patres).

R. — Idea iam sufficienter videtur exprimi verbis: voluntatem de-
dicent. Idea autem communionis exprimitur in Modo antea
admisso.

6 — Pag. 38, lin. 24. Addantur verba: «...quae a Summo Ponti-
fice, a legibus Ecclesiae ( canonicis et liturgicis) et a proprio
Episcopo...». Quia hodie talis oboedientia speciatim com-

[ 107 ]

[ 108 ]

206 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

mendanda est (44 Patres). Alia formula proponitur: «quae
a iure communi aut particulari, tum a Summo Pontifice et a
proprio Episcopo...» (1 Pater).

R. — Leges Ecclesiae non sunt nisi expressiones voluntatis sive
Romani Pontificis vel totius Collegii Episcoporum (si agitur
de iure communi), sive Episcoporum (si agitur de iure parti-
culari). Unde additio non videtur necessaria.

7 — Pag. 38, lin. 25. Deleantur verba: «necnon ab aliis superio-

ribus ». Ratio est quia Presbyter nullum alium superiorem
habet praeter Romanum Pontificem et proprium Episcopum
(1 Pater).

R. — Non admittitur, quia sunt revera alii superiores.

8 — Pag. 38, lin. 26. Addatur verbum: «...necnon ab aliis supe-

rioribus legitime praecipiuntur ... ». Ratio est quia Presbyte-
rorum obligationes merito in schemate indicantur, sed indi-
candum est quales reapse sunt, et simul, implicite saltem, eo-
rum iura determinari debent (5 Patres).

R. — Non admitittur Modus, quia hoc subintellegitur in textu.

9 — Pag. 38, lin. 36 et ss. Textus sic mutetur: «Haec oboedien-

tia exigit ut Presbyteri dum in suo munere adimplendo, vias no-
vas ad maius Ecclesiae bonum prudenter oxqoitunt, incepta
sua fidenter propon unt, et necessitudines ... exponunt, parati
sint ad illorum se subiiciendos iudicio, qui ...». Ratio est
quia textus uti iacet insistere videtur ante omnia in libera
initiativa sacerdotum, oboedientiam vero tantummodo indirecte,
et quasi per quandam concessionem (tamen!) commendare (9
Patres).

R. — Textus sic mutatur: « Haec oboedientia, quae ad maturio-
rem libertatem filiorum Dei adducit, natura sua exigit ut, dum,
in suo munere adimplendo, caritate moti, vias novas ad maius
Ecclesiae bonum prudenter exqui runt, Presbyteri incepta sua
fidenter proponant, et necessitudines gregis sibi commissi in-
stanter exponant, parati semper ad illorum se subiiciendos...».

AD NUMERUM 16

10 — Pag. 39, linn. 16-17. Dicatur: «Perfecta et perpetua propter
Regnum caelorum continentia...» (44 Patres).

R. — Modus accipitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

207

11 — Pag. 39, linn. 16-17. Addatur: «...continentia a Christo Do-

mino commendata (cf. Mt. 19, 12) per decursum temporum et
etiam nostris diebus a non paucis christifdelibus libenter ac-
cepta et laudabiliter observata ab Ecclesia speciali modo pro
vita sacerdotali...» (1 Pater).

R. — Modus accipitur. Sic enim illa perfecta continentia minus in-
tellegitur tamquam monopolium clericorum et religiosorum.

12 — Pag. 39, lin. 19. Dicatur: «...semper permagni habita est»

(1 Pater); vel «ab exordiis hab etur » (1 Pater).

R. — Dicatur: «semper permagni habita est».

13 — Pag. 39, linn. 22-23. Dicatur: «...Non exigitur quidem a sa-

cerdotio qua tali, uti apparet...» (2 Patres).

R. — Non admittitur. Textus est satis clarus.

14 — Pag. 39, linn. 23-24:

a) Addatur: «...uti apparet ex praxi apostolica (cf. 1 Tim.
3, 2-5; Tit. 1,6) et Ecclesiae primaevae necnon ex traditione ... »
(110 Patres).

b) Deleatur mentio praxeos Ecclesiae primaevae (1 Pater).

R. — Modo sub a) proposito satisfit, ita ut textus remaneat uti
iacet in schemate, sed in nota ponatur referentia ad 1 Tim.
3, 2-5 et Tit. 1, 6.

15 — Pag. 39, linn. 27-35:

a) Linn. 28-35 omittantur (93 Patres), propter diversas ra-
tiones: sive quia talia verba infirmant quae de coelibatu

eiusque convenientia dicuntur (71 Patres), sive quia non ex-
pedit ut Presbyteris coniugatis dentur consilia pro vita matri-
moniali, quae consilia de omnibus uxoratis valent (68 Patres),
sive quia suspicionem provocant circa adimpletionem officio-
rum status a Presbyteris orientalibus, et sic talia consilia of-
fensiva pro ipsis videntur (17 Patres). Postulant ut deleantur
tantum verba « optime meriti » 40 Patres. Unus Pater vult ut
deleatur verbum etiam in lin. 27, quia paritatem introducit in-
ter sacerdotes coniugatos et alios.

b) Tres Patres postulant ut deleantur tantum verba quae de
officiis vitae coniugalis dicuntur (linn. 30-32), quia haec of-
ficia in aliis documentis Concilii inveniuntur.

c) Volunt 17 Patres ut, manente textu, deleantur tantum-
modo verba: «in sancto matrimonio viventes» (linn. 29-30)
et «in sacerdotali vocatione perseverantes» (linn. 32-33).

[109]

208

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 110 ] d) Unus Pater vult ut omnia a lin. 28 ad finem paragraphi

ponantur in fine eiusdem numeri 16, pag. 41, lin. 16, hoc
modo: «Ecclesiarum Orientalium vero Presbyteros coniuga-
tos Sancta Synodus vehementer hortatur...» etc. Nam haec ver-
ba, uti nunc iacent, videntur interrumpere expositionem ratio-
num quibus coelibatus sacerdotalis commendatur.

e) Tres Patres postulant ut, in lin. 28, haec fiat additio:
«... Presbyteri coniugati, qui modo propriae condicionis ad uni-
cam sacerdotii perfectionem vertuntur. Hi omnes mysterium
sacrae liturgiae ministrantes, Ecclesiam ut virginem et sponsam
ita contemplantur, ut vitam sancti matrimonii clarius assumant
et omnibus fidelibus dent exemplum amoris, fidelitatis et ca-
stitatis ( ), necnon christianae educationis...». Ratio est quia
Presbyteratus coniugatorum, qualis in Oriente viget, altera for-
ma est presbyteratus, qui proprio valore per se gaudet. Coniu-
gati enim Presbyteri seligunt rationem sponsalem Ecclesiae
ostendere, sicut et coelibes rationem Eius virginalem. Praeterea
non expedit hic inducere exhortativum textum qui ad omnes fi-
deles coniugatos pertinet.

/) Postulant 5 Patres ut, post lin. 35 haec addantur fere ad
litteram ex Litt. Encycl. Ad catholici sacerdotii (A.A.S., 28 [ 1936] ,
pag. 28) desumpta: «Verba vero quae facimus ecclesiasticum
coelibatum commendantes non idcirco intellegi volumus, ac
si Nobis in mente esset absimilem illam disciplinam quodam-
modo improbare ac redarguere, quae in Orientales Ecclesias le-
gitime invecta est, sed e contra Sacrosancta haec Synodus eam
comprobat et confirmat ». Ratio est quia unilaterale videtur si
Concilium Oecumenicum pro comprobatione et confirmatione di-
sciplinae unius ritus loqueretur nec quidquam diceret de confir-
matione quoque et comprobatione disciplinae diversae aliorum ri-
tuum, quae non minus antiqua est et in Novo Testamento ra-
dices tam profundas habet quam alia disciplina. Ideo Conci-
lium Oecumenicum debet loqui cum aequitate de utraque.

g) Vult unus Pater ut dicatur Presbyteros coniugatos vivere
in matrimonio ante Ordinationem contracto.

R. — Ad a): tota pericopes non videtur posse deleri, quia esset muta-
tio substantialis textus a Concilio approbati.

Ad b)\ possunt deleri ea quae pertinent ad officia vitae coniu-
galis Presbyterorum in matrimonio viventium.

Ad c): haec verba partim emendantur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 209

Ad d): remaneat textus in loco, cum aliqua mutatione (cf. [H03
resp. ad /).

Ad e): additio proposita admitti nequit, theologice enim nec
dici neque insinuari potest Presbyteratum non esse omnino [ 111 ]
eiusdem rationis, sive sit in coniugatis sive non.

Ad /): haec verba partim assumuntur. w

Ad g): haec determinatio admittitur.

Textus ergo sic sonet: < : ;

« ...optime meriti Presbyteri coniugati: dum vero ecclesiasti-
cum coelibatum commendat, Sacrosancta haec Synodus nullo
modo absimilem illam disciplinam immutare intendit, quae in
Orientalibus Ecclesiis legitime viget, omnesque illos peramanter
hortatur, qui in matrimonio presbyteratum receperunt, ut, in
sancta vocatione perseverantes, plene et generose vitam suam
gregi sibi commisso impen der e pergant» (et in nota fiet refe-
rentia ad Litt. Encycl. Ad catholici sacerdotii, uti proponitur
sub /). •

16 — Pag. 39, linn. 36-37. Addatur: «...multimodam convenientiam

cum sacerdotio habet ut ab eo quasi a genuino fonte promanare
f/deatur». Ratio: ut roboretur affirmatio; rationes enim con-
venientiae aliquibus forsan nimis extrinsecae videbuntur (1
• Pater). '

R. — Modus admitti non potest. Si coelibatus a sacerdotio quasi a
fonte promanaret, omnes sacerdotes deberent necessario esse
coelibes, quod dici non potest.

17 — Pag. 39, lin. 37 ad pag. 40, lin. 8:

a) Hae lineae deleantur (8 Patres); non enim videtur ad rem
ratio in textu allata. Character spiritualis missionis sacerdotalis
non pessumdatur per condicionem matrimonialem sublecti. Prae-
terea verba Sancti Ioannis nullum nexum habent cum coelibatu
Presbyterorum. Ceterum quae dicuntur pag. 40, linn. 2-8 con-
venientiam coelibatus sacerdotalis fundant in testimonio con-
nubii Christi cum genere humano in Ecclesia; argumentum po-
tius in contrariam conclusionem inducere potest, ut patet ex
ipso Sancto Paulo ( Eph . 5, 25), secundum quem matrimonium
est Sacramentum amoris Christi erga suam Sponsam.

b) Pag. 40, lin. 2. Dicatur: «Presbyteri ergo per coelibatum
. intimam cum Christo unionem amoris habent » (1 Pater), vel

« Christo intimius consecrantur» (332 Patres), vel «intimius
as similantur et consecrantur» (1 Pater). Deinde textus prose-

210

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 111 ]

quatur: « missionem Eius qui in Ecclesia ...» (cf. rationes horum
Modorum in resp. ad Modum n. 21).

c ) Pag. 40, lin. 2. Dicatur: «Presbyteri ergo (vel enim),
per perfectam illam victoriam spiritus supra carnem (cf. Rom.
8 , 13 ), Deo amatori castitatis cariores effecti, facilius spiritualia

[ 112 ] percipiunt. Missionem Christi, qui in Ecclesia...». Ratio est:

1) bonum esse videtur affirmari coelibatum sacerdotalem esse
victoriam spiritus supra carnem, qua datur a Deo sensus per-
fectior rerum spiritualium (7 Patres); 2) ne nimis extenuetur
magna differentia inter Presbyteros coniugatos (de quibus tan-
tae laudes in initio paragraphi) et eos qui castitatem profitentur,
et sic melius ad spiritualia percipienda disponuntur (1 Pater).

d ) Pag. 40, lin. 2. Dicatur: «...habet. Ii ergo Presbyteri
qui coelibatum observant, missionem Christi...». Ratio est quia
haec redactio in memoriam revocat legem coelibatus suos effectus
non producere eo ipso quod exsistit aut ab auctoritate promul-
gatur, sed exclusive in quantum a Presbyteris revera observatur
(1 Pater).

R. — Ad a): Videtur textum non posse totaliter deleri, cum approba-
tus sit a maioritate Patrum. Ita tamen mutari debet, ut vitetur
impressio minoris aestimationis pro presbyteratu coniugatorum.
Cf. Lumen gentium, 44 et Decr. Perfectionem caritatis, 12.

Ad b)\ Modus admittitur. Verba tamen proposita aliquo mo-
do mutari debent, ne insinuetur consecrationem coelibatus inti-
miorem esse quam consecrationem quae ab ipsa Ordinatione con-
fertur. Hae duae consecrationes non possunt poni in eodem
ordine.

Ad c)\ Non videtur posse admitti: illa enim facilior perceptio
rerum spiritualium est fructus virtutis castitatis, haud vero ipsius
coelibatus qua talis. Praeterea minus congruit expressio «cario-
res Deo amatori castitatis effecti»: id enim quod carior Deo
reddit est gradus superior caritatis, qui haberi etiam potest in
matrimonio, ut evidens est.

Ad d ): Modus non admittitur, nam hic loquimur de coeli-
batu qua tali.

Textus ergo mutatur in quibusdam, uti dicitur post Mo-
dum 21.

18 — Pag. 39, lin. 37. Inseratur haec phrasis, vel alia similis: « ...cum
sacerdotio habet. Convenit enim imprimis cum ipso ob sublime
eius munus Deo in Persona Christi offerendi Sacrificium Passio -

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

211

nis et Mortis immaculati Agni pro vivis et defunctis in Altari.
Missio quoque sacerdotis...» (1 Pater).

R. — Modus non admittitur. Videtur enim affirmare quod Sacrificium
Missae non potest digne offerri nisi ab iis qui coelibatum ser-
vant. Praeterea videtur innuere quod exigentia coelibatus ideo
ab offerentibus Missam requiritur, quia illud quod offertur est
« immaculatus Agnus », quod aliquo modo supponit vitam ma-
trimonialem « maculare » uxoratos: quod certe admitti nequit.

19 — Pag. 40, linn. 5-6. Expungantur verba «atque testimonium so-

ciale ... sibi commissi» (1 Pater), quia sunt verba valde debilia
et non plene in veritate fundata: sunt enim loci ubi status coeli-
batarius spernitur, et contra status coniugalis magni habetur.

R. — Revera non agitur de testimonio reddendo circa dignitatem coe-
libatus, sed de natura muneris presbyteratus, qui totus dedi-
catur operi supernaturali quo fideles uni viro Christo despon-
dentur. Verbum tamen sociale deleri potest, ad mentem De-
creti Perfectionem caritatis, n. 12, ubi dicitur: « Sic ipsi coram
omnibus christifidelibus mirabile illud evocant connubium a
Deo conditum et in futuro saeculo plene manifestandum quo
Ecclesia unicum Sponsum Christum habet». Scribatur ergo:
«coram hominibus».

20 — Pag. 40, lin. 5. Addatur: «...coram mundo plenius adimplent

et aperte testificantur...» (1 Pater).

R. — Modus non admittitur, quia insinuat Presbyteros coniugatos
minus plene adimplere suum munus.

21 — Pag. 41, linn. 13-14. Hae lineae deleantur, eorumque loco scri-

batur: « ... neque ducent uxores (cf. Lc. 20, 35-36). Vita ergo
et ministerium Presbyterorum castitatem (vel virginitatem ) prop-
ter Regnum caelorum amplexan dam (cf. Mt. 19, 12) valde
suadent. In virginitate enim...» (289 Patres). Rationes hae
sunt: distinctio in textu proposita inter rationes theologicas et
pastorales convenientiae coelibatus directe contradicit Consti-
tutioni Lumen gentium et Decreto Perfectionem caritatis, de
accommodata renovatione vitae religiosae. In textu enim emen-
dato res actu ita proponuntur ac si unica vel principalis ratio
theologica coelibatus esset in eiusdem valore significandi et
testificandi, reliquae vero rationes essent tantummodo ordinis
practici et pastoralis. Iamvero in Constitutione Lumen gentium
haec conceptio, postulantibus 679 Patribus, dudum data opera
reiecta est (cf. schema constitutionis «De Ecclesia», 1964,

[112]

[ 113 ]

[ 114 ]

212 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Relatio de n. 44, pp. 162 et 163, C et D; et praesertim ibid.,
pag. 173, 5). Similiter in n. 12 Decreti Perfectionem caritatis,
de accommodata renovatione vitae religiosae, ubi agitur de ca-
stitate propter Regnum caelorum, eius valor theologicus prin-
cipalis haud reponitur in valore signi et testimonii sed praecise
in illis rationibus quae in textu schematis « De vita et mini-
sterio Presbyterorum», n. 16, deprimuntur ad ordinem mere
practicum. Quae contradictio evidenter nequit tolerari.

R. — Hic Modus considerari debet simul cum Modo 17, b ) de quo
supra, in quo 332 Patres postulant ut dicatur per coelibatum
Presbyterum Christo intimius uniri. Rationes quae ab his Pa-
tribus afferuntur eaedem sunt quae in isto modo inveniuntur
scilicet: iustificatio theologica coelibatus adaequate hauriri ne-
quit unice vel principaliter e ratione significandi et testificandi.
Profundior ratio coelibatus, e contra, consistit in intimiore
consecratione ad Christum, ex qua tandem valor signi utpote
consequentia profluit. Revera talis doctrina Const. Lumen gen-
tium, in n. 44 exponitur. Unde ordo dicendorum mutandus est.
Pro tota igitur paragrapho quae incipit in pag. 39, lin. 36, et
quae desinit in pag. 40, lin. 24, textus hoc modo scribatur:
«Coelibatus vere multimodam convenientiam cum Sacerdotio
habet. Missio enim sacerdotis integra dedicatur servitio novae
humanitatis, quam Christus, victor mortis, per Spiritum suum
in mundo suscitat, quaeque originem suam « non ex sanguini-
bus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex
Deo» (Io. 1, 13) habet. Per virginitatem autem vel coelibatum
propter Regnum caelorum servatum (cf. Mt. 19, 12), Presby-
teri nova et eximia ratione Christo consecrantur, Ei facilius
indiviso corde adhaerent (cf. 1 Cor. 7, 32-34), liberius in Ipso
et per Ipsum servitio Dei et hominum sese dedicant, Eius Regno
ac operi regenerationis supernae expeditius ministrant, et sic
aptiores fiunt qui paternitatem in Christo latius accipiant. Hoc
ergo modo, coram hominibus profitentur se velle indivise mu-
neri sibi commisso dedicari, fideles scilicet despondendi uni
viro, illosque exhibendi virginem castam Christo (cf. 2 Cor.
11 , 2 ), et sic arcanum illud evocant connubium a Deo conditum
et in futuro plene manifestandum quo Ecclesia unicum Spon-
sum Christum habet .* Signum insuper vivum efficiuntur

* In nota citatur Decretum Perfectionem cantatis, de accommodata renova-
tione vitae religiosae, n. 12, et Const. dogm. Lumen gentium, nn. 42 et 44.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

213

illius mundi futuri, per fidem et caritatem iam praesentis, in [114]
quo filii resurrectionis neque nubent neque ducent uxores (cf.

Lc.2 0,35-36)».

22 — Pag. 40, lin. 19. Dicatur «exhibent», loco «verificant» (1 Pa-

ter). Quia coelibatus est signum, non autem ipso facto verifi-
catio totalis donationis ad Deum.

R. — Iam provisum est in Modo praecedenti. Ceterum, debemus di- [115]
cere id quod coelibatus per se efficit, nec dicere de iis quae per
accidens contingunt.

23 — Pag. 40, linn. 16-24. Tollantur verba: facilius, expressius, libe-

rius, plenius. ... Nam hoc modo comparativo loquendi, non satis
in luce ponitur character definitivus et absolutus donationis
quae per coelibatum Deo fit. De Presbyteris non uxoratis solum-
modo dici potest quod indiviso corde, plene, absolute, operi
ministerii se dedicant (2 Patres).

R. — Modus non admittitur. Non potest dici quod Presbyteri coniu-
gati non plene suo muneri se dedicant.

24 — Pag. 40, lin. 20. Dicatur: «...liberius in ardentiorem Chrij^'

amorem et per Ipsum ...» (7 Patres).

R. — Modus non admittitur. Etsi coelibatus ducere possit ad arden-
tiorem Christi amorem, non possumus innuere quod non coeli-
bes talem amorem consequi non possunt, cum omnes christiani
ad perfectum amorem Christi vocentur. Cf. Const. De Ecclesia
Cap. V.

25 — Pag. 40, linn. 25-26. Dicatur: «in mysterio» (cum minusc.)

et «missione» (item). In lin. 29 loco «postulabatur», dicatur
«postulatus est», ad meliorem ordinem logicum (1 Pater); vel
«lege imposita est» (3 Patres).

R. — Modus admittitur; dicatur: «...ad Ordinem sacrum promo-
vendis lege impositus est ».

26 — Pag. 40, lin. 27. Loco «in Ecclesia Occidentali», dicatur «in

Ecclesia Latina» (2 Patres).

R. — Modus accipitur.

27 — Pag. 40, lin. 29. Dicatur: «Quam legislationem in Ecclesia

occidentali (vel latina) », ut omnino clare pateat legislationem
hanc valere pro sola Ecclesia latina, salvo iure in hac re Eccle-
siarum Orientalium (1 Pater).

R. — Modus non accipitur: cf. Modum 26.

214

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 115 ] 28 — Pag. 40, linn. 29-30. Addatur: «Quam legislationem in quan-

tum attinet eos qui ad Presbyteratum promovendi sunt », vel
« quoad Presbyteros et Episcopos », vel « pro Presbyteris », vel

[ 116 ] « quoad Presbyteros » vel expressiones similes. Ratio est quia
Const. De Ecclesia admittit diaconos uxoratos (35 Patres).

R. — Modus admittitur. Scribatur: « Quam legislationem, ad eos qui
ad Presbyteratum destinantur quod attinet , Sacrosancta...».

29 — Pag. 40, linn. 30-31.

a) Loco: «iterum comprobat et confirmat», dicatur: «non
immutat». Legislatio ecclesiastica de coelibatu sacerdotali om-
nino immutata ac intacta relinquenda est a Concilio ad hoc ut,
aliquando forsan mutatis circumstantiis, Summus Pontifex in
uno vel alio sensu positionem sumere possit, quin decisionibus
conciliaribus de hac momentosa re se opponat. Uno verbo: Con-
cilium legem vigentem non mutat et, quidquid sit de futuro,
mutatis adiunctis vel ingravescentibus ubique necessitatibus pa-
storalibus, Concilium totam rem potius curae et studio Summi
Pontificis relinquit. Iuxta enim prudentissimam decisionem
S. Pontificis quaestio haec non agitata est in aula conciliari. De-
bemus itaque vitare ne Concilium iterum comprobet et confir-
met quaestionem de qua nulla argumentatio fuit inter Patres
(123 Patres).

b) Addatur: « iterum comprobat, renovat, statuit atque con-
firmat » (2 Patres).

R. — Non admittitur, Ad a) esset mutatio substantialis textus huius
numeri, ubi coelibatus comprobatur et confirmatur, qui textus
iam a Concilio approbatus est. Rationes praeterea in Modo pro-
positae non valent; ad b) sunt additiones innecessariae.

30 — Pag. 40, lin. 33. Loco: « liberaliter a Patre dari», dicatur:

«a Deo, bonorum omnium largitore, non denegari». Quia at-
tento actuali defectu vocationum sacerdotalium, ubique terra-
rum existente, vox « liberaliter » falsum quemdam triumpha-
lismum sapere videtur. Concilii modus dicendi sit verus et so-
brius (1 Pater).

R. — Modus non accipitur. Deus enim sua dona abundanter largitur
iis qui, uti dicitur in textu, humiliter ea postulant.

31 — Pag. 40, linn. 31 et ss. Textus non loquatur de «dono» a Patre

dato. Si enim perfecta castitas est donum speciale (scilicet quod
non omnibus hominibus conceditur), non intelligitur quomodo

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

215

omnibus hominibus imponatur praeceptum «non moechabe- [H6]
ris » (1 Pater).

R. — Modus non accipitur. Agitur enim hic non de dono perfectae
castitatis (quae perfecta castitas etiam in uxoratis exigitur), sed
de dono perfectae continentiae, seu coelibatus. Hoc autem ab [ 117 ]
ipso Domino donum dicitur in Mt. 19, 11 (et non Mt. 19, 12
ut in textu).

32 — Pag. 40, lin. 36 et ss. Loco verborum quae a pag. 40, lin. 36

usque ad pag. 41, lin. 3 habentur, nova formula aliquantulum
mutata scribatur: «Exhortatur etiam haec Sacra Synodus omnes
Presbyteros qui sacrum coelibatum gratia Dei confisi libera
voluntate secundum exemplum Christi acceperunt ut, illi magno
animo et toto corde ivMditt entes, atque in hoc statu fideliter per-
s tvzrantes, agnos eant praeclarum illud donum, quod a Patre
sibi datum est quodque a Domino tam aperte extollitur (cf. Mt.

19, 11), necnon prae oculis Edaeant magna mysteria...». Quia:
a) exhortatio ad coelibatum custodiendum ne appareat velut con-
sequentia legis coelibatus ab Ecclesia latae; b) textus non debet
directe monere sacerdotes de officio perseverantiae in coelibatu,
quod legitime eos offendere posset; exhortatio esset efficacior
et minus offensiva si versaretur principaliter et directe non su-
per necessitatem perseverantiae sed super necessitatem agno-
scendi magnitudinem et significationem profundam doni vir-
ginitatis (9 Patres).

R. — Modus accipitur, et ad mentem.

33 — Pag. 40, linn. 37-38. Dicatur: «...qui ad Christi exemplum

prosequendum coelibatum gratia Dei confisi libera voluntate
ex lege Ecclesiae acceperunt ». Ne coelibatus in elemento mere
subiectivo fundamentum habere appareat (1 Pater).

R. — Modus non accipitur, quia non necessarius.

34 — Pag. 40, lin. 37. Dicatur: «qui hanc sublimem viam perfectae

castitatis», loco: «qui sacrum coelibatum». Ratio est quia
castitas sacerdotalis a nobis valde extolli debet; vox « coeliba-
tus » nimis iuridica et negativa apparet (2 Patres).

R. — Modus non accipitur. Expressio enim « castitas perfecta » non
est adaequata, cum virtus castitatis etiam a coniugatis perfecte
coli possit. Haec expressio consulto a Const. De Ecclesia omit-
titur, eiusque loco dicitur «perfecta continentia» (n. 42). Sic
etiam in Decreto De accommodata renovatione vitae religiosae

216

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 117 ] (n. 12); in hoc loco etiam vox «castitas» adhibetur, sed sem-
per in contextu ubi clare patet agi de illa speciali forma casti-
tatis «propter Regnum caelorum» quae est obiectum voti.

[ 118 ] 35 — Pag. 40, lin. 39. Addantur verba: « ... secundum exemplum

Christi, B. M. Virginis et Apostolorum, qui omnes Christum
sequentes vel virgines remanserunt vel omnia reliquerunt, ac-
ceperunt ...» (1 Pater).

R. — - Modus non accipitur. Gravat enim textum. Praeterea: a) non
potest dici de B. M. Virgine quod exemplum Christi sequta est;
b) de Apostolis non est omnino certum quod, si coniugati erant,
etiam uxores reliquerunt.

36 — « Pag. 40, lin. 41. Addatur: «...perseverent, conscii difficulta-

tum, sed agnoscentes... » (7 Patres).

R. — Modus non accipitur. De difficultatibus, agitur in pag. 41,
linn. 5 et ss. Iam provisum est in Mod. 32.

37 — Pag. 41, lin. 3. Deleantur verba «atque verificantur ». Coeli-

batus enim per se rationem signi habet (1 Pater).

R. — Modus non admittitur, quia coelibatus non est tantum signum
w.: sed specialis consecratio, in qua magna mysteria verificantur.
Claritatis autem causa, dicatur: «...quae in eo significantur
atque adimplentur. Quo magis...».

38 — - Pag. 41, lin. 5. Addatur: «...a non paucis hominibus, falsis

quidem sed speciosioribus rationibus impossibilis...» (1 Pater).
R. — Res patet ex contextu. Non admittitur.

39 - — Pag. 41, lin. 11. Addatur: «...cuncta subsidia supernaturalia et

naturalia insimul adhibentes, quae a Traditione Ecclesiae necnon
scientia psychologica commendantur. Inter illa vero reponi
debent... (ut in textu priori... » (3 Patres). ■ ,

R. — Haec deleta sunt quia inutiliter gravant textum. Non admittitur.

40 — Pag. 41, lin. 11. Addatur: «...quae omnibus praesto sunt,

immo et praesto manent etsi quis proh dolor aliquando ex fra-
gilitate defecerit. Rogat...... Aut hic aut alibi Concilium ani-
mum addat oportet iis qui defecerunt (quod saepius occulte ac-
cidit), neque sunt pauci qui tali modo deficiunt et tamen bonam
voluntatem servent (1 Pater).

R. — Modus non admittitur. Additio non est necessaria.

41 — Pag. 41, lin. 11. Addatur: «...quae omnibus praesto sunt,

humiliter etiam et prudenter normas asceticas fidelitatis tradi-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 21 7

tionaliter ab experientia Ecclesiae ut necessarias commendatas [U9]
et in mundo hodierno urgentiores ». Ratio est quia hoc quam
maxime et quam saepissime omnino negatur vel omittitur (2 Pa-
tres). :• :

R. — Modus admittitur, paucis verbis mutatis. Dicatur: « ...praesto
sunt. Normas praesertim asceticas quae ab experientia Ecclesiae
probantur et quae in mundo hodierno haud minus : necessa-
riae sunt \ sequi ne omittant».

42 — Pag. 41, lin. 14. Post verbum « sacerdotalis » addatur verbum

«maxime». Quia donum coelibatus est de illis rebus quae vel
maxime cordi sunt vel non sunt cordi (1 Pater).

R. — Additio non videtur necessaria, et idea in textu sufficienter
inculcatur.

43 — Pag. 41, lin. 16. Addatur: «...largiatur. Ad fovendam erga

virginitatem sive clericorum sive sacerdotum plenam animi
dispositionem, Sacra Synodus solemniter declarat coelibatus
legem in Ecclesia latina admittere tacitum perfectae atque per-
petuae castitatis votum » (1 Pater).

Huic modo accedit nota nostrae Commissioni transmissa a
Secretaria Status, quae sic sonat: « Appare opportuno proporre
che, per dare al celibato dei Clero il car attere ed il valore di un
atto pienamente libero compiuto in vista della ordinazione
sacerdotale, si introduca la emissione di un voto esplicito pub-
blico prima degli Ordini maggiori: voto esplicito cbe potrebbe
essere temporaneo per il Suddiaconato, e perpetuo per il Dia-
conato (o per il Presbiterato). Si potrebbe pure proporre cbe
ogni sacerdote rinnovi tale voto ogni anno il giorno dei Gio-
vedi Santo, prima di celebrare o di partecipare alia Santa Messa
che commemora la istituzione dei Sacerdozio e delPEucaristia ».

R. — Cum talis additio revera aliquid substantiale addat textui iam
a Concilio approbato, non videtur nostram Commissionem hoc
proponere valere. -■

AD NUMERUM 17

44 — Pag. 42, linn. 6-10. Dicatur: «Bona ecclesiastica proprie dic-
ta, secundum rei naturam, ad normam legum ecclesiasticarum,
sacerdotii.? vel laicis peritis moderentur, atque ... » (1 Pater).

Vel dicatur: «Bona ecclesiastica proprie dicta, secundum
rei naturam, ad normam legum ecclesiasticarum, a sacerdotii.?

218

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[120]

vel laicis, adiuvantibus quatenus fieri possit peritis, moderen-
tur...» (1 Pater).

Ratio est quia non est necessarium ut bona ecclesiastica prae-
cise sacerdotes moderentur quia ordinatio sacerdotalis non dat
speciales dispositiones in re oeconomica; laici saepe sunt com-
petentiores. Sic etiam sacerdotes possunt magis laborem speci-
ficum sacerdotalem facere.

R. — Modus non admittitur, sufficit quod in textu dicitur.

45 — Pag. 42, lin. 9. Addatur: «...adiuvantibus quatenus fieri pos-

sit et oporteat peritis laicis ... ». Ratio in aperto est (1 Pater).

R. — Modus non est necessarius, et non admittitur.

46 — Pag. 42, lin. 18. Tollatur «non secus ac Episcopi», hic et in

pag. 43, lin. 7. Nam Schema est de vita Presbyterorum et non
de Episcopis, de quibus iam dicitur in schemate de Episcopo-
rum munere (n. 15), quod debent exemplum praebere in vitae
simplicitate. Verba ergo sunt superflua (2 Patres).

R. — Verba non sunt superflua. Utile est, etiam Presbyteris, si sciunt
ipsos Episcopos in Concilio suum facere idipsum onus quod
Presbyteris imponunt.

47 — Pag. 42, linn. 17-18. Tollatur «salvo iure particulari», et in

fine paragraphi addatur: «Ad cuius mandati executionem, pro-
videbunt conferentiae episcopales, secundum necessitates lo-
corum et temporum ». Textus enim exprimit generale man-
datum et non praescriptionem stricte iuridicam (cf. «velint»),
ut ab ea excipiatur aliquod ius particulare (37 Patres).

R. — Modus non accipitur, ad mentem notae 10. Haec prima pars
exprimit verum praeceptum (cf. «adhibeant»). Verbum «ve-
lint » valet tantum de secunda parte, ubi agitur de bonis quae
supersunt.

48 — Pag. 42, lin. 22. Addatur: «...destinare velint; non tamen

prohibentur aliquod non immodicum peculium, pro honesta
suae senectutis sustentatione vel ad alias necessitates et infir-
mitates sublevandas, sibi comparare, ea tamen condicione ut,
in sua ultima voluntate, testamento expressa, bona sua in pau-
perum subsidium vel in Ecclesiae bonum, vel ad gratum et
iustum animum ostendendum erga eos qui sibi in vita auxilio
fuerint, in aequitate et caritate destinent » (1 Pater).

[ 121 ] R. — Modus non admittitur. Haec pertinent ad illam honestam su-
stentationem de qua in lin. 19 agitur. Praeterea, quae de senec-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

219

tute vel infirmitate dicuntur iam schema contemplatur in [121]
nn. 20 et 21.

49 — Pag. 43, lin. 9. Deleatur vox « ergo », quia iam habetur in lin. 5,

et quae displicet cum clausula participia (1 Pater).

R. — Modus admittitur.

50 — Pag. 43, linn. 7-14. Mutetur textus his vel similibus verbis:

« Presbyteri, necnon et Episcopi, verum signum sint pauperta-
tis euangelicae , tum in verbis, tum in rebus et gestis, ita paupe-
res allicientes ut ad Ecclesiam Christi, tamquam ad propriam
familiam, alacri animo confugiant ». Ratio est quia redactio
actualis est nimis negativa (3 Patres).

R. — Modus non admittitur. Textus enim est sufficiens. Praeterea,
neque modus vivendi sacerdotum debet respuere divites. Est
modus in rebus.

51 — Pag. 43, lin. 14. In fine paragraphi, addatur: «In recognitione

ritus S. Ordinis presbyteratus, inseratur formalis promissio
paupertatis in recognitione Codicis I. C. determinanda» (1
Pater).

Accedit alius Pater qui vult ut addatur suggestio pro Com-
missione de Sacra Liturgia, ut in S. Ordine diaconatus, vel
saltem presbyteratus, inseratur promissio ritualis de pauper-
tate evangelica servanda.

Tales enim promissiones habentur in S. Ordinibus subdia-
conatus (de coelibatu) et presbyteratus (de oboedientia); unde
logice requiritur promissio pro consilio evangelico, scilicet pau-
pertate.

R. — Modus non admittitur. Non pauci Patres enim petierunt ut
vitetur omnis suggestio qua omnes Presbyteri ad statum reli-
giosorum reduci viderentur.

52 — Pag. 43, lin. 14. Addatur: « lmmo recordentur omnes (< non

indecoram eis futuram esse Pauli imitationem, qui opere ma-
nuum victitabat» {Cone. Carthaginense IV, can. 51), ne quod
offendiculum daret Euangelio Christi (cf. 1 Cor. 9, 12) et ut
infirmos susciperet, memor verbi Domini lesu : Beatius est
dare quam accipere » {Act. 20, 35-36) (1 Pater).

Alii 6 Patres petunt ut addatur in eadem pagina, in lin. 4
paragraphus ex Litt. Encycl. Papae Benedicti XV Maximum [122]
Illud {A.A.S., 1919, vol. 11, pag. 448): « lmmo Apostoli gen-
tium exempli memores sint qui, ut infirmos susciperet {Act.

220 ACTA CONC. VATICANI II — PERIODUS IV

[122] 20, 35), neque offendiculum daret Evangelio Christi (1 Cor.

9, 12), labore et manu sibi victum comparabat».

Multa testimonia afferuntur quibus ostenditur hanc doctri-
nam esse omnino traditionalem: Cone. Nic. II, can, 15 (in
Gratiani Decret. C. XXI, q. 1, c. 1); Statuta Ecclesiae Antiqua,
c. 51 (supra memoratum sub nomine Cone. Carthag. IV); testi-
monia Patristica, et praesertim exemplum S. Pauli.

R. — Non videtur possibile quod Concilio proponatur nova idea de
qua Patres discussionem non habuerunt.

QUAESITUM

An placeat expensio Modorum facta a Commissione de disciplina cleri
et populi christiani circa Modos Articulum II Capitis III (nn. 15-17)
respicientes?

[ 123 ] RELATIO

DE SINGULIS NUMERIS CAPITIS III ET CONCLUSIONIS

Articulus III et Conclusio

Iri suffragatione de Articulo III Capitis III deque Conclusione
schematis «De ministerio et vita Presbyterorum», die 13 novembris

1965, sequens exitus apparuit:

Praesentes votantes . . ..... . 2.058

Placet 1.510

Non placet . . ... . . . . . . . 4

Placet iuxta modum . . . . . . . 544

Ideo tum integer Articulus III Capitis III, cum omnibus suis par-
tibus, tum Conclusio, a Congregatione Generali approbata sunt. Omnes
Modi, a Patribus introducti, praevie examinati sunt a Subcommissione,
deinde a Commissione Plenaria iudicati.

AD NUMERUM 18

1 — In textu nihil dicitur de associationibus ad vitam spiritualem
fovendam sub vigilantia Episcopi (2 Patres).

R. — De associationibus ad vitam spiritualem fovendam actum est
in n. 8.

•• CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 221

2 — Pag. 43, lin. 24. Addatur: « ...et iubet. Praeprimis quidem [123]

habeatur ipsa liturgica celebratio Mysterii Paschalis ex qua ,
tamquam a vivido fonte, tota vita spiritualis derivatur et omnis
actio apostolica promanat. Inter spiritualia subsidia ... ». Ratio
est quia videtur non inveniri expressa relatio ad hanc celebra-
tionem liturgicam Mysterii Paschalis, cum tamen sit centralis
pro unione sacerdotis ad Christum (3 Patres).

R. — Non accipitur. De hoc iam agitur in aliis locis schematis, prae-
sertim in n. 13.

3 — Pag. 43, lin. 25. Agatur de cultu SS. Cordis Iesu, tam ample

recognito a Summis Pontificibus (1 Pater).

R. — Cultus Sacratissimi Cordis Iesu, sicut et devotio erga B. M. [ 124 ]
Virginis Cor, quae omnibus enixe commendantur, pertinent ad
media de quibus in linn. 19-23.

4 — Pag. 43, linn. 26-27. Textus «ex duplici mensa Sacrae Scriptu-

rae et Eucharistiae Verbo Dei nutriuntur » reformari debet,
ita ut cultus Sanctissimae Eucharistiae in suo sensu reali expli-
citius affirmetur ampliusque commendetur (44 Patres).

R. — Mutatio non videtur facienda: cf. Const. dogm. «De divina
revelatione», n. 21; cf. etiam responsum ad Modum 19.

5 — Pag. 43, linn. 32-34. Dicatur: « ...per fructuosam receptionem

Sacramentorum speciatim Poenitentiae, quippe qui ... ». Hoc
proponitur ne eadem vox ter repetatur (T Pater).

R. — Retineatur textus, quia fortius exprimit ideam.

6 — Pag. 43, linn. 36-38. Dicatur: «...tantopere foveat. Per pie-

tatis et devotionis amicabile commercium et cultum Sanctis-
simae Eucharistiae et sub lumine ... ». Ratio est quia in textu
agitur tantummodo de « ex duplici mensa Sacrae Scripturae
et Eucharistiae Verbo Dei nutriuntur », et videretur Concilium
aliquantulum indulgere, vel saltem non aperte reiicere opinio-
nem aliquorum qui extra Sacrificium Missae omnem cultum
erga Sanctissimam Eucharistiam reiiciunt. Recolantur quoque
verba SS. Pauli VI in Litt. Encycl. Mysterium fidei (1 Pater).

R.i — Providetur postea: cf. Modum n. 13.

7 — Pag. 43, linn. 37-38. Addantur verba: «...Sub lumine fidei

lectione divina enutritae et apta directione spirituali roboratae,
possunt Dei voluntatis ... ». Ratio est quia nullibi sermo fit de
directione spirituali, qua Presbyteri valde indigent ut in via

222

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 124 ] ad sanctitatem progrediantur et solutionem difficultatum faci-
lius et securius inveniant (301 Patres).

R. — Providebitur postea: cf. Modum n. 15.

8 — Agatur quidem de directione spirituali pro Presbyteris. Atta-

men expedire non videtur ut de ipsa mentio fiat in pag. 43,
lin. 38 (1 Pater).

R. — Iam provisum est, iuxta Modum 15.

9 — Pag. 43, lin. 38. Addantur verba: «...lectione divina enutritae

adiuvantibus etiam spiritualis moderatoris consiliis» (1 Pater).

[ 125 ] R. — Modus non accipitur: quoad mentem vero providebitur in

responsione ad numerum 15.

10 — Pag. 43, linn. 38-39. Dicatur: «...possunt omnia quae ad

Deum conducunt in variis vitae eventibus ... ». Ratio est quia
accentus positus in variis locis novae redactionis huius sche-
matis super studium signorum voluntatis divinae favet ten-
dendis eorum quibus placet spiritualitas Ignatiana potius quam
Thomista, sed ansam praebet cuidam sacramentalizationi volun-
tatis divinae ex signis suspicatae (3 Patres).

R. — Non accipitur. In textu apte agitur de unione cum divina vo-
luntate, sine referentia ad scholam.

11 - — Pag. 44, lin. 2. Dicatur: «...assumptae dociliores in dies fieri.

Magni tandem faciant cultum Sanctissimae Eucharistiae, fre-
quenter Eam visitantes ... » (1 Pater).

R. — Provisum sub Modo 13.

12 — Pag. 44, lin. 6. Addantur verba partim desumpta e textu priori:

«...totam devovit; quam amantissimam Summi et Aeterni Sa-
cerdotis Matrem et Apostolorum Reginam Presbyteri filiali
devotione et cultu diligant ac venerentur » (309 Patres).

Pag. 44, lin. 3. Dicatur: «Talis docilitatis mirum exemplum
et maternum auxilium» (1 Pater).

Pag. 44, lin. 4. Dicatur: « ...in Beata Maria Virgine semper
inveniunt, quam filiali devotione colant et precentur » ( 1 Pa-
ter).

Pag. 44, linn. 4-6. Dicatur: «...quae, Mater Summi et
Aeterni Sacerdotis, a Spiritu Sancto ducta, seipsam mysterio ho-
minum redemptionis totam devovit, et singulari dilectionis
studio Ipsa sacerdotes amplectitur, qui vivam Iesu Christi
imaginem in se referunt; ideoque et Regina Apostolorum et
Mater Sacerdotum invocatur» (36 Patres).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

223

Pag. 44, lin. 6. Addatur: « ...totam devovit, quamque , Ma- [125]
trem et Reginam invocantes, sacerdotes tenerrima filiali devo-
tione prosequi tenentur» (1 Pater). Vel «filiali devotione et
cultu profundo» (1 Pater). Vel «quam Christi Summi Sacer-
dotis Matrem amabilem et Apostolorum Reginam devotissime
venerentur oportet ac diligant» (1 Pater). Vel « quapropter
ipsam tamquam Matrem filiali amore invocent et venerentur »

(3 Patres). Vel «Ipsam ergo, quae est Mater Summi ac Aeter-
ni Sacerdotis, ideoque et Apostolorum Mater et Regina, imi-
tentur ac filiali devotione prosequantur» (1 Pater). Vel «Hanc
ipsam Beatam Virginem, quae Mater Summi et Aeterni Sacer- [126]
dotis est, ideoque et Apostolorum Regina, filiali devotione enixe
colant atque ministerii sui praesidium firmissimwn habeant »

(1 Pater).

Addatur aliquid de cura B. M. V. erga pastores et fideles
(1 Pater) et de necessaria devotione sacerdotis erga Matrem
Ecclesiae (2 Patres).

R. — Accipitur Modus. Dicatur: «...totam devovit; quam Summi
et Aeterni Sacerdotis Matrem et Apostolorum Reginam, atque
ministerii cui praesidium, Presbyteri filiali devotione et cultu
venerentur ac diligant».

13 — Pag. 44, lin. 7. Dicatur: «Ad eorum ministerium cum fideli-

tate adimplendum colloquium cotidianum cum Christo Do-
mino in Visitatione et personali cultu Sanctissimae Euchari-
stiae et in unoquoque anno recessum spiritualem fideliter et
libenter habeant » (1 Pater).

R. — Accipitur Modus. Dicatur: «... adimplendum colloquium coti-
dianum cum Christo Domino in visitatione et personali cultu
Sanctissimae Eucharistiae sibi cordi sit; ».

14 — Pag. 44, lin. 7. Dicatur: «Ad suum ministerium» (2 Patres).

R. — - Emendatur textus.

15 — Pag. 44, lin. 8. Dicatur: « reces-sm spiritua/cj, praesertim ope

Exercitiorum Spiritualium, sibi commendatos habeant». Ra-
tio est quia historia quattuor saeculorum ostendit Exercitia
Spiritualia esse medium efficacissimum et a Romanis Pontifici-
bus commendatum (161 Patres).

Dicatur: «sibi commendatos quotannis habeant» (1 Pater).

Dicatur: «...adimplendum, cursum recesjm spiritua/A li-
benter quotannis habeant» (1 Pater).

224 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Maneat textus schematis uti est, quia Decretum non debet
uni Scholae spiritualitatis prae aliis favere (1 Pater).

R. — Accipitur Modus, et prae oculis habitis Modis 7, 8 et 9, dica-
tur post textum receptum in Modo 13: «...cordi sit; recess ui
spiritua li, libenter vacent, atque directionem spiritualem ma-
gni habeant». Servantur verba «recessus spiritualis», quippe
quae complectantur omnes species recessus, sive brevioris, qui
singulis mensibus haberi potest, sive longioris, quotannis vel
tertio quoque anno peragendi, etc.

16 — Pag. 44, linn. 11-12:

a) Addatur: «...quas libere eligunt et in vivendo intime
cum Christo in Sacramento Altaris » (2 Patres).

b) Addatur: « ... a Deo enixe rogant praesertim ante Chri-
stum s aeram e nt alit er praesentem in Eucharistia » (2 Patres).

R. — Provisum in responsione ad Modum 13.

17 — Commendetur recitatio Rosarii Marialis (3 Patres). , .

R. — Non admittitur. In Ecclesiis enim Orientalibus aliae pervete-
, res ac pulcherrimae orationes ad B. V. Mariam loco Sancti Ro-

v-.Uy/j} sarii recitantur. Quaestio melius est remittenda ad ordinationes
particulares singulorum Rituum. Quoad devotionem erga B. V.

. Mariam generico modo commendandam iam providetur in

"^ i: ''Modfl^r"' ' ; /r" 1 ”" ' v ”

AD NUMERUM 19

18 — Pag. 44, lin. 32:

’ a) Textus prior restituatur, ubi sermo est de solida scientiae
' : theologicae cognitione, de Magisterio necnon de Romanorum

Pontificum documentis, vel saltem haec omnia explicite affir-
mentur (43 Patres ) . , . . / . • ,/

b) Dicatur «... aliorumque Traditionis monumentorum
necnon Magisterii Ecclesiastici ac Romanorum Pontificum do-
cumentis fructuose nutritur» (1 Pater).

* ’ ' c) Dicatur: « ... fructuose nutritur atque documentis Magis te-

: rii Ecclesiastici ac praecipue Romanorum Pontificum ad aptas re-

sponsiones reddendas quaestionibus ab hominibus huius aetatis
agitatis opportune ditescit » ( 1 Pater).

l d) Denuo inserantur verba linn. 6-9 textus prioris (8 Patres);
denuo inserantur linn. 6-13 eiusdem textus prioris (3 Patres),
e) Dicatur: «. j . fructuose nutritur. Quapropter Presbyteri

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

225

profunda scientiae theologicae cognitione polleant , iuxta normas [127]
traditas in Decreto “De institutione sacerdotali” . Sed etiam
ad aptas responsiones reddendas quaestionibus ab hominibus
huius aetatis agitatis, ipsi bene noscant oportet Magisterii ac
praecipue Romanorum Pontificum documenta atque consulant
probatos scientiae theologicae et exegeticae scriptores» (3 Pa-
tres).

/) Dicatur: « ... fructuose nutritur. Hac via vera et genui-
na, a falsis et opinatis discernere discant sequentes Ecclesiae
Magisterium, quod Sacra adiuvante Scriptura traditionem veram
a falsa divinamque ab humana internoscit, sicut et divina adiu- [128]
vante traditione canonicam ab apocrypha segregat scripturam ».

Ut spiritus discretionis hoc tempore commendetur et foveatur
in Presbyteris et insuper ostendatur quomodo ipsa Ecclesia uti-
tur tam Scriptura quam Traditione ad distinguenda vera a fal-
sis (1 Pater).

R. — His Modis satisfit per additionem sequentium verborum, quae
e textu priori desumuntur: «...fructuose nutritur. Praeterea,
ad aptas responsiones reddendas quaestionibus ab hominibus
huius aetatis agitatis, Presbyteri bene noscant oportet Magiste-
rii ac praecipue Conciliorum et Romanorum Pontificum docu-
menta, atque consulant optimos et probatos scientiae theologicae
scriptores ».

19 — Pag. 45, lin. 38. Dicatur: «Illi qui in aliam dioecesim vel

nationem vel categoriam socialem transferuntur congrua et se-
dula praeparatione instruantur, ut et mentem et culturam novi
sui populi intelligere ac intus suscipere, sed et problemata quae
circa fidem iustosque mores oriuntur in hoc novo contextu apte
discernere et solvere discant ». Etenim frequentiores hae trans-
lationes in detrimentum nonnullorum Presbyterorum vertunt,
propter defectum praeparationis (7 Patres).

R. — Quod petitur iam affirmatur in linn. 17-19, ubi dicitur finem
huiusmodi subsidiorum esse in studia incumbere atque metho-
dos evangelizationis et apostolatus efficacius addiscere. Cf.
praeterea n. 10, pag. 27, linn. 6-28. Modus ergo non accipitur.

20 — Pag. 45, lin. 38. Addatur: «...vel nationem mittuntur. Prae-

ter curam quae impendenda est ut omnes Presbyteri doctrinam
necessariam acquirant ad vitam spiritualem alendam et ad apo-
stolatum exercendum, sollicitudinem gerant Episcopi ut aliqui
se dedant ad profundiorem rerum divinarum scientiam, sive ut

226

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 128 ]

[ 129 ]

numquam desint magistri ad clericos instituendos idonei , sive ut
reliqui sacerdotes et fideles iuventur ad necessariam sibi doctri-
nam comparandam, sive ut sanus progressus in sacris disciplinis
foveatur qui Ecclesiae prorsus est necessarius » (1 Pater).
Modus accipitur, ita ut dicatur: «...vel nationem mittuntur.
Tandem solliciti erunt Episcopi ut aliqui ad profundiorem
rerum divinarum scientiam se dedicent, ut numquam desint
magistri ad clericos instituendos idonei, ut reliqui sacerdotes
et fideles iuventur ad necessariam sibi doctrinam comparan-
dam, utque sanus in sacris disciplinis foveatur progressus qui
Ecclesiae prorsus est necessarius », et fiat referentia ad De-
cretum Christus Dominus, de pastorali Episcoporum munere
in Ecclesia.

AD NUMERUM 20

21 — Provideatur ut dispareat socialis discriminatio in Cathedralibus

inter canonicos et beneficiatos, quia haec discriminatio pessimos
fructus parit et est scandalum pro fidelibus (1 Pater).

R. — Res est nimis particularis et a Codice I. C. tractari potest.

22 — Pag. 46, lin. 15. Expungatur verbum «merces» et quidem ubi-

que in hoc numero, et eius loco dicatur sacerdotes habere ius ad
honestam sustentationem, quod ius respondet officio Episcopi
(3 Patres); aut dicatur «remunerationem», quia vox «merces»
male sonat cum de retributione sacerdotum agatur (2 Patres).
R. — Admitti potest ut loco verbi « mercedem » in lin. 15 adhibeatur
verbum «remunerationem», sed in lin. 16 servari debet verbum
«mercede» quia citatur textus S. Pauli.

23 — Pag. 46, lin. 20. Addantur verba: «...de Evangelio vivere»

(1 Cor. 9, 14), etsi ipse Paulus hoc iure uti noluit». Ratio est
quia textus innuit omnes Presbyteros debere de Evangelio vivere,
cum certissime talis non sit sensus asserti Pauli: sensus est quod
de Evangelio vivere possunt (1 Pater).

R. — Non admittitur Modus, quia in textu minime asseritur Presbyte-
ros vivere debere de Evangelio, sed eos esse dignos qui de Evan-
gelio vivant, ita ut possint et non uti iure suo.

24 — Pag. 46, linn. 22-24. Textus mutetur et fiat: «...ipsi fideles,

quippe in quorum bonum Presbyteri operam impendant, vera
obligatione tenentur procurandi subsidia eisdem necessaria ad

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

227

vitam honeste et digne ducendam... ». Ratio est quia hic textus [129]
clarior est et aptior (1 Pater).

R. — Servetur textus uti iacet, quia textus propositus, utique clarus,
innuit subsidia danda esse directe ipsis Presbyteris, dum saepius
utilius est ut dentur Episcopo, qui eadem distribuet. Ergo non
recipitur Modus.

25 — Pag. 46, linn. 23-24. Loco verborum «vera obligatione tenentur

curandi » adhibeatur verbum « curent ». Ratio est quia non clare
apparet vera obligatio fidelium sustentandi Presbyteros et ideo
obligatio urgeri non potest (3 Patres), et quia sermo de vera obii- [ 130 ]
gatione hodie non congruit.

R. — Non admittitur Modus, quia ex ipso textu S. Pauli apparet obli-
gatio fidelium. Ceterum mutatio haec substantialis admitti nequit.

26 — Pag. 46, lin. 27. Loco verborum «Episcopi autem de hac eorum

obligatione...», ponantur verba «Episcopi autem de hac eorum
sollicitudine...». Ratio est quia vera obligatio affirmari non
potest (3 Patres).

R. — Modus non recipitur propter rationem in Modo 25 allegatam.

27 — Pag. 46, lin. 23. Dicatur: «...ipsi fideles ... impendant, obliga-

tione tenentur, quae etiam est obligatio iustitiae, curandi ut...».

Ratio est quia una ex parte tolli potest verbum « vera », quo
nempe debilior fit affirmatio, et quia dicendo « quae etiam est
obligatio iustitiae » asseritur natura obligationis, quae procedit
ex religione, ex caritate, sed etiam ex iustitia (2 Patres).

R. — Servetur textus uti iacet.

28 — Pag. 46, linn. 26-27. Dicatur «Episcopi autem fideles moneant

teneri... ». Ratio est quia verbum «tenentur» est nimis impera-
tivus (pro Episcopis, ut videtur) et quia aliquatenus odiosum
est nostris temporibus ut exigatur imperative (1 Pater).

R. — Servetur textus uti iacet. Obligatio enuntiari potest verbis quae
eam significant; insuper in mutatione proposita etiam occurrit
verbum « teneri ».

29 — Pag. 46, lin. 33. Dicatur: « ...ratione habita tum muneris ipsius

naturae, tum locorum ... ». Ratio est quia varia munera varias
responsabilitates secumferunt, et quia non est realisticum omit-
tere mentionem de natura muneris (2 Patres).

R. — Admitti potest Modus, et dicatur: «ratione habita tum ipsius
muneris naturae tum locorum...».

228

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 130 ]

30 — Pag. 46, lin. 37. Addantur verba: « ... adiunctis versantibus et
eadem officia exercentibus » . Ratio est quia sic clarius determi-
natur et melius exprimitur (1 Pater).

R. - — Non admittitur, quia textus, praesertim uti nunc sonat, satis
clarus est. De cetero, iam provisum est in responsione ad Mo-
dum 29.

[ 131 ] 31 — Pag. 46, lin. 32. Addantur verba: «...munera funguntur vel

curae domesticae Presbyteri ex officio incumbunt » et in lin. 39
addatur: «...subveniendi et bene meritis domesticis aequam
remunerationem praebendi» (et cetera verba tollantur) (1 Pater).

R. — Provisum in resp. ad Modum 32.

32 — Pag. 46, lin. 42. Hic quaestio esse potest de Modo proposito

ad n. 8, pag. 23, lin. 22, ubi proponebatur additio: «Curent
ergo Episcopi ut sacerdotibus omnibus, praesertim in cura
animarum laborantibus, aliquod sufficiens et continuum feria-
rum tempus quotannis tribuatur, ad valetudinem mentis et cor-
poris stabiliendam vel recuperandam» (1 Pater).

R. — Admitti potest Modus, ita ut novus textus apponatur lin. 42.
Simul autem proponitur ut textus praecedens in duas proposi-
tiones dividatur, ita ut novus textus sit: (lin. 33 ss.) «vel
functi sunt. Remuneratio autem ab unoquoque percipienda,
ratione quidem habita tum ipsius muneris naturae tum locorum
temporumque condicionum, fundamentaliter eadem sit pro
omnibus in iisdem adiunctis versantibus, eorum condicioni sit
congrua et eis praeterea tribuat facultatem non solum debite
providendi remunerationi eorum qui servitio Presbyterorum
se dedicant, sed etiam indigentibus per seipsos aliqua ratione
subveniendi, quod ministerium erga pauperes, iam a primis
suis exordiis, magno semper in honore Ecclesia habuit. Haec
remuneratio insuper talis sit , quae Presbyteris permittat quot-
annis debitum et sufficiens habere feriarum tempus quod qui-
dem, ut Presbyteri habere valeant, Episcopi curare debent».

AD NUMERUM 21

33 — Provideatur serio et urgenter ut in omnibus nationibus domus

exsistat pro sacerdotibus mente aegrotantibus. Ratio est quia
non possunt vivere in nosocomio tales Presbyteri, nec in vita
pastorali esse possunt, quia aliquatenus sunt irresponsabiles (1
Pater).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 229

R. — Modus non admittitur. Quae dicuntur de praevidentia sociali [131]
sufficiunt; insuper mentio fieri nequit de mente aegrotantibus in
Decreto Conciliari, quod quidem innuere videretur multos esse
Presbyteros mente aegrotantes.

Pag. 47, linn. 14-19. Hae lineae expungantur, quia: a) ex histo-
ria apparet experientiam hierosolymitanam fuisse ruinam oeco-
nomicam illius Ecclesiae; praeterea nullibi, extra hanc Eccle- [132]
siam, talis communitas extitit; b) exemplum non est ad rem, nam
in textu non agitur de bonorum communitate, sed de consti-
tuenda massa communi (1 Pater).

Modus non admittitur, quia textus Act. citatur tantum ut ap-
pareat aliquam bonorum communionem fuisse secundum mentem
Ecclesiae Hierosolymitanae, quia talis spiritus communitatis
inducit hodie congruentiam massae communis. Quamquam de
facto non habuit felicem exitum, factum quale in Act. pro-
ponitur ostendit mentem Sacri Scriptoris.

35 — Pag, 47, linn. 19-23. Dicatur: «Summopere itaque congruit

ut, in singulis dioecesibus vel regionibus, praesertim in qui-
bus cleri sustentatio penitus aut magna ex parte a fidelium
oblationibus pendet, bona ( ) colligat institutio quaedam dioe-
cesana...». Ratio est quia non videtur cur nova attenuatio
facta est in textu emendato quoad congruentiam generalem
talis institutionis « massae communis » in omnibus dioecesibus
vel regionibus, quae institutio magni momenti est (1 Pater).

R. — Non admittitur Modus, quia non habetur attenuatio, E contra
affirmatur obligatio constituendi massam communem pro bo-
nis quae proveniunt ex oblationibus factis in sustentationem
Presbyterorum; conveniens affirmatur, non secus ac in textu
priori, altera massa communis.

36 — - Pag. 47, lin. 20. Addatur: «...itaque congruit ut, in quan-

tum adiuvaturum sit, in regionibus...». Ratio est quia centra-
lisatio collectionis et administrationis oblationum nociva fieri
potest, et fideles libentius oblata propriis Presbyteris destinant,
quam officiis dioecesanis (1 Pater).

R. — Non admittitur Modus: aliqua centralisatio dioecesana utilis,
immo et necessaria est, ut Presbyteri omnium paroeciarum,
pauperiorum sicut et divitiorum, necessaria habeant ad sub-
sistentiam. Fideles optime intellegent hanc caritatis obliga-
tionem.

34 —

R. —

230 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[132] 37 — Pag. 47, lin. 25. Omittantur verba «ubi utilitas id suadeat»,

vel saltem scribatur: « ubi fieri potest », quia positive com-
mendanda est responsabilitas laicorum in administratione oeco-
nomica, ubi sunt peritiores quam clerici (2 Patres).

R. — Maneat textus uti est, quia sufficienter commendat, positive
quidem, ut laicis partes tribuantur.

[133] AD NUMERUM 22

38 — Totus numerus manifesta insufficientia laborat: conclusio

enim brevem synthesim dictorum exprimere debet, et conse-
quentias capitales recolere. Hoc vero impossibile videtur, cum
ab initio praecisa definitio Sacerdotii data non sit (1 Pater).

R. — Definitio quidem adest (cf. n. 2 ). Intentio huius ultimi nu-
meri non est dare conclusionem in sensu optato, sed aliquam
exhortationem praebere, quae Presbyteros confortet, ne ani-
mo deficiant: et hoc, postulantibus permultis Patribus.

39 — Unus Pater arguit textum de pessimismo, sed nullum reme-

dium affert.

40 — Funditus reformetur textus: a) transferendo linn. 1-28 in

Prooemium; b) reassumendo linn. 1-5 prioris textus et addendo
« Meminerint Presbyteri exemplum Apostolorum qui « ibant
gaudentes» in contumeliis {Act. 5, 41). Sint ergo «spiritu
ferventes, Domino servientes, spe gaudentes, in tribulatione
patientes» ( Rom . 12, 11-12); c) continuando cum lin. 29,
pag. 50 ad lin. 5 pag. 51, scilicet «Meminerint quoque se...»;

d ) delendo linn. 5-7 pag. 51 («quae omnia ... percipi possunt»);

e) citando hic textum ex Eph. 3, 13; /) continuando a lin. 7
pag. 51 usque ad lin. 19; g) delendo linn. 19-20 et earum loco,
dicendo «Patet quod ..»; h) tandem, delendo verba «in
omnes generationes saeculi saeculorum. Arnen » in citatione
finali ex Eph. 3, 20-21 (44 Patres).

R. — Accipi non potest talis ac tanta mutatio. Punctum sub h) ac-
cipitur.

41 — Pag. 50, lin. 1 et ss. Dicatur: « Sacrosancta haec Synodus

gaudia vitae sacerdotalis prae oculis habens , etiam difficultates
non praeterire potest , quas in hodiernae vitae adiunctis pa-
tiuntur Presbyteri». Quia nimis pessimistice incipit Con-
clusio (1 Pater).

R. — Admittitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

231

42 — Pag. 50, lin. 15. Addatur: «Non desunt sacerdotes, qui serio [133]

sibi quaestionem proponunt de natura ac valore ministerii sui »

(1 Pater).

R. — Non videtur Concilio congruere. '

43 — Pag. 50, linn. 19-24. Tota phrasis omittatur; sequens phrasis [134]

sic incipiatur: «Et» (loco: «idem»). Quia: a) nimis individua-
listice describitur opus pastorale, qui in totum socialem ambi-
tum infundit fermentum christianum; b) nimis pessimistice
de mundo loquitur, quasi sit sphaera damnationis, ex qua ho-
mines eripi deberent, quum Concilium e contra fideles mo-
neat ut mundum penetrent (1 Pater).

R. — Modus non accipitur; rationi tamen allatae satisfit, dicendo,
modo positivo: « Revera , mundwj 1 hic, multis quidem pecca-
tis detenta, sed non parvis etiam facultatibus praedita. Ec-
clesia lapides vivos praebet (cf. 1 Petr. 2, 5), qui ... ».

44 — Pag. 50, lin. 29. a) Dicatur: «Meminerint Presbyteri in opere

exercendo nunquam solos esse. Credentes in Christum qui eos
vocavit ad Sacerdotium et in Christo toto corde fidentes, sciant
in suis difficultatibus recurrere ad Deum, qui potens est ut
augeat caritatem et opus perfectum. Item sciant fideles totius
mundi...» (2 Patres).

b) Fere eadem proponuntur ab alio Patre, cuius modus lo-
quendi magis placet.

R. — Admittitur, ita ut dicatur: «Meminerint Presbyteri se in ope-
re exercendo nunquam solos esse, sed inniti omnipotenti Dei
virtute: atque in Christum credentes, qui eos ad Sacerdotium
suum participandum vocavit, cum omni fiducia suo ministerio
se se devoveant, scientes potentem esse Deum ut augeat in eis
caritatem (cum referentia ad Litmgiam Romanam Ordinatio-
num). Meminerint etiam fratres...».

45 — Pag. 51, linn. 4-5. Deleantur verba «donec compleatur men-

sura aetatis Eiusdem », aut alia redactio proponatur. Ratio est
quia «Eiusdem» in fine phrasis non convenit (1 Pater).

R. — Scribatur: «donec Eiusdem compleatur aetatis mensura».

46 — Pag. 51, lin. 19. Addatur: «Meminerint Sacerdotes se Sacra-

mento Ordinis donatos esse gratia et charactere speciali, ita ut
Christo Sacerdoti configurati in persona Christi Capitis agere
valeant. Attendant verba S. Pauli ad Timotheum : « Noli negli-

232

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

gere gratiam quae in te est, quae data est tibi per prophetiam,
cum impositione manuum presbyterii ( 1 Tim. 4, 14). Sine
poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei (cf. Rom. 11, 29).
Deus enim fidelis est » (1 Pater).

R. — Additio nimis longa est, revocans plura quae iam in sche-
mate longe largeque dicuntur, inclusa citatione ex 1 Tim. In-
super, cf. Mod. 44. Ergo non accipitur.

47 — Pag. 51, linn. 26-27. Dicatur: «...orbis Presbyteris in Christo
dilectis peramanter et grat ias et laudes tribuit » (1 Pater).

R. — Non admittitur. Debilitat magis quam roborat sententiam.

QUAESITUM

An placeat expensio Modorum facta a Commissione de disciplina cleri
et populi christiani circa Modos Articulum III Capitis III (nn. 18-21)
et Conclusionem (n. 22) respicientes?

Moderator : Gratias plurimas ex corde agimus tum exc.mo relatori
tum omnibus membris commissionis de tanto labore completo.

Proponatur nunc a secretaria quaesitum primum circa expensionem
modorum schematis nostri.

Secretarius generalis : Patres venerabiles, videatis pag. 27 quaesitum
[cf. pag. 127]. Quaeritur (est suffragatio 522; schedula iam est distri-
buta): Placet an non placet?

Patres venerabiles, sabbato proximo erit solemnis visitatio clarissimi
Praesidis Reipublicae Malgaciae ad Sanctum Patrem. Quapropter, uti
in similibus occasionibus iam factum est, rogantur omnes Patres qui suo
proprio autocineto utuntur ut illum transferant in locum quem indi-
cabunt vigiles Vaticani, ita ut area patens ante S. Petrum libera manere
possit.

Nunc proponitur sequens suffragatio et dabitur vobis nunc schedula.
Est suffragatio 523. Videatis pag. 78 quaesitum [cf. pag. 277].
Quaeritur: Placet an non placet? Respondeatis.

Interea nostri pueri cantores canent lubilate Deo, clarissimi Bou-
zignac.

Moderator : Exc.mus D. secretarius generalis tertiam suffragationem
proponit.

[ 134 ]

[ 135 ]

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

233

Secretarius generalis: Conferatis pag. 105 quaesitum [cf. pag. 203]. [135]

Est suffragatio 524. Quaeritur: Placet an non placet ?

Nunc chorus cantabit Ego sum panis vivus, Petri Aloisii a Palestrina.

Moderator. Exc.mus D. secretarius generalis ulteriorem suffragatio-
nem proponit.

Secretarius generalis : Videatis pag. 122 quaesitum [ cf . pag. 220].
Suffragatio 525. Quaeritur: Placet an non placet ?

Nunc pueri nobis cantabunt Nous sommes tous des freres, abbatis
Rogerii Delsinne.

Moderator'. Loquatur exc.mus D. secretarius generalis.

Secretarius generalis-. Patres venerabiles, dominica proxima II Ad-
ventus, in hac Basilica erit solemnis beatificatio Venerabilis Servi Dei
Charbel Makhlouf, sacerdotis monachi ex Ordine Antoniano Libanensi
Maronita [Plausus].

Mane, hora 10, habebitur lectio Brevis beatificationis coram em.mis
DD. Cardinalibus, rev.mo Capitulo Vaticano et Sacra Rituum Congrega-
tione. Deinde cantabitur Te Deum ritu maronita et sequetur Missa so-
lemnis ritu maronita, concelebrata ab em.mo et rev.mo D. card. Paulo
Petro Meouchi, patr. Antiocheno Maronitarum, et ab exc.mis archiepisco-
pis et episcopis et rev.mis superioribus generalibus Maroni tis.

Hora 4,30 post meridiem, Summus Pontifex accedet ad hanc Basilicam
novum Beatum veneraturus. Habebitur Benedictio eucharistica ritu ma-
ronita, quam impertietur em. mus ac rev.mus D. card. Paulus Petrus
Meouchi.

Patres invitantur omnes, et gratum certe fecerint non solum Maroni tis,
sed omnibus, si sacrae caeremoniae sive mane sive vespere intervenerint.

Lego nunc. Patres venerabiles, textum suffragationis 526, cuius
textum habebitis in pag. 135 quaesitum [cf. pag. 232]. Quaeritur:

Placet an non placet ?

Est ultima suffragatio quoad singulas partes. Post aliquod tempus pro-
ponemus suffragationem super integro schemate.

Pueri nunc cantabunt La nuit, clarissimi Rameau.

Chorus denique cantabit Enfants de tous pays, clarissimi Macias.

Moderator-. Ex toto corde gratias agimus plurimas pueris cantoribus
qui nostram congregationem delectaverunt et concelebrationem in ho-
dierna congregatione cantibus suis maxime devotam fecerunt. Gratias
plurimas [plausus]. Proponitur nunc suffragatio super integro schemate.

234 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Secretarius generalis : Patres venerabiles, est suffragatio 527. Lego
textum per initium et finem. Videatis pag. 9-92 [ cf . pag, 109-191 ].
Patres venerabiles, hic textus, qui per partes lectus est sed totus haben-
dus est lectus, place tne vobis an non placet ? Respondeatis.

SCHEMA CONSTITUTIONIS PASTORALIS 1
DE ECCLESIA IN MUNDO HUIUS TEMPORIS *

Textus denuo** recognitus
PROOEMIUM

1. [De intima coniunctione Ecclesiae cum tota familia gentium\.
Gaudium et spes, luctus et angor hominum huius temporis, pauperum
praesertim et quorumvis afflictorum, gaudium sunt et spes, luctus et
angor etiam Christi discipulorum, nihilque vere humanum invenitur, quod
in corde eorum non resonet. Ipsorum enim communitas ex hominibus
coalescit, qui, in Christo coadunati, a Spiritu Sancto diriguntur in sua
ad Regnum Patris peregrinatione et nuntium salutis omnibus proponen-
dum acceperunt. Quapropter ipsa cum genere humano eiusque historia
se revera intime coniunctam experitur.

2. [Ad quosnam Concilium sermonem dirigaf\ Ideo Concilium Va-
ticanum Secundum, mysterio Ecclesiae penitius investigato, iam non
ad solos Ecclesiae filios omnesque Christi nomen invocantes, sed ad
universos homines incunctanter sermonem convertit, omnibus exponere
cupiens quomodo Ecclesiae praesentiam ac navitatem in mundo hodier-
no concipiat.

Mundum igitur hominum prae oculis habet seu universam familiam
humanam cum universitate rerum inter quas vivit; mundum, theatrum
historiae generis humani, eiusque industria, cladibus ac victoriis signa-
tum; mundum, quem christifideles credunt ex amore Creatoris conditum
et conservatum, sub peccati quidem servitute positum, sed a Christo

* Huiusmodi fasciculus Patribus distributus fuit in congregatione generali 166,
die 2 decembris 1965.

** Est textus recognitus iuxta Modos a Concilii Patribus propositos et a com-
petenti commissione mixta examinatos.

NJB. Emendationes in textum introductae litteris inclinatis seu italicis signi-
ficantur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

235

crucifixo et resurgente, fracta potestate Maligni, liberatum, ut secun-
dum ptopositum Dei ( ) transformetur et ad consummationem perveniat.

3. [De ministerio homini praebendo]. Nostris autem diebus, genus
humanum, de propriis inventis propriaque potentia admiratione com-
motum, saepe tamen anxias agitat quaestiones de hodierna mundi evolu-
tione, de loco et munere hominis in orbe universo, de sui individualis et
collectivi conaminis sensu, denique de ultimo rerum hominumque fine.
Quapropter Concilium, fidem universi populi Dei, a Christo congregati,
testificans et exponens, ipsius coniunctionem, observantiam ac dilectio-
nem erga totam hominum familiam, cui inseritur, eloquentius demon-
strare non valet quam instituendo cum ea de variis illis problematibus
colloquium, lumen afferrendo ex Evangelio depromptum, atque humano
generi salutares vires suppeditando, quas ipsa Ecclesia, Spiritu Sancto
ducente, a Fundatore suo accipit. Hominis enim persona salvanda est
humanaque societas instauranda. Homo igitur, et quidem unus ac totus,
cum corpore et anima, corde et conscientia, mente et voluntate, totius
nostrae explanationis cardo erit.

Ideo Sacra Synodus ( ), altissimam vocationem hominis profitem
et divinum quoddam semen in eo insertum asseveram, generi humano
sinceram cooperationem Ecclesiae offer/ ad instituendam eam omnium
fraternitatem quae huic vocationi respondeat. Nulla ambitione terrestri
movetur Ecclesia, sed unum tantum intend it: nempe, Spiritus Paracliti
ductu, opus ipsius continuare Christi, qui in mundum venit ut testimo-
nium perhiberet veritati, ut salvaret, non ut iudicaret, ut ministraret, non
ut sibi ministraretur. 2

NOTAE

Ad titulum.

1 Constitutio Pastoralis « De Ecclesia in mundo huius temporis » duabus par-
tibus constans, unum quid tamen ejficit.

« Pastoralis » enim dicitur Constitutio ex eo quod, principiis doctrinalibus
innixa, habitudinem Ecclesiae ad mundum et ad homines hodiernos exprimere
intendit. Ideo nec in priori parte pastoralis deest intentio, nec vero in secunda
intentio doctrinalis.

In parte quidem priori, Ecclesia doctrinam suam evolvit de homine, de mundo
in quo homo inseritur, et de habitudine sua ad ipsos. In secunda autem diversos
aspectus hodiernae vitae et societatis humanae pressius considerat, et quidem spe-
ciatim quaestiones et problemata quae nostris temporibus hac in re urgentiora
videntur. Unde fit ut, in hac posteriori parte, materia, principiis doctrinalibus
subiecta, non tantum elementis permanentibus, sed etiam contingentibus constat.

Interpretanda est igitur Constitutio iuxta normas generales theologicae inter-

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

236

pretationis, et quidem ratione habita , praesertim in secunda eius parte, adiunc-
torum mutabilium cum quibus res de quibus agitur natura sua connectuntur
(cf. expensionem Modorum de titulo et praesertim responsionem, quae invenitur
in fine fasciculi Secundam Partem schematis complectentis).

Ad n. 3.

2 Cf. Io. 18, 37; 3, 17; Mt. 20, 28; Mc. 10, 45.

EXPOSITIO INTRODUCTIVA

De HOMINIS CONDICIONE IN MUNDO HODIERNO

4. [De spe et angore~\. Ad tale munus exsequendum, per omne
tempus Ecclesiae officium incumbit signa temporum perscrutandi et sub
Evangelii luce interpretandi; ita ut, modo unicuique generationi accom-
modato, ad perennes hominum interrogationes de sensu vitae praesentis
et futurae deque earum mutua relatione respondere possit. Oportet
itaque ut mundus in quo vivimus necnon eius exspectationes, appetitio-
nes et indoles saepe dramatica cognoscantur et intelligantur. Quaedam
autem principaliores mundi hodierni notae sequenti modo delineari
possunt.

Hodie genus humanum in nova historiae suae aetate versatur in qua
profundae et celeres mutationes ad universum orbem gradatim exten-
duntur. Ab hominis intelligentia et creativa industria excitatae, in ipsum
hominem recidunt, in eius iudicia et desideria individualia et collectiva,
in eius modum cogitandi et agendi tum circa res tum circa homines. Ita
iam de vera sociali et culturali transformatione loqui possumus, quae
etiam in vitam religiosam redundat.

Ut in quavis accretionis crisi contingit, haec transformatio non leves
secumfert difficultates. Ita, dum homo potentiam suam tam late exten-
dit, eam tamen non semper ad suum servitium redigere valet. Proprii
animi intimiora altius penetrara satagens, saepe de seipso magis incer-
tus apparet. Leges vitae socialis pedetentim clarius detegens, de direc-
tione ei imprimenda anceps haeret.

Numquam genus humanum tantis divitiis, facultatibus et potentia
oeconomica abundavit, et tamen adhuc ingens pars incolarum orbis
fame et egestate torquetur atque innumeri litterarum ignorantia plane
laborant. Numquam homines tam acutum ut hodie sensum libertatis
habuerunt, dum nova interea genera socialis et psych icae servitutis
exsurgunt. Dum mundus suam unitatem necnon singulorum ab invicem
dependentiam in necessaria solidarietate tam vivide persentit, viribus

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

237

tamen inter se pugnantibus gravissime in opposita distrahitur; etenim 17]
acres dissensiones politicae, sociales, oeconomicae, «raciales » et ideo-
logicae adhuc perseverant, nec periculum deest belli omnia usque ad
ima destru cturi. Dum idearum communicatio augetur., verba ipsa quibus
magni momenti conceptus exprimuntur sensus sat diversos in distinctis
ideologiis induunt. Tandem sedulo perfectior quaeritur temporalis ordi-
natio, quin spirituale incrementum pariter progrediatur.

Tot implexis condicionibus affecti, plurimi coaevi nostri impediuntur [8]
quominus valores perennes vere dignoscant et simul cum noviter inven-
tis rite componant; exinde, inter spem et angorem agitati, de praesenti
rerum cursu sese interrogantes, inquietudine premuntur. Qui rerum cur-
sus homines ad respondendum provocat, immo et constringit.

5. [De profunde mutatis condicionibus ]. Hodierna animorum com-
motio et in vitae condicionibus immutatio cum ampliori rerum transmu-
tatione connectuntur, qua efficitur ut in mentibus efformandis scientiae
mathematicae et naturales vel de ipso homine tractantes, in ordine vero
agendi technicae artes ex illis scientiis profluentes, crescens pondus
acquirant. Haec mens scientifica rationem culturalem modosque cogi-
tandi aliter quam antea fingit. Technicae artes eo progrediuntur ut faciem
terrae transforment et iam spatium ultraterrestre subigere conentur.

Super tempora quoque humanus intellectus dominium suum quodam-
modo dilatat: in praeteritum ope cognitionis historicae, in futurum arte
prospectiva et planificatione. Progredientes scientiae biologicae, psycho-
logicae et sociales non solum homini ad meliorem sui cognitionem opem
ferunt, sed ipsum etiam adiuvant ut, technicis methodis adhibitis, in vitam
societatum directe influxum exerceat. Insimul genus humanum de proprio
demographico incremento iam praevidendo et ordinando magis magis-
que cogitat.

Ipsa historia tam rapido cursu acceleratur ut singuli eam vix prose-
qui valeant. Consortionis humanae sors una efficitur et non amplius inter
varias velut historias dispergitur. Ita genus humanum a notione magis
statica ordinis rerum ad notionem magis dynamicam atque evolutivam
transit, unde quam maxima nascitur problematum nova complexio, quae
ad novas analyses et syntheses provocat.

6. [Mutationes in ordine- sociali'}. Eo ipso communitates locales tra-
ditionales, uti sunt familiae patriarchales, « clam », tribus, pagi, varii
coetus et consortionis socialis necessitudines, pleniores in dies immuta-
tiones experiuntur.

Typus industrialis societatis paulatim diffunditur, quasdam nationes
ad oeconomicam opulentiam adducens, et notiones et condiciones vitae

238 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[8] socialis a saeculis constitutas penitus transformans. Similiter vitae urba-
nae cultus ac studium augentur sive per urbium earumque incolarum
augmentum, sive per motum quo vita urbana ad ruricolas dilatatur.

Nova ( ) et aptiora communicationis socialis instrumenta ad eventus
cognoscendos et ad modos cogitandi et sentiendi quam citissime latissi-
meque diffundendos conferunt, plures connexas repercussiones exci-
tando.

Nec ( ) parvipendendum est quot homines, ex variis causis, ad mi-
grandum indu cti, vitae suae rationem immutent.

[9] Sic necessitudines hominis cum similibus suis indesinenter multi-
pli cantur ( ) ac simul ipsa « socializatio » novas necessitudines inducit ,
quin tamen congruentem personae maturationem et relationes vere per-
sonales (« personalizationem ») semper promoveat.

Huiusmodi quidem evolutio clarius apparet in nationibus quae com-
modis progressus oeconomici et technici iam gaudent, sed populos quo-
que movet adhuc ad progressionem nitentes qui, pro suis regionibus,
beneficia industrializationis et urbanizationis obtinere cupiunt. Qui po-
puli, praesertim antiquioribus traditionibus addicti, simul motum expe-
riuntur ad maturius magis que personale libertatis exercitium.

7. \_Mutationes psychologicae, morales et religiosae ]. Mutatio men^j
et structurarum bona recepta frequenter in controversiam vocat, maxime
apud iuvenes qui non semel impatientes, immo angore rebelles fiunt, et
conscii de proprio momento in vita sociali, citius in eadem partes habere
cupiunt. Exinde non raro parentes et educatores in muneribus suis
adimplendis in dies maiores difficultates experiuntur.

Instituta vero, leges atque modi cogitandi et sentiendi a maioribus
tradita non semper statui rerum hodierno bene aptari videntur; inde
gravis perturbatio in modo et in ipsis agendi normis.

Ipsam denique vitam religiosam novae condiciones afficiunt. Ex una
parte acrior diiudicandi facultas eam a magico mundi conceptu et a su-
perstitionibus adhuc vagantibus purificat atque magis personalem et
actuosam adhaesionem fidei in dies exigit; quo fit ut non pauci ad vivi-
diorem Dei sensum accedant. Ex altera vero parte crebriores turbae a
religione practice discedunt. Secus ac transactis temporibus, Deum
religionemve negare, aut ab iisdem abstrahere, non amplius quid insoli-
tum et indi viduale sunt: hodie enim non raro quasi exigentia progressus
scientifici vel cuiusdam novi humanismi exhibentur. Haec omnia in
pluribus regionibus non tantum in philosophorum placitis exprimuntur,
sed latissime litteras, artes, scientiarum humanarum et historiae inter-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

239

pretationem, ipsas que leges civiles afficiunt ita ut exinde multi pertur- [9]
bentur.

8. [De inaequilibriis in mundo hodierno ]. Tam rapida rerum muta-
tio inordinate saepe progrediens, immo et ipsa discrepantiarum in
mundo vigentium acrior conscientia, contradictiones et inaequilibria
gignunt vel auge«/.

In ipsa persona frequentius oritur inaequilibrium inter modernum
intellectum practicum et theoreticam cogitandi rationem, quae sum-
mam cognitionum suarum neque sibi subigere neque in syntheses apte
ordinare valet. Oritur pariter inaequilibrium inter sollicitudinem effi-
cientiae practicae et exigentias conscientiae moralis, necnon multoties
inter condiciones vitae collectivas et requisita cogitationis personalis,
immo et contemplationis. Oritur tandem inaequilibrium inter activita- [10]
tis humanae specializationem et universalem rerum visionem.

In familia autem discrepantiae oriuntur, sive ex prementibus con-
dicionibus demographicis, oeconomicis et socialibus, sive ex difficulta-
tibus inter generationes quae sibi subsequuntur exsurgentibus, sive ex
novis necessitudinibus socialibus inter viroj ac mulierer.

Magnae oriuntur etiam discrepantiae inter stirpes, immo inter varii
generis societatis ordines; inter nationes opulentas et minus valentes
egentes que; denique, inter instituta internationalia, ex pacis desiderio
populorum exorta, et ambitionem propriae ideologiae disseminandae
nec non cupiditates collectivas in nationibus aliisve coetibus existentes.

Inde mutuae diffidentiae et inimicitiae, conflictationes et aerumnae,
quarum ipse homo simul causa est et victima.

9 . [De appetitionibus universalioribus generis humani\. Interea
crescit persuasio genus humanum non tantum imperium suum super res
creatas in dies magis roborare posse ac debere; sed insuper eius esse
ordinem politicum, socialem et oeconomicum statuere qui in dies melius
homini inserviat et singulos ac coetus adiuvet ad dignitatem sibi pro-
priam affirmandam et excolendam.

Hinc plurimi acerrime exigunt illa bona quibus, per iniustitiam vel
non aequam distributionem, orbatos se esse vivida conscientia iudicant.
Nationes in via progressus sicut illae recenter sui iuris factae, bona civili-
zationis hodiernae non tantum in campo politico sed etiam oeconomico
participare et libere partibus suis in mundo fungi cupiunt, dum tamen
in dies augetur earumdem distantia simul ac persaepe dependentia etiam
oeconomica ab aliis ditioribus nationibus citius progredientibus. Populi
fame pressi populos opulentiores interpellant. Mulieres sibi vindicant,
ubi eam nondum sunt consecutae, paritatem de iure et de facto cum

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

240

[10] viris. Opifices et ruricolae non solum victui necessaria comparare, sed
laborando dotes suae personae excolere, immo in ordinanda vita oeco-
nomica, sociali, politica et culturali suas partes agere volunt. Nunc
primum in historia humana universi populi iam persuasum sibi habent
culturae beneficia reapse ad cunctos extendi posse ac debere.

Sub omnibus autem istis exigentiis latet profundior et universalior
appetitio: personae scilicet atque coetus plenam atque liberam vitam,
homine dignam, sitiunt, omnia quae hodiernus mundus eis tam abun-
danter praebere potest proprio servitio subicientes. Nationes praeterea
in dies fortius enituntur ut universalem quamdam communitatem asse-
quantur.

Quae cum ita sint, mundus hodiernus simul potentem ac debilem se
exhibet, capacem optima vel pessima patrandi, dum ipsi ad libertatem
aut servitutem, ad progressum aut regressum, ad fraternitatem aut odium
prostat via. Praeterea, homo conscius fit ipsius esse vires, quas ipse su-

[11] scitavit et quae eum opprimere aut ei servire possunt, recte dirigere.
Unde seipsum interrogat.

10. [De profundioribus interrogationibus generis humani\. Revera
inaequilibria quibus laborat mundus hodiernus cum inaequilibrio illo
fundamentaliori connectuntur, quod in hominis corde radicatur. In ipso
enim homine plura elementa sibi invicem oppugnant. Dum enim una
ex parte, utpote creatura, multipliciter sese limitatum experitur, ex alte-
ra vero in desideriis suis illimitatum et ad superiorem vitam vocatum se
sentit. Multis sollicitationibus attractus, iugiter inter eas seligere et
quibusdam renuntiare cogitur. Immo, infirmus ac peccator, non raro
illud quod non vult facit et illud quod facere vellet non facit. 1 Unde
in seipso divisionem patitur, ex qua etiam tot ac tantae discordiae in
societate oriuntur. Plurimi sane, quorum vita materialismo practico
inficitur, a clara huiusmodi dramatici status perceptione avertuntur, vel
autem, miseria oppressi, impediuntur quominus illum considerent. Multi
in interpretatione rerum multifarie proposita quietem se invenire existi-
mant. Quidam vero a solo conatu humano veram plenamque generis
humani liberationem exspectant, sibique persuasum habent futurum
regnum hominis super terram omnia vota cordis eius expleturum esse.
Nec desunt qui, de sensu vitae desperantes, audaciam laudant eorum
qui, existentiam humanam omnis significationis propriae expertem exi-
stimantes, ei totam significationem ex solo proprio ingenio conferre ni-
tuntur. Attamen, coram hodierna mundi evolutione, in dies numero-
siores fiunt qui quaestiones maxime fundamentales vel ponunt vel nova
acuitate persentiunt: quid est homo? Quinam est sensus doloris, mali,

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

241

mortis, quae, quamquam tan tus progressus factus est , subsistere pergunt? [H]
Ad quid victoriae illae tanto pretio acquisitae? Quid societati homo
afferre, quid ab ea expectare potest? Quid post vitam hanc terrestrem
subsequetur? ( ).

( ) Credit autem Ecclesia Christum, pro omnibus mortuum et resu-
scitatum 2 homini lucem et vires per Spiritum suum praebere ut ille
summae suae vocationi respondere possit; nec aliud nomen sub caelo
datum esse hominibus, in quo oportet eos salvos fieri. 3 Similiter credit
elavem, centrum et finem ( ) totius humanae historiae in Domino ac
Magistro suo inveniri. Affirmat insuper Ecclesia omnibus mutationibus
multa subesse quae non mutantur, quaeque fundamentum suum ulti-
mum in Christo habent, qui est heri, hodie, Ipse et in saeculad Sub
lumine ergo Christi, Imaginis Dei invisibilis, Primogeniti omnis crea-
turae, 5 Concilium, ad mysterium hominis illustrandum atque ad coope-
randum in solutionem praecipuarum quaestionum nostri temporis in-
veniendam, omnes alloqui intendit.

NOTAE [12]

Ad n. 10.

1 Cf. Rom. 7, 14 ss.

2 Cf. 2 Cor. 5, 15.

3 Cf. Act. 4, 12.

4 Cf. Hebr. 13, 8.

5 Cf. Coi. 1, 15.

PARS I [13]

DE ECCLESIA ET VOCATIONE HOMINIS

11. \Impulsionibus Spiritus respondendum\. Populus Dei, fide mo-
tus, qua credit se a Spiritu Domini duci qui replet orbem terrarum, in
eventibus, exigentiis atque optatis, quorum una cum ceteris nostrae
aetatis hominibus partem habet, quaenam in illis sint vera signa prae-
sentiae vel consilii Dei, discernere satagit. Fides enim omnia novo lumine
illustrat et divinum propositum de integra hominis vocatione manifestat,
ideoque ad solutiones plene humanas mentem dirigit.

Concilium imprimis illos valores, qui hodie maxime aestimantur,
sub hoc lumine diiudicare et ad fontem suum divinum referre intendit.

Hi enim valores, prout ex hominis ingenio eidem divinitus collato pro-
cedunt, valde boni sunt; sed ex corruptione humani cordis a sua debita
ordinatione non raro detorquentur, ita ut purificatione indigeant.

242

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[13] Quid Ecclesia de homine sentit? ( ) Quaenam ad societatem hodier-
nam aedificandam commendanda videntur? ( ) Quaenam est significatio
ultima humanae navitatis in universo mundo? ( ) Ad has quaestiones
responsio expectatur. Exinde, luculentius apparebit populum Dei et
genus humanum, cui ille inseritur, servitium sibi mutuo praestare, ita
ut Ecclesiae missio religiosam et ex hoc ipso summe humanam se exhi-
beat ( ).

Caput I

DE HUMANAE PERSONAE DIGNITATE

12. [De homine ad imaginem Dei ]. Secundum credentium et non
credentium fere concordem sententiam, omnia quae in terra sunt ad ho-
minem, tamquam ad centrum suum et culmen, ordinanda sunt.

Quid est autem homo? Multas opiniones de seipso protulit et profert,
varias et etiam contrarias, quibus saepe vel se tamquam absolutam regu-
lam exaltat vel usque ad desperationem deprimit, exinde anceps et an-
xius. Quas quidem difficultates Ecclesia persentiens, a Deo revelante
instructa eisdem responsum afferre potest, quo vera hominis condicio
delineatur, explanentur eius infirmitates, simulque eius dignitas et voca-
tio recte agnosci possint.

Sacrae enim Litterae docent hominem « ad imaginem Dei » creatum
esse, capacem suum Creatorem cognoscendi et amandi, ab eo tamquam
[ 14 ] dominum super omnes creaturas terrenas constitutum, 1 ut eas regeret,
eisque uteretur, glorificam Deum. 2 « Quid est homo quod memor es
eius? aut filius hominis, quoniam visitas eum? Minuisti eum paulo minus
ab angelis, gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super
opera manuum tuarum. Omnia subiecisti sub pedibus eius » ( Ps . 8, 5-7).

At Deus non creavit hominem solum: nam inde a primordiis « ma-
sculum et feminam creavit eos » ( Gen . 1, 27), quorum consociatio pri-
mam formam efficit communionis personarum ( ). Homo etenim ex
intima sua natura ens sociale est, atque sine relationibus cum aliis nec
vivere nec suas dotes expandere potest.

Deus igitur, sicut iterum in sacra Pagina legimus, vidit « cuncta quae
fecerat, et erant valde bona » (Gen. 1, 31).

13. [De peccato ]. In iustitia a Deo constitutus, homo tamen, sua-
dente Maligno, inde ab exordio historiae, libertate sua abusus est, seipsum
contra Deum erigens et finem suum extra Deum attingere cupiens.
( ) Cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, sed ob-
scuratum est insipiens cor eorum et servierunt creaturae potius quam

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

243

Creatori ( ). 3 Quod Revelatione divina nobis innotescit, cum ipsa expe- [14]
rientia concordat. Nam homo, cor suum inspiciens, etiam ad malum incli-
natum se comperit et in multiplicibus malis demersum, quae a bono suo
Creatore provenire non possunt. Deum tamquam principium suum
saepe agnoscere renuens, etiam debitum ordinem ( ) ad finem suum ul-
timum, simul ac totam suam sive erga seipsum sive erga alios homines
et omnes res creatas ordinationem disrupit.

Ideo in seipso divisus est homo. Quapropter tota vita hominum,
sive singularis sive collectiva, ut luctationem et quidem dramaticam se
exhibet inter bonum et malum, inter lucem et tenebras ( ). Immo inca-
pacem se invenit homo per seipsum mali impugnationes efficaciter debel-
landi, ita ut unusquisque se quasi catenis vinctum sentiat. At ipse Domi-
nus venit ut hominem liberaret et confortaret, eum interius renovans ac
« principem huius mundi » (Io. 12, 31) foras eiiciens qui eum in servi-
tute peccati retinete. 4 Peccatum autem ipsum hominem minuit, a ple-
nitudine consequenda eum repellens.

In lumine huius Revelationis simul sublimis vocatio et profunda
miseria, quas homines experiuntur, rationem suam ultimam inveniunt.

14. [De hominis constitutione ]. Corpore et anima unus, homo per
ipsam suam corporalem condicionem elementa ■ mundi materialis in se
colligit, ita ut, per ipsum, fastigium suum attingant et ad liberam Crea-
toris laudem vocem attollant. 5 Vitam ergo corporalem homini despicere
non licet, sed e contra ipse corpus suum, utpote a Deo creatum et ultima
die resuscitandum, bonum et honore dignum habere tenetur. Peccato
tamen vulneratus, corporis rebelliones experitur. Ipsa igitur dignitas
hominis postulat ut Deum glorificet in corpore suo, 6 vrtve illud pravis [15]
cordis sui inclinationibus inservire sinat.

Homo vero non fallitur, cum se rebus corporalibus superiorem agno-
scit, et non tantum ut particulam naturae aut anonymum elementum ci-
vitatis humanae seipsum considerat. Interioritate enim sua universita-
tem rerum excedit: ad haec profunda redit, quando convertitur ad cor,
ubi Deus eum exspectat, qui corda scrutatur, 7 et ubi ipse sub oculis Dei
de propria sorte decernit. Itaque, animam spiritualem et immortalem in
seipso agnoscens, non fallaci figmento illuditur a physicis tantum et so-
cialibus condicionibus fluente, sed e contra ipsam profundam rei veri-
tatem attingit.

15. [De dignitate intellectus, de veritate et de sapientia ]. Recte ( )
iudicat homo, divinae mentis lumen participans, se intellectu suo uni-
versitatem rerum superare. Ingenium suum per saecula impigre exer-
cendo ipse in scientiis empiricis, artibus technicis et liberalibus sane pro-

244 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[15] fecit. Nostris autem temporibus in mundo materiali praesertim investi-
gando et sibi subiiciendo egregios obtinuit successus. Semper tamen pro-
fundiorem veritatem quaesivit et invenit. Intelligentia enim non ad sola
phaenomena coarctatur, sed realitatem intelligibilem cum vera certitu-
dine adipisci valet, etiamsi, ex sequela peccati, ex parte obscuratur et
debilitatur.

Humanae tandem personae intellectualis natura per sapientiam per-
ficitur et perficienda est, quae mentem hominis ad vera bonaque inqui-
renda ac diligenda suaviter attrahit, et qua imbutus homo per visibilia
ad invisibilia adducitur.

Aetas autem nostra, magis quam saecula anteacta, tali sapientia indi-
get ut humaniora fiant quaecumque nova ab homine deteguntur. Pericli-
tatur enim sors futura mundi nisi sapientiores suscitentur homines. Insu-
per notandum est plures nationes, ( ) bonis quidem oeconomicis paupe-
riores, sapientia vero ditiores, ceteris eximium emolumentum praestare
posse.

Spiritus Sancti dono, homo ad mysterium consilii divini contemplan-
dum et sapiendum fide accedit. 8

16. [De dignitate conscientiae moralis']. In imo conscientiae legem
homo detegit, quam ipse sibi non dat, sed cui oboedire debet, et cuius
vox, semper ad bonum amandum et faciendum ac malum vitandum eum ( )
advocans, ubi oportet auribus cordis sonat: fac hoc, illud devita. Nam
homo legem in corde suo a Deo inscriptam habet, cui parere ipsa digni-
tas eius est et secundum quam ipse iudicabitur. 9 Conscientia est nucleus
secretissimus atque sacrarium hominis, in quo solus est cum Deo, cuius
vox resonat in intimo eius™ Conscientia modo mirabili illa lex innotescit,
quae in Dei et proximi dilectione adimpletur. 11 Fidelitate erga conscien-
tiam christiani cum ceteris hominibus coniun guntur ad veritatem inqui-

[16] rendam et tot problemata moralia, quae tam in vita singulorum quam in
sociali consortione exsurg unt, in veritate solvenda. Quo magis ergo
conscientia recta praevalet, eo magis personae et coetus a caeco arbitrio
recedunt et normis obiectivis moralitatis conformari satagunt. Non raro
tamen evenit ex ignorantia invincibili ( ) conscientiam erra re, quin inde
suam dignitatem amittat. Quod autem dici nequit cum homo de vero
ac bono inquirendo parum curat, et conscientia ex peccati consuetudine
paulatim fere obcaeca tur.

17. [De praestantia libertatis]. At nonnisi libere homo ad bonum
se convertere potest, quam libertatem coaevi nostri magni faciunt arden-
terque prosequuntur: et ( ) recte sane. Saepe tamen eam pravo modo
fovent, tamquam licentiam quidquid faciendi dummodo delectet, etiam

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

245

malum. Vera autem libertas eximium est divinae imaginis in homine [16]
signum. Voluit enim Deus hominem « relinquere in manu consilii sui », 12
ita ut Creatorem suum sponte quaerat et libere ad plenam et beatam per-
fectionem ei inhaerendo perveniat. Dignitas igitur hominis requirit ut
secundum consciam et liberam electionem agat, personaliter scilicet ab
intra motus et inductus, et non sub caeco impulsu interno vel sub mera
externa coactione. Talem vero dignitatem obtinet homo cum, sese ab
omni passionum captivitate liberans, finem suum in boni libera electione
persequitur et apta subsidia efficaciter ac sollerti industria sibi procurat.
Quam ordinationem ad Deum libertas hominis, e peccato vulnerata,
nonnisi gratia Dei adiuvante, plene actuosam efficere potest. Unicuique
autem ante tribunal Dei propriae vitae ratio reddenda erit, prout ipse
sive bonum sive malum gesserit. 13

18. [De mysterio mortis\. Coram morte aenigma condicionis huma-
nae maximum evadit. Non tantum cruciatur homo dolore et corporis dis-
solutione progrediente, sed etiam, immo magis, perpetuae extinctionis
timore. Recte autem instinctu cordis sui iudicat, cum totalem ruinam et
definitivum exitum suae personae abhorret et respuit. Semen aeternitatis
quod in se gerit, ad solam materiam cum irreductibile sit, contra mortem
insurgit. Omnia technicae artis molimina, licet perutilia, anxietatem ho-
minis sedare non valent: prorogata enim biologica longaevitas illi ulte-
rioris vitae desiderio satisfacere nequit, quod cordi eius ineluctabiliter
inest.

Dum coram morte omnis imaginatio deficit, Ecclesia tamen, Revela-
tione divina edocta, hominem ad beatum finem, ultra terrestris miseriae
limites, a Deo creatum esse affirmat. Mors insuper corporalis, a qua
homo si non peccasset subtractus fuisset, 14 fides christiana docet fore
ut vincatur, cum homo in salutem, culpa sua perditam, ab omnipotente
et miserante Salvatore restituetur. Deus enim hominem vocavit et vocat
ut Ei in perpetua incorruptibilis vitae divinae communione tota sua na-
tura adhaereat. Quam victoriam Christus, hominem a morte per mortem [17]
suam liberando , ad vitam resurgens adeptus est } 5 Cuicumque igitur reco-
gitanti homini fides, cum solidis argumentis oblata, eius anxietati de
sorte futura responsum offert; simulque facultatem praebet cum dilectis
fratribus iam morte praereptis in Christo communicandi, spem confe-
rens eos veram vitam apud Deum adeptos esse.

19. [De formis et radicibus atheismi\. Dignitatis humanae eximia
ratio in vocatione hominis ad communionem cum Deo consistit. Ad col-
loquium cum Deo iam inde ab ortu suo invitatur homo: non enim exsi-
stit, nisi quia, a Deo ex amore creatus, semper ex amore conservatur nec

246

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[17] plene secundum veritatem vivit, nisi amorem illum libere agnoscat et
Creatori suo se committat. Multi tamen ex coaevis nostris hanc intimam
ac vitalem cum Deo coniunctionem nequaquam perspiciunt aut explicite
reficiunt, ita ut atheismus inter gravissimae huius temporis res adnume-
randus sit ac diligentiori examini subiiciendus.

Voce atheismi phaenomena inter se valde diversa designantur. Dum
enim a quibusdam Deus expresse negatur, alii censent hominem nihil
omnino de Eo asserere posse; alii vero Quaestionem de Deo tali methodo
examini subiiciunt, ut illa sensu carere videatur. Multi, scientia rum posi-
tivarum limites indebite praetergressi, aut omnia hac sola scientifica ratio-
ne explicari contendunt aut e contra nullam omnino veritatem absolutam
iam admittunt. Quidam hominem tantopere exaltant, ut fides in Deum
quasi enervis fiat, magis proclives, ut videntur, ad affirmationem hominis
quam ad Dei negationem. Alii Deum sibi ita effingunt, ut illud figmen-
tum, quod repudiant, nullo modo Deui 1 sit Evangelii. Alii quaestiones de
Deo ne aggrediuntur quidem, quippe qui inquietudinem religiosam non
experiri videantur nec percipiant quare de religione iam sibi curandum
sit. Atheismus praeterea non raro oritur sive ex violenta contra malum
in mundo protestatione, sive ex nota ipsius absoluti quibusdam humanis
bonis indebite adiudicata, ita ut ista iam pro Deo habeantur. Ipsa civi-
lisatio hodierna, non ex se, sed utpote nimis rebus terrestribus intricata,
accessum ad Deum saepe difficiliorem reddere potest.

Sane qui voluntarie Deum a corde suo arcere et quaestiones religio-
sas devitare conantur, dictamen conscientiae suae non secuti, culpae ex-
pertes non sunt; attamen et ipsi credentes quamdam de hoc responsabi-
litatem saepe ferunt. Atheismus enim, integre consideratus, non est quid
originarium, sed potius ex diversis causis oritur, inter quas adnumeratur
etiam reactio critica contra religionei - et quidem, in nonnullis regionibus,
praesertim contra religionem christianam. Quapropter in hac atheismi
genesi partem non parvam habere possunt credentes, quatenus, neglecta
fidei educatione, vel fallaci doctrinae expositione, vel etiam vitae suae
religiosae, moralis ac socialis defectibus, Dei et religionis genuinum
vultum potius velare quam revelare dicendi smt.

[18] 20. [De atheismo systematico~\. Atheismus modernus formam etiam
systematicam saepe praebet, quae, praeter alias causas, ( ) optatum auto-
nomiae hominis eo usque perducit ut contra qualemcumque a Deo de-
pendentiam difficultatem suscitet. Qui talem atheismum profitentur, li-
bertatem in eo esse contendunt quod homo sibi ipse sit finis, propriae
suae historiae solus artifex et demiurgus: quod componi non posse au-
tumant cum agnitione Domini, omnium rerum auctoris et finis, vel sal-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

247

tem talem affirmationem plane superfluam reddere. Cui doctrinae favere [18]
potest sensus potentiae quem hodiernus progressus technicus homini
confert.

Inter formas hodierni atheismi illa non praetermittenda est, quae
liberationem hominis praesertim ex eius liberatione oeconomica et sociali
exspectat. Huic autem liberationi religionem natura sua obstare con-
tendit, quatenus, in futuram fallacemque vitam spem hominis erigens,
ipsum a civitatis terrestris aedificatione deterreret. Unde fautores talis
doctrinae, ubi ad regimen reipublicae accedunt, religionem vehementer
oppugnant, atheismum diffundentes etiam adhibitis, praesertim in iuve-
num educatione, illis pressionis mediis, quibus potestas publica pollet.

21. [De habitudine Ecclesiae ad atheismum\. Ecclesia, fideliter tum
Deo tum hominibus addicta, desistere non potest quin dolenter perni-
ciosas illas doctrinas actionesque, quae rationi et communi experientiae
humanae contradicunt hominemque ab innata eius excellentia deiiciunt,
omni firmitate reprobet, sicut antehac reprobavit , 16

Abditas tamen in atheorum mente negationis Dei causas deprehen-
dere conatur et, de gravitate quaestionum quas atheismus excitat conscia
necnon caritate erga omnes homines ducta , eas serio ac profundiori exa-
mini subiiciendas esse censet.

Tenet Ecclesia agnitionem Dei dignitati hominis nequaquam opponi,
cum huiusmodi dignitas in ipso Deo fundetur et perficiatur: homo enim
a Deo creante intelligens ac liber in societate constituitur; sed praeser-
tim ad ipsam Dei communionem ut filius vocatur et ad ipsius felicitatem
participandam. Docet praeterea per spem eschatologicam momentum mu-
nerum terrestrium non minui, sed potius eorum adimpletionem novis
motivis fulciri. ( ) Deficientibus e contra fundamento divino et spe
vitae aeternae, hominis dignitas gravissime laeditur, ut saepe hodie con-
stat, atque vitae et mortis, culpae et doloris aenigmata sine solutione
manent, ita ut homines in desperationem non raro deiiciantur.

Omnis homo interea sibi ipsi remanet quaestio insoluta, subobscure
percepta. Nemo enim quibusdam momentis, praecipue in maioribus
vitae eventibus, praefatam interrogationem omnino effugere valet. Cui
quaestioni solus Deus plene et omni certitudine respon sum affert, qui ad
altiorem cogitationem et humiliorem inquisitionem hominem vocat.

Remedium autem atheismo afferendum, tum a doctrina apte expo-
sita, tum ab integra Ecclesiae eiusque membrorum vita expectandum est. [19]
Ecclesiae enim est Deum Patrem eiusque Filium incarnatum praesentem
et quasi visibilem reddere, ductu Spiritus Sancti sese indesinenter reno-
vando et purificando. 17 Id imprimis obtinetur testimonio fidei vivae et

248

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 19 ]

maturae, ad hoc scilicet educatae ut difficultates lucide perspicere valeat
easque superare. Huius fidei testimonium praeclarum plurimi martyres
reddiderunt et reddunt. Quae fides suam fecunditatem manifestare de-
bet, credentium integram vitam, etiam profanam, penetrando, eosque
ad iustitiam et amorem, praesertim erga egentes movendo. Ad praesen-
tiam Dei manifestandam maxime denique confert caritas fraterna fide-
lium, qui spiritu unanimes collaborant fidei Evangelii, 18 et signum Uni-
tatis se exhibent.

Ecclesia vero, etiamsi atbeismum omnino reiicit, sincere tamen pro-
fitetur homines omnes, credentes et non credentes, ad hunc mundum,
in quo communiter vivunt, recte aedificandum opem conferre debere:
quod certe fieri non potest sine sincero et prudenti colloquio. Conque-
ritur igitur de discrimine inter credentes et non credentes, quod quidam
civitatum rectores, personae humanae iura fundamentalia non agno-
scentes, iniuste inducunt. Pro credentibus vero actuosam libertatem
expostulat ut in hoc mundo etiam Dei templum extruere sinantur. Atheos
autem humaniter invitat ut Evangeiium Christi corde aperto considerent.

Apprime etenim novit Ecclesia nuntium suum cum secretissimis
humani cordis desideriis concordare, cum vocationis humanae dignita-
tem vindicat, illis qui iam de altiore sua sorte desperant spem restituens.
Nuntium eius, nedum hominem minuat, lucem, vitam et libertatem ad
eius profectum fundit; atque praeter illu d nihil cordi hominis satisfacere
valet: « Fecisti nos ad Te », Domine, « et inquietum est cor nostrum,
donec requiescat in Te ». 19

22. [ De Christo Novo Homine ]. Reapse nonnisi in mysterio Verbi
incarnati mysterium hominis vere clarescit. Adam enim, primus homo,
erat figura futuri, 20 scilicet Christi Domini. Christus, novissimus Adam,
in ipsa revelatione mysterii Patris Eiusque amoris, hominem ipsi homini
plene manifestat eique altissimam eius vocationem patefacit. Nil igitur
mirum ( ) in Eo ( ) praedictar veritates suum invenire fontem atque
attingere fastigium.

Qui est « imago Dei invisibilis » {Coi. 1 , 15), 21 Ipse est homo per-
fectus, qui Adae filiis similitudinem divinam, inde a primo peccato
deformatam, restituit. Cum in Eo natura humana assumpta, non peremp-
ta sit, 22 eo ipso etiam in nobis ad sublimem dignitatem evecta est. Ipse
enim, Filius Dei, incarnatione sua cum omni homine quodammodo Se
univit. Humanis manibus opus fecit, humana mente cogitavit, humana
voluntate egit, 23 humano corde dilexit. Natus de Maria Virgine, vere
unus ex nostris factus est, in omnibus nobis similis excepto peccato. 24

[20] Agnus innocens, sanguine suo libere effuso, vitam nobis meruit, in

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

249

Ipsoque Deus nos Sibi et inter nos reconciliavit 25 et a servitute diaboli [20]
ac peccati eripuit, ita ut unusquisque nostrum cum Apostolo dicere pos-
sit: Filius Dei « dilexit me et tradidit semetipsum pro me » ( Gal . 2, 20).

Pro nobis patiendo non solummodo exemplum praebuit ut sequamur
vestigia Eius, 26 sed et viam instauravit, quam dum sequimur, vita et mors
sanctificantur novumque sensum accipiunt.

Christianus autem homo, conformis imagini Filii factus qui est Pri-
mogenitus in multis fratribus, 27 « primitias Spiritus » ( Rom . 8, 23) acci-
pit, c^iibus capax fit legem novam amoris adimplendi. 28 Per hunc Spiri-
tum, qui est « pignus haereditatis » (Eph. 1, 14), totus homo interius
restauratur, usque ad « redemptionem corporis » (Rom. 8, 23): «Si
Spiritus eius qui suscitavit Iesum a mortuis habitat in vobis, qui susci-
tavit Iesum Christum a mortuis vivificabit et mortalia corpora vestra
propter inhabitantem Spiritum eius in vobis » (Rom. 8, ll). 29 Christia-
num certe urgent necessitas et officium contra malum per multas tribu-
lationes certandi necnon mortem patiendi; sed mysterio paschali conso-
ciatus, Christi morti configuratus, ad resurrectionem spe roboratus oc-
curret. 30

Quod non tantum pro christifidelibus valet, sed et pro omnibus ho-
minibus bonae voluntatis in quorum corde gratia invisibili modo opera-
tur. 31 Cum enim pro omnibus mortuus sit Christus 32 cumque vocatio
hominis ultima revera una sit, scilicet divina, tenere debemuS' Spiritum
Sanctum cunctis possibilitatem offerre ut, modo Deo cognito, huic pa-
schali mysterio ( ) consocientur. r

Tale et tantum est hominis mysterium, quod per Revelationem chri-
stianam credentibus illucescit. Per Christum et in Christo, igitur, illu-
minatur aenigma doloris et mortis, quod extra Eius Evangelium nos
obruit. Christus resurrexit, morte sua mortem destrues, vitamque nobis
largitus est 33 ut, filii in Filio, clamemus in Spiritu: Abba, Pater! 34

NOTAE :

Ad n. 12.

1 Cf. Gen. 1, 26; Sap. 2, 23.

2 Cf. Eccli. 17, 3-10.

Ad n. 13.

3 Cf. Rom. 1, 21-25.

4 Cf. Io. 8, 34.

Ad n. 14.

5 Cf. Dan. 3, 57-90.

6 Cf. 1 Cor. 6, 13-20.

7 Cf. 1 Reg. 16, 7; ler. 17, 10.

250

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 21 ] Ad n. 15.

8 Cf. Eccli. 17, 7-8.

Ad n. 16.

9 Cf. Rom. 2, 15-16.

10 Cf. Pius XII, Nuntius radiophonicus de conscientia christiana in iuvenibus
recte efformanda, 23 martii 1952: A.A.S., 44 (1952), p. 271.

11 Cf. Mt. 22, 37-40; Gal. 5, 14.

Ad n. 17.

12 Cf. Eccli, 15, 14.

13 Cf. 2 Cor. 5, 10.

Ad n. 18.

14 Cf. Sap. 1, 13; 2, 23-24; Rom. 5, 21; 6, 23; lac. 1, 15.

15 Cf. 1 Cor. 15, 56-57.

Ad n. 21.

16 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Divini Redemptoris, 19 martii 1937: A.A.S., 29
(1937), pp. 65-106; Pius XII, Litt. Encycl. Ad Apostolorum Principis, 29 iunii
1958: A.A.S., 50 (1958), pp. 601-614; Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Ma-
gistra, 15 maii 1961: A.A.S., 53 (1961), pp. 451-453; Paulus VI, Litt. Encycl.
Ecclesiam Suam, 6 augusti 1964: A.A.S., 56 (1964), pp. 651-653.

17 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, Cap. I, n. 8: A.A.S., 57
(1965), p. 12.

18 Cf. Rhii. 1, 27.

19 S. Augustinus, Confess. I, 1: PL 32, 661.

Ad n. 22.

20 Cf. Rom. 5, 14. Cf. Tertullianus, De carnis resurr. 6: « Quodcumque
limus exprimebatur, Christus cogitabatur homo futurus »: PL 2, 282; CSEL, 47,
p. 33, 1. 12-13.

21 Cf. 2 Cor. 4, 4.

22 Cf. Conc. Constantinop. II, can. 7: « Neque Deo Verbo in carnis naturam
transmutato, neque carne in Verbi naturam transducta »: Denz. 219 (428). - Cf.
etiam Conc. Constantinop. III: « Quemadmodum enim sanctissima atque imma-
culata animata eius caro deificata non est perempta (theotheisa ouk anerethe), sed
in proprio sui statu et ratione permansit »: Denz. 291 (556). - Cf. Conc. Chalced.:
« in duabus naturis inconfuse, immutabiliter, indivise, inseparabiliter agnoscen-
dum »: Denz. 148 (302).

23 Cf. Conc. Constantinop. III: «ita et humana eius voluntas deificata non
est perempta »: Denz. 291 (556).

24 Cf. Heb. 4, 15.

25 Cf. 2 Cor. 5, 18-19; Coi. 1, 20-22.

26 Cf. 1 Pt. 2, 21; Mt. 16, 24; Lc. 14, 27.

27 Cf. Rom. 8, 29; Coi. 3, 10-14.

28 Cf. Rom. 8, 1-11.

29 Cf. 2 Cor. 4, 14.

30 Cf. Phil. 3, 10; Rom. 8, 17.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

251

31 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, Cap. 2, n. 16: A.A.S., [21]
57 (1965), p. 20.

32 Cf. Rom. 8, 32.

33 Cf. Liturgia Paschalis Byzantina.

34 Cf. Rom. 8, 15 et Gal. 4, 6; cf. etiam Io. 1, 22 et Io. 3, 1-2.

Caput II [22]

DE HOMINUM COMMUNITATE

23. [ Quid Concilium intendat\ . Inter praecipuos mundi hodierni
aspectus, mutuarum inter homines necessitudinum multiplicatio adnume-
ratur, ad quam evolvendam hodierni technici progressus plurimum con-
ferunt. Tamen fraternum hominum colloquium non in istis progressibus,
sed profundius in personarum communitate perficitur, quae mutuam re-
verentiam erga plenam earum dignitatem spiritualem exigit. Ad hanc vero
communionem inter personas promovendam, Revelatio christiana ma-
gnum subsidium affert, simulque ad altiorem vitae socialis legum intelli-
gentiam nos perducit quas Creator in natura spirituali ac morali hominis
inscripsit.

Quoniam autem recentiora Ecclesiae Magisterii documenta christia-
nam de societate humana doctrinam fusius exposuerunt, 1 Concilium
quasdam tantum principaliores veritates in memoriam revoc at earumque
fundamenta sub luce Revelationis expomt. Deinde in quaedam consecta-
ria insistit quae nostris diebus maioris sunt momenti.

24. [De indole communitaria vocationis humanae in consilio Dei].
Deus, qui paternae cura m omnium habet, voluit ut cuncti homines unam
efficerent familiam fraternoque animo se invicem tractarent. Omnes enim
creati ad imaginem Dei, qui fecit « ex uno omne genus hominum in-
habitare super universam faciem terrae » {Act. 17, 26), ad unum eum-
demque finem, id est ad Deum ipsum, vocantur.

Quapropter dilectio Dei et proximi primum et maximum mandatum
est. A Sacra autem Scriptura docemur Dei amorem a proximi amore seiun-
gi non posse: « ... si quod est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur:
Diliges proximum tuum sicut teipsum ... Plenitudo ergo legis est dilectio »
{Rom. 13, 9-10; 1 Io. 4, 20). Quod vero hominibus magis in dies ab
invicem dependentibus atque mundo magis in dies unificato maximi
comprobatur esse momenti.

Immo Dominus Iesus, quando Patrem orat ut « omnes unum sint ...,
sicut et nos unum sumus » {Io. 17, 21-22), prospectus praebens humanae

252

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[22] rationi impervios, ( ) aliquam similitudinem innuit inter unionem perso-
narum divinarum et unionem filiorum Dei in veritate et caritate. Haec
similitudo manifestat hominem, qui in terris sola creatura est quam Deus
propter seipsam voluerit, plene seips um invenire non posse nisi per sin-
cerum sui ipsius donum?

[23] 25. [De interdependentia humanae personae et humanae societatis ].
Ex sociali hominis indole apparet humanae personae profectum et ipsius
societatis incrementum ab invicem pendere. Etenim principium, subiectum
et finis omnium institutorum socialium est et esse debet humana per-
sona, quippe quae, suapte natura, vita sociali omnino indigeat. 3 Cum igitur
vita socialis non sit homini quid adventicium, ideo commercio cum aliis,
mutuis officiis, colloquio cum fratribus, quoad omnes suas dotes grande-
scit homo, et suae vocationi respondere potest.

Ex socialibus vinculis, quae homini excolendo necessaria sunt, alia,
uti familia et communitas politica, intimae eius naturae immediatius con-
gruunt; alia ( ) potius ex eius libera voluntate procedunt. Nostra hac
aetate, variis de causis, mutuae necessitudines et interdependentiae in
dies multiplicantur; unde diversa oriuntur consociationes et instituta sive
publici sive privati iuris. Hoc autem factum, quod socializatio nuncu-
patur, licet periculis sane non careat, multa tamen secum emolumenta af-
fert ad confirmandas et augendas humanae personae qualitates eiusque
iura tuenda. 4

Sed si personae humanae ad suam vocationem adimplendam, etiam
religiosam, ex hac vita sociali multum accipiunt, negari tamen nequit
homines ex adiunctis socialibus in quibus vivunt et, inde ab infantia,
immerguntur, saepe a bono faciendo averti et ad malum impelli. Certum
est perturbationes, tam frequenter in ordine sociali occurrentes, ex ipsa
formarum oeconomicarum, politicarum et socialium tensione pro parte
provenire. Sed penitius ex hominum superbia et egoismo oriuntur, quae
etiam ambitum socialem pervertunt. Ubi autem ordo rerum sequelis pec-
cati afficitur, homo, proclivis ad malum natus, nova deinde ad peccatum
incitamenta invenit, quae sine strenuis conatibus, gratia adiuvante, su-
perari nequeunt.

26. [De hono communi promovendo~\. Ex interdependentia in dies
strictiori et paulatim ad mundum universum diffusa sequitur bonum
commune — seu summam earum vitae socialis condicionum quae tum
coetibus, tum singulis membris permittunt ut propriam perfectionem
plenius atque expeditius consequantur — hodie magis magisque uni-
versale evadere, et exinde iura officiaque implicare, quae totum huma-
num genus respiciunt. Quilibet coetus necessitatum et legitimarum ap-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

253

petitionum aliorum coetuum, immo boni communis totius familiae hu- [23]
manae, rationem habere debet. 5

Simul vero conscientia crescit eximiae dignitatis quae personae hu-
manae competit, cum ipsa rebus omnibus praestet, et eius iura officiaque
universalia sint atque inviolabilia. Oportet ergo ut ea omnia homini per-
via reddantur, quibus ad vitam vere humanam gerendam indiget, ( ) ut
sunt victus, vestitus, habitatio, ( ) ius ad statum vitae libere eligendum
et ad familiam condendam , ad educationem, ad laborem, ad bonam fa-
mam, ad reverentiam, ad congruam informationem, ad agendum ( ) iuxta [24]
rectam suae conscientiae normam, ad vitae privatae protectionem atque
ad iustam libertatem etiam in re religiosa.

Ordo socialis igitur eiusque progressus in bonum personarum inde-
sinenter cedere debent, siquidem rerum ordinatio ordini personarum sub-
icienda est et non e converso, ipso Domino id innuente cum dixerit
sabbatum propter hominem factum esse et non hominem propter sabba-
tum. 6 Ordo ille in dies evolvendus, in veritate fundandus, in iustitia aedi-
ficandus, amore vivificandus est; in libertate autem aequilibrium in dies
humanius invenire debet. 7 Ad haec autem implenda mentis renovatio
atque amplae societatis immutationes inducendae sunt.

Spiritus Dei, qui mirabili providentia temporum cursum dirigit et
faciem terrae renovat, huic evolutioni adest. Evangelicum autem fer-
mentum in corde hominis irrefrenabilem dignitatis exigentiam excitavit
atque excitat.

27. [De reverentia erga personam humanam~\. Ad practica urgentiora-
que consectaria descendens, Consilium reverentiam inculcat erga homi-
nem, ita ut singuli proximum, nullo excepto, tamquam « alterum seip-
sum » considerare debeant, de eius vita et de mediis ad illam digne de-
gendam necessariis rationem imprimis habentes, 8 ne divitem illum imiten-
tur, qui pauperis Lazari nullam curam egit. 9

Nostris praesertim diebus urget obligatio nosmetipsos cuiuslibet
omnino hominis proximos efficiendi et illi occurrenti actuose inserviendi,
sive sit senex ab omnibus derelictus, sive alienigena operarius iniuste
despectus, sive exsul, vel infans ex illegitima unione natus, immerito
patiens propter peccatum a se non commissum, vel esuriens qui conscien-
tiam nostram interpellat Domini vocem revocans: « Quamdiu fecisti uni
ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis » ( Mt . 25, 40).

Quaecumque insuper ipsi vitae adversantur, ut cuiusvis generis ho-
micidia, genocidia, abortus, euthanasia et ipsum voluntarium suicidium;
quaecumque humanae personae integritatem violant, ut mutilationes,
tormenta corpori mentive inflicta, conatus ipsos animos coercendi;

254

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[24] quaecumque humanam dignitatem offendunt, ut infrahumanae vivendi
condiciones, arbitrariae incarcerationes, deportationes, servitus, prosti-
tutio, mercatus mulierum et iuvenum; condiciones quoque laboris igno-
miniosae, quibus operarii ut mera quaestus instrumenta, non ut liberae
et responsabiles personae tractantur: haec omnia et alia huiusmodi,
probra quidem sunt; dum civilizationem humanam inficiunt, magis eos
inquinant qui sic se gerunt, quam eos qui iniuriam patiuntur; et Creatoris
honori maxime contradicunt.

28. [De reverentia et amore erga adversarios ]. Ad illos etiam qui in
rebus socialibus, politicis vel etiam religiosis aliter ac nos sentiunt
aut faciunt, reverentia et caritas extendi debent; quo magis quidem hu -

[25] manitate et caritate modos sentiendi eorum intimius comprehendemus,
eo facilius cum ipsis colloquium inire poterimus.

Haec sane caritas et benignitas nequaquam indifferentes erga veri-
tatem et bonum nos reddere debent. Immo caritas ipsa discipulos Christi
urget ad veritatem salutarem omnibus hominibus annuntiandam. Sed
distinguere oportet inter errorem, semper reiciendum, et errantem, qui
dignitatem personae iugiter servat, etiam ubi falsis minusve accuratis
notionibus religiosis inquinatur. 10 Deus solus iudex est et scrutator cor-
dium; unde nos vetat de interiore cuiusvis culpa iudicare. 11

Doctrina Christi ut etiam iniuriis ignoscamus postulat 12 praeceptum-
que amoris ad inimicos omnes extendit, quod est Novae Legis mandatum:
« Audistis quia dictum est: Diliges proximum tuum et odio habebis ini-
micum tuum. Ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, benefacite
his qui oderunt vos, et orate pro persequentibus et calumniantibus vos »
(Mt. 5, 43-44).

29. [De essentiali inter omnes homines aequalitate et de iustitia so-
ciali \ . Cum omnes homines, anima rationali pollentes et ad imaginem
Dei creati, eamdem naturam eamdemque originem habeant, cumque, a
Christo ( ) redempti, eadem vocatione et destinatione divina f ruantur,
fundamentalis aequalitas inter omnes magis magisque agnoscenda est.

Sane varia capacitate physica viriumque intellectualium et moralium
diversitate non omnes homines aequipar^ntur. Omnis tamen discrimi-
nandi modus in iuribus personae fundamentalibus, sive socialis sive cul-
turalis, ob sexum, stirpem, colorem, socialem condicionem, linguam aut
religionem, superandus et removendus est, utpote Dei proposito con-
trarius. Vere enim dolendum est iura illa fundamentalia personae adhuc
non ubique sarta tecta servari. Ut si mulieri denegetur facultas libere spon-
sum eligendi et vitae statum amplectendi, vel ad parem educationem et
culturam quae viro agnoscitur accedendi. ( ).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

255

Insuper, quamquam inter homines iustae diversitates adsunt, aequa- [25]
lis personarum dignitas postulat ut ad humaniorem et aequam vitae
condicionem deveniatur. Etenim nimiae inter membra vel populos unius
familiae humanae inaequalitates oeconomicae et sociales scandalum mo-
vent, atque iniustitiae sociali, aequitati, personae humanae dignitati, nec-
non paci sociali et internationali adversantur.

Humanae autem institutiones, sive privatae sive publicae, digni-
tati ac fini hominis subservire nitantur, simul adversus quamlibet servi-
tutem tum socialem tum politicam strenue decertantes, et iura homi-
num fundamentalia sub omni regimine politico servantes. Immo, huius-
modi institutiones spiritualibus rebus, omnium altissimis, paulatim con-
gruant oportet, etiamsi interdum sat longo tempore opus sit ut ad
optatum finem perveniant.

30. [ Quod ultra individualisticam ethicam progrediendum sit~\. Pro- [26]
funda et velox rerum immutatio urgent ius postulat ut nemo sit qui,

ad rerum cursum non attendens vel inertia torpens, ethicae mere in-
dividualisticae indulgeat. Iustitiae ac caritatis officium magis ac magis
adimpletur per hoc quod unusquisque, ad bonum commune iuxta
proprias capacitates et aliorum necessitates conferens, etiam insti-
tutiones sive publicas sive privatas promovet et adiuva^ quae hominum
vitae condicionibus in melius mutandis inserviunt. Sunt autem qui,
largas generosioresque opiniones profitentes, ita tamen semper reapse
vivunt ac si nullam societatis necessitatum curam habeant. Immo, plu-
res, in variis regionibus, leges et praescriptiones sociales minimi faciunt.

Non pauci, variis fraudibus ac dolis, iusta vectigalia vel alia quae so-
cietati debentur effugere non verentur. Alii normas quasdam vitae so-
cialis, e. gr., ad valetudinem tuendam, aut ad vehiculorum ductum
moderandam statutas, parvi aestimant, non animadvertentes se tali
incuria vitae suae et aliorum pericul um inferre.

Sanctum sit omnibus necessitudines sociales inter praecipua ho-
minis hodierni officia recensere easque observare. Quo magis enim
mundus unitur, eo apertius hominum ( ) munera particulares coetus
superant et ad universum mundum paulatim extenduntur. Quod fieri
nequit nisi et singuli homines et ipsorum coetus virtutes morales et
sociales in seipsis colant et in societate diffundant, ita ut vere novi ho-
mines et artifices novae humanitatis exsistant cum necessario auxilio
divinae gratiae.

31. [De responsahilitate et participatione~\. Ut singuli homines
suum conscientiae officium accuratius impleant tum erga seipsos, tum
erga varios coetus quorum membra sunt, diligenter ad ampliorem ani-

256

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[26] mi culturam educandi sunt, ingentibus adhibitis subsidiis quae hodie
generi humano praesto sunt. Praeprimis educatio iuvenum cuiuslibet
socialis originis ita instituenda est, ut viri mulieresque suscitentur qui
non tantum exculti ingenii sed et magni animi sint, utpote qui a nostro
tempore vehementer postulentur.

Sed ad hunc responsabilitatis sensum homo vix pervenit, nisi vitae
condiciones ei permittant ut suae dignitatis conscius fiat, et vocationi
suae, seipsum pro Deo et pro aliis impendendo, respondeat. Humana
vero libertas saepe debilior fit, ubi homo in extremam incidit egesta-
tem, sicut vilescit, ubi ipse, nimiis vitae facilitatibus indulgens, in
aurea veluti solitudine seipsum includit. E contra roborer, cum homo
inevitabiles vitae socialis necessitates accipit, multiformes exigentias
humanae coniunctionis assumit atque ad humanae communitatis servi-
tium se obstringit.

Ideo omnium exstimulanda est voluntas inceptorum communium
suas partes assumendi. Laudanda est autem ratio agendi nationum, in

[27] quibus pars quam maxima civium in vera libertate rerum publicarum
particeps fit. Ratio tamen habenda est condicionis realis uniuscuiusque
gentis et necessarii vigoris publicae auctoritatis. Ut vero omnes cives
proni sint ad participandam vitam variorum coetuum, quibus corpus
sociale constat, necesse est ut his in coetibus bona inveniant, quae
ipsos attrahant eosque ad aliorum servitium disponant. Iure arbitrari
possumus futuram humanitatis sortem in illorum manibus reponi, qui
posteris generationibus vivendi et sperandi rationes tradere valent.

32. [Verbum Incarnatum et solidarietas humana~\. Sicut Deus ho-
mines non ad singulatim vivendum, sed ad socialem unionem efforman-
dam creavit, ita Ipsi etiam « placuit ... homines non singulatim, qua-
vis mutua connexione seclusa, sanctificare et salvare, sed eos in popu-
lum constituere, qui in veritate Ipsum agnosceret Ipsique sancte ser-
viret ». 13 Inde ab initio historiae salutis Ipse homines elegit non ut
individuos tantum sed ut membra cuiusdam communitatis. Illos enim
electos Deus, suum aperiens consilium, vocavit « populum suum »
(Ex. 3, 7-12), quocum insuper in Sinai foedus pepigit . 14

Quae indoles communitaria opere Iesu Christi perficitur et con-
summatur. Ipsum enim Verbum incarnatum humanae consortionis par-
ticeps esse voluit. Canae nuptiis interfuit, in domum Zachaei descendit,
cum publicanis et peccatoribus manducavit. Patris amorem hominum-
que eximiam vocationem, communissimas res sociales commemorando
et lociitiones figurasque vitae plane cotidianae adhibendo, revelavit.
Necessitudines humanas, imprimis familiares, ex quibus rationes so-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

257

ciales oriuntur, sanctifica vit, legibus suae patriae voluntarie subditus. [27]
Vitam opificis sui temporis et regionis propriam ducere voluit.

In sua praedicatione clare mandavit filiis Dei ut tamquam fratres
ad invicem se gererent. In sua oratione rogavit ut omnei discipu/i sui
« unum » essent. Immo Ipse usque ad mortem se se pro omnibus obtu-
lit, omnium Redemptor. « Maiorem hac dilectionem nemo habet, ut
animam suam ponat quis pro amicis suis» (Io. 15, 13). Apostolos
autem iussit praedicare omnibus gentibus nuntium evangelicum ut
genus humanum familia Dei fieret, in qua plenitudo legis esset di-
lectio.

Primogenitus in multis fratribus, inter omnes qui Eum fide ac ca-
ritate recipiunt, post mortem et resurrectionem suam, dono sui Spi-
ritus novam fraternam communionem instituit, in Corpore scilicet suo,
quod est Ecclesia, in quo omnes, inter se invicem membra, secundum
dona diversa concessa, mutua sibi praestarent servitia.

Quae solidarietas semper augenda erit, usque ad illam diem qua
consummabitur, et qua homines, gratia salvati, tamquam familia a Deo
et Christo Fratre dilecta, perfectam gloriam Deo praestabunt.

NOTAE [28]

Ad n. 23.

1 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra, 15 maii 1961: A.A.S.,

53 (1961), pp. 401-464, et Litt. Encycl. Pacem in terris, 11 aprilis 1963: A.A.S.,

55 (1963), pp. 257-304; Paulus VI, Litt. Encycl. Ecclesiam suam, 6 augusti 1964:
A.A.S., 54 (1964), pp. 609-659.

Ad n. 24.

2 Cf. Lc. 17, 33.

Ad n. 25.

3 Cf. S. Thomas, 1 Ethic. Lect. 1.

4 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra-. A.A.S., 53 (1961),
p. 418. Cf. etiam Pius XI, Litt. Encycl. Quadragesimo anno-. A.A.S., 23 (1931),
p. 222 ss.

Ad n. 26.

5 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra-. A.A.S., 53 (1961),
p. 417.

6 Cf. Mc. 2, 27.

7 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris-. A.A.S., 55 (1963), p. 266.

Ad n. 27.

8 Cf. lac. 2, 15-16.

9 Cf. Lc. 16, 18-31.

258

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[28] Ad n. 28.

10 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Vacem in terris : A.A.S., 55 (1963), p. 299
et 300.

11 Cf. Lc. 6, 37-38; Mt. 7, 1-2; Rom. 2, 1-11; 14, 10; 14, 10-12.

12 Cf. Mt. 5, 43-47.

Ad n. 32.

13 Cf. Const. dogm. Lumen gentium, Cap. II, n. 9: A.A.S., 57 (1965), pp. 12-13.

14 Cf. Ex. 24, 1-8.

[29] Caput III

DE HUMANA NAVITATE IN UNIVERSO MUNDO

33. \_Ponitur problema\. Suo labore atque ingenio homo suam vi-
tam amplius evolvere semper conatus est; hodie autem, praesertim ope
scientiae et artis technicae, suum dominium in universam pene naturam
dilatavit ac iugiter dilatat, et adiuvantibus imprimis auctis inter nationes
multimodi commercii mediis, familia humana paulatim tamquam unam
in universo mundo communitatem sese agnoscit atque constituit. Quo jit,
ut multa bona, quae olim homo a supernis viribus praesertim exspectabat,
hodie iam propria industria sibi procuret.

Coram immenso hoc conamine, quod totum humanum genus iam
pervadit, multae exsurgunt inter homines interrogationes. Quinam est
illius operositatis sensus et valor? Quomodo omnibus his rebus uten-
dum est ? Ad quem finem assequendum nisus sive singulorum sive so-
cietatum tendzmt? Ecclesia, quae depositum verbi Dei custodit, ex quo
principia in ordine religioso et morali hauriuntur, quin semper de sin-
gulis quaestionibus responsum in promptu habeat, lumen revelationis
cum omnium peritia coniungere cupit, ut iter illuminetur, quod humani-
tas nuper ingre.w<z est.

34. [ De valore humanae navitatis~\. Hoc credentibus ratum est, na-
vita tem humana individua lem, et collectiva, seu ingens illud cona men,
quo homines decursu saeculorum suae vitae condiciones in melius mutare
satagunt, in seipyo considerata^. Dei proposito respondere. Homo enim,
ad imaginem Dei creatus, mandatum accepit ut, terram cum omnibus quae
in ea continentur sibi subiciens, mundum in iustitia et sanctitate regeret 1
utque, Deum omnium Creatorem agnoscens, seipsum ac rerum univer-
sitatem ad Ipsum referret, ita ut rebus omnibus homini subiectis, ad-
mirabile sit nomen Dei in universa terra. 2

Quod etiam opera penitus quotidiana respicit. Viri namque et mu-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

259

lieres qui, dum vitae sustentationem sibi et familiae comparant, navitates [29]
suas ita exercent ut societati opportune ministrent, iure existimare pos-
sunt se suo labore opus Creatoris evolvere, commodis fratrum suorum
consulere, et ad consilium divinum in historia adimplendum personali
industria conferre. 3

Christiani itaque, nedum arbitrentur opera, ( ) quae hominem suo
ingenio et virtute pepererunt, Dei potentiae opponi, creaturamque ratio-
nalem quasi aemulam Creatoris exsistere, potius persuasum habent hu-
mani generis victorias signum esse magnitudinis Dei et fructus ineffa-
bilis Ipsius consilii. Quo magis vero hominum potentia crescit, eo latius [ 30 ]
ipsorum responsabilitas, sive singul orum sive communitatum extendi-
tur. Unde apparet christia^o nuntio homines ab extruendo mundo non
aver ti, nec ad bonum sui similium negligendum impel li, sed potius officio
haec operandi arctius obstringi. 4

35. [De humana navitate ordinanda ]. ( ) Humana vero navita,
sicut ex homine procedit, ita ad hominem ordinatur. Homo enim, cum
operatur, non tantum res et societatem immutat, sed et seipsum perficit.
Multa discit, facultates suas excolit, extra se et supra se procedit. Huius-
modi incrementum, si recte intelligatur, maioris pretii est quam externae
quae colligi possunt divitiae. Magis valet homo propter id quod est
quam propter id quod habet. 5 Pariter, omnia quae homines, ad maiorem
iustitiam, ampliorem fraternitatem, ( ) humanioremque ordinationem
in socialibus necessitudinibus obtinendam agunt, plus quam progressus
technici valent. Hi enim progressus quasi materiam humanae promotioni
praebere possunt, illam autem per se solos ad actum nequaquam deducunt.

Unde haec est human ae navita tis norma, quod iuxta consilium et
volunta/e^ dnsrinam cum genuino humani generis bono congruat, et ho-
mini individuo vel in societate posito integrae suae vocationis cultum et
impletionem permittat.

36. [De iusta rerum terrenarum autonomiad\. Multi tamen coaevi
nostri timere videntur, ne ex aret iore humana navita tis et religio nis
coniun ctione autonomia hominum vel societatum vel scientiarum ( )
impediatur.

Si per terrenarum rerum autonomiam intelligimus res creatas et ipsas
societates propriis legibus valoribusque gaudere, ab homine gradatim
dignoscendis, adhibendis et ordinandis, eamdem exigere omnino fas est:
quod non solum postulatur ab hominibus nostrae aetatis, sed etiam cum
Creatoris voluntate congruit. Ex ipsa enim creationis condicione res
universae propria firmitate, veritate, bonitate propriisque legibus ac or-
dine instruuntur, quae homo revereri debet, propriis singularum scien-

260

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[30] tiarum artiumve methodis agnitis. Ideo, inquisitio methodica in omnibus
disciplinis, si modo vere scientifico et iuxta normas morales procedit,
numquam fidei revera adversabitur, quia res profanae et res fidei ab
eodem Deo originem ducunt. 6 Immo, qui humili et constanti animo
abscondita rerum perscrutari conatur, etsi inscius quasi manu Dei ducitur
qui, res omnes sustinens, facit ut sint id quod sunt. Hinc deplorare liceat
quosdam animi habitus, ( ) qui aliquando inter christianos ipsos, ob non
satis perspectam legitimam scientiae autonomiam, non defuerunt et,
contentionibus controversiisque exinde suscitatis, plurium animos eo
perduxerunt ut fidem et scientiam inter se oppozzz censerent . 7

At si verbis « rerum temporalium autonomia » intelligitur res creatas

[31] a Deo non pendere, eisque hominem sic uti posse ut easdem ad Creato-
rem non referat, nemo qui Deum agnoscit non sentit quam falsa huius-
modi placita sint. Creatura enim sine Creatore evanescit. Ceterum, omnes
credentes, cuiuscumque sint religionis, vocem et manifestationem Eius
in creaturarum loquela semper audierunt. Immo, per oblivionem Dei ipsa
creatura obscuratur.

37. [De humana navitate a peccato corrupta ]. Sacra vero Scriptura,
cui saeculorum consentit experientia, humanam familiam edocet progres-
sum humanum, qui magnum hominis bonum est, ( ) magnam tamen
tentationem secumferre: ordine enim valorum turbato et malo cum bono
permixto, singuli homines ac coetus solummodo quae propria sunt con-
siderant, non vero aliorum. Quo fit ut mundus non iam spatium verae
fraternitatis exsistat, dum aucta humanitatis potentia iam ipsum genus
humanum destruere minatur.

Universa enim hominum historia ( ) arduzz colluctatzo ( ) contra
potestates tenebrarz/zzz pervadit , quae inde ab origine mundi incepta,
usque ad ultimum diem, dicente Domino, 8 perseverabit. In hanc pugnam
insertus, homo ut bono adhaereat iugiter certare debet, nec sine magnis
laboribus, Dei gratia adiuvante, in seipso unitatem obtinere valet.

Quapropter Ecclesia Christi, Creatoris consilio fidens, dum agnoscit
progressum humanum verae hominum felicitati inservire posse, non
potest tamen quin illud Apostoli resonare faciat: « Nolite conformari
huic saeculo » ( Rom . 12, 2), illi scilicet vanitatis et malitiae spiritui qui
humanam navitatem, ad servitium Dei et hominis ordinatam, in instru-
mentum peccati transmutat.

Si quis ergo quaerit, qua ratione miseria illa superari posAzV, christiazzz
profite/z^zzr, omnes hominis navitates, quae per superbizzz» et inordinat um
sui ipsius amorem cotidie in discrimine versazz/ur, Chris^z cruce et resur-
rectione purificaz idas et ad perfectionem deduc endas esse. A Christo enim

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

261

redemptus et in Spiritu Sancto nova creatura effectus, homo ipsas res a [31]
Deo creatas amare potest et debet. A Deo enim illas accipit et quasi de
manu Dei fluentes respicit et reveretur. Pro illis Benefactori gratias
agens et in paupertate et libertate spiritu creaturis utens ac fruens , in
veram mundi possessionem introducitur, tamquam nihil habens, et om-
nia possidens. 9 «Omnia enim vestra sunt: vos autem Christi, Christus
autem Dei » ( 1 Cor. 3, 22-23).

38. [ De humana navitate in paschali mysterio ad perfectionem ad-
ducta ]. Verbum enim Dei, per quod omnia facta sunt, Ipsum caro
factum et in hominum terra habitans, 10 perfectus homo in historiam mun-
di intravit, eam in Se assumens et recapitulans. 11 Ipse nobis revelat, « quia
Deus caritas est » ( 1 Io. 4, 8), simulque nos docet legem fundamentalem
perfectionis humanae, ac proinde transformationis mundi, novum di-
lectionis esse mandatum. Eos igitur, qui divinae credunt caritati, certos [32]
facit, viam dilectionis omnibus hominibus aperiri et conamen fraterni-
tatem universalem instaurandi non esse inane. Simul monet, hanc cari-
tatem non in solis magnis rebus sectandam esse, sed et imprimis in ordi-
nariis vitae adiunctis. Pro nobis omnibus peccatoribus mortem sustinens, 12

suo exemplo nos docet crucem etiam baiulandam esse, quam caro et
mundus pacem et iustitiam sectantium humeris imponunt. Sua resur-
rectione Dominus constitutus, Christus, cui omnis potestas in caelo et in
terra data est, 13 per virtutem Spiritus sui in cordibus hominum iam ope-
ratur, non solum venturi saeculi desiderium suscitans, sed eo ipso illa
etiam generosa vota animans, purificans et roborans, quibus familia
humana suam ipsius vitam humaniorem reddere et totam terram huic
fini subiicere satagit. Diversa autem sunt Spiritus dona: dum alios vocat
ut caelestis habitationis desiderio manifestum testimonium reddant il-
ludque in humana familia vividum conservent, alios vocat ut terreno
hominum servitio se dedicent, hoc suo ministerio materiam regni cae-
lestis parantes. Omnes tamen liberat ut, proprio amore abnegato omni-
bus que terrenis viribus in vitam humanam assumptis, ad futura se ex-
tendant, quando humanitas ipsa fiet oblatio accepta Deo. 14

Cuius spei arrham et itineris viaticum Dominus suis reliquit in illo
sacramento fidei, in quo naturae elementa, ab hominibus exculta, in
Corpus et Sanguinem gloriosum convertuntur , coena communionis fra-
ternae et caelestis convivii praelibatione.

39. [Terra nova et caelum novum\. Terrae ac humanitatis consum-
mandae tempus ignoramus , 15 nec universi transformandi modum novi-
mus. Transit quidem figura huius mundi per peccatum deformata, 16 sed
docemur Deum novam habitationem novamque terram parare in qua

262

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[32] iustitia habitat, 17 et cuius beatitut/o omnia pacis desideria, quae in cor-
dibus hominum ascen dunt, implebit ac supera^. 18 Tunc, morte devicta,
filii Dei in Christo resuscitabuntur, et id quod seminatum fuit in infirmi-
tate ac corruptione , incorruptionem induet ; 19 et, manente caritate eius-
que opere , 20 a servitute vanitatis liberabitur tota creatura illa, 21 quam
Deus propter hominem creavit ( ).

Monemur sane nihil prodesse homini, si universum mundum lucre-
tur, seipsum autem perdat. 22 Expectatio tamen novae terrae extenuare
non debet, sed potius excitare, sollicitudinem hanc terram excolendi, ubi
corpus illud novae familiae humanae crescit quod aliqualem novi saeculi
adumbrationem iam praebere valet. Ideo, licet progressus terrenus a
Regni Christi augiriento sedulo distinguendus sit, inquantum tamen ad
societa tem huma nam melius ordinan^w conferre potest, Reg ni Dei
magnopere interest. 23

Bona enim humanae dignitatis, communionis fraternae et libertatis,
hos omnes scilicet bonos naturae ac industriae nostrae fructus, postquam

[33] in Spiritu Domini et iuxta eius mandatum in terris propagaverimus,
postea denuo inveniemus, mundata tamen ab omni sorde, illuminata
ac transfigurata, cum Christus Patri reddet « regnum aeternum et uni-
versale: regnum veritatis et vitae, regnum sanctitatis et gratiae, regnum
iustitiae, amoris et pacis ». 24 His in terris Regnum iam in mysterio adest;
adveniente autem Domino consummabitur.

NOTAE

Ad n. 34.

1 Cf. Gen. 1, 26-27; 9, 3; Sap. 9, 3.

2 Cf. Ps. 8, 7 et 10.

3 Cf. Io annes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris-. A.A.S., 55 (1963), p. 297.

4 Cf. Nuntius ad universos homines a Patribus missus ineunte Concilio Vati-
cano II, oct. 1962: A.A.S., 54 (1962), p. 823.

Ad n. 35.

5 Cf. Paulus VI, Alloc. ad Corpus diplomaticum, 7 ianuar. 1965: A.A.S., 51
(1965), p. 232.

Ad n. 36.

6 Cf. Conc. Vat. I, Const. dogm. De fide cath., cap. III: Denz. 1785-1786
(3004-3005).

7 Cf. Mons. Pio Paschini, Vita e opere di Galileo Galilei, 2 Lib., ed. Vatie.
(1964).

Ad n. 37.

8 Cf. Mt. 24, 13; 13, 24-30 et 36-43.

9 Cf. 2 Cor. 6, 10.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

263

Ad n. 38. [33]

10 Cf. Io. 1, 3 et 14.

11 Cf. Eph. 1, 10.

12 Cf. Io. 3, 16; Rom. 5, 8.

13 Cf. Act. 2, 36; Mt. 28, 18.

14 Cf. Rom. 15, 16.

Ad n. 39.

15 Cf. Act. 1, 7.

16 Cf. 1 Cor. 7, 31; S. Irenaeus, Adversus Haereses, V, 36, PG, VIII, 1221.

17 Cf. 2 Cor. 5, 2; 2 Pt. 3, 13.

18 Cf. 1 Cor. 2, 9; Apoc. 21, 4-5.

19 Cf. 1 Cor. 15, 42 et 53.

20 Cf. 1 Cor. 13, 8; 3, 14.

21 Cf. Rom. 8, 19-21.

22 Cf. Lc. 9, 25.

23 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Quadragesimo Anno-. 23 (1931), p. 207.

24 Praefatio Festi Christi Regis.

Caput IV [34]

DE MUNERE ECCLESIAE IN MUNDO HUIUS TEMPORIS

40. [De Ecclesiae et mundi mutua relatione~\. Omnia quae a nobis
dicta sunt de dignitate personae humanae, de hominum communitate, de
profundo sensu navitatis humanae, fundamentum relationis Ecclesiam
inter et mundum necnon basim eorum mutui dialogi 1 constituunt. Ideo
in hoc capite, omnibus praesuppositis ab hoc Concilio de mysterio Eccle-
siae iam edictis , eadem Ecclesia nunc consideranda venit prout ipsa, in
hoc mundo exsistit et cum eo vivit atque agit.

Procedens ex amore Patris aeterni , 2 in tempore fundata a Christo
Redemptore , coadunata in Spiritu Sancto / Ecclesia finem salutarem et
eschatologicum habet, qui nonnisi in futuro saeculo plene attingi potest.

Ipsa autem iam hic in terris adest, ex hominibus collecta, terrestris nem-
pe civitatis membris quae ad hoc vocantur ut iam in generis humani histo-
ria familiae filiorum Dei, usque ad adventum Domini semper augendam,
efforment. Unita quidem propter bona caelestia iisque ditata, haec fami-
lia a Christo « in hoc mundo ut societas constituta et ordinata » 4 est,
atque « aptis mediis unionis visibilis et socialis » 5 instructa. Ita Ecclesia,
insimul « coetus adspectabilis et communitas spiritualis », 6 una cum tota
humanitate incedit eamdemque cum mundo sortem terrenam experitur,
tamquam fermentum et veluti anima societatis humanae 7 in Christo reno-
xmdae et in familiam Dei transformandae exsistit.

264 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[34] Haec quidem terrestris et caelestis civitatis compenetratio nonnisi
fide percipi potest, immo mysterium manet historiae humanae, quae us-
que ad plenam revelationem claritatis filiorum Dei peccato perturbatur.
Ecclesia quidem , proprium suum finem salutarem persequens, non solum
vitam divinam cum homine communicat, sed etiam lumen eius repercus-
sum quodammodo super universum mundum fundit, potissimum per hoc
quod personae humanae dignitatem, sanat et elevat, humanae societatis
compaginem firmat, atque cotidianam hominum navitatem profundiori
sensu et significatione imbuit. Ita Ecclesia per singula sua membra et
totam suam communitatem multa conferre posse credit ad hominum fa-
miliam eiusque historiam humaniorem reddendam.

[35] Evan gelii iuvari posse. Mutui huius commercii atque adiutorii, in illis
quae Ecclesiae et mundo quodammodo sunt communia, rite promovendi,
principia quaedam generalia exponuntur.

41. [De adiutorio quod Ecclesia singulis hominibus praestare sata-
git ]. Homo hodiernus in via est ad personalitatem suam plenius evol-
vendam iuraque sua in dies magis detegenda et affirmanda. Cum autem,
Ecclesiae concreditum sit manifestare mysterium Dei, qui est ultimus
finis hominis, ipsa homini simul aperit sensum propriae eius existentiae,
intimam scilicet de homine veritatem. Vere novit Ecclesia solum Deum,
cui ipsa inservit, profundissimis respondere desideriis humani cordis,
quod nutrimentis terrestribus nunquam plene satiatur. Novit praeterea
hominem, incessanter a Spiritu Dei incitatum, nunquam circa problema
religionis prorsus indifferentem fore, sicut non solum experientia saecu-
lorum anteactorum, sed multiplici etiam testimonio nostrorum tempo-
rum comprobatur. Semper enim homo scire desiderabit, saltem confuse,
quae sit significatio suae vitae, suae navitatis ac suae mortis. Ipsa prae-
sentia Ecclesiae haec problemata in eius mentem revocat. Solus autem
Deus, qui hominem ad imaginem suam creavit atque a peccato redemit,
his quaestionibus plenissimum responsum praebet, idque per revelatio-
nem in Christo Filio suo divino qui homo factus est. Quicumque Chri-
stum sequitur, hominem perfectum, et ipse magis homo fit.

Ex hac fide Ecclesia dignitatem naturae humanae omnibus opinio-
num mutationibus subtrahere potest, quae, exempli gratia, corpus huma-
num aut nimis deprimunt aut immoderate extollunt. Nulla lege humana

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

265

personalis dignitas atque libertas hominis tam apte in tuto collocari pos- [35]
sunt quam Evangelio Christi Ecclesiae concredito. Hoc enim Evangelium
libertatem filiorum Dei annuntiat et proclamat, omnem servitutem ex
peccato ultimatim fluentem respuit, 8 dignitatem conscientiae eiusque
liberam decisionem sancte veretur, omnia talenta humana in Dei servi-
tium hominumque bonum reduplicare indesinenter monet, omnes deni-
que omnium commendans caritati. 9 Hoc legi fundamentali oeconomiae
christianae correspondet. Etsi enim idem Heus sit Salvator qui et Creator,
idem quoque Dominus et historiae humanae et historiae salutis, tamen
in hoc ipso ordine divino iusta creaturae autonomia et praesertim homi-
nis nedum auferatur, potius in suam dignitatem restituitur atque in ipsa
firmatur.

Ecclesia ergo, vi Evangelii sibi concrediti, iura hominum proclamat
et hodierni temporis dynamismum, quo haec iura undique promoventur,
agnoscit et magni aestimat. Qui motus tamen spiritu Evangelii imbu ondus
et adversus omnem speciem falsae autonomiae tutandus est. Tentationi
enim subii cimur, iudicandi nostra iura personalia tunc tantum plene ser-
vari, cum ab omni norma Legis divinae solvimur. Hac autem via, personae
humanae dignitas, nedum salvetur, potius perit.

42. [ De adiutorio quod Ecclesia societati humanae afferre satagit\. [36]
Unio familiae humanae unita te familiae filiorum Dei in Christo fundata 10
multum roboratur et compl otur.

Missio quidem propria, quam Christus Ecclesiae suae concredidit,
non est ordinis politici, oeconomici vel socialis: finis enim quem ei prae-
fixit ordinis religiosi 11 est. At sane ex hac ipsa missione religiosa munus,
lux et vires fluunt quae communitati hominum secundum Legem divinam
constituendae et firmandae inservire possunt. Item, ubi opus fuerit, se-
cundum temporum et locorum circumstantias, et ipsa suscitare potest,
immo et debet opera in servitium omnium, praesertim vero egentium
destinata, uti opera misericordiae vel alia huiusmodi.

Ecclesia insuper agnoscit quidquid boni in dynamismo sociali hodier-
no invenitur: praesertim evolutionem versus unitatem, processum sanae
socializationis et consociationis civilis et oeconomicae. Prom otio enim uni-
tatis cum intima Ecclesiae missione cohaeret, cum ipsa sit « in Christo
veluti sacramentum seu signum et instrumentum intimae cum Deo unio-
nis totiusque generis humani unitatis ». 12 Ita ipsa mundo ostendit veram
unionem socialem externam ex unione mentium et cordium fluere, ex illa
scilicet fide et caritate, quibus in Spiritu Sancto eius unitas indissolubi-
liter condita est. Vis enim, quam Ecclesia hodiernae hominum societati

266

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[36]

inicere valet, in illa fide et caritate, ad effectum vitae adductis, consistit,
non autem in dominio aliquo externo mediis mere humanis exercendo.

Cum insuper vi suae missionis et naturae ad nullam alligetur parti-
cularem culturae humanae formam aut systema politicum, oeconomicum
vel sociale, Ecclesia ex hac sua universalitate ligamen arctissimum inter
diversas hominum communitates et nationes exsistere potest, dummodo
ipsae ei fdant eiusque veram libertatem ad hanc suam missionem adim-
plendam reapse agnoscant. Qua de causa Ecclesia filios suos, sed etiam
omnes homines monet, ut in hoc familiali spiritu filiorum Dei, omnes
dissensiones inter nationes et stirpes superent et iustis associationibus
humanis internam firmitatem praebeant.

Quaecumque igitur vera, bona, iustaque inveniuntur in diversissimis
institutionibus, quae genus humanum sibi condidit incessanterque condit,
eadem Concilium magna cum reverentia considerat. Declarat insuper Ec-
clesiam omnes tales institutiones adiuvare et promovere velle, quatenus
hoc ab ea dependet et cum eius missione coniungi potest. Ipsa nihil ar-
dentius desiderat quam ut omnium bono inserviens, se libere sub quovis
regimine evolvere possit, quod iura fundamentalia personae ac familiae
et boni communis necessitates agnoscat ( ).

43. [ De adiutorio quod Ecclesia per christianos navitati humanae
conferre satagit ]. Concilium christianos, cives utriusque civitatis, adhor-
tatur ut sua terrestria officia fideliter implere studeant, idque spiritu
Evangelii ducti. A veritate discedunt qui, scientes nos non habere hic

[37] manentem civitatem sed futuram inquirere, 13 putent se proinde officia
sua terrestria negligere posse, non attendentes se per ipsam fidem ad
eadem implenda magis teneri, secundum vocationem qua quisque vocatus
est. 14 At non minus errant qui, e contrario, opinentur sese ita negotiis
terrestribus immergere posse, quasi ista omnino aliena sint a vita reli-
giosa, quippe qui ipsam in solius cultus actibus et officiis quibusdam mo-
ralibus implendis consistere arbitrentur. Discidium illud inter fidem
quam profitentur et vitam quotidianam multorum, inter graviores no-
stri temporis errores recensendum est. Scandalum hoc iam in Vetere
Testamento Prophetae vehementer redarguebant 15 et multo magis in
Novo Testamento ipse Iesus Christus gravibus poenis mina batur} 6 Ne
igitur perperam inter se opponantur activitates professionales et sociales
ex una parte, vita religiosa ex altera. Christianus, officia sua temporalia
negligens, officia sua erga proximum, immo et ipsum Deum negligit suam-
que aeternam salutem in discrimen adducit. Gaudeant potius christiani,
exemplum Christi secuti, qui fabrilem artem exercuit, se omnes suas navi-
tates terrestres exercere posse, conatus humanos, domesticos, professio-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

267

nales, scientificos vel technicos in unaw synthesim vitalem cum bonis [37]
religiosis colligendo, sub quorum altissima ordinatione omnia in Dei
gloriam coordinantur.

Laicis proprie, etsi non exclusive, saecularia officia et navitates com-
petunt. Cum igitur, sive singuli sive consociati, ut cives mundi agunt,
non solum leges proprias uniuscuiusque disciplinae servabunt, sed veram
peritiam in illis campis sibi comparare studebunt. Libenter cum homi-
nibus eosdem fines pro sequentibus cooperabuntur. Agnoscentes exigen-
tias fidei eiusque virtute praediti, ( ) incunctanter, ubi oportet, nova
incepta excogitent atque ad effectum deducant. Ad ipsorum conscientiam
iam apte formatam specta/, ut lex divina in civitatis terrenae vita inscri-
batur. A sacerdotibus vero laici lucem ac vim spiritualem exspectent.
Neque tamen ipsi censeant pastores suos semper adeo peritos esse ut,
in omni quaestione exsurgente, etiam gravi, solutionem concretam in
promptu habere queant, aut illos ad hoc missos esse: ipsi potius, sapien-
tia christiana illustrati et ad doctrinam Magisterii observanter attenden-
tes, 17 partes suas proprias assumant.

Pluries ipsa visio christiana rerum eos ad aliquam determinatam so-
lutionem in quibusdam rerum adiunctis inclinabit. Alii tamen fideles, non
minore sinceritate ducti, ut saepius et quidem legitime accidit, aliter de
eadem re iudicabunt. Quodsi solutiones hinc inde propositae, etiam
praeter partium intentionem, a multis facile connectantur cum nuntio
evangelico, ( ) meminerint oportet nemini licere in praefatis casibus pro
sua sententia auctoritatem Ecclesiae sibi exclusive vindicare. Semper
autem colloquio sincero se invicem illuminare satagant, mutuam cari-
tatem servantes et boni communis imprimis solliciti.

Laici vero, qui in tota vita Ecclesiae actuosas partes gerendas habent,
non solum mundum spiritu christiano imbuere tenentur, sed etiam ad hoc [ 38 ]
vocantur ut in omnibus, in media quidem humana consortione, Christi
sint testes.

Episcopi vero, quibus munus moderandi Ecclesiam Dei commissum
est, cum presbyteris suis nuntium Christi ( ) ita praedicent, ut omnes
fidelium terrestres activitates Evangelii luce perfundantur. Insuper pasto-
res omnes memores sint se sua cotidiana conversatione et sollicitudine 18
mundo faciem Ecclesiae exhibere, ex qua homines vim et veritatem nun-
tii christiani iudicant. Vita et verbo, una cum religiosis atque suis fideli-
bus, demonstrent Ecclesiam sola sua praesentia, cum omnibus quae con-
tinet donis, inexhaustum fontem esse illarum virtutum, quibus mundus
hodiernus maxime indiget. Studiis assiduis se ita aptos reddant, ut in dia-
logo cum mundo et hominibus cuiuscumque opinionis instituendo partes
suas agere possint. Imprimis vero in corde verba huius Concilii habeant:

268

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[38] « Quia genus humanum hodie magis magisque in unitatem civilem, oeco-
nomicam et socialem coalescit, eo magis oportet ut Sacerdotes, coniuncta
cura et ope sub ductu Episcoporum et Summi Pontificis, omnem ratio-
nem dispersionis elidant, ut in unitatem familiae Dei totum genus hu-
manum adducatur ». 19

Quamvis Ecclesia ex virtute Spiritus Sancti fidelis sponsa Domini
sui manserit et numquam cessaverit esse signum salutis in mundo, ipsa
tamen minime ignorat inter membra sua, 20 sive clericos sive laicos, decur-
rente multorum saeculorum serie, non defuisse qui Spiritui Dei infideles
exstiterint. Etiam hac nostra aetate Ecclesiam non fugit, quantum inter
se distent nuntior a se prolatui et humana debilitai eorum quibus Euan-
gelium concreditur. Quidquid de istis defectibus historia iudi cet, eorum
conscii esse debemus eosdem que strenue impugnare, ne Evangelio dif-
fundendo detrimentum afferant. Pariter novit Ecclesia quantopere ipsa,
in sua cum mundo relatione excolenda, ex saeculorum experientia iugiter
maturescere debeat. A Spiritu Sancto ducta, Ecclesia Mater indesinenter
filios suos « ad purificationem et renovationem exhortatur, ut signum
Christi super faciem Ecclesiae clarius effulgeat ». 21

44. \_De adiutorio quod Ecclesia a mundo hodierno accipit\. Sicut
autem mundi interest Ecclesiam ut socialem realitatem historiae eiusque
fermentum agnoscere, ita ipsa Ecclesia non ignorat, quantum ex humani
generis historia et evolutione acceperit.

Praeteritorum saeculorum experientia, scientiarum profectus, the-
sauri in variis culturae humanae formis absconditi, quibus ipsius ho-
minis natur# plenius manifestat novaeque viae ad veritatem aperiun-
tor, Ecclesiae quoque prosunt. Ipsa enim, inde ab initio suae historiae,
nuntium Christi, ope conceptuum et linguarum diversorum populorum,
exprimere didicit, eumdemque sapientia insuper philosophorum illu-
strare conata est : in hunc finem nempe ut Evangelium tum omnium

[39] captui tum sapientium exigentiis, in quantum par erat, aptaret. Quae
quidem verbi revelati accommodata praedicatio lex omnis evangeliza-
tionis permanere debet. Ita enim in omni natione facultas nuntium Chri-
sti suo modo exprimendi excitatur simulque vivum commercium inter
Ecclesiam et diversas populorum culturas promovetur. 22 Ad tale com-
mercium augendum Ecclesia, ( ) imprimis nostris temporibus, in qui-
bus res celerrime mutantur et cogitandi modi valde variantur, peculia-
riter eorum auxilio indiget qui, viventes in mundo, varias institutiones
et disciplinas callent earumque intimam mentem intelligunt, sive de
credentibus sive de non credentibus agatur. Totius Populi Dei est, prae-
sertim pastorum et theologorum, adiuvante Spiritu Sancto, varias lo-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

269

quelas nostri temporis auscultare, discernere et interpretari easque sub l 3 ^]
lumine verbi divini diiudicare, ut revelata Veritas semper penitius per-
cipi, melius intelligi aptiusque proponi possit.

Ecclesia, cum visibilem structuram socialem habeat, signum quidem
suae unitatis in Christo, etiam ab evolutione vitae socialis humanae
ditari potest et ditatur, non quasi aliquid in constitutione a Christo sibi
data deesset, sed ad eamdem profundius cognoscendam, melius expri-
mendam atque temporibus nostris felicius accommodandam. Ipsa grato
animo percipit se, in sua communitate non minus quam in singulis suis
filiis varium adiutorium ab hominibus cuiusvis gradus vel condicionis
accipere. Quicumque enim communitatem humanam in ordine familiae,
culturae, vitae oeconomicae et socialis, necnon politicae, tam nationa-
lis quam internationalis promovent, secundum consilium Dei commu-
nitati quoque Ecclesiali, in quantum haec ab externis dependet, adiuto-
rium non parvum afferunt. Immo Ecclesia, ex ipsa oppositione eorum
qui ei adversantur vel eam persequuntur, ( ) se multum profecisse et
proficere posse fatetur. 23

45. [De Christo, alpha et omega~\. Ecclesia, dum ipsa mundum
adiuwt et ab eo multa accipit, ad hoc unum tendit ut Regnum Dei ad-
veniat et totius humani generis salus instauretur. Omne vero bonum,
quod Populus Dei in suae peregrinationis terrestris tempore hominum
familiae praebere potest, ex hoc profluit quod Ecclesia est « universale
salutis sacramentum », 24 mysterium amoris Dei erga hominem manife-
stans simul et operans.

Verbum enim Dei, per quod omnia facta sunt, Ipsum caro factum
est, ita ut, perfectus homo, omnes salvaret et universa recapitularet.
Dominus finis est humanae historiae, punctum in quod historiae et civi-
lizationis desideria vergunt, humani generis centrum, omnium cordium
gaudium eorumque appetitionum plenitudo. 25 Ille est quem Pater a
mortuis suscitavit, exaltavit et a dextris suis collocavit, Eum vivorum
atque mortuorum iudicem constituens. In Eius Spiritu vivificati et coad-
unati, versus historiae humanae peregrinamur consummationem, quae
cum consilio Eius dilectionis plene congruit: « Instaurare omnia in [40]
Christo, quae in caelis et quae in terra sunt » {Eph. 1 , 10).

Dicit Ipse Dominus: « Ecce venio cito, et merces mea mecum est,
reddere unicuique secundum opera sua. Ego sum alpha et omega, pri-
mus et novissimus, principium et finis » {Apoc. 22, 12-13).

270

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 40 ] NOTAE
Ad n. 40.

1 Cf. Paulus VI, Litt. Encycl. Ecclesiam suam, III: A.A.S., 56 (1964),
pp. 637-659.

2 Cf. Tit. 3, 4: « philanthropia ».

3 Cf. Eph. 1, 3; 5, 6; 13-14, 23.

4 Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, Cap. I, n. 8: A.A.S., 51
(1965), p. 12.

5 Ibid., Cap. II, n. 9: A.A.S., 57 (1965), p. 14; cf. n. 8: A.A.S., l. c., p. 11.

6 Ibid., Cap. I, n. 8: A.A.S., 51 (1965), p. 11.

7 Cf. ibid., Cap. IV, n. 38: A.A.S., 51 (1965), p. 43, cum nota 120.

Ad n. 41.

8 Cf. Rom. 8, 14-17.

9 Cf. Mt. 22, 39.

Ad n. 42.

10 Const. dogm. Lumen gentium, Cap. II, n. 9: A.A.S., 51 (1965), pp. 12-14.

11 Cf. Pius XII, Allocutio ad cultores historiae et artis, 9 martii 1956: A.A.S.,
48 (1965), p. 212: « Son Divin Fondateur, Jesus-Christ, ne lui a donne aucun
mandat ni fixe aucune fin d’ordre culturel. Le but que le Christ lui assigne est
strictement religieux (...). L’Eglise doit conduire les hommes a Dieu, afin qu’ils
se livrent a lui sans reserve (...). L’Eglise ne peut jamais perdre de vue ce but
strictement religieux, surnaturel. Le sens de toutes ses activites, jusqu’au dernier
canon de son Code, ne peut etre que d’y concourir directement ou indirectement ».

12 Const. dogm. Lumen gentium, Cap. I, n. 1.: A.A.S., 51 (1965), p. 5.

Ad n. 43.

13 Cf. Hebr. 13, 14.

14 Cf. 2 Thess. 3, 6-13; Eph. 4, 28.

15 Cf. Is. 58, 1-12.

16 Cf. Mt. 23, 3-23; Mc. 7, 10-13.

17 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra, IV: A.A.S., 53 (1961),
pp. 456-457; cf. I: A.A.S., l. c., pp. 407, 410-411.

18 Cf. Const. dogm. Lumen gentium, Cap. III, n. 28: A.A.S., 51 (1965), p. 35.

19 Ibid., n. 28: A.A.S., l. c., pp. 35-36.

20 Cf. S. Ambrosius, De virginitate, Cap. VIII, n. 48: ML 16, 278.

21 Cf. Const. dogm. Lumen gentium, Cap. II, n. 15: A.A.S., 51 (1965), p. 20.

Ad n. 44.

22 Cf. Const. dogm. Lumen gentium, Cap. II, n. 13: A.A.S., 51 (1965), p. 17.

23 Cf. Ius tinus, Dialogus cum Tryphone, Cap. 110: MG 6, 729 (ed. Otto,

[ 41 ] 1897, pp. 391-393): « ... sed quanto magis talia nobis infliguntur, tanto plures alii
fideles et pii per nomen Iesu fiunt ». Cf. Tertullianus, Apologeticus, Cap. L, 13:
Corpus Christ., ser. lat. I, p. 171: «Etiam plures efficimur, quotiens metimur a

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

271

vobis: semen est sanguis Christianorum! ». Cf. Const. dogm. Lumen gentium , [41]
Cap. II, n. 9: A.A.S., 57 (1965), p. 14.

Ad n. 45.

24 Cf. Const. dogm. Lumen gentium, Cap. II, n. 15: A.A.S., 51 (1965), p. 20.

25 Cf. Paulus VI, Allocutio die 3 febr. 1965 habita.

PARS II [43]

DE QUIBUSDAM PROBLEMATIBUS URGENTIORIBUS

46. [Prooemium]. Concilium, postquam exposuit cuiusnam digni-
tatis sit persona hominis necnon ad quodnam munus, sive individuale
sive sociale, in universo mundo adimplendum sit vocata, sub ( ) luce
Evangelii et humanae experientiae omnium nunc animos ad quasdam
urgentiores huius temporis necessitates convertit, quae maxime genus
humanum afficiunt.

Inter multa quae hodie sollicitudinem omnium excitant haec prae-
sertim recolere iuvat: matrimonium et familiam, culturam humanam,
vitam oeconomicam-socialem ac politicam, coniunctionem familiae popu-
lorum et pacem. Circa haec singula clarescant principia et lumina a
Christo manantia, quibus christifideles ducantur omnesque homines illu-
minentur in tot implicatorum problematum solutione quaerenda.

Caput I

DE DIGNITATE MATRIMONII ET FAMILIAE FOVENDA

47. [De matrimonio et familia in mundo hodierno]. Salus perso-
nae et societatis humanae ac christianae arcte cum fausta condicione
communitatis coniugalis et familiaris connecti tur. Ideo christiani, una
cum omnibus qui eandem communitatem magni aestimant, sincere gau-
dent de variis subsidiis quibus homines, in hac communitate amoris
fovenda et in vita colenda, hodie progrediuntur, et coniuges atque paren-
tes in praecellenti suo munere adiuvantur; meliora insuper exinde be-
neficia exspectant atque promovere student.

Non ubique vero huius institutionis dignitas eadem claritate illu-
cescit, siquidem polygamia, divortii lue, amore sic dicto libero, aliisve
deformationibus obscuratur; insuper amor nuptialis saepius egoismo,
hedonismo et illicitis usibus contra generationem profanatur. Praeterea
hodiernae condiciones oeconomicae, socio-psychologicae et civiles non

272

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[43] leves in ( ) familiam perturbationes inducunt. In certis denique orbis
partibus non absque sollicitudine problemata ex incremento demogra-
phico exorta observantur. Quibus omnibus conscientiae anguntur. Ve-
rumtamen matrimonialis familiarisque instituti vis et robur ex eo quo-
que apparent, quod profundae immutationes societatis hodiernae, non

[44] obstantibus difficultatibus inde prorumpentibus, saepesaepius veram
eiusdem instituti indolem vario modo manifestant.

Quapropter Concilium, quaedam doctrinae Ecclesiae capita in cla-
riorem lucem ponendo, christianos hominesque universos illuminare et
confortare intendit, qui ( ) status matrimonialis dignitatem nativam
eius que eximium valorem sacrum tueri et promovere conantur.

48. [De sanctitate matrimonii et familiae ]. Intima communitas vitae
et amoris coniugalis, a Creatore condita suisque legibus instructa, foe-
dere coniugii seu irrevocabili consensu personali instauratur. Ita actu
humano, quo coniuges sese mutuo tradunt atque accipiunt, institutum
ordinatione divina firmum oritur, etiam coram societate; hoc vinculum
sacrum intuitu boni tum coniugum et prolis tum societatis non ex
humano arbitrio pendet. Ipse vero Deus est auctor matrimonii, variis
bonis ac finibus praediti; 1 quae omnia pro generis humani continua-
tione, pro singulorum familiae membrorum profectu personali ac sorte
aeterna, pro dignitate, stabilitate, pace et prosperitate ipsius familiae
totius que humanae societatis maximi sunt momenti. Indole autem sua
naturali, ipsum institutum matrimonii amorque coniugalis ad procrea-
tionem et educationem prolis ordinantur iisque veluti suo fastigio coro-
nantur. Vir itaque et mulier, qui foedere coniugali « iam non sunt
duo, sed una caro» ( Mt . 19, 6), intima personarum atque operum
coniunctione mutuum sibi adiutorium et servitium praestant, sensum-
que suae unitatis experiuntur et plenius in dies adipiscuntur. Quae in-
tima unio, utpote mutua duarum personarum donatio, sicut et bonum
liberorum, plenam coniugum fidem exigunt atque indissolubilem eo-
rum unitatem urgent. 2

Christus Dominus hanc multiformem dilectionem, e divino cari-
tatis fonte exortam et ad exemplar suae cum Ecclesia unionis constitu-
tam, abundanter benedixit. Sicut enim Deus olim foedere dilectionis
et fidelitatis populo suo occurrit, 3 ita nunc hominum Salvator Ecclesiae-
que Sponsus, 4 per sacramentum matrimonii christifidelibus coniugibus
obviam venit. Manet porro cum eis, ut quemadmodum Ipse dilexit
Ecclesiam et semetipsum pro ea tradidit, 5 ita et coniuges, mutua dedi-
tione, se invicem perpetua fidelitate diligant. Germanus amor coniugalis
in divinum amorem assumitur atque virtute redemptiva Christi et sal-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

273

vifica actione Ecclesiae regitur ac ditatur, ut coniuges efficaciter ad Deum [44]
ducantur atque in sublimi munere patris et matris adiuventur et confor-
tentur f Quapropter coniuges christiani ad sui status officia et dignitatem
peculiari sacramento roborantur et veluti consecrantur; 7 cuius virtute
munus suum coniugale et familiale explentes, spiritu Christi imbuti, quo
tota eorum vita, fide, spe et caritate pervaditur, magis ac magis ad
propriam suam ( ) perfectionem mutuamque sanctificationem, ideoque
communiter ad Dei glorificationem accedunt.

Unde, ipsis parentibus exemplo et oratione familiali praegredien- [45]
tibus, filii, immo et omnes in familiae convictu degentes, humanitatis,
salutis atque sanctitatis viam facilius invenient. Coniuges autem, digni-
tate ac munere paternitatis et maternitatis ornati, officium educationis
praesertim religiosae, quod ad ipsos imprimis spectat, diligenter adim-
plebunt.

Liberi, ut viva familiae membra, ad sanctificationem parentum suo
modo conferunt. Gratae enim mentis affectu, pietate atque fiducia bene-
ficiis parentum respondebunt ipsisque in rebus adversis necnon in senec-
tutis solitudine filiorum more assistent. Viduitas, in continuitate vocatio-
nis coniugalis forti animo assumpta, ab omnibus honoretur , 8 Familia suas
divitias spirituales cum aliis quoque familiis generose communicabit.
Proinde, familia christiana, cum e matrimonio, quod est imago et parti-
cipatio foederis dilectionis Christi et Ecclesiae, exoriatur, 9 vivam Salva-
toris in mundo praesentiam atque germanam Ecclesiae naturam omnibus
patefaciet, tum coniugum amore, generosa fecunditate, unitate atque
fidelitate tum amabili omnium membrorum cooperatione.

49. [De amore coniugali\. Pluries Verbo divino sponsi atque coniu-
ges invitantur, ut casto amore sponsalia et indivisa dilectione coniugium
nutriant atque foveant. 10 Plures quoque nostrae aetatis homines verum
amorem inter maritum et uxorem variis rationibus secundum honestos
populorum et temporum mores manifestatum, magni faciunt. Ille autem
amor, utpote eminenter humanus, cum a persona in personam voluntatis
affectu dirigatur, totius personae bonum complectitur ideoque corporis
animique expressiones peculiari dignitate ditare easque tanquam ele-
menta ac signa specialia coniugalis amicitiae nobilitare valet. Hunc amo-
rem Dominus, speciali gratiae et caritatis dono, sanare, perficere et ele-
vare dignatus est. Talis amor, humana simul et divina consocians, coniu-
ges ad liberum et mutuum sui ipsius donum, tenero affectu et opere pro-
batum, conducit totamque vitam eorum pervadit; 11 immo ipsa generosa
sua operositate perficitur et crescit. Longe igitur exsuperat meram ero-
ticam inclinationem, quae, egoistice exculta, citius et misere evanescit.

274

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[45] Haec dilectio proprio matrimonii opere singulariter exprimitur et
perficitur. Actus proinde, quibus coniuges intime et caste inter se uniun-
tur, honesti ac digni sunt et, modo vere humano exerciti, donationem
mutuam significant et fovent, qua sese invicem laeto gratoque animo
locupletant. Amor ille mutua fide ratus, et potissimum sacramento Christi
sancitus, inter prospera et adversa corpore ac mente indissolubiliter fide-
lis est, et proinde ab omni adulterio et divortio alienus remanet. Aequali
etiam dignitate personali cum mulieris tum viri agnoscenda in mutua atque
plena dilectione, unitas matrimonii a Domino confirmata luculenter ap-
paret. Ad officia autem huius vocationis christianae constanter exsequen-
da virtus insignis requiritur: quapropter coniuges, gratia ad vitam sanctam

[46] roborati, firmitatem amoris, magnitudinem animi et spiritum sacrificii assi-
due colent et oratione impetrabunt.

Germanus autem amor coniugalis altius aestimabitur atque sana
circa eum opinio publica efformabitur, si coniuges christiani testimonio
fidelitatis et harmoniae in eodem amore necnon sollicitudine in filiis
educandis, eminent atque in necessaria renovatione culturali, psycholo-
gica et sociali in favorem matrimonii et familiae partes suas agunt.
Iuvenes de amoris coniugalis dignitate, munere et opere, potissimum in
sinu ipsius familiae, apte et tempestive instruendi sunt, ut, castitatis cultu
instituti, convenienti aetate ab honestis sponsalibus ad nuptias transire
possint.

50. [De matrimonii foecunditate~\. Matrimonium et amor coniugalis
indole sua ad prolem procreandam et educandam ordinantur. Filii sane
sunt prae st antis simum matrimonii donum et ad ipsorum parentum bonum
maxime conferunt. Ipse Deus qui dixit : « non est bonum hominem esse
solum » ( Gen . 2, 18) et « qui hominem ab initio mascidum et feminam
fecit » ( Mt . 19, 14) volens ei participationem specialem quamdam in
Suiipsius opere creativo communicare, viro et mulieri benedixit dicens :
«crescite et multiplicamini » (Gen. 1 , 28). Unde verus amoris coniugalis
cultus totaque vitae familiaris ratio inde oriens, non posthabitis ceteris
matrimonii finibus, eo tendunt ut coniuges forti animo dispositi sint ad
cooperandum cum amore Creatoris atque Salvatoris, qui per eos Suam fa-
miliam in dies dilatat et ditat.

In officio humanam vitam transmittendi atque educandi, quod tan-
quam propria eorum missio considerandum est, coniuges sciunt se coope-
ratores esse amoris Dei Creatoris eiusque veluti interpretes. Ideo humana
et christiana responsabilitate suum munus adimplebunt ac docili erga
Deum reverentia, communi consilio atque conatu, rectum iudicium sibi
efformabunt, attendentes tum ad suum ipsorum bonum tum ad bonum li-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

275

berorum, sive iam nati sint sive futuri praevideantur, dignoscentes tempo- [46]
rum et status vitae condiciones tum materiales tum spirituales, ac denique
rationem servantes boni communitatis familiaris, societatis temporalis
ipsiusque Ecclesiae. Hoc iudicium ipsi ultimatim coniuges coram Deo ferre
debent. In sua vero agendi ratione coniuges christiani conscii sint se non
ad arbitrium suum procedere posse, sed semper regi debere conscientia
ipsi legi divinae conformanda, dociles erga Ecclesiae Magisterium, quod
illam sub luce Evangelii authentice interpretatur. Lex illa divina plenam
amoris coniugalis significationem ostendit, illum protegit et ad eiusdem
vere humanam perfectionem impellit. Ita coniuges christiani, divinae Pro-
videntiae confidentes et spiritum sacrificii excolentes, 12 Creatorem glori-
ficant atque ad perfectionem in Christo contendunt, cum procreandi
munere generosa, humana atque christiana responsabilitate funguntur.

Inter coniuges qui tali modo muneri sibi a Deo commisso satisfaciunt,
peculiariter memorandi sunt illi qui, prudenti communique consilio, [47]
magno animo prolem congruenter educandam etiam numerosiorem susci-
piunt. 13

Matrimonium vero, non est tantum ad procreationem institutum;
sed ipsa indoles foederis inter personas indissolubilis atque bonum pro-
lis exigunt, ut mutuus etiam coniugum amor recto ordine exhibeatur,
proficiat et maturescat. Ideo etsi proles, saepius tam optata, deficiat,
matrimonium ut totius vitae consuetudo et communio perseverat,
suumque valorem atque indissolubilitatem servat.

51. [De amore coniugali componendo cum observantia vitae huma-
nae ]. Concilium novit coniuges, in vita coniugali harmonice ordinanda,
saepe quibusdam hodiernis vitae condicionibus praepediri atque in cir-
cumstantiis versari in quibus numerus prolis, saltem ad tempus, augeri
nequit, et fidelis amoris cultus atque plena vitae consuetudo non sine
difficultate conservantur. Ubi autem intima vita coniugalis abrumpitur,
bonum fidei non raro in discrimen vocari et bonum prolis pessumdari
possunt: tunc enim educatio liberorum necnon fortis animus ad prolem
ulteriorem suscipiendam periclitantur.

Sunt qui his problematibus solutiones inhonestas afferre praesu-
munt, immo ab occisione non abhorrent; at Ecclesia in memoriam revo-
cat veram contradictionem inter divinas leges vitae transmittendae et
germani amoris coniugalis fovendi adesse non posse.

Deus enim, Dominus vitae, praecellens servandi vitam ministerium
hominibus commisit, modo homini digno adimplendum. Vita igitur in de
a conceptione, maxima cura tuenda est; abortus necnon infanticidium
nefanda sunt crimina. Indoles vero sexualis hominis necnon humana

27 6 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[47] generandi facultas mirabiliter exsuperant ea quae in inferioribus vitae
gradibus habentur; proinde ipsi actus vitae coniugali proprii, secundum
germanam dignitatem humanam ordinati, magna observantia reverendi
sunt. Moralis igitur indoles rationis agendi, ubi de componendo amore
coniugali cum responsabili vitae transmissione agitur, non a sola sincera
intentione et aestimatione motivorum pendet, sed obiectivis criteriis,
ex personae eiusdemque actuum natura desumptis, determinari debet,
quae integrum sensum mutuae donationis ac humanae procreationis in
contextu veri amoris observant; quod jieri nequit nisi virtus castitatis
coniugalis sincero animo colatur. Filiis Ecclesiae, his principiis innixis,
in procreatione regulanda, vias inire non licet, quae a Magisterio, in lege
divina explicanda, improbantur. 14

Omnibus vero compertum sit vitam hominum et munus eam trans-
mittendi non ad hoc saeculum tantum restringi neque eo tantum com-
mensurari et intelligi posse sed ad aeternam hominum destinationem
semper respicere.

[ 48 ]

52. [De matrimonii et familiae promotione ab omnibus curanda~\.
Familia schola quaedam uberioris humanitatis est. Ut autem vitae ac
missionis suae plenitudinem attingere valeat, benevola animi commu-
nicatio communeque coniugum consilium necnon sedula parentum co-
operatio in filiorum educatione requiruntur . Praesentia actuosa patris
eorumdem efformationi magnopere prodest, sed et cura domestica ma-
tris, qua liberi praesertim iuniores indigent, in tuto ponenda est, quin
legitima mulieris promotio socialis posthabeatur. Liberi ita educatione
instruantur ut ad aetatem adultam provecti pleno responsabilitatis sensu
vocationem etiam sacram sequi ac vitae statum eligere queant, in quo,
si nuptiis iungantur, familiam propriam, in condicionibus moralibus,
socialibus et oeconomicis ipsi propitiis, condere possint. Parentum vel
tutorum est se iunioribus, in fundanda familia, prudenti consilio, ab eis
libenter audiendo, duces praebere, caventes tamen ne eos coactione di-
recta vel indirecta ad matrimonium ineundum aut ad electionem com-
partis adigant.

Ita familia, in qua diversae generationes conveniunt ac sese mutuo
adiuvat ad pleniorem sapientiam acquirendam atque iura personarum
cum aliis vitae socialis exigentiis componenda, fundamentum societatis
constituit. Ideoque omnes qui influxum in communitates et coetus so-
ciales exercent, ad promotionem matrimonii et familiae efficaciter con-
ferre debent. Potestas civilis veram eorumdem indolem agnoscere, pro-
tegere et provehere, moralitatem publicam tueri atque prosperitati dome-
sticae favere, ut sacrum suum munus consideret. Ius parentum prolem

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

277

procreandi et in sinu familiae educandi tutandum est. Provida legisla- [48]
tione variisque inceptis etiam illi protegantur aptoque adiumento suble-
ventur qui bono familiae infeliciter carent.

Christifideles, praesens tempus redimentes 15 atque aeterna a muta-
bilibus formis discernentes, bona matrimonii et familiae, tum propriae
vitae testimonio tum concordi actione cum hominibus bonae voluntatis,
diligenter promoveant, et sic, interceptis difficultatibus, providebunt
familiae necessitatibus et commodis, quae novis temporibus conveniunt.

Ad quem finem obtinendum sensus christianus fidelium, recta hominum
conscientia moralis necnon sapientia ac peritia eorum qui in sacris disci-
plinis versati sunt magno auxilio erunt.

Qui scientiis, praecipue biologicis, medicis, socialibus et psychologi-
cis eruditi sunt, multum bono matrimonii et familiae, pacique conscien-
tiarum inservire possunt, si collatis studiis diversas condiciones honestae
ordinationi procreationis humanae faventes, penitius elucidare conentur.

Sacerdotum est, debita de re familiari eruditione accepta, vocationem
coniugum diversis mediis pastoralibus, verbi Dei praedicatione, cultu li-
turgico aliisve adiumentis spiritualior in vita eorum coniugali et fami-
liari fovere, eosque humaniter et patienter in difficultatibus roborare
atque in caritate confortare ut vere radiosae familiae efformentur.

Varia opera, praesertim familiarum consociationes, iuvenes ipsosque [49]
coniuges, praecipue nuper iunctos, doctrina et actione confirmare eosque
ad vitam familialem, socialem et apostolicam formare satagent.

Ipsi denique coniuges, ad imaginem Dei vivi facti et in vero ordine
personarum constituti, affectu compari, mente consimili et mutua sancti-
tate adunati sint, 16 ut Christum, vitae principium 17 secuti, in gaudiis et
sacrificiis vocationis suae, per suum fidelem amorem, illius testes fiant
mysterii dilectionis, quod Dominus morte et resurrectione sua mundo
revelavit. 18

NOTAE

Ad n. 48.

1 Cf. S. Augustinus, De bono coniugii, PL 40, 375-376 et 394; S. Thomas,
Summa TheoL, Suppi. Quaest. 49, art. 3 ad 1; Decretum pro Armenis : Denz.-
Schon. 1327; Pius XI, Litt. Encycl. Casti Connubii : A.A.S., 22 (1930), pp. 547-548;
Denz.-Schon. 3703-3714.

2 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Casti Connubii-. A.A.S., 22 (1930), pp. 546-547;
Denz.-Schon. 3706.

3 Cf. Os. 2; Ier. 3, 6-13; Ezech. 16 et 23; Is. 54.

4 Cf. Mt. 9, 15; Mc. 2, 19-20; Lc. 5, 34-35; Io. 3, 29; cf. etiam 2 Cor. 11, 2;
Eph. 5, 27; Apoc. 19, 7-8; 21, 2 et 9.

5 Cf. Eph. 5, 25.

278

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[49] 6 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium-. A.A.S., 57 (1965),
pp. 15-16; 40-41; 47.

7 Pius XI, Litt. Encycl. Casti Connubii : A.A.S., 22 (1930), p. 583.

8 Cf. 1 Tim. 5, 3.

9 Cf. Eph. 5, 32.

Ad n. 49.

10 Cf. Gen. 2, 22-24; Prov. 5, 15-20; 31, 10-31; Tob. 8, 4-8; Cant. 1, 2-3;
1, 16; 4, 16 — 5,1; 7, 8-14; 1 Cor. 7, 3-6; Eph. 5, 25-33.

11 Cf. Pius XI, Litt, Encycl. Casti Connubii-. A.A.S. , 22 (1930), pp. 547
et 548; Denz.-Schon. 3707.

Ad n. 50.

12 Cf. 1 Cor. 7, 5.

13 Cf. Pius XII, Allocutio Tra le visite, 20 ian. 1958: A.A.S., 50 (1958), p. 91.
Ad n. 51.

14 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Casti Connubii-. A.A.S., 22 (1930), pp. 559-561:
Denz.-Schon. 3716-3718; Pius XII, Allocutio Conventui Unionis Italicae inter
Obstetrices, 29 oct. 1951: A.A.S. , 43 (1951), pp. 835-854; Paulus VI, Allocutio
ad E.mos Patres Purpuratos, 23 iunii 1964: A.A.S., 56 (1964), pp. 581-589.
Quaedam quaestiones quae aliis ac diligentioribus investigationibus indigent, iussu
Summi Pontificis, Commissioni pro studio populationis, familiae et natalitatis tra-
ditae sunt, ut postquam illa munus suum expleverit, S. Pontifex iudicium ferat. Sic
stante doctrina Magisterii, S. Synodus solutiones concretas immediate proponere
non intendit.

Ad n. 52.

15 Cf. Eph. 5, 16; Coi. 4, 5.

16 Cf. S aeram entarium Gregorianum-. PL 78, 262.

17 Cf. Rom. 5, 15 et 18; 6, 5-11; Gal. 2, 20.

18 Cf. Eph. 5, 25-27.

[50] Caput II

DE CULTURAE PROGRESSU RITE PROMOVENDO

53. [ Introductio ]. Ad ipsam personam hominis pertinet ut nonnisi
per culturam, hoc est bona naturae valoresque colendo, ad veram ple-
namque humanitatem accedat. Ubicumque ergo de vita humana agitur,
natura et cultura quam intime connectuntur.

Voce « cultura » sensu generali indicantur omnia quibus homo mul-
tifarias dotes animi corporisque perpolit atque explicat; ipsum orbem
terrarum cognitione et labore in suam potestatem redigere studet; vitam
socialem, tam in familia quam in tota consortione civili , progressu mo-
rum institutorumque humaniorem reddit; denique magnas experientias

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

279

spirituales atque appetitiones decursu temporum in operibus suis ex- [50]
primit, communicat atque conservat, ut ad profectum multorum, quin-
immo totius generis humani, inserviant.

Inde sequitur culturam humanam aspectum historicum atque so-
cialem necessario prae se ferre, atque vocem « cultura » saepe sensum
sociologicum necnon ethnologicum assumere. Hoc autem sensu de cultu-
rarum pluralitate sermo fit. Ex diverso enim modo utendi rebus, laborem
praestandi et sese exprimendi, religionem colendi moresque formandi,
statuendi leges et iuridica instituta, augendi scientias et artes atque co-
lendi pulchrum, diversae oriuntur communes vivendi condiciones et di-
versae formae bona vitae componendi. Ita ex traditis institutis efficitur
patrimonium cuique humanae communitati proprium. Ita etiam consti-
tuitur ambitus definitus et historicus, in quem homo cuiusque gentis vel
aetatis inseritur, et ex quo bona ad humanum civilemque cultum pro-
movendum haurit.

Sectio 1: De culturae condicionibus in mundo hodierno

54. {JDe novis vivendi formis ]. ( ) Condiciones vitae hominis mo-
derni sub respectu sociali et culturali profunde immutatae sunt, ita ut
de nova historiae humanae aetate loqui liceat. 1 Exinde ad culturam per-
ficiendam ampliusque spargendam novae patent viae. Quas paraverunt
ingens augmentum scientiarum naturalium et humanarum, etiam socia-
lium, incrementum technicarum artium, necnon progressus in excolen-
dis et recte disponendis instrumentis quibus homines inter se commu-
nicant. Hinc cultura hodierna particularibus signatur notis: scientiae,
quae exactae nuncupantur, iudicium criticum maxime excolunt; recen-
tiora psychologiae studia humanam activitatem profundius explicant;
disciplinae historicae valde conferunt ut res sub specie suae mutabili- [51]
tatis atque evolutionis adspiciantur; vitae consuetudines et mores in
dies magis uniformes efficiuntur; industrializatio, urbanizatio aliaeque
causae quae vitam communitariam promovent, novas culturae formas
creant (mass-culture), ex quibus novi modi sentiendi, agendi otioque
utendi nascuntur; aucta simul inter varias gentes societatisque coetus
commercia thesauros diversarum culturae formarum omnibus et singulis
latius aperiunt, et sic paulatim universalior paratur culturae humanae
forma, quae eo magis humani generis unitatem promovet ac exprimit,
quo melius diversarum culturarum particularitates observat.

55. [Homo auctor culturae ]. Maior in dies fit numerus virorum
ac mulierum cuiusvis coetus vel nationis, qui conscii sunt suae commu-

280

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[51]

nitatis culturae artifices se esse atque auctores. In universo mundo ma-
gis magisque crescit autonomiae simulque responsabilitatis sensus, quod
( ) pro spirituali ac morali maturitate generis humani maximi est mo-
menti. Illud clarius apparet, si ante oculos unificationem mundi ponimus
atque munus nobis impositum, ut in veritate et iustitia meliorem aedifi-
cemus mundum. Tali ergo modo testes sumus novum humanismum
nasci, in quo homo imprimis ( ) sua responsabilitate erga suos fratres
historiamque definitur.

56. [Difficultates et munera~\. Quibus in condicionibus, non est
mirandum, hominem, qui responsabilitatem suam sentit pro culturae
progressu, altiorem spem nutrire, sed etiam anxio animo adspicere mul-
tiplices antinomias exsistentes, quas ipse resolvere debet:

Quid faciendum est, ne frequentiora culturarum commercia, quae
inter diversos coetus et nationes ad verum et fructuosum dialogum ad-
ducere deberent, vitam communitatum perturbent, neve sapientiam
maiorum evertant, neve propriam populorum indolem in discrimen
adducant?

Quomodo dynamismo atque expansioni novae culturae est favendum,
quin fidelitas viva erga traditioni;?? haereditatew pereat? Quod parti-
culari modo urget ubi cultura, quae ex ingenti scientiarum artiumque
technicarum progressu oritur, componenda est cum eo ingenii cultu qui
studiis secundum varias traditiones classicis alitur.

Quomodo tam velox atque progrediens disciplinarum particularium
dispersio conformari potest cum necessitate formandi earum synthesim,
necnon servandi apud homines facultates contemplationis ac admiratio-
nis, quae ad sapientiam adducunt?

Quid faciendum est, ut universi homines bonorum culturalium par-
ticipes fiant in mundo, cum insimul cultus humanus peritiorum semper
sublimior atque complexior evadat?

Quomodo denique prout legitima agnoscenda est autonomia, quam

[52] cultura sibi vindicat, quin ad humanismum mere terrestrem, immo ipsi
religioni adversantem deveniatur?

In medio quidem illarum antinomiarum cultura humana ita hodie
evolvatur oportet, ut integram personam humanam aequo ordine ex-
colat atque homines iuvet in muneribus, ad quae adimplenda omnes,
praecipue autem christifideles, in una familia humana fraterne uniti,
vocantur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

281

Sectio 2: De quibusdam principiis ad culturam rite promovendam [52]

51. [ Fides et cultura']. Christifideles, ad civitatem caelestem pe-
regrinantes, ea quae sursum sunt quaerere et sapere debent; 2 quo ta-
men nedum minuatur, potius crescit momentum muneris eorum una
cum omnibus hominibus adlaborandi ad aedificationem mundi huma-
nius exstruendi. Et revera fidei christianae mysterium praestantia in-
citamenta et adiumenta eis praebet ad munus illud impensius adim-
plendum et praesertim ad plenum huiusmodi operis sensum detegen-
dum, quo cultus humanus in integra hominis vocatione suum eximium
obtineat locum.

Cum enim homo opere manuum suarum vel ope technicarum artium
terram excolit, ut fructum afferat et dignum universae familiae humanae
habitaculum fiat, et cum conscie partes assumit in socialium coetuum
vita, ipse exsequitur consilium Dei, initio temporum patefactum, terrae
subiciendae 3 creationisque perficiendae ( ), atque seipsum excolit ; in-
simul magnum Christi mandatum servat, sese in servitium fratrum im-
pendendi.

Insuper homo cum in varias philosophiae, historiae atque scientiae
mathematicae et naturalis disciplinas incumbit et artibus versatur, maxi-
me conferre potest, ut familia humana ad sublimiores veri, boni et pulchri
rationes atque ad iudicium universi valoris elevetur et sic clarius illumi-
netur mirabili Sapientia, quae ab aeterno cum Deo erat, cuncta cum Eo
componens, ludens in orbe terrarum, esse cum filiis hominum in deli-
ciis habens. 4

Eo ipso animus hominis, a rerum servitute magis solutus, expedi-
tius ad ipsum Creatoris cultum et contemplationem evehi potest. Immo
impulsu gratiae ad agnoscendum Dei Verbum disponitur, quod, ante-
quam caro fieret ad omnia salvanda et in Se recapitulanda, iam « in mundo
erat », tamquam « lux vera quae illuminat omnem hominem » (Io. I,
9-10). 5

Sane hodiernus progressus scientiarum artiumque technicarum, quae
vi methodi suae usque ad intimas rerum rationes penetrare nequeunt,
cuidam phaenomenismo et agnosticismo favere potest, quando methodus
investigandi, qua disciplinae istae utuntur, immerito pro suprema totius
veritatis inveniendae regula habetur. Immo periculum adest, ne homo,
inventis hodiernis nimis fidens, se sibi sufficere aestimet et altiora am- [53]
piius iam non quaerat.

Haec tamen infausta non necessario ex hodierna cultura sequuntur,
nec nos in tentationem inducere debent, ne eius valores positivos ( )

282

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[53] agnoscamus. Inter quos adnumerantur: scientiarum studium atque exacta
fidelitas erga veritatem in inquisitionibus scientificis, necessitas ( ) la-
borandi una cum aliis in coetibus technicis, sensus solidarietatis interna-
tionalis, conscientia in dies vividior responsabilitatis peritorum erga
homines adiuvandos immo et protegendos, voluntas faustiores reddendi
vitae condiciones omnibus, praesertim illis qui vel responsabilitatis pri-
vatione vel culturae paupertate laborant. Haec omnia aliquam praepara-
tionem ad nuntium Evangelii accipiendum afferre valent, quae informari
potest caritate divina ab Eo qui venit ut mundum salvaret.

58. [ De multiplici inter bonum nuntium Christi et culturam hu-
manam connexione ]. Inter nuntium salutis et culturam humanam mul-
tiplices nexus inveniuntur. Nam Deus, populo suo se se revelans ( )
usque ad plen^ sui manifestationem in Filio incarnato, /ocutus est
secundum culturam diversis aetatibus propriam.

Pariter Ecclesia, decursu temporum variis in condicionibus vivens,
diversarum culturarum inventa adhibuit, ut nuntium Christi in sua
praedicatione ad omnes gentes diffundat et explicet, illud investiget et
altius intelligat, in celebratione liturgica atque in vita multiformis com-
munitatis fidelium melius exprimat.

At simul, ad omnes populos cuiusvis aetatis et regionis missa, Ec-
clesia nulli stirpi aut nationi, nulli particulari morum rationi, nulli an-
tiquae aut novae consuetudini exclusive et indissolubiliter nectitur. Pro-
priae traditioni ( ) inhaerens et insimul missionis suae universalis con-
scia , communionem cum diversis culturae formis inire valet, qua tum
ipsa Ecclesia tum variae culturae ditescunt.

Bonum Christi nuntium hominis lapsi vitam et cultum continenter
renovat, et errores ac mala, ex semper minaci peccati seductione manan-
tia, impugnat et removet. Mores populorum indesinenter purificat et
elevat. Animi ornamenta dotesque cuiuscumque populi vel aetatis su-
pernis divitiis velut ab intra foecundat, communit, complet atque in
Christo restaurat. 6 Sic Ecclesia, proprium implendo munus, 7 iam eo
ipso ad humanum civilemque cultum impellit atque confert, et actione
sua, etiam liturgica, hominem ad interiorem libertatem educat.

59. [De diversis rationibus in cultus humani formis rite componen-
dis ]. Supradictis rationibus, Ecclesia in mentem omnium revocat cultu-
ram ad integram personae humanae perfectionem, ad bonum communitatis
et totius humanae societatis esse referendam. Quare oportet animum ita
excolere, ut promoveatur facultas admirandi, intus legendi, contemplandi

[54] atque efformandi iudicium personale et excolendi sensum religiosum, mo-
ralem ac socialem.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

283

Culturam enim, cum ex hominibus indole rationali et sociali immediate P4]
fluat, indesinenter indiget iusta libertate ad sese explicandam atque legi-
tima, secundum propria principia, sui iuris agendi facultate. lure merito
ergo postulat reverentiam et quadam gaudet inviolabilitate, servatis utique
iuribus personae et communitatis, sive particularis sive universalis, intra
fines boni communis.

Sacra Synodus, recolens ea quae Concilium Vaticanum Primum do-
cuit, declarat « duplicem esse ordinem cognitionis » distinctum, nempe
fidei et rationis, nec sane Ecclesiam vetare ne « humanarum artium et
disciplinarum culturae (...) in suo quaeque ambitu propriis utantur prin-
cipiis et propria methodo »; quare « iustam hanc libertatem agnoscens »,
cultus humani et praesertim scientiarum legitimam autonomiam af-
firmat. 8

Haec omnia postulant quoque ut homo, morali ordine communi-
que utilitate servatis, libere possit verum inquirere et opinionem suam
declarare ac vulgare, atque artem qualemcumque colere; ut denique
secundum veritate//? de publicis eventibus certior fiat. 9

Ad publicam vero auctoritatem pertinet, non propriam cultus hu-
mani formarum indolem determinare, sed condiciones et subsidia ad vi-
tam culturalem inter omnes promovendam fovere, etiam intra minori-
tates alicuius nationis. 10 Ideo praeprimis instandum est, ne cultura, a
proprio fine aversa, potestatibus politicis vel oeconomicis servire cogatur.

Sectio 3: De quibusdam urgentioribus christianorum muneribus circa

cultura

60. [ Ius ad culturae beneficia omnibus agnoscatur et in rem dedu-
catur ]. Cum nunc ( ) facultas praebeatur plurimos homines ab igno-
rantiae miseria liberandi, officium nostrae aetati maxime consentaneum
est, praesertim pro christianis, strenue adlaborandi ut, tam in re oeco-
nomica quam in re politica, tam in campo nationali quam internationali,
ferantur iudicia fundamentalia, quibus ius omnium ad humanum civi-
lemque cultum, personae dignitati congruum, sine discrimine stirpis,
sexus, nationis, religionis aut socialis condicionis, ubique terrarum agno-
scatur et ad rem deducatur. Ideo sufficiens bonorum culturalium copia
omnibus providenda est, praesertim eorum quae constituunt culturam
sic dictam fundamentalem, ne plurimi litterarum ignorantia responsa-
bilisque actuositatis privatione a cooperatione vere humana ad bonum
commune impediantur.

Contendendum est itaque ut homines, quorum ingenii vires id fe-
rant, ad altiores studiorum ordines ascendere queant; ita quidem ut iidem,
quoad fieri possit, in humana societate ad munera, officia et servitia

284

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[55]

emergant, tum suo ingenio, tum peritiae quam acquisierint consenta-
nea. 11 Sic quilibet homo et coetus sociales cuiuscumque populi ad ple-
nam vitae suae culturalis explicationem, suis dotibus atque traditioni-
bus congruam, pertingere valebunt.

Enixe insuper adlaborandum est ut omnes conscii fiant tum ( )
iuris ad culturam, tum officii quo astringuntur sese excolendi aliosque
adiuvandi. Condiciones enim vitae et laboris quandoque exstant, quae
impediunt contentiones culturales hominum et in ipsis studium cultu-
rae destruunt. Res speciali ratione pro ruricolis et opificibus valet, quibus
praebeantur oportet tales condiciones operam suam praestandi, quae
humanam eorum culturam non praepediant sed promoveant. Mulieres
in fere omnibus vitae campis iam adlaborant; convenit autem ut partes
suas secundum propriam indolem plene assumere valeant. Omnium
erit, ut mulierum propria necessariaque participatio vitae culturalis agno-
scatur atque promoveatur.

61. [De educatione ad hominis integrum cultum\. Maior hodie adest
difficultas quam olim varias cognitionis disciplinas et artes in synthesim
redigendi. Dum enim crescunt moles et diversitas elementorum, quae
culturam constituunt, insimul minuitur facultas pro singulis hominibus
eadem percipiendi et organice componendi, ita ut imago « hominis uni-
versalis » magis ac magis evanescat. Attamen unicuique homini remanet
officium retinendi rationem totius personae humanae, in qua eminent
intelligentiae, voluntatis, conscientiae et fraternitatis valores, qui omnes
in Deo Creatore funda ntur et in Christo mirabiliter sanati et elevati sunt.

Quasi mater et nutrix huius educationis est imprimis familia, in qua
liberi, amore foti, rectum rerum ordinem facilius condiscunt, dum pro-
batae cultus humani formae quasi naturaliter in progredientis adolescen-
dae animum transfunduntur.

Pro eadem educatione in societatibus hodiernis exstant opportunita-
tes, praesertim ex aucta librorum diffusione atque novis instrumentis
communicationis culturalis et socialis, quae universali culturae ffivere pos-
sunt. Imminuto enim passim laboris spatio in dies augescunt pro pluri-
bus hominibus commoda. Otia ad animum relaxandum et mentis ac cor-
poris sanitatem roborandam rite insumantur, per liberas industrias et
studia, versus alias regiones itinera (turismus), quibus ingenium homi-
nis expolitur, sed et homines mutua cognitione locupletantur, per exer-
citationes quoque et manifestationes sportivas, quae ad animi aequili-
brium, etiam in communitate, servandum necnon ad fraternas relationes
inter homines omnium condicionum, nationum vel diversae stirpis sta-
tuendas, adiumentum praebent. Christifideles ergo cooperentur ut cui-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

285

turae manifestationes actionesque collectivae, quae nostrae aetatis sunt [55]
propriae, spiritu humano et christiano imbuantur.

Haec autem omnia commoda educationem hominis ad integrum sui
cultum perficere non valent, si insimul profunda interrogatio de sensu [56]
culturae et scientiae pro persona humana negligitur.

62. [De humano civilique cultu cum christiana institutione rite
componendo ]. Quamvis Ecclesia ad culturae progressum multum con-
tulerit, experientia tamen constat compositionem culturae cum christia-
na institutione ex causis contingentibus non semper sine difficultatibus
procedere.

Istae difficultates non necessario vitae fidei damnum afferunt, immo
ad accuratiorem et altiorem intelligentiam fidei mentem excitare pos-
sunt. Etenim scientiarum, necnon historiae ac philosophiae recentiora
studia et inventa novas suscitant quaestiones, quae sequelas pro vita
quoque secumf erunt et etiam a theologis novas investigationes postulant.
Praeterea theologi, servatis propriis scientiae theologicae methodis et exi-
gentiis, invitantur ut aptiorem modum doctrinam cum hominibus sui tem-
poris communicandi semper inquirant, quia aliud est ipsum depositum
Fidei seu veritates, aliud modus secundum quem enuntiantur, eodem
tamen sensu eademque sententia. 12 In cura pastorali non tantum prin-
cipia theologica, sed etiam inventa scientiarum profanarum, imprimis
psychologiae et sociologiae, satis agnoscantur et adhibeantur, ita ut etiam
fideles ad puriorem et maturiorem fidei vitam ducantur.

Suo quoque modo litterae et artes pro vita Ecclesiae magni sunt mo-
menti. Indolem enim propriam hominis, eius problemata eiusque expe-
rientiam in conatu ad seipsum mundumque cognoscendum et perficien-
dum edissere contendunt; situationem eius in historia et in universo
mundo detegere necnon miserias et gaudia, necessitates et vires homi-
num illustrare atque sortem hominis meliorem adumbrare satagunt. Ita
vitam humanam, multiplicibus formis secundum tempora et regiones
expressam, elevare valent.

Exinde adlaborandum est ut artium illarum cultores se ab Ecclesia
in sua navitate agnitos sentiant et, ordinata libertate fruentes, faciliora
commercia cum communitate christiana instituant. Novae quoque for-
mae artis, quae coaevis nostris aptantur iuxta variarum nationum et
regionum indolem, ab Ecclesia agnoscantur. In sanctuario autem reci-
piantur, cum, modo dicendi accommodato et liturgiae exigentiis con-
formi, mentem ad Deum erigant. 13

Sic notitia Dei melius manifestatur ac praedicatio evangelica in in-

286

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[56] tellectu hominum magis perspicua fit et eorum condicionibus quasi in-
sita apparet.

Fideles ergo coniunctissime cum aliis suae aetatis hominibus vivant,
et perfecte eorum cogitandi atque sentiendi modos, qui per ingenii cul-
tum exprimuntur, percipere studeant. Novarum scientiarum et doctri-
narum necnon novissimorum inventorum notitias cum christianis mori-
bus christianaeque doctrinae institutione coniungant, ut religionis cul-

[57] tus animique probitas apud ipsos pari gressu procedant cum scientiarum
cognitione et cotidie progredientibus technicorum artibus, et ideo ipsi
valeant res omnes integro christiano sensu probare atque interpretari.

Qui theologicis disciplinis in Seminariis et Studiorum Universitati-
bus incumbunt, cum hominibus qui in aliis scientiis excellunt, collatis
viribus atque consiliis, cooperari studeant. Theologica inquisitio insimul
profundam veritatis revelatae cognitionem prosequatur et coniunctio-
nem cum proprio tempore ne negligat, ut homines variis disciplinis excul-
tos ad pleniorem fidei scientiam iuvare possint. Haec socia opera pluri-
mum proderit institutioni sacrorum ministrorum qui Ecclesiae doctrinam
de Deo , de homine et de mundo aptius coaevis nostris explanare pote-
runt, ita ut verbum illud etiam libentius ab eis suscipiatur. 14 Immo optan-
dum ut plures laici congruam in disciplinis sacris institutionem adipiscan-
tur, nec pauci inter eos haec studia, data opera, colant et altius producant.
Ut vero munus suum exercere valeant, agnoscatur fidelibus, sive clericis
sive laicis, iusta libertas inquirendi, cogitandi necnon mentem suam in
humilitate et fortitudine aperiendi in iis in quibus peritia gaudent. 15

NOTAE

Ad n. 54.

1 Cf. Expositio introductoria huius Constitutionis, n. 4 sqq.

Ad n. 57.

2 Cf. Coi. 3, 1-2.

3 Cf. Gen. 1 , 28.

4 Cf. Prov. 8, 30-31.

5 Cf. S Irenaeus, Adv. Haer. III, 11, 8 (ed. Sagnard, p. 200; cf. ib., 16, 6:
pp. 290-292; 21, 10-22: pp. 370-372; 22, 3: p. 378; etc.).

Ad n. 58.

6 Cf. Eph. 1, 10.

7 Cf. verba Pii XI ad R. P. M.-D. Roland-Gosselin: « II ne faut jamais perdre
de vue que 1’objectif de 1’Eglise est d’evangeliser et non de civiliser. Si elle civi-
lise, c’est par 1’evangelisation » ( Semaines sociales de France, Versailles, 1936,
pp. 461-462).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

287

Ad n. 59. [57]

8 Conc. Vat. I, Const. Dei Filius-. Denz. 1795, 1799 (3015, 3019). Cf.

Pius XI, Litt. Encycl. Quadragesimo Anno-. A.A.S., 23 (1931), p. 190

9 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris-. A.A.S., 55 (1963), p. 260.

10 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris-. A.A.S. , 55 (1963), p. 283;

Pius XII, Nuntius radiophon., 24 dee. 1941: A.A.S., 34 (1942), pp. 16-17.

Ad n. 60.

11 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris-. A.A.S., 55 (1963), p. 260.

Ad n. 62. [58]

12 Cf. Ioannes XXIII, Oratio habita d. 11 oct. 1962, in initio Concilii: A.A.S.,

54 (1962), p. 792.

13 Cf. Const. De Sacra Liturgia, n. 123: A.A.S. , 56 (1964), p. 131; Paulus VI,
Discorso agli artisti romani-. A.A.S., 56 (1964), pp. 439-442

14 Cf. Conc. Vat. II, Decr. De institutione sacerdotali et De educatione chri-
stiana.

15 Cf. Const. dogm. Lumen gentium, Cap. IV, n. 37: A.A.S., 57 (1965),
pp. 42-43.

Caput III [59]

DE VITA OECONOMICA-SOCIALI

63. [De quibusdam vitae oeconomicae aspectibus ]. Etiam in vita
oeconomica-sociali personae humanae dignitas eiusque integra vocatio,
totiusque societatis bonum, honoranda atque promovenda sunt. Homo
enim totius vitae oeconomicae-socialis auctor, centrum et finis est.

Oeconomia hodierna, non secus atque aliae vitae socialis provinciae,
crescenti super naturam hominis dominatione notatur, densioribus im-
pensioribusque relationibus atque mutua dependentia, inter cives, coetus
et populos, necnon frequentiori politicae potestatis interventione. Insi-
mul progressus in rationibus producendi atque in bonis ac servitiis com-
mutandis, oeconomiam aptum effecerunt instrumentum, quod adauctis
familiae humanae necessitatibus melius inservire possit.

Non desunt tamen rationes inquietudinis. Homines non pauci, prae-
sertim in regionibus oeconomice progressis, re oeconomica, quasi regi
videntur, ita ut fere tota eorum vita personalis ac socialis spiritu quodam
oeconomistico imbuatur, tam in nationibus quae oeconomiae collectivi-
sticae favent quam in aliis. Eo temporis momento quo vitae oeconomicae
incrementum, dummodo rationabiliter humaniterque dirigatur atque coor-
dinetur, inaequalitates sociales mitigare posset, saepe saepius in earum
exasperationem, vel etiam alicubi in regressum condicionis socialis debi-
lium et in despectum pauperum vertitur. Dum rebus omnino necessariis

288 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[59] ingens multitudo adhuc caret, aliqui, etiam in regionibus minus pro-
gressis, opulenter vivunt vel bona dissipant. Luxus et miseria simul exsi-
stunt. Dum pauci maxima deliberandi potestate fruuntur, multi omni
paene possibilitate carent propria initiativa ac responsabilitate agendi,
saepe etiam in conditionibus vitae et laboris persona humana indignis
versantes.

Similes aequilibrii oeconomici socialisque defectus inter agricultu-
ram, industriam ac servitia, sicut etiam inter diversas regiones unius eius-
demque nationis advertuntur. Inter nationes oeconomice magis progres-
sas aliasque nationes gravior in dies oppositio fit, quae ipsam pacem
mundi in discrimen vocare potest.

Has disparitates coaevi nostri conscientia in dies vividiore persen-
tiunt, cum eis persuasissimum sit, ampliores technicas et oeconomicas
facultates, quibus mundus hodiernus gaudet, hunc infaustum statum
rerum corrigere posse atque debere. Inde autem reformationes multae
in vita oeconomica-sociali atque mentis et habitudinis conversio ab om-
nibus requiruntur. Ad hoc Ecclesia iustitiae et aequitatis principia, tam

[ 60 ] pro vita individuali et sociali , quam pro vita internationali, a recta ratio-
ne postulata, in decursu saeculorum sub luce Evangelii exaravit atque
his praesertim ultimis temporibus protulit. Sacrum Concilium haec prin-
cipia secundum adiuncta huius aetatis roborare orientationes que quas-
dam proferre intendit, exigentias progressionis oeconomicae imprimis
respiciens. 1

Sectio 1: De progressione oeconomica

64. [De progressione oeconomica in hominis servitium ]. Hodie,
magis quam antea, ut augmento populi consulatur et crescentibus gene-
ris humani optatis satisfiat, incrementum productionis bonorum agri-
culturae et industriae necnon praestationis servitiorum iure intenditur.
Ideo favendum est progressui technico, spiritui innovationis, studio in-
ceptuum creandorum atque ampliandorum, methodis productionis ap-
tandis, ac strenuis quorumcumque productionem exercentium conatibus,
omnibus nempe elementis quae huic progressioni inserviunt. Huius au-
tem productionis finalitas fundamentalis non est merum productorum
incrementum, neque lucrum ( ) vel ( ) dominatus, sed hominis servitium,
hominis quidem integri, attento ordine materialium eius necessitatum
atque eius vitae intellectualis, moralis, spiritualis ac religiosae exigen-
tiarum, hominis, dicimus, cuiuscumque, et cuiuscumque hominum coe-
tus, cuiusvis stirpis vel mundi regionis. Itaque navitas oeconomica se-
cundum methodos et leges proprias, intra fines ordinis moralis 2 exer-
cenda est ita ut Dei de homine consilium adimpleatur. 3

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

289

65. [De progressione oeconomica sub consilio hominis ]. Progressio [60]
oeconomica sub hominis consilio manere debet, nec soli arbitrio pauco-
rum hominum aut coetuum nimia potentia oeconomica pollentium, nec
solius communitatis politicae, nec quarundam potentiorum nationum re-
mittenda. Oportet e contra ut, in quocumque gradu, homines quam plu-
rimi atque, ubi de relationibus internationalibus agitur, omnes nationes

in ea dirigenda activas partes habeant. Pariter opus est ut opera sponta-
nea singulorum hominum liberorumque coetuum cum auctoritatum pu-
blicarum conatibus coordinentur atque apte et cohaerenter componantur.

Incrementum nec soli cursui quasi mechanico activitatis oeconomicae
singulorum nec soli potestati auctoritatis publicae relinquendum est.
Quare erroris arguendae sunt, tum doctrinae quae specie falsae libertatis
reformationibus necessariis obstant, quam illae quae iura fundamentalia
personarum singularum et coetuum organizationi productionis collecti-
vae postponunt. 4

Meminerint ceterum cives suum esse ius et officium, etiam a pote-
state civili agnoscendum, ad verum propriae communitatis progressum
pro sua possibilitate conferre. Praesertim in regionibus oeconomice mi-
nus progressis, ubi omnes opes urgenter adhibendae sunt, bonum com-
mune graviter in discrimen vocant qui opes suas infructuosas retinent [61]
vel — salvo iure personali migrationis — communitatem suam subsidiis
sive materialibus sive spiritualibus privant quibus illa eget.

66. [De ingentibus differentiis oeconomicis-socialibus removendis ].

Ut exigentiis iustitiae et aequitatis satisfiat, strenue enitendum est ut,
servatis iuribus personarum atque propria indole cuiusque populi, in-
gentes quae nunc sunt et saepe crescunt inaequalitates oeconomicae cum
discriminatione individuali et sociali coniunctae, quam citius removean-
tur. Pariter, in pluribus regionibus, attentis peculiaribus agriculturae
difficultatibus sive in gignendis sive in vendendis bonis, adiuvandi sunt
ruricolae cum ad productionem augendam et vendendam, tum ad neces-
sarias evolutiones ac innovationes inducendas, tum ad aequum redditum
consequendum, ne, ut saepius accidit, in conditione civium inferioris
ordinis maneant. Ipsi autem agricolae, praesertim iuvenes, se se sollerter
applicent ad suam peritiam professionalem perficiendam, sine qua pro-
gressio agriculturae dari nequit . 5

Iustitia et aequitas item requirunt ut mobilitas, quae in progredien-
tibus rebus oeconomicis necessaria est, ita ordinetur, ne vita hominum
singulorum eorumque familiarum incerta et praecaria fiat. Erga opifices
vero, qui ex alia natione vel regione oriundi, ad promotionem oeconomi-
cam populi vel provinciae labore suo conferunt, quaevis discriminatio

290

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[61] quoad condiciones renumerationis vel laboris sedulo vitanda est. Insuper
universi, imprimis publicae potestates, illos non simpliciter veluti mera
productionis instrumenta sed ut personas habere debent, eosque adiu-
vare ut familiam suam apud se arcessere et decentem habitationem sibi
providere possint, atque eorum insertioni in vitam socialem populi vel
regionis recipientis favere. Attamen, in quantum fieri potest, in propriis
regionibus fontes laboris creentur.

In rebus oeconomicis hodie mutationi obnoxiis ut in novis societatis
industrialis formis in quibus e. g. automatio progreditur, curandum est
ut labor sufficiens et unicuique conveniens simul ac possibilitas congruae
formationis technicae et professionali praebeatur, et in tuto collocentur
victus atque dignitas humana eorum praesertim qui ob morbum vel aeta-
tem gravioribus laborant difficultatibus.

Sectio 2: De quibusdam principiis totam vitam oeconomicam-socialem

regentibus.

67. [De labore eiusque conditionibus atque de otio~\. Labor huma-
nus, qui in bonis gignendis ac commutandis vel in servitiis oeconomicis
suppeditandis exercetur, ceteris elementis vitae oeconomicae praestat,
quippe quae tantum rationem instrumentorum habeant.

[62] Hic enim labor, sive proprio marte assumatur sive ab alio conducatur,
a persona immediate procedit, quae res naturae quasi suo sigillo signat
easque suae voluntati submittit. Labore suo, homo ordinarie suam suo-
rumque vitam sustentat, cum fratribus suis coniungitur eisque inservit,
germanam caritatem exercere potest atque creationi divinae perficiendae
sociam operam praebere. Immo, per laborem Deo oblatum, tenemus
hominem ipsi redemptionis operi Iesu Christi consociari, qui praecellen-
tem labori detulit dignitatem, cum in Nazareth propriis manibus opera-
retur. Exinde oritur pro unoquoque officium fideliter laborandi atque
etiam ius ad laborem; societatis vero est, iuxta adiuncta in ea vigentia, pro
sua parte cives adiuvare ut sufficientis laboris occasionem invenire pos-
sint. Denique ita remunerandus est labor ut homini facultates praebean-
tur suam suorumque vitam materialem, socialem, culturalem spiritua-
lemque digne excolendi, spectatis uniuscuiusque munere et produc tivi-
tate necnon officinae conditionibus et bono communif

Cum navitas oeconomica plerumque consociato hominum labore fiat,
iniquum et inhumanum est illam ita componere et ordinare ut quibusvis
laborantibus detrimento sit. Saepius autem accidit, etiam nostris diebus,
ut opus facientes quodammodo in servitutem proprii operis redigantur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

291

Quod sic dictis legibus oeconomicis nequaquam iustificatur. Universus [62]
igitur fructuosi laboris processus necessitatibus personae eiusque vitae
vivendi rationibus accommodandus est; imprimis eius vitae domesticae,
praesertim quod ad matres familiae spectat, respectu semper habito et
sexus et aetatis. Laborantibus praebeatur insuper, facultas proprias qua-
litates personamque suam in ipso laboris exercitio explicandi. Huic exer-
citio tempus vir es que suas debita cum responsabilitate applicantes, ta-
men ad vitam familiarem, culturalem, socialem et religiosam colendam
etiam sufficiente quiete et otio omnes gaudeant. Immo opportunitatem
habeant vires ac potentias libere evolvendi, quas fortasse in labore pro-
fessionali parum excolere valent.

68. [De participatione in inceptis et in universa rei oeconomicae di-
spositione, et de conflictibus in labore ]. In inceptis oeconomicis perso-
nae consociantur, homines scilicet liberi et sui iuris, ad imaginem Dei
creati. Ideo, attentis muneribus uniuscuiusque , sive proprietariorum, sive
conductorum operis, sive dirigentium, sive operariorum, atque salva ne-
cessaria directionis operis unitate, promoveatur, modis apte determi-
nandis, omnium actuosa participatio in inceptorum curatione et fructi-
bus. 7 Cum autem saepius non iam in ipso incepto, sed altius a superioris
ordinis institutis de oeconomicis et socialibus condicionibus decernatur,
e quibus sors futura laborantium eorumque liberorum pendet, etiam in
his statuendis partem habeant, et quidem per seipsos vel per delegatos
libere electos.

Inter fundamentalia personae humanae iura adnumerandum est ius
pro laborantibus consociationes libere condendi, quae eos vere reprae- [63]
sentare et ad vitam oeconomicam recto ordine disponendam conferre
possint, necnon ius earum navitatem sine ultionis periculo libere parti-
cipandi. Per huiusmodi ordinatam participationem, cum progrediente
formatione oeconomica et sociali iunctam, in dies augebitur apud omnes
proprii muneris onerisque conscientia, qua ipsi eo adducantur ut, se-
cundum capacitates aptitudinesque sibi proprias, totius operis progressio-
nis oeconomicae et socialis necnon universi boni communis procurandi
socios se sentiant.

Cum vero conflictus oeconomici-sociales oriuntur, ut ad pacificam
eorum solutionem deveniatur enitendum est. Licet autem semper prae-
primis ad sincerum inter partes colloquium sit recurrendum, operistitium
tamen, et in hodiernis adiunctis, ad propria iura defendenda et ad iusta
laborantium quaesita implenda, adiumentum necessarium, etsi ultimum,
manere potest. Quamprimum vero viae ad negotiationem et conciliatio-
nis colloquium resumendum quaerantur.

292

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[63]

69. \_De bonorum terrestrium ad universos homines destinatione ].
Deus terram cum omnibus quae in ea continentur in usum universorum
hominum et populorum destinavit, ita ut bona creata aequa ratione ad
omnes affluere debeant, iustitia duce, caritate comite. 8 Quaecumque for-
mae proprietatis sint, legitimis institutis populorum accommodatae, se-
cundum diversa atque mutabilia adiuncta, ad hanc bonorum universalem
destinationem semper attendendum est. Quapropter homo, illis bonis
utens, res exteriores quas legitime possidet non tantum tanquam sibi
proprias, sed etiam tanquam communes habere debet, eo sensu ut non
sibi tantum sed etiam aliis prodesse queant. 9 Ceterum, ius habendi partem
bonorum sibi suisque familiis sufficientem omnibus competit. Ita Patres
Doctoresque Ecclesiae senserunt, docentes ad pauperes sublevandos ho-
mines obligari, et quidem, non tantum ex superfluis. 10 Quz autem in
extrema necessitate deg it, ius habet ut ex aliorum divitiis necessaria sibi
procuret. 11 Cum tot sint in mundo fame oppressi, Sacrum Concilium
omnes sive singulos sive auctoritates urget ut, illius sententiae Patrum
memores: « Pasce fame morientem, quia si non pavisti occidisti », 12 pro
uniuscuiusque facultate, bona sua revera communicent et impendant,
praesertim illos , sive singulos sive populos , auxiliis muniendo, quibus
ipsi sese adiuvare atque evolvere possint.

In societatibus oeconomice minus progressis non raro destinationi
communi bonorum ex parte per consuetudines et traditiones communi-
tati proprias satis fit, quibus unicuique membro bona prorsus necessaria
praebentur. Vitandum tamen est ne consuetudines quaedam ut omnino
immutabiles habeantur, si novis exigentiis huius temporis non iam re-
spondeant; altera vero parte, ne contra honestas consuetudines impru-
denter agatur quae, dummodo hodiernis adiunctis apte accommodentur,

[64] perutiles esse non desinunt. Similiter in nationibus oeconomice valde
progressis, corpus quoddam socialium institutionum, ad cautionem et
securitatem spectantium, communem bonorum destinationem pro sua
parte ad actum adducere potest. Ulterius promovenda sunt servitia fa-
miliaria et socialia, praesertim quae animi cultui atque educationi consu-
lunt. In his omnibus instituendis, invigilandum tamen est ne cives ad
quamdam erga societatem inertiam inducantur neve suscepti officii onus
reficiant et servitium repudient.

70. [De bonorum collocationibus et de re nummaria']. Bonorum col-
locationes, ex sua parte, tendere debent ad occasiones laboris redditus-
que sufficientes tam populo hodierno quam futuro procurandos. Qui-
cumque de his collocationibus et vitae oeconomicae ordinatione decer-
nunt — sive singuli, sive coetus, sive auctoritates publicae — , hos fines

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

293

prae oculis habere tenentur, atque gravem suam obligationem agnoscere
ex una parte invigilandi , ut necessariis ad vitam decentem requisitis, sive
singulorum sive totius communitatis, provideatur, ex altera parte futura
praevidendi et iustum aequilibrium constituendi inter necessitates ho-
diernae consumptionis, sive individualis sive collectivae, et exigentiis
collocandi bona pro generatione ventura. Semper etiam prae oculis ha-
beantur urgentes nationum vel regionum oeconomice minus progressa-
rum necessitates. In re autem monetaria caveatur ne propriae nationis
necnon aliarum nationum bono offendatur. Provideatur insuper ne oeco-
nomice debiles ex valoris pecuniae immutatione iniuste detrimentum
patiantur.

71. [ De accessione ad proprietatem et dominium privatum bono-
rum; et de latifundiis ] . Cum proprietas ac aliae in bona exteriora domi-
nii privati formae ad expressionem personae conferant, cum insuper oc-
casionem ei praebeant suum munus in societate et oeconomia exercendi,
valde interest ut, sive singulorum, sive communitatum, ad quoddam
bonorum exteriorum dominium accessio foveatur.

Proprietas privata aut dominium quoddam in bona exteriora spatium
plane necessarium ad personalem et familiarem autonomiam unicuique
conferunt, et velut libertatis humanae extensio considerari debent. De-
mum, quia ad munus onusque exercendum stimulos addunt, condicionem
quamdam libertatum civilium constituunt. 13

Formae talis dominii vel proprietatis sunt hodie diversae et in dies
adhuc magis diversificantur. Omnes autem, non obstantibus fundis socia-
libus, iuribus et ministeriis a societate procuratis, causa non parvipen-
denda securitatis manent. Quod non tantum de proprietatibus materiali-
bus dicendum est, sed etiam de immaterialibus bonis, uti sunt capacitates
professionales.

Ius autem privati dominii illi iuri non obstat quod variis formis
proprietatum publicarum inest. Translatio quidem bonorum in publicam
proprietatem non nisi a competenti auctoritate, iuxta boni communis [65]
exigentias et intra eius limites, aequa compensatione oblata, fieri potest.
Praeterea, ad publicam auctoritatem pertinet praecavere ne quis privata
proprietate contra bonum commune abutatur. 14

Ipsa autem proprietas privata et indolem socialem natura sua habet,
quae, in communis destinationis bonorum lege fundatur. 15 Qua sociali
indole neglecta, proprietas multoties occasio cupiditatum et gravium per-
turbationum fieri accidit, ita ut ad ipsum ius in discrimen vocandum
impugnatoribus praetextus detur.

In pluribus regionibus oeconomice minus progressis, magni vel etiam

294

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[65] latissimi rustici fundi existunt, mediocriter exculti vel lucri causa sine
ulla cultura manentes, dum maior pars populi vel terris caret vel minimis
tantum agris gaudet, atque, ex altera parte, incrementum fructificationis
agrorum evidenter urgens apparet. Non raro ii qui a dominis ad laborem
conducuntur, vel qui partem illorum titulo locationis colunt, nonnisi
stipendium vel proventum homine indignum recipiunt, decenti habita-
tione privantur, necnon a mediatoribus exspoliantur. Omni securitate
carentes, sub tali personali famulatu vivunt, ut fere omnis facultas sponte
et cum responsabilitate agendi eis tollatur, omnisque promotio in cultu
humano et omnis pars in vita sociali et politica illis prohibeantur. Pro
variis igitur casibus reformationes necessariae sunt: ut crescant redditus,
emendentur condiciones laboris, augeatur securitas in conductione, de-
turque incitamentum ad sponte operandum; immo ut distribuantur fundi
non satis exculti iis qui easdem terras fructuosas reddere valeant. Quo in
casu suppeditanda sunt res et media necessaria, praesertim educationis
subsidia et iustae ordinationis cooperativae facultates. Quoties autem
proprietatis ademptionem bonum commune exegerit, compensatio ex
aequitate, omnibus adiunctis perpensis, aestimanda est.

72. \De navitate oeconomica-sociali et de Regno Christi ]. Chri-
stiani qui activas partes in hodierna progressione oeconomica-sociali
agunt et iustitiam caritatemque propugnant, persuasum sibi habeant se
multum ad humanitatis prosperitatem et mundi pacem conferre posse.
In his activitatibus, sive singuli sive consociati exemplo fulgeant. Acqui-
sitis quidem peritia experientiaque omnino necessariis, inter terrestres
navitates rectum ordinem servent, ut in fidelitate erga Christum Eiusque
Evangelium, ita ut integra eorum vita, tam individualis quam socialis,
spiritu Beatitudinum, notabiliter paupertatis , imbuatur.

Quicumque Christo oboediens, primum quaerit Regnum Dei, inde
validiorem ac puriorem amorem suscipit, ad omnes fratres suos adiuvan-
dos et ad opus iustitiae, inspirante caritate, perficiendum. 16

[ 66 ] NOTAE
Ad n. 63.

1 Cf. Pius XII, Nuntius 23 martii 1952: A.A.S., 44 (1952), p. 273; Ioan-
nes XXIII, Allocutio ad A.C.L.I., 1 maii 1959: A.A.S., 51 (1959), p. 358.

Ad n. 64.

2 Cf. Pius XI, Litt. Enc. Quadragesimo anno : A.A.S., 23 (1931), p. 190 ss.;
Pius XII, Nuntius , 23 martii 1952: A.A.S., 44 (1952), p. 276 ss.; Ioannes XXIII,
Litt. Enc. Mater et Magistra-. A.A.S., 53 (1961), p. 450; Conc. Vat. II, Decretum
Inter mirifica, c. I, n. 6: A.A.S., 56 (1964), p. 147.

3 Cf. Mt. 16, 26; Lc. 16, 1-31; Colos. 3, 17.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

295

Ad n. 65. [ 66 ]

4 Cf. Leo XIII, Litt. Enc. Libertas , in Acta Leonis XIII, t. VIII, p. 220 ss.;

Pius XI, Litt. Enc. Quadragesimo anno-. A.A.S., 23 (1931), p. 191 ss.; Id., Divini
Redemptoris-. A.A.S., 39 (1937), p. 65 ss.; Pius XII, Nuntius natalicius 1941:
A.A.S., 34 (1942), p. 10 ss.; Ioannes XXIII, Litt. Enc. Mater et Magistra-. A.A.S. ,

53 (1961), pp. 401-464.

Ad n. 66.

5 Quoad problema agriculturae cf. praesertim Ioannes XXIII, Litt. Enc.

Mater et Magistra-. A.A.S., 53 (1961), p. 341 ss.

Ad n. 67.

6 Cf. Leo XIII, Litt. Enc. Rerum Novarum: A.S.S., 23 (1890-913, p. 649,
p. 662; Pius XI, Litt. Enc. Quadragesimo anno: A.A.S. , 23 (1931), pp. 200-201;

Id., Litt. Enc. Divini Redemptoris: A.A.S., 29 (1937), p. 92; Pius XII, Nuntius
radiophonicus in pervigilio Natalis Domini 1942: A.A.S., 35 (1943), p. 20; Id.,
Allocutio 13 iunii 1943: A.A.S., 35 (1943), p. 172; Id., Nuntius radiophonicus
operariis Hispaniae datus, 11 martii 1951: A.A.S., 43 (1951), p. 215; Ioan-
nes XXIII, Litt. Enc. Mater et Magistra: A.A.S., 53 (1961), p. 419.

Ad n. 68.

7 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Enc. Mater et Magistra: A.A.S., 53 (1961),
pp. 408, 424, 427; verbum autem « curatione » desumptum est ex textu latino Litt.

Enc. Quadragesimo anno: A.A.S., 23 (1931), p. 199. Sub aspectu evolutionis quae-
stionis cf. etiam: Pius XII, Allocutio 3 iunii 1950: A.A.S., 42 (1950), pp. 485-488;
Paulus VI, Allocutio 8 iunii 1964: A.A.S., 56 (1964), pp. 574-579.

Ad n. 69.

8 Cf. Pius XII, Litt. Enc. Sertum laetitiae: A.A.S., 31 (1939), p. 642; Ioan-
nes XXIII, Allocutio consistorialis : A.A.S., 52 (1960), pp. 5-11; Id., Litt. Enc.

Mater et Magistra: A.A.S., 53 (1961), p. 411.

9 Cf. S. Thomas, Summa Theol., II-II, q. 32, a. 5 ad 2; Ibid., q. 66, a. 2:
cf. explicationem in Leo XIII, Litt. Enc. Rerum Novarum: A.S.S., 23 (1890-91),
p. 651; cf. etiam Pius XII, Allocutio 1 iunii 1941: A.A.S., 33 (1941), p. 199; Id.,
Nuntius radiophonicus natalicius 1954: A.A.S., AI (1955), p. 27.

10 Cf. S. Basilius, Hom. in illud Lucae « Destruam horrea mea », n. 2
(PG 31, 263); Lactantius, Divinarum Institutionum, lib. V, de iustitia (PL 6,

565 B); S. Augustinus, In loann. Ev. tr. 50, n. 6 (PL 35, 1760); Id., Enarratio

in Ps. CXLVII, 12 (PL 37, 192); S. Gregorius M., Homiliae in Ev., hom. 20 [67]
(PL 76, 1165); Id., Regulae Pastoralis liber, pars III, c. 21 (PL 77, 87); S. Bo-
naventura, In III Sent. d. 33, dub. 1 (ed. Quaracchi III, 728); Id., In IV Sent.
d. 15, p. II, a. 2, q. 1 (ed. cit. IV, 371 b); q. de superfluo (ms. Assisi, Bibi, comun.

186, ff. 112 a -113 a ); S. Albertus M., In III Sent., d. 33, a. 3, sol. 1 (ed. Borgnet
XXVIII, 611); Id., In IV Sent., d. 15, a. 16 (ed. cit. XXIX, 494-497). Quoad
autem determinationem superflui nostris quidem temporibus cf. Ioannes XXIII,
Nuntius radiotelevisificus 11 sept. 1962: A.A.S., 54 (1962), p. 682: « Dovere di
ogni uomo, dovere impellente dei cristiano e di considerare il superfluo con la
misura delle necessita altrui, e di ben vigilare perche Tamministrazione e la distri-
buzione dei beni creati venga posta a vantaggio di tutti ».

296

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

11 Valet in illo casu antiquum principium: « in extrema necessitate omnia sunt
communia, id est communicanda ». Alia ex parte pro ratione, extensione et modo
quo applicatur principium in textu proposito, praeter modernos probatos auctores:
cf. S. Thomas, Summa Theol., II-II, q. 66, a. 7. Ut patet, pro recta applicatione
principii, omnes condiciones moraliter requisitae servandae sunt.

12 Cf. Gratiani Decretum, C. 21, dist. LXXXVI (ed. Friedberg I, 302). Istud
dictum invenitur iam in PL 54, 591 A (cf. in Antonianum, 27 [1952], 349-366).

Ad n. 71.

13 Cf. Leo XIII, Litt. Enc. Rerum Novarum : A.S.S., 23 (1890-91), pp. 643-646;
Pius XI, Litt. Enc. Quadragesimo anno-. A.A.S., 23 (1931), p. 191; Pius XII,
Nuntius radiophonicus 1 iunii 1941: A.A.S., 33 (1941), p. 199; Id., Nuntius ra-
diophonicus in pervigilio Natalis Domini 1942: A.A.S., 35 (1943), p. 17; Id.,
Nuntius radiophonicus 1 sept. 1944: A.A.S., 36 (1944), p. 253; Ioannes XXIII,
Litt. Enc. Mater et Magistra-. A.A.S., 53 (1961), pp. 428-429.

14 Cf. Pius XI, Litt. Enc. Quadragesimo anno-. A.A.S., 23 (1931), p. 214;
Ioannes XXIII, Litt. Enc. Mater et Magistra-. A.A.S., 53 (1961), p. 429.

15 Cf. Pius XII, Nuntius Radiophonicus Pent. 1941: A.A.S., 44 (1941),
p. 199; Ioannes XXIII, Litt. Enc. Mater et Magistra-. A.A.S., 53 (1961), p. 430.

Ad n. 72.

16 Pro recto usu bonorum iuxta doctrinam Novi Testamenti cf. Lc. 3, 11;
10, 30 ss.; 11, 41; 1 Pt. 5, 3; Mc. 8, 36; 12, 29-31; lac. 5, 1-6; 1 Tim. 6, 8;
Eph. 4, 28; 2 Cor. 8, 13; 1 Io. 3, 17 ss.

Caput IV

DE VITA COMMUNITATIS POLITICAE

73. [ De hodierna vita publica]. Nostris temporibus profundae adver-
tuntur transformationes etiam in compage et institutionibus populorum,
quae ipsorum evolutionem culturalem, oeconomicam ac socialem conse-
quuntur; quae transformationes magnum influxum in communitatis po-
liticae vitam exercent, praesertim quod attinet ad omnium iura et officia
in libertatis civilis exercitio ac in bono communi attingendo et ad civium
relationes inter se et cum publica auctoritate or&xv&ndas.

Ex vividiore humanae dignitatis conscientia exoritur, in variis mundi
regionibus, ( ) studium ordinem politicum-iuridicum instaurandi, in quo
personae iura in vita publica melius protegantur, ut sunt iura libere sese
coadunandi, consociandi, proprias opiniones exprimendi ac religionem
privatim publice que profitendi. Tutamen enim personae iurium condicio
necessaria est ut cives, sive singuli sive consociati, in rei publicae vita et
moderamine actuose participare possint.

Una cum progressu culturali, oeconomico ac sociali apud plures ro-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

297

boratur desiderium amimendi maiorem partem in communitatis politi- [68]
cae vita ordinanda. In multorum conscientia studium augetur ut iura ( )
minorum alicuius nationis partium ser ventur, earum officiis erga commu-
nitatem politicam non neglectis; insuper reverentia in dies increscit erga
homines aliam opinionem vel aliam religionem profitentes; simul latior
instituitur cooperatio, ut omnes cives, et non tantum quidam privilegiis
ornati, iuribus personalibus reapse frui possint.

Reprobantor autem ( ) quaecumque formae politicae, in aliquibus
regionibus vigentes, quae libertatem civilem vel religiosam praepediunt,
victimas cupiditatum et criminum politicorum multiplicant ac exercitium
auctoritatis a bono communi, ad commodum cuiusdam factionis vel ipso-
rum moderatorum detorquent.

Ad vitam politicam vere humanam instaurandam nihil melius est quam
interiorem iustitiae et benevolentiae ac servitii boni communis sensum
fovere atque persuasiones fundamentales circa veram indolem com-
munitatis politicae necnon circa finem, rectum exercitium et limites
publicae auctoritatis corroborare.

74. [De communitatis politicae natura et fine~\. Homines, familiae
et varii coetus, qui communitatem civilem constituunt, propriae insuffi-
cientiae ad vitam plene humanam instituendam conscii sunt et ne-
cessitatem amplioris communitatis percipiunt, in qua omnes, ad com- [69]
mune bonum semper melius procurandum, cotidie proprias vires con-
ferant. 1 Quapropter communitatem politicam secundum varias formas
constituunt. Communitas ergo politica propter illud commune bonum
exsistit, in quo suam plenam iustificationem et sensum obtinet, et ex
quo ius suum primigenium et proprium depromit. Bonum vero com-
mune summam complectitur earum vitae socialis condicionum, quibus
homines, familiae et consociationes, suam ipsorum perfectionem ple-
nius atque expeditius consequi possint. 2

Multi autem et diversi sunt homines, qui in communitatem poli-
ticam conveniunt et legitime in diversa consilia declinare possunt. Ne
igitur, unoquoque in suam sententiam abeunte, communitas politica
distrahatur, auctoritas requiritur, quae omnium civium vires in bonum
commune dirigat, non mechanice nec despotice, sed imprimis ut vis mo-
ralis, quae ( ) libertate et suscepti officii onerisque conscientia nititur.

Patet ergo communitatem politicam et auctoritatem publicam in na-
tura humana fundari ideoque ad ordinem a Deo praefinitum pertinere,
etsi tamen regiminis determinatio et moderatorum designatio liberae
civium voluntati relinquantur. 3

Sequitur item auctoritatis politicae exercitium, sive in communi-

298

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 69 ] tate ut tali, sive in institutis rem publicam repraesentantibus, semper
intra fines ordinis moralis ad effectum deducendum esse, ad commune
bonum — et quidem dynamice conceptum — procurandum, secundum
ordinem iuridicum legitime statutum vel statuendum. Tunc cives ad
oboedientiam praestandam ex conscientia obligantur. 4 Exinde vero pa-
tet responsahilitas, dignitas et momentum eorum, qui praesunt.

Ubi autem a publica auctoritate, suam competentiam excedente,
cives premuntur, ipsi, quae a bono communi obiective postulantur, ne
recusent; fas vero sit eis contra abusum huius auctoritatis sua concivi-
umque suorum iura defendere, illis servatis limitibus, quos lex naturalis
et evangelica delineat.

Modi vero concreti, quibus communitas politica propriam compa-
gem et publicae auctoritatis temperationem ordinat, varii esse possunt
secundum diversam populorum indolem et historiae progressum; sem-
per autem ad hominem excultum, pacificum et erga omnes beneficum
efformandum inservire debent, ad totius familiae humanae emolu-
mentum.

75. [De omnium in vita publica cooperatione ]. Cum humana na-
tura plene congruit ut structurae iuridicae-politicae inveniantur, quae
omnibus civibus semper melius ac sine ulU discriminatione possibilita-
tem effectivam praebeant libere et actuose participandi tum in funda-
mentis iuridids communitatis politicae statuendis, tum in rei publicae
moderamine et in variorum institutorum campi et finium determinatio-

[ 70 ] ne, tum in moderatorum electione. 5 Memores ergo omnes cives sint
iuris simul et officii suo libero suffragio utendi ad bonum commune
promovendum. Ecclesia laude et consideratione dignum opus illorum
habet, qui in hominum servitium rei publicae bono se devovent et huius
officii onera suscipiunt.

Ut civium cooperatio, cum officii conscientia coniuncta, in cotidiana
publicae rei vita effectum suum felicem attingat, requiritur positivus
ordo iuris, in quo conveniens divisio munerum et institutorum aucto-
ritatis publicae atque simul efficax tuitio iurium, neminique obnoxia, in-
staurentur. Omnium personarum, familiarum ac coetuum iura eorumque
exercitium agnoscantur, serventur et promoveantur, 6 simul cum offi-
ciis, quibus cuncti cives obstringuntur. Inter quae officium meminisse
oportet rei publicae materialia et personalia servitia praestandi, quae
ad bonum commune requiruntur. Caveant moderatores ne coetus fami-
liares, sociales aut culturales, corpora ( ) aut instituta ( ) intermedia,
impediant, neve ea sua legitima et efficaci actione privent, quam potius

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

299

libenter et ordinatim promovere satagant. Cives vero, sive singuli sive 170]
consociati, caveant ne nimiam potestatem publicae auctoritati tribuant,
neve nimia commoda et utilitates ab ipsa inopportune postulent, ita ut
personarum, familiarum necnon coetuum socialium officii onus immi-
nuant.

Ab implicatioribus nostrae aetatis adiunctis publica auctoritas sae-
pius in res sociales et oeconomicas atque culturales se interponere co-
gitur ad aptiores inducendas condiciones, quibus cives ac coetus ad in-
tegrum humanum bonum libere persequendum efficacius iuventur. Se-
cundum autem diversas regiones et populorum evolutionem diverso
modo intellegi possunt relationes inter socializationem 7 et personae
autonomiam ac progressum. Sed ubi exercit ium iur ium propter bonum
commune ad tempus restringar, libertas, circumstantiis mutatis, quam
primum restituar. At inhumanum est quod auctoritas politica incidat
in formas totalitarias vel in formas dictatorias ( ) quae iura personae
vel socialium coetuum laedant.

Cives ( ) pietatem erga patriam magnanimiter et fideliter excolant,
sine tamen mentis angustia, ita scilicet ut ad bonum totius familiae
humanae, quae variis nexibus inter stirpes, gentes ac nationes con-
iungitur, semper simul animum z^tendant.

Christifideles omnes in communitate politica specialem et propriam
vocationem sentiant, qua exemplo praefulgere debent quatenus officii
conscientia sunt adstricti et communi bono excolendo inserviunt, ita ut
factis quoque commonstrent quomodo auctoritas cum libertate, inceptio
personalis cum coniunctione ac totius corporis socialis necessitudine,
unitas opportuna cum proficua diversitate componantur . Circa rem
temporalem ordinandam legitimas, at inter se discrepantes, opiniones
agnoscant, civesque qui, etiam consociati, eas honeste defendunt, re-
vereantur. Parte t autem politicae ea promovere debent, quae earum [71]
iudicio ad bonum commune requiruntur; numquam vero propriam utili-
tatem communi bono praeponere licet.

Educatio vero civilis et politica, hodie tum populo tum praeser-
tim iuvenibus maxime necessaria, sedulo curanda est, ut omnes cives
in communitatis politicae vita partes suas agere valeant. Qui idonei sunt
aut fieri possunt, ad artem politicam, difficilem simul et nobilissimam, 8
sese praeparent et eam, proprii commodi et venalis beneficii immemores,
exercere satagant. Contra iniuriam et oppressionem, unius hominis vel
partis politicae arbitrarium dominatum et intolerantiam, integritate mo-
rum ac prudentia agant; sinceritate autem et aequitate, immo caritate et
fortitudine politica, bono omnium se devoveant.

300

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 71 ] 76. \Communitas politica et Ecclesia ]. Magni momenti est, prae-
sertim ubi societas pluralistica viget, ut rectus respectus relationis inter
communitatem politicam et Ecclesiam habeatur, utque inter ea, quae
christifideles, sive singuli sive consociati, suo nomine tanquam cives,
christiana conscientia ducti, et ea, quae nomine Ecclesiae una cum
pastoribus suis agunt, clare distinguatur.

Ecclesia, quae, ratione sui muneris et competentiae, nullo modo cum
communitate politica confunditur, neque ad ullum systema politicum al-
ligatur, simul signum est et tutamentum transcendentiae humanae per-
sonae.

Communitas politica et Ecclesia in proprio campo ab invicem sunt
independentes et autonomae. Ambae autem, licet diverso titulo, eorum-
dem hominum vocationi personali et sociali inserviunt. Quod servi-
tium eo efficacius in omnium bonum exercebunt, quo ambae melius sa-
nam cooperationem inter se colunt, attentis quoque locorum temporum-
que adiunctis. Homo enim ad solum ordinem temporalem non coarcta-
tur, sed, in historia humana vivens, aeternam suam vocationem inte-
gre servat. Ecclesia vero, in Redemptoris amore fundata, ad hoc confert
ut intra nationA terminos et inter nationes iustitia et caritas latius vigeant.
Evangelicam veritatem praedicando atque omnes navitatis humanae pro-
vincias, per suam doctrinam et testimonium a christifidelibus exhibitum,
illuminando, etiam politicam civium libertatem et responsabilitatem reve-
retur atque promovet.

Apostoli ipsorumque successores et horum cooperatores, cum mit-
tantur ut hominibus Christum mundi Salvatorem annuntient, in suo
apostolatu exercendo Dei potentia innituntur, qui persaepe in testium
infirmitate virtutem Evangelii manifestat. Quicumque enim Dei Verbi
ministerio se devovent, utantur oportet viis et subsidiis Evangelio pro-
priis, quae in pluribus a terrenae civitatis subsidiis differunt.

Res quidem terrenae et ea, quae in hominum condicione hunc mun-
dum exsuperant, arte inter se iunguntur, et ipsa Ecclesia rebus tempo-

[ 72 ] ralibus utitur quantum propria eius missio id postulat. Spem vero suam
in privilegiis ab auctoritate civili oblatis non reponit; immo quorundam
iurium legitime acquisitorum exercitio renuntiabit, ubi constiterit eorum
usu sinceritatem sui testimonii vocari in dubium aut novas vitae con-
diciones aliam exigere ordinationem. Semper autem et ubique ei fas sit
cum vera libertate fidem praedicare, socialem suam doctrinam docere,
munus ( ) suum inter homines expedite exercere necnon iudicium mo-
rale ferre, etiam de rebus quae ad ordinem politicum respiciunt, quando
personae iura fundamentalia aut animarum salus id exigant, omnia et

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

301

sola subsidia adhibens, quae Evangelio et omnium bono secundum 172]
temporum et condicionum diversitatem congruant.

Fideliter Evangelio adhaerens et suam missionem in mundo exercens,
Ecclesia, cuius est, quidquid verum, bonum et pulchrum in commu-
nitate humana invenitur, fovere ac elevare, 9 pacem inter homines ad
Dei gloriam roborei 10

NOTAE

Ad n. 74.

1 Cf. Io annes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra : A.A.S., 53 (1961),
p. 417.

2 Cf. Id., ibid.

3 Cf. Rom. 13, 1-5.

4 Cf. Rom. 13, 5.

Ad n. 75.

5 Cf. Pius XII, Nuntius radioph 24 dee. 1942: A.A.S., 35 (1943), pp. 9-24;

24 dec. 1944: A.A.S., 37 (1945), pp. 11-17; Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Facem
in terris-. A.A.S., 55 (1963), pp. 263, 271, 277 et 278.

6 Cf. Pius XII, Nuntius radioph., 1 iun. 1941: A.A.S., 33 (1941), p. 200;
Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris: l. c., p. 273 et 274.

7 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra : A.A.S., 53 (1961),

p. 416.

8 Pius XI, Alloc. « Ai dirigenti della Federazione Universitaria Cattolica »:
Discorsi di Pio XI (ed. Bertetto), Torino, vol. I (1960), p. 743.

Ad n. 76.

9 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, n. 13: A.A.S., 51 (1965),
p. 17.

10 Cf. Lc. 2, 14.

Caput V [73]

DE PACE FOVENDA

ET DE COMMUNITATE GENTIUM PROMOVENDA

77. \Introductio]. Hisce nostris annis, quibus aerumnae et angu-
stiae ex grassante vel impendente bello profluentes adhuc gravissimae
inter homines perdurant, universa familia humana ad horam summi di-
scriminis in suae maturitatis processu pervenit. In unum paulatim con-
gregata atque ubivis suae unitatis melius iam conscia, opus quod ei in-
cumbit, mundum scilicet pro omnibus hominibus ubique terrarum vere
humaniorem aedificandi, peragere nequit nisi cuncti ad veritatem pacis
renovato animo convertantur. Hinc fit ut evangelicus nuntius, cum altio-

302

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[73] ribus generis humani studiis atque optatis congruens, nostris temporibus
nova claritate elucescat dum pacis artifices beatos proclamat, « quoniam
filii Dei vocabuntur » ( Mt . 5, 9).

Ideo Concilium veram et nobilissimam pacis rationem illustrans, belli
immanitate damnata, christianos ferventer evocare intendit ut, auxiliante
Christo auctore pacis, cum omnibus hominibus ad pacem in iustitia et
amore inter eos firmandam et ad instrumenta pacis apparanda coope-
rentur.

78. [De natura pacis~\. Pax non est mera absentia belli, neque ad
solum adversarum virium aequilibrium stabiliendum reducitur neque ex
imperioso dominatu oritur, sed recte proprieque dicitur opus iustitiae.
Fructus existit ordinis humanae societati a divino suo Fundatore insiti et
ab hominibus perfectiorem semper iustitiam sitientibus in actum dedu-
cendi. Cum enim generis humani bonum commune primaria quidem
sua ratione lege aeterna regatur, sed quoad id quod concrete exigit,
progrediente tempore incessantibus mutationibus subiciatur, numquam
pax pro semper acquisita est, sed perpetuo aedificanda. Cum insuper
labilis sit humana voluntas necnon peccato sauciata, procuratio pacis
constantem uniuscuiusque exposcit passionum dominationem et legiti-
mae auctoritatis invigilandam .

Hoc tamen non sufficit. Pax haec in terris obtineri non potest nisi
bonum personarum in tuto collocetur et homines cum fiducia divitias
sui animi atque ingenii inter se sponte communicent. Firma voluntas alios
homines et populos eorumque dignitatem reverendi studiosumque fra-
ternitatis exercitium ( ) ad pacem construendam omnino necessaria sunt.
Ita pax fructus etiam amoris existit, qui ultra ea progreditur quae iustitia
praestare valet.

[74] Pax autem terrena, quae ex dilectione proximi oritur, figura et effectus
est pacis Christi, a Deo ( ) Patre promanantis. Ipse enim Filius incar-
natus, princeps pacis, per crucem suam omnes homines Deo reconciliavit
ac, restituens omnium unitatem in uno populo et uno corpore, in pro-
pria sua carne occidit odium et, resurrectione exaltatus, Spiritum cari-
tatis in corda hominum diffudit.

Quapropter omnes christiani enixe evocantur ut, veritatem facientes
in caritate, cum hominibus vere pacificis sese uniant ad pacem imploran-
dam et instaurandam.

Eodem spiritu moti, non possumus non laudare eos, qui in iuribus
vindicandis actioni violentae renuntiantes, ad media defensionis recurrunt
quae ceteroquin etiam debilioribus praesto sunt, dummodo hoc sine lae-
sione iurium et obligationum aliorum vel communitatis fieri possit.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

303

Quatenus ( ) homines peccatores sunt, eis imminet periculum belli, 174]
et usque ad adventum Christi imminebit; quatenus autem, caritate con-
iuncti, peccatum superant, superantur et violentiae, donec impleatur
verbum: « Conflabunt gladios suos in vomeres et lanceas suas in falces.

Non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad prae-
lium » (Is. 2, 4).

Sectio 1: De bello vitando

79. [De bellorum immanitate refrenanda']. Quamvis recentia bella
nostro mundo gravissima damna tum materialia tum moralia intulerint,
adhuc cotidie in aliqua terrarum parte bellum suas vastationes perse-
quitur. Immo, dum arma scientifica cuiuslibet generis in bello adhibentur,
saeva eius indoles proeliantes ad barbariem adduc ere minatur quae illam
anteactorum temporum longe superet. Porro condicionis hodiernae com-
plexitas ac relationum inter nationes intricatio permittunt ut novis metho-
dis, iisque insidiosis et subversivis, bella larvata protrahantur. In pluribus
adiunctis usus methodorum terrorismi tanquam nova ratio bellandi ha-
betur.

Deiectum istum humanitatis statum prae oculis habens, Concilium
ante omnia in memoriam revocare intendit permanentem iuris naturalis
gentium vim eiusque principiorum universalium. Ipsa generis humani
conscientia haec principia ( ) firmiter magis magis que proclamat. Actiones
ergo quae iisdem deliberate adversantur necnon iussa quibus tales actio-
nes praescribuntur scelesta sunt, nec caeca obedientia illos qui iis parent
excusare valet. Inter has actiones illae ante omnia recensendae sunt qui-
bus, ratione quadam et methodo, universa gens, ( ) natio aut minoritas
ethnica exterminantur, quae tanquam crimina horrenda vehementer con-
demnandae sunt; maxime vero probandus est animus illorum qui talia
praecipientibus aperte resistere non timescunt.

Exstant de rebus bellicis variae conventiones internationales quibus
sat multae nationes subscripserunt, ut minus inhumanae efficiantur
actiones militares earumque sequelae: huiusmodi sunt conventiones quae [75]
pertinent ad militum vulneratorum aut captivorum sortem, variaeque
huius generis stipulationes. Quae pactiones servandae sunt; immo tenen-
tur omnes, praesertim auctoritates publicae et de his rebus periti, quan-
tum possunt conari ut illae perficiantur sicque melius et efficacius ad bel-
lorum immanitatem refrenandam conducant. Insuper aequum videtur ut
leges humaniter provideant pro casu illorum qui ex motivo conscientiae
arma adhibere recusant, dum tamen aliam formam communitati homi-
num servi endi acceptant.

304

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[75] Utique bellum non est e rebus humanis eradicatum. Quamdiu autem
periculum belli aderit, auctoritasque internationalis competens congruis-
que viribus munita defuerit, tamdiu, exhaustis quidem omnibus pacificae
tractationis subsidiis, ius legitimae defensionis guberniis denegari non
poterit. Civitatum rectoribus aliisque qui rei publicae responsabilitatem
participant, incumbit igitur officium ut populorum sibi commissorum sa-
lutem tueantur, res tam graves graviter gerentes. At aliud est res mili-
tares gerere ut populi iuste defendantur, aliud alias nationes subiugare
velle. Nec potentia bellica omnem eiusdem militarem vel politicum usum
legitimum facit. Nec bello infeliciter iam exorto, eo ipso omnia inter
partes adversas licita fiunt.

Qui vero, patriae servitio addicti, in exercitu versantur, et ipsi tan-
quam securitatis libertatisque populorum ministror se se habeant, et, dum
hoc munere recte junguntur, vere ad pacem stabiliendam conferunt.

80. [De bello totali\. Horror pravitasque belli scientificorum armo-
rum incremento in immensum augentur. Bellicae enim actiones, his armis
adhibitis, ingentes indiscriminatasque inferre possunt destructiones quae
proinde limites legitimae defensionis longe excedunt. Immo, si haec media,
qualia iam in magnarum nationum armamentariis inveniuntur, penitus
adhiberentur, ex eo internecio fere plena et omnino reciproca uniuscuius-
que partis a parte adversa haberetur, praetermissis multis vastationibus
in mundo oboriundis et exitialibus effectibus ex usu huiusmodi armorum
consequentibus ( ).

Quae omnia nos cogunt ut de bello examen mente omnino nova
instituamus. 1 Sciant huius aetatis homines se de suis bellicis actionibus
gravem rationem esse reddituros. Ab eorum enim hodiernis consiliis
temporum futurorum decursus multum pendebit.

His attentis, haec Sacrosancta Synodus, suas faciens condemnationes
belli totalis iam a recentibus Summis Pontificibus enuntiatas, 2 declarat:

Omnis actio bellica quae in urbium integrarum vel amplarum regio-
num cum earum incolis destructionem indiscriminatim tendit, est crimen
contra Deum et ipsum hominem, quod firmiter et incunctanter damnan-
dum est.

Singulare belli hodierni periculum in hoc consistit quod illis qui

[76] recentiora arma scientifica possident quasi occasionem praebet talia sce-
lera perpetrandi et, connexione quadam inexorabili, hominum voluntates
ad atrocissima consilia impellere potest. Ne vero hoc in futurum unquam
eveniat, Episcopi totius orbis terrarum in unum congregati, omnes, na-
tionum moderatores praesertim necnon eos qui rei militari praesunt,

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

305

obsecrant, ut tantam responsabilitatem coram Deo et coram universa [76]
humanitate incessanter perpendant.

81. \_De cursu ad arma apparanda~\. Arma quidem scientifica non ad
hoc unice accumulantur ut tempore belli adhibeantur. Cum enim firmitas
uniuscuiusque partis defensionis a capacitate fulminea adversarium reper-
cutiendi dependere aestimetur, haec armorum accumulatio, quae quotan-
nis ingravescit, inconsueto quidem modo ad deterrendos adversarios forte
insurgentes inservit. Quod a multis habetur tanquam omnium mediorum
efficacissimum quibus nunc pax quaedam inter nationes in tuto poni
possit.

Quidquid sit de illo dissuasionis modo , persuasum habeant homines
cursum ad arma apparanda, ad quem sat multae nationes confugiunt, non
securam esse viam ad pacem firmiter servandam, neque sic dictum aequi-
librium ex illo manans certam ac veram esse pacem. Belli exinde causae
quin eliminentur, potius paulatim aggravari minantur. Dum in arma
semper nova apparanda perabundantes divitiae erogantur, tot miseriis
hodiernis mundi universi remedium sufficiens praeberi non potest. Potius
quam dissentiones inter nationes vere ac funditus sanentur, iisdem aliae
mundi partes inficiuntur. Novae viae, ex reformato animo initium sumen-
tes, eligendae erunt ut hoc scandalum removeatur et, mundo ab anxietate
qua opprimitur liberato, vera pax restitui possit.

Quapropter denuo declarandum est: cursum ad arma apparanda
gravissimam plagam humanitatis esse, ac pauperes intolerabiliter laedere.
Valde autem timendum est ne, si perduret, aliquando omnes exitiales
clades pariat, quarum media iam praeparat.

A calamitatibus commonefacti quas humanum genus possibiles effe-
cit, moram, nobis desuper concessam, qua gaudemus, adhibeamus ut pro-
priae responsabilitatis magis conscii, vias inveniamus quibus controversias
nostras modo homine digniore componere possimus. Providentia divina
a nobis instanter requirit ut nosmetipsos ab antiqua belli servitute libe-
remus. Quod si huiusmodi conamen facere renuerimus, quo ducamur in
hac via mala quam ingressi sumus, nescimus.

82. [ De bello omnino interdicendo et actione internationali ad bel-
lum vitandum\. Patet ergo nobis enitendum esse ut viribus omnibus
tempora praeparemus quibus, consentientibus nationibus, bellum quod-
libet omnino interdici possit. Quod sane requirit ut quaedam publica
auctoritas universalis, ab omnibus agnita, instituatur, quae efficaci pote-
state polleat ut pro omnibus tum securitas, tum iustitiae observantia, tum [77]
iurium reverentia in tuto ponantur. Antequam vero haec optanda aucto-
ritas institui possit, opus est ut hodierna suprema gremia internationalia

306

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[77] studiis mediorum ad securitatem communem procurandam aptiorum acri-
ter se dedicent. Cum pax e mutua gentium fiducia nasci oporteat potius
quam ab armorum terrore nationibus imponi, omnibus adlaborandum est
ut cursus ad arma apparanda finem tandem habeat; ut diminutio armorum
re incipiat, non unii at er alit er quidem sed pari passu ex condicto progre-
diatur , veris efficacibus que cautionibus munita . 3

( ) Interea ( ), non parvipendenda sunt conamina quae iam facta
sunt et adhuc fiunt ut periculum belli amoveatur. Potius adiuvanda est
bona voluntas permultorum qui, ( ) ingentibus suorum supremorum
munerum curis onerati, gravissimo autem quo obstringuntur officio moti,
bellum quod abhorrent eliminare satagunt, etiamsi a complexitate rerum
quales sunt praescindere non possunt. Deum autem enixe rogare oportet
ut illis vim det perseveranter aggrediendi ac fortiter perficiendi hoc summi
amoris hominum opus quo pax viriliter aedificatur. Quod hodie certis-
sime ab eis exigit ut mentem et spiritum ultra fines propriae nationis
extendant, egoismum nationalem atque ambitionem aliis nationibus domi-
nandi deponant, prof undamque reverentiam erga totam humanitatem
nutriant, quae iam ad maiorem sui unitatem tam laboriose properat.

Circa pacis et armorum depositionis problemata perscrutationes iam
strenue et indesinenter protractae, internationalesque congressus qui hac
de re egerunt tanquam primi passus ad solvendas tantopere graves quae-
stiones consideranda sunt atque urgentiori modo ad obtinendos effectus
practicos in futurum promovenda. Nihilominus caveant homines ne so-
lummodo conatibus quorumdam se committant, quin de propriis men-
tibus curent. Nam populorum moderatores, qui boni communis propriae
gentis sponsores sunt et simul boni universi orbis promotores, ex multi-
tudinum opinionibus et animi sensibus quam maxime pendent. Nihil
eis prodest ut paci aedificandae instent, quamdiu ( ) hostilitatis, contem-
ptus et diffidentiae sensus, « racialia » odia necnon obstinatae ideologiae
homines dividunt atque inter se opponant. Hinc maxima necessitas
urget renovatae mentium educationis novaeque in publica opinione
inspirationis. Qui operi educationis se devovent, praesertim iuvenum,
aut opinionem publicam efformant, tanquam gravissimum officium repu-
tent curam mentes omnium ad novos pacificos sensus instituendi. Nos
omnes quidem commutare corda nostra oportet, universum orbem et illa
munera prospicientes quae nos, una simul, agere possumus ut genus
nostrum ad meliora proficiat.

Nec falsa spes nos decipiat. Nisi enim, dimissis inimicitiis et odiis,
firma honestaque pacta de pace universali in futuro concludantur, huma-
nitas quae iam in gravi discrimine versatur, quamvis scientia mirabili
praedita, forsan funeste ad illam horam adducetur in qua non aliam pacem

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

307

quam horrendam mortis pacem experiatur. Attamen, dum haec profert, [78]
Ecclesia Christi, in media anxietate huius temporis constituta, firmissime
sperare non cessat. Aetati nostrae iterum iterumque, opportune impor-
tune, nuntium apostolicum proponere intendit: « ecce nunc tempus ac-
ceptabile » ut mutentur corda, « ecce nunc dies salutis ». 4

Sectio 2: De communitate internationali aedificanda

83. [De causis discordiarum earumque remediis~\. Ad pacem aedi-
ficandam ante omnia requiritur ut eradicentur causae discordiarum inter
homines, quibus bella aluntur, praesertim iniustitiae. Non paucae earum
ex nimiis inaequalitatibus oeconomicis proveniunt, necnon ex necessa-
riis remediis retardatis. Aliae vero ex spiritu dominationis et personarum
contemptu oriuntur et, si in causas profundiores inquirimus, ex humana
invidia, diffidentia, superbia aliisque egoisticis passionibus. Cum tot ordi-
nis defectus homo ferre non possit, ex iis consequitur ut, etiam bello non
saeviente, mundus indesinenter contentionibus inter homines et violentiis
inficiatur. Cum insuper eadem mala in relationibus inter ipsas nationes
inveniantur, necessarium omnino est ut, ad illa vincenda vel praevenienda,
et ad effrenatas violentias coercendas, melius et firmius cooperentur et
coordinentur institutiones internationales necnon indefesse stimuletur
creatio organismorum qui pacem promoveant.

84. [De communitate gentium et de institutionibus internationa-
libus\ . Ut crescentibus hoc tempore arctis mutuae necessitudinis nexibus
inter omnes cives et omnes populos orbis terrarum, bonum commune
universale apte quaeratur et efficacius obtineatur iam necesse est com-
munitatem gentium sibi constituere ordinem qui cum hodiernis mune-
ribus congruat, praesertim relate ad illas numerosas regiones quae intole-
rabilem egestatem adhuc patiuntur.

Ad hos fines assequendos institutiones communitatis internationalis
variis hominum necessitatibus pro sua parte providere debent, tam in
vitae socialis campis ad quos pertinent victus, sanitas, educatio, labor,
quam in nonnullis condicionibus particularibus quae alicubi oriri possunt,
ut sunt necessitas generali nationum progredientium incremento fo-
vendi, aerumnis profugorum per universum mundum dispersorum occur-
rendi, vel etiam migrantes eorumque familias adiuvandi.

Institutiones internationales, universales vel regionales, quae iam
existunt certe de genere humano bene merentur. Eaedem tanquam primi
conatus apparent fundamenta internationalia totius communitatis huma-
nae ponendi ut gravissimae nostrorum temporum quaestiones solvantur,

308

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[78] et quidem ad progressum ubique terrarum promovendum et ad bella in
quacumque forma praecavenda. In omnibus istis campis gaudet Ecclesia
de spiritu verae fraternitatis inter christianos et non christianos florentis

[79] qui enititur ut conamina semper intensiora fiant ad ingentem miseriam
sublevandam.

85. [ De cooperatione inter nationali in campo oeconomico\. Hodierna
generis humani coniunctio etiam instaurationem maioris cooperationis
internationalis in campo oeconomico expostulat. Etenim, etsi omnes fere
populi sui iuris facti sunt, longe tamen abest ut a nimiis inaequalitatibus
et ab omni indebitae dependentiae forma iam liberi sint omneque gravium
difficultatum internarum periculum effugiant.

Incrementum alicuius nationis ex adiumentis humanis et pecuniariis
pendet. Cives uniuscuiusque nationis per educationem et formationem
professionalem ad varia munera vitae oeconomicae et socialis obeunda
praeparandi sunt. Ad hoc autem requiritur auxilium peritorum alienige-
narum qui, dum opem ferunt, non ut dominatores se gerant sed ut adiu-
tores et cooperatores. Auxilium materiale nationibus progredientibus
non procurabitur, nisi consuetudines hodierni commercii in mundo pro-
funde mutentur. Alia insuper auxilia a nationibus progressis praestanda
sunt sub forma sive donorum sive mutuorum sive pecuniarum colloca-
tionum; quae praestentur cum generositate et sine cupiditate ex una parte,
accipiantur cum omni honestate ex altera.

Ad verum ordinem oeconomicum universalem instaurandum abolenda
sunt nimia lucrorum studia, ambitiones nationales, appetitus domina-
tionis politicae, calculi ordinis militaristici necnon machinationes ad ideo-
logias propagandas et imponendas. Plura oeconomica et socialia syste-
mata proponuntur; optandum est ut in his periti communia fundamenta
sani commercii mundialis inveniant; quod facilius continget si singuli
propria praeiudicia abnuant et ad dialogum sincere gerendum promptos
se praebeant.

86. [ De quibusdam opportunis normis\. Pro hac cooperatione se-
quentes normae opportune videntur-.

a) Gentes progredientes valde cordi habeant ut tamquam finem pro-
gressus expresse et firmiter plenam perfectionem humanam suorum ci-
vium appetant. Meminerint ex labore ante omnia et ingenio ipsarum
gentium oriri et crescere progressum quippe qui non solis opibus alie-
nis, sed propriis plene explicandis necnon ingenio et traditione propria
colendis imprimis inniti debeat. Qua in re illi excellant oportet, qui
maiorem influxum in alios exercent.

b) Gentium autem progressarum officium gravissimum est progre-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

309

clientes populos ad supradicta munera implenda adiuvandi. Quapropter 179]
mentales et materiales accommodationes, quae ad hanc universalem co-
operationem stabiliendam requiruntur, apud seipsas perficiant.

Ita in negotiatione cum debilioribus et pauperioribus nationibus
bonum illarum sedulo respiciant; nam hae proventibus quos ex vendi-
tione rerum a se productarum accipiunt, ad propriam suam sustenta- [80]
tionem indigent.

c) Communitatis vero internationalis est incrementum componere
et stimulare, ita tamen ut de opibus ad hoc ordinatis quam efficacissime
et plena cum aequitate disponatur. Ad hanc quoque communitatem per-
tinet, principio subsidiarietatis utique servato, rationes oeconomicas
( ) in toto mundo ordinare ut ad normam iustitiae explicentur.

Condantur instituta apta ad promovenda et ordinanda negotia inter-
nationalia, praesertim cum nationibus minus progressis et ad compen-
sandos defectus qui ex nimia inaequalitate potentiae inter nationes ma-
nant. Huiusmodi ordinatio, cum adiumentis technicis, culturalibus et
nummariis coniuncta, nationibus ad progressum intendentibus subsi-
dia necessaria praestare debet ut incrementa oeconomiae suae conve-
nienter consequi valeant.

d ) In multis casibus urget necessitas recognoscendi oeconomicas
socialesque structuras; sed cavendum est a solutionibus technicis imma-
ture propositis, imprimis ab illis quae, dum homini commoda mate-
rialia praebent, eius spirituali indoli ac profectui adversantur. Nam
« non in solo pane vivit homo sed in omni verbo quod procedit de ore
Dei » (Mt. 4, 4). Quaelibet autem humanae familiae pars in seipsa et
in suis melioribus traditionibus aliquam partem thesauri spiritualis a
Deo humanitati concrediti secumfert, etsi multi nesciant ex qua ori-
gine procedat.

87. [De cooperatione internationali quoad incrementum incola-
rum ]. Maxime necessaria evadit cooperatio internationalis relate ad
illos populos qui hodie sat frequenter, praeter tot alias difficultates, ea
peculiariter premuntur quae ex rapido incremento populationis oritur.
Urget necessitas ut per plenam et impensam cooperationem omnium,
praesertim ditiorum nationum, exploretur quomodo ea quae ad victum
et ad congruam instructionem hominum necessaria sunt, parari et toti
communitati humanae communicari possint. Nonnulli vero populi suae
vitae condiciones multo meliores reddere possent si, debita instructione
exculti, a methodis antiquis pro bonis agrariis gignendis ad novas artes
technicas transirent, eas cum necessaria prudentia suis condicionibus

310

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[80] applicantes, ordine sociali meliori insuper instaurato et terrarum pos-
sessionis distributione aequius ordinata.

Guberniis quidem sunt iura et officia, problema populationis in
sua natione quod attinet, intra propriae competentiae limites; utputa in
ordine ad legislationem socialem et ad familias respicientem , ad trans-
itum ruricolarum ad urbes, ad informationes circa statum et necessi-
tates nationis. Cum hodie mentes hominum de hoc problemate tam
vehementer agitentur, optandum quoque est ut de his omnibus periti

[81] catholici, praesertim in Universitatibus, studia et incepta sollerter pro-
sequantur et latius evolvant.

Cum autem a multis affirmetur incolarum orbis incrementum, vel
saltem quarumdam nationum, omnibus mediis et cuiusvis generis in-
terventu auctoritatis publicae funditus omnino minuendum esse, Con-
cilium omnes hortatur ut caveant a solutionibus, publice vel privatim
promotis et quandoque impositis, quae legi morali contradicunt. Nam
iuxta inalienabile hominis ius ad matrimonium et generationem prolis,
deliberatio circa numerum prolis gignendae a recto iudicio parentum
pendet ac nullo modo auctoritatis publicae iudicio committi potest.
Cum autem parentum iudicium conscientiam recte formatam supponat,
magni momenti est ut omnibus aditus praebeatur ad colendam rectam
et vere humanam responsabilitatem quae legem divinam, attentis adiunc-
tis rerum et temporum, respiciat; hoc vero exigit ut passim condiciones
paedagogicae et sociales in melius mutentur et imprimis ut formatio
religiosa vel saltem integra moralis institutio praebeatur. De progres-
sibus porro scientificis in explorandis methodis quibus coniuges ( ) iu-
vari possint in ordinando numero prolis, quarum firmitas bene probata
est et congruentia cum ordine morali comperta habetur, homines sa-
pienter certiores fiant.

88. [ De munere Christianorum in subsidiis praestandis ]. Ad ordi-
nem internationalem cum vera observantia libertatum et amica fraternitate
omnium aedificandum, christiani libenter et toto corde cooperentur,
idque eo magis quod maior pars mundi tanta adhuc egestate laborat ut
in pauperibus Christus ipse quasi alta voce caritatem suorum discipu-
lorum evocet. Ne igitur scandalo sit hominibus aliquas nationes, qua-
rum maior numerus civium christiano nomine ornatur, bonorum copia

[82] abundare, dum aliae rebus ad vitam necessariis priventur ac fame, mor-
bis omnimodaque miseria cruciantur. Sunt enim spiritus paupertatis et
caritatis gloria et testimonium Ecclesiae Christi.

Laudandi igitur et adiuvandi sunt illi christiani, iuvenes praeser-
tim, qui sponte seipsos ad aliis hominibus et populis auxilia praestanda

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

311

offerunt. Immo totius Populi Dei est, Episcopis verbo et exemplo prae- [82]
euntibus, miserias huius temporis pro viribus sublevare, idque, ut anti-
quus mos ferebat Ecclesiae, non ex superfluis tantum, sed etiam ex sub-
stantia.

Modus subsidia colligendi et distribuendi, quin sit rigide et uni-
formiter ordinatus, recto tamen ordine disponatur in dioecesibus, na-
tionibus et in universo mundo, coniuncta, ubicumque opportunum vi-
detur, actione catholicorum cum ceteris fratribus christianis. Spiritus
enim caritatis providum ordinatumque actionis caritativae exercitium non
solum non prohibet, sed potius imponit. Quare necesse est eos qui se
ad nationibus progredientibus inserviendum devovere intendunt, ido-
neis etiam institutis apte efformari.

89. [ De praesentia efficaci Ecclesiae in communitate internationali\. [81]
Ecclesia, cum, divina sua missione innixa, omnibus hominibus Evange-
lium praedicat et thesauros gratiae elargitur, ubique terrarum ad pacem
firmandam et solidum fundamentum ponendum consortionis fraternae ho-
minum et populorum confert: cognitionem scilicet legis divinae et na-
turalis. Quapropter Ecclesia in ipsa communitate gentium omnino prae-
sens esse debet ad cooperationem inter homines fovendam et excitandam;

et quidem tam per suas institutiones publicas quam per plenam ac since-
ram collaborationem omnium Christianorum, solo desiderio omnibus in-
serviendi inspiratam.

Quod efficacius attingetur si ipsi fideles, suae responsabilitatis hu-
manae et christianae conscii, iam in proprio ambitu vitae voluntatem
prompte cooperandi cum communitate internationali excitare satagunt.

Cura peculiaris hac in re iuvenibus formandis impendatur, tam in edu-
catione religiosa quam civili.

90. [De partibus Christianorum in institutionibus internationalibus]. [82]
Praecellens quaedam forma navitatis internationalis Christianorum abs-
que dubio socia opera est quam, sive singuli sive consociati, in
ipsis Institutis ad cooperationem inter nationes provehendam conditis

vel condendis praestant. Communitati gentium in pace et fraternitate
aedificandae insuper multipliciter inservire possunt variae consociatio-
nes catholicae internationales, quae roborandae videntur auctis et nu-
mero cooperatorum bene formatorum, et subsidiis quibus indigent et
apta virium coordinatione. Nostris enim temporibus et actionum effica-
citas et colloquii necessitas consociata incepta postulant. Tales conso-
ciationes insuper haud parum conferunt ad universalem sensum exco-
lendum, catholicis certe congruum, et ad formandam conscientiam vere
universalis solidarietatis et responsabilitatis.

312

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[^2] Optandum denique est ut catholici, ad munus suum in communi-
tate internationali rite implendum, actuose et positive cooperari stu-
deant sive cum fratribus seiunctis qui una cum eis evangelicam caritatem
profitentur, sive cum omnibus hominibus veram pacem sitientibus.

Consilium vero, ratione habita immensitatis aerumnarum quibus
maior pars generis humani etiam nunc vexatur, et ad iustitiam simul
ac amorem Christi erga pauperes ubique fovendum, valde opportunum
aestimat creationem alicuius Ecclesiae universalis organismi, cuius sit
catholicorum communitatem excitare ut progressus indigentium regio-
num necnon iustitia socialis inter nationes promoveantur.

[83] NOTAE

Ad n. 80.

1 Cf. Io annes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris, 11 aprilis 1963: A.A.S.,
55 (1963), p. 291: « Quare aetate hac nostra, quae vi atomica gloriatur, alienum
est a ratione, bellum iam aptum esse ad violata iura sarcienda ».

2 Cf. Pius XII, Allocutio 30 sept. 1954: A.A.S., 46 (1954), p. 589; Nuntius
radiophonicus, 24 dec. 1954: A.A.S., 47 (1955), pp. 15 ss.; Ioannes XXIII, Litt.
Encycl. Pacem in terris : A.A.S., 55 (1963), pp. 286-291; Paulus VI, Allocutio in
Coetu Nationum Unitarum, 4 oct. 1965.

Ad n. 82.

3 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris, ubi de diminutione armo-
rum loquitur: A.A.S., 55 (1963), p. 287.

4 Cf. 2 Cor. 2, 6.

[84] CONCLUSIO

91. [ De munere singulorum fidelium et Ecclesiarum particularium'].
Ea quae ab hac Sacra Synodo ex thesauris doctrinae Ecclesiae proponun-
tur, omnes homines nostrorum temporum, sive in Deum credant sive
non explicite eum agnoscant, adiuvare intendunt ut, suam integram
vocationem clarius percipientes, mundum praecellenti dignitati hominis
magis conforment, universalem altiusque fundatam fraternitatem appe-
tant atque, sub impulsu amoris, generoso atque consociato conamine,
urgentibus nostrae aetatis postulationibus respondeant.

Sane coram immensa diversitate tum rerum status tum culturae hu-
manae formarum in mundo, propositio haec in compluribus suis partibus
consulto nonnisi indolem generalem prae se fert: immo, licet doctrinam
iam in Ecclesia receptam proferat, cum non raro de rebus incessanti evo-
lutioni subiectis agatur, adhuc persequenda et amplianda erit. Confidimus
vero multa quae, verbo Dei et spiritu Evangelii innixi protulimus, om-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

313

nibus validum adiutorium conferre posse, praesertim postquam adaptatio [84]
ad singulas gentes et mentalitates a christifidelibus sub Pastorum mode-
ramine ad actum deducta fuerit.

92. [De dialogo inter omnes homines ]. Ecclesia, vi suae missionis
universum orbem nuntio evangelico illuminandi et omnes homines cuius-
vis nationis, stirpis vel culturae in unum Spiritum coadunandi, signum
evadit illius fraternitatis quae sincerum dialogum permittit atque roborat.

Quod autem requirit ut imprimis in ipsa Ecclesia mutuam aestima-
tionem, reverentiam et concordiam promoveamus, omni legitima diver-
sitate agnita, ad fructuosius semper colloquium inter omnes instituendum
qui unum Populum Dei constituunt, sive pastores sive ceteri christifi-
deles sint. Fortiora enim sunt ea quibus uniuntur fideles quam ea quibus
dividuntur: sit in necessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas.

Animus autem noster simul complectitur fratres nondum nobiscum
in plena communione viventes eorumque communitates, quibus tamen
coniungimur confessione Patris et Filii et Spiritus Sancti ac vinculo
caritatis, memores scilicet christianorum unitatem hodie etiam a multis
in Christum non credentibus exspectari et desiderari. Quo magis enim
haec unitas, sub potenti virtute Spiritus Sancti, in veritate et caritate pro-
ficiet, eo magis universo mundo erit praesagium unitatis et pacis. Quare,
unitis viribus et in formis huic praeclaro fini hodie efficaciter assequendo
magis magisque aptatis, studeamus ut, Evangelio in dies melius confor-
mati, fraterne cooperemur ad servitium familiae humanae praestandum
quae, in Christo Iesu, in familiam filiorum Dei vocatur.

Animum nostrum proin etiam ad omnes convertimus qui Deum agno- [85]
scunt et in traditionibus suis pretiosa elementa religiosa et humana con-
servant, optantes ut apertum colloquium omnes nos adigat ad impulsiones
Spiritus fideliter accipiendas et alacriter implendas.

Desiderium talis colloquii, quod sola caritate erga Veritatem ducatur,
servata utique congrua prudentia, ex nostra parte neminem excludit,
neque illos qui praeclara animi humani bona colunt, eorum vero Aucto-
rem nondum agnoscunt, neque illos qui Ecclesiae opponuntur eamque
variis modis persequuntur. Cum Deus Pater principium omnium exsistat
et finis, omnes, ut fratres simus, vocamur. Et ideo, hac eadem humana
et divina vocatione vocati, sine violentia, sine dolo ad aedificandum mun-
dum in vera pace cooperari possumus et debemus.

93. [De mundo aedificando et ad finem perducendo ]. Christiani,
memores verbi Domini « in hoc cognoscent omnes quia discipuli mei
estis, si dilectionem habueritis ad invicem » {Io. 13, 35), nihil ardentius
optare possunt quam ut hominibus mundi huius temporis semper gene-

314

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[85] rosius et efficacius inserviant. Itaque, Evangelio fideliter adhaerentes
eiusque viribus f ruentes, cum omnibus qui iustitiam diligunt et colunt
coniuncti, ingens opus in his terris adimplendum susceperunt, de quo
Ei, qui omnes iudicabit ultimo die, rationem reddere debent. Non omnes
qui dicunt « Domine, Domine! » intrabunt in regnum caelorum, sed ii
qui faciunt voluntatem Patris validamque manum operi apponunt. Vult
autem Pater ut in omnibus hominibus Christum fratrem agnoscamus
et efficaciter diligamus, tam verbo quam opere, ita testimonium perhi-
bentes Veritati, et cum aliis mysterium amoris Patris caelestis commu-
nicemus. Hac via in toto orbe terrarum homines ad vivam spem excita-
buntur, quae Spiritus Sancti donum est, ut tandem aliquando in pace
ac beatitudine summa suscipiantur, in patria quae gloria Domini effulget.

« Ei autem qui potens est omnia facere superabundanter quam pe-
timus aut intelligimus, secundum virtutem quae operatur in nobis, Ipsi
gloria in Ecclesia et in Christo Iesu, in omnes generationes saeculorum.
Arnen » {Eph. 3, 20-21).

[ 89 ] CORRECTIONES ADMISSAE

Prooemium et pars introductiva

Ad num. 2

Pag. 5, lin. 21: sub peccati quidem servitute positum , sed a Christo
crucifixo et resurgente, fracta potestate Maligni, liberatum, ut secundum
proposi tum Dei ( ) transformetur et ad consummationem perveniat.

Ad num. 3

Pag. 6, lin. 1: Quapropter Concilium, fidem universi populi Dei,
a Christo congregati, testificans et exponens, ipsius coniunctionem, ...
Pag. 6, lin. 11: Ideo Sacra Synodus ( ), ...

Pag. 6, linn. 15-16: Nulla ambitione terrestri movetur Ecclesia, sed
unum tantum intendi/: ...

Ad num. 4

Pag. 10, linn. 1-2: Ad tale munus exsequendum, per omne tempus
Ecclesiae officium ...

Pag. 10, linn. 14-15: ... quae etiam in vitam religiosam redundat.
Pag. 10, linn. 18-19: Proprii animi intimiora altius penetra re sa-
tagens, saepe de seipso magis incertus apparet.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

315

Pag. 10, linn. 23-24: ... et tamen adhuc ingens pars incolarum orbis [89]
fame et egestate torquetur atque innumeri litterarum ignorantia plane
laborant.

Pag. 10, linn. 31-32: Dum idearum communicatio augetur, ...

Ad num. 5

Pag. 11, linn. 8-9: ...ex illis scientiis profluentes, crescens pondus
acquirant.

Ad num. 6

Pag. 11, lin. 39: socialis a saeculis constitutas penitus transformans.

Pag. 12, linn. 1-3: Sic necessitudines hominis cum similibus suis
indesinenter multiplicior ( ) ac simul ipsa « socializatio » novas neces-
situdines inducit, quin tamen congruentem personae maturationem et
relationes vere personales (« personalizationem ») semper promoveat.

Pag. 12, linn. 4-5: ... quae commodis progressus oeconomici ... [90]

Pag. 12, linn. 8-9: ... simul motum experiuntur ad maturius magis-
que personale libertatis exercitium.

Pag. 12, linn. 10-11: Nec parvipendendum est quot homines, ex
variis causis, ad migrandum induci, vitae suae rationem immutent.

Ad num. 7

Pag. 12, linn. 14-15: ... immo angore rebelles fiunt, et conscii de
proprio momento in vita sociali, citius in eadem partes habere cupiunt.
Exinde non raro parentes et educatores in muneribus suis adimplendis
in dies maiores difficultates experiuntur.

Pag. 12, lin. 20: ... acrior diiudicandi facultas eam a magico mundi
conceptu et a superstitionibus ...

Pag. 12, lin. 29: ... et historiae interpretationem, ipsasque leges civiles
afficiunt ita ut exinde multi perturbentur.

Ad num. 8

Pag. 12, linn. 31-34: Tam rapida rerum mutatio inordinate saepe
progrediens, immo et ipsa discrepantiarum in mundo vigentium acrior
conscientia, contradictiones et inaequilibria gignunt vel augent.

Pag. 12, lin. 40: ... et requisita cogitationis personalis, immo con-
templationis. Oritur tandem inaequilibrium inter activitatis humanae
specializationem et universalem rerum visionem.

Pag. 12, lin. 42: ... oeconomicis et socialibus, sive ex difficultatibus
inter generationes.

316

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[90] Pag. 13, linn. 1-2: ... quae sibi subsequuntur exsurgentibus , sive ex
novis necessitudinibus socialibus inter vi ros ac muliera.

Pag. 13, linn. 3-4: Magnae oriuntur etiam discrepantiae inter stir-
pes, immo inter varii generis societatis ordines.

Pag. 13, linn. 5-7: ... ex pacis desiderio populorum exorta, et am-
bitionem propriae ideologiae disseminandae nec non cupiditates collecti-
vas in nationibus aliisve coetibus existentes.

Ad num. 9

Pag. 13, lin. 18: Nationes in via progressus sicut illae recenter ...

Pag. 13, lin. 21: ... in dies augetur earundem distantia simul ac
persaepe dependentia etiam ...

Pag. 13, linn. 23-24: Mulieres sibi vindicant, ubi eam nondum sunt
consecutae, paritatem de iure et de facto cum viris.

Pag. 13, linn. 27-28: Nunc primum in historia humana universi
populi iam persuasum sibi habent culturae beneficia reapse ad cunctos
extendi posse ac debere.

[ 91 ] Ad num. 10

Pag. 14, lin. 9: Plurimi sane, quorum vita materialismo practico ...

Pag. 14, linn. 17-18-19: qui, existentiam humanam omnis signifi-
cationis propriae expertem existimantes, ei totam significationem ex solo
proprio ingenio conferre nituntur.

Pag. 14, linn. 22-23: ... quae quamquam tant us progressus factus
est, subsistere pergunt?

Pag. 14, linn. 29-34: Similiter credit elavem, centrum et finem ( )
totius humanae historiae in Domino ac Magistro suo inveniri. Affirmat
insuper Ecclesia omnibus mutationibus multa subesse quae non mutantur
quaeque fundamentum suum ultimum in Christo habent, qui est heri,
hodie, Ipse et in saecula. Sub lumine ergo Christi, Imaginis Dei invisi-
bilis, Primogeniti omnis creaturae, Concilium, ad mysterium hominis
illustrandum atque ad cooperandum in solutionem praecipuarum quae-
stionum nostri temporis inveniendam, omnes alloqui intendit.

QUAESITUM I

An placeat expensio facta a Commissione mixta competenti circa Modos
Prooemium et Partem introductivam Schematis de Ecclesia in mundo
huius temporis respicientes?

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

317

CORRECTIONES ADMISSAE
In capite I, Primae Partis

Ad num. 1 1

Pag. 19, linn. 10-11: Hi enim valores, prout ex hominis ingenio
eidem divinitus collato procedunt, ...

Ad num. 12

Pag. 20, linn. 8-9: ... nam inde a primordiis « masculum et feminam
creavit eos » ( Gen . 1, 27), quorum consociatio primam formam efficit
communionis personarum ( ).

Ad num. 13

Pag. 20, linn. 16-17: In iustitia a Deo constitutus, homo tamen,
suadente Maligno, inde ab exordio historiae, ...

Pag. 20, linn. 21-22: Quod Revelatione divina nobis innotescit,
cum ipsa experientia concordat.

Pag. 20, linn. 24-27 : Deum tamquam principium suum saepe agno-
scere renuens etiam debitum ordinem ( ) ad finem suum ultimum, simul
ac totam suam sive erga seipsum sive erga alios homines et omnes res
creatas ordinationem, disrupit.

Pag. 20, linn. 29-30: ... et quidem dramaticam se exhibet inter
bonum et malum, inter lucem et tenebras ( ).

Ad num. 14

Pag. 21, lin. 6: ... cum se rebus corporalibus superiorem agnoscit ...
Ad num. 13

Pag. 21, linn. 18-19: ... artibus technicis et liberalibus sane profecit.
Ad num. 16

Pag. 22, linn. 1-8: Conscientia est nucleus secretissimus atque sacra-
rium hominis, in quo solus est cum Deo, cuius vox resonat in intimo eius.
Conscientia modo mirabili illa lex innotescit, quae in Dei et proximi di-
lectione adimpletur. Fidelitate erga conscientiam christiani cum ceteris
hominibus coniun guntur ad veritatem inquirendam et tot problemata

318

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[92]

moralia , quae tam in vita singulorum quam in sociali consortione ex-
su rgunt, in ventate solvenda. Quo magis ergo conscientia recta praevalet ,
eo magis personae et coetus a caeco arbitrio recedunt et normis obiectivis

[93] moralitatis conformari satagunt. Non raro tamen evenit ex ignorantia
invincibili ( ) conscientiam errare, quin inde suam dignitatem amittat.
Quod autem dici nequit cum homo de vero ac bono inquirendo parum
curat, et conscientia ex peccati consuetudine paulatim fere obcaeca tur.

Ad num. 17

Pag. 22, linn. 16-19: Dignitas igitur hominis requirit ut secundum
consciam et liberam electionem agat, personaliter scilicet ab intra motus
et inductus, et non sub caeco impulsu interno vel sub mera externa
coactione.

Ad num. 19

Pag. 23, linn. 9-11: ... non enim existit, nisi quia, a Deo ex amore
creatus, semper ex amore conservatur nec plene secundum veritatem
vivit, nisi amorem illum libere agnoscat et Creatori suo se committat.
Pag. 23, lin. 28: bonis indebite adiudicata, ita ut ista iam ...

Ad num. 20

Pag. 24, lin. 9: ... doctrinae favere potest sensus ...

Ad num. 21

Pag. 24, lin. 23: omni firmitate reprobet, sicut antehac reprobavit . 16
Pag. 24, linn. 25-26: quas atheismus excitat conscia necnon caritate
erga omnes homines ducta, eas serio ...

Pag. 25, lin. 19: ... templum extruere sinantur. Atheos autem huma-
niter invitat ut Evangelium Christi corde aperto considerent.

Ad num. 22

Pag. 26, lin. 12: ... et mortalia corpora vestra propter inhabitantem
Spiritum eius in vobis ( Rom . 8, 11).

QUAESITUM II

An placeat expensio facta a Commissione mixta competenti circa Modos
Caput Primum Partis Primae Schematis de Ecclesia in mundo huius
temporis respicientes?

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

319

CORRECTIONES ADMISSAE
In capite II, Primae Partis

Ad num. 24

Pag. 32, lin. 17: Deus, qui paternae cura m omnium habet , voluit
ut cuncti homines unam ...

Pag. 32, lin. 21: eumdemque finem, id est ad Deum ipsum, vocantur.
Pag. 32, linn. 29-36: Immo Dominus Iesus, quando Patrem orat ut
« omnes unum sint, sicut unum sumus » (Io. 17, 22), prospectus prae-
bens humanae rationi impervios, ( ) aliquam similitudinem innuit inter
unionem personarum divinarum et unionem filiorum Dei in veritate et
caritate. Haec similitudo manifestat hominem, qui in terris sola crea-
tura est quam Deus propter seipsam voluerit, plene seip sam invenire
non posse nisi sincerum suiipsius donum (cf. Lc. 17, 33).

Ad num. 25

Pag. 33, lin. 6: indigeat. Cum igitur vita socialis non sit homini quid
adventicium, ideo commercio ...

Pag. 33, lin. 15: ... unde diversa oriuntur consociationes et insti-
tuta sive publici ...

Pag. 33, lin. 20: ... ex hac vita sociali multum accipiunt, negari
tamen nequit homines ...

Ad num. 26

Pag. 33, lin. 32: ... — seu summam earum vitae socialis condicio-
num ...

Pag. 33, lin. 43: ... ut sunt victus, vestitus, habitatio, ius ad statum
vitae libere eligendum et ad familiam condendam, ad educationem, ad
laborem, ad bonam famam, ad reverentiam, ad congruam informationem,
ad agendum iuxta rectam suae conscientiae normam, ad vitae privatae
protectionem atque ad iustam libertatem etiam in re religiosa.

Pag. 34, lin. 6: ... ipso Domino id innuente cum dixerit sabbatum ...
Pag. 34, linn. 10-11: Ad haec autem implenda mentis renovatio
atque amplae societatis immutationes inducendae sunt. .

Ad num. 27

Pag. 34, linn. 17-18: ... Concilium reverentiam inculcat erga homi-
nem, ita ut singuli proximum, nullo excepto, tamquam « alterum
seipsum » ...

320

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[95] Pag. 34, linn. 24-25: ... sive alienigena operarius iniuste despectus,
sive exsul, vel infans ex illegitima unione natus, immerito patiens propter
peccatum ...

Pag. 34, lin. 34: ... deportationes, servitus, prostitutio ...

Ad num. 28

Pag. 35, lin. 2: ... quo magis quidem humanitate et caritate modos ...
Pag. 35, lin. 5: Immo caritas ipsa discipulos Christi urget ad ...

Ad num. 29

Pag. 35, lin. 18: anima rationi pollentes et ad imaginem Dei ...

Pag. 35, lin. 22: agnoscenda est.

Pag. 35, linn. 31-32: vitae statum amplec/endi, vel ad parem educa-
tionem et culturam quae viro agnoscitur accedendi.

Pag. 35, linn. 36-37: ... postulat ut ad humaniorem et aequam vitae
condicionem deveniatur.

Pag. 35, lin. 42: ac fini hominis subservire nitantur ...

Ad num. 30

Pag. 36, linn. 7-9: adimpletur per hoc quod unusquisque, ad honum
commune iuxta proprias capacitates et aliorum necessitates conferens,
etiam, institutiones sive publicas sive privatas promovet et adiuvaif quae
hominum ...

Pag. 36, linn. 13-14: Alii normas quasdam vitae socialis, e. g. ad
valetudinem ...

Pag. 36, linn. 15-16: ... se tali incuria vitae suae et aliorum pericu-
lum inferre.

Pag. 36, lin. 20: ... paulatim extendentur. Quod fieri nequit nisi et
singuli homines et ipsorum coetus virtutes morales et sociales in seipsis
colant et in societate diffundant, ita ut vere novi homines et artifices no-
vae humanitatis exsistant cum necessario auxilio divinae gratiae.

Ad num. 31

Pag. 36, lin. 29: ... sensum homo vix pervenit ...

Pag. 36, lin. 32: Humana vero libertas saepe debilior fit ...

Pag. 36, lin. 40: ... pars quam maxima civium vera libertate re-
rum publicarum ...

Pag. 37, lin. 5: ... rationes tradere valent.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

321

Ad num. 32 [95]

Pag. 37, lin. 12: ... ut membra cuiusdam communitatis.

Pag. 37, lin. 14: ... in Sinai foedus pepigit.

Pag. 37, lin. 22: ... legibus suae patriae voluntarie subditus.

Pag. 37, linn. 25-26: In sua oratione rogavit ut omnej discipuli sui [96]
unum essent. Immo Ipse usque ad mortem sese pro omnibus obtulit ,
omnium Redemptor. « Maiorem hac dilectionem nemo habet , ut animam
suam ponat quis pro amicis suis » (Io. 15, 13).

Pag. 37, lin. 31: ... in Corpore scilicet suo, quod est Ecclesia, in quo
omnes ...

QUAESITUM III

An placeat expensio facta a Commissione mixta competenti circa Modos

Caput Secundum V artis Primae Schematis de Ecclesia in mundo huius

temporis respicientes ?

CORRECTIONES ADMISSAE [97]

In Capite III, Primae Partis

Ad num. 33

Pag. 42, linn. 1-6: Suo labore ... conatus est; hodie autem ... suum
dominium in universam pene naturam dilatavit ac continuo dilatat, et
adiuvantibus imprimis auctis inter nationes multimodi commercii mediis,
familia humana paulatim tamquam unam in universo mundo communi-
tatem sese agnosczV atque constituit. Quo fit, ut multa bona, quae olim
a supernis viribus praesertim exspectabat, hodie iam propria industria
sibi procuret.

Pag. 42, linn. 10-17: Coram ... hoc conamine, ... multae exsurgunt ...
interrogationes. QuLmam est illius operositatis sensus et valor? Quomodo
omnibus his rebus utendum est? Ad quem finem assequendum nisus
sive singulorum sive societatum tendzmt? Ecclesia, quae depositum verbi
Dei custodit, ex quo principia in ordine religioso et morali hauriuntur,
quin semper de singulis quaestionibus responsum in promptu habeat,
lumen revelationis cum omnium peritia coniungere cupit, ut iter illumi-
netur, quod humanitas ingreditur.

Ad num. 34

Pag. 42, linn. 18-22: Hoc credentibus ratum est, navi iatem huma-
n am individualew et collectiva, seu ingens illud conam en, quo homines
decursu saeculorum suae vitae condiciones in melius mutare satagunt, in
seipjo consideratww, Dei proposito respondere.

322

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[97] Pag. 42, linn. 25-26: ... ad Ipsum referret, ita ut rebus omnibus etc.

Pag. 42, lin. 28: Quod etiam opera penitus quotidiana respicit. Viri

namque et mulieres etc.

Pag. 42, linn. 34-35: Christiani itaque, nedum arbitrentur (...) opera,
quae homines suo ingenio et virtute pepererunt etc.

Pag. 43, linn. 2-7: Quo magis ... potentia crescit, eo latius illorum
responsabilitas, sive singAorum sive communitatum extenditur. Unde
apparet christiano nuntio homines ab exstruendo mundo non averti, nec
ad bonum sui similium negligendum imp dii, sed potius officio haec ope-
randi arctius obstringi.

Ad num. 35

Pag. 43, linn. 8-10: [De humana navitate ordinanda]. (...) Humana
vero navita!, sicut ex homine procedit, ita ad hominem ordinatur.

Pag. 43, linn. 15-18: Pariter, omnia quae homines ad maiorem iusti-

[98] tiam, ampliorem fraternitatem, humanioremque ordinationem in socia-
libus necessitudinibus obtinendam agunt, plus quam progressus technici
valent. Hi enim progressus etc.

Pag. 43, linn. 21-24: Unde haec est humana navitato nor ma, quod
iuxta consilium et volunta tem divinam cum ... bono congruat, et homini ...
suae vocationis ... impletionem permittat.

Ad num. 36

Pag. 43, linn. 25-31: Multi tamen coaevi nostri timere videntur, ne
ex arctiore humana navit atis et religionis coniun ctione autonomia homi-
num vel societatum vel scientiarww impediatur.

Pag. 43, lin. 36: Ideo, inquisitio methodica..., si modo vere scien-
tifico ... procedit etc.

Pag. 43, lin. 40: ... quasi manu Dei ducitur etc.

Pag. 43, lin. 41; pag. 44, lin. 2: Hinc deplorare liceat quosdam
animi habitus (...), qui aliquando inter christianos ipsos, ob non satis
perspectam legitimam scientiae autonomiam, non defuerunt et ... animos
eo perduxerunt ut fidem et scientiam inter se opponi censerent.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

323

Ad num. 37 P®1

Pag. 44, linn. 12-16: Sacra vero Scriptura ... edocet progressum hu-
manum, qui magnum hominis bonum est, magnam tamen tentationem
secumferre: ordine enim valorum turbato ... singula ... propria ... consi-
derant, non vero aliorum. Quo fit ut mundus non iam spatium verae
fraternitatis exsistat, etc.

Pag. 44, linn. 18-23: Universa enim hominum historia ardua
colluctatio contra potestates tenebrans pervadit , quae inde ab origine
mundi incepta, usque ad ultimum diem, dicente Domino, 8 perseverabit.

In hanc pugnam insertus, homo ut bono adhaereat iugiter certare debet,
nec sine magnis laboribus, Dei gratia adiuvante, in seipso unitatem ob-
tinere valet.

Pag. 44, linn. 30-34: Si quis ergo quaerit qua ratione miseria illa su-
perari possit, christia^i profitentur , omnes hominis navitates, quae per
superbia et inordinatae sui ipsius amoree cotidie in discrimine ver-
santur, Chris^z cruce et resurrectione purificanda et ad perfectionem
deducenda esse.

Pag. 44, linn. 37-39: Pro illis Benefactori gratias agens et in pau-
pertate et libertate spiritus creaturis utens ac fruens, ad veram posses-
sionem mundi introducitur etc.

Ad num. 38 [99]

Pag. 45, linn. 7-8: Simul monet hanc caritatem non in solis magnis
rebus sectandam esse, sed imprimis etc.

Pag. 45, lin. 12: Christus, cui omnis potestas in ca do et in terra
data est etc.

Pag. 45, lin. 14: Christus ... operatur, non solum venturi saeculi
desiderium suscitans, sed eo ipso illa etiam generosa vota animans etc.

Pag. 45, linn. 21-23: Omnes tamen liberat ut, proprio amore abne-
gato, ommbnsque terrenis viribus in vitam humanam assumptis, ad fu-
tura se extendant, quando humanitas ipsa fiet oblatio accepta Deo. 14

Pag. 45, linn. 24-27: Cuius spei arrham et itineris viaticum Dominus
suis reliquit in illo sacramento fidei, in quo naturae elementa, ab homi-
nibus exculta, in Corpus et Sanguinem gloriosa m convertuntur , coena
communionis fraternae et caelestis convivii praelibatione.

Ad num. 39

Pag. 45, linn. 28-42: Consummandae terrae ac humanitatis tempus
ignoramus , 15 nec novimus modum universi transformandi. Trans it qui-
dem figura huius mundi per peccatum deformata, 16 sed docemur Deum

324

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[^9] novam habitationem novamque terram parare in qua iustitia habitat, 17
et cuius beatitu^o omnia pacis desideria, quae in cordibus hominum
ascendunt, implebit ac superat. 18 Tunc, morte devicta, filii Dei in Chri-
sto resuscitabuntur, et id quod seminatum fuit in infirmitate ac corrup-
tione, incorruptionem induet\ 19 et, manente caritate chisque opere, 20
a servitute vanitatis liberabitur tota creatura illa, 21 quam Deus propter
hominem creavit.

Monemur nihil prodesse homini, si universum mundum lucretur,
seipsum autem perdat. 22 Exspectatio tamen novae terrae extenuare non
debet, sed potius excitare, sollicitudinem hanc terram excolendi, in qua
corpus illud novae familiae humana crescit, et quae aliqualem in umbris
novi saeculi delineationem iam praebere valet.

Pag. 45, lin. 42; pag. 46, lin. 2: Ideo, licet progressus terrenus a
Regni Christi augmento sedulo distinguendus sit, inquantum tamen ad
societa tem humana melius ordinandam conferre potest, Regnz Dei ma-
gnopere interest. 23

Pag. 46, linn. 3-5: Bona enim..., hos omnes scilicet bonos naturae
ac industriae nostrae fructus, postquam in terris ex Spiritu Domini et
iuxta eius mandatum propagaverimus, postea denuo inveniemus etc.

QUAESITUM IV

An placeat expensio facta a Commissione Mixta circa Modos, Caput III
Schematis de Ecclesia in mundo huius temporis, E artis I, respicientes,
cum correctionibus supra indicatis?

[ 100 ] CORRECTIONES ADMISSAE

In Capite IV, Primae Partis

Ad num. 40

Pag. 50, linn. 5-6: Ideo in hoc capite, omnibus prae suppo sitis ab
hoc Concilio de mysterio Ecclesiae iam edictis, eadem Ecclesia nunc
consideranda venit prout ipsa in hoc mundo exsistit et cum eo vivit atque
agit.

Pag. 50, linn. 7-12: Procedens ex amore Patris aeterni , 2 in tempore
fundata a Christo Redemptore, coadunata in Spiritu Sancto , 3 Ecclesia
finem salutarem et eschatologicum habet, qui nonnisi in futuro saeculo
plene attingi potest. Ipsa autem iam hic in terris adest, ex hominibus
collecta, terrestris nempe civitatis membris quae ad hoc vocantur ut
iam in generis humani historia familiae filiorum Dei, usque ad adven-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

325

tum Domini semper augendam, efforment. Unita quidem propter bona [ 100 ]
caelestia Usque ditata, haec familia a Christo « in hoc mundo ut societas
constituta et ordinata » 4 est atque « aptis mediis unionis visibilis et socia-
lis » 5 instructa. Ita Ecclesia, insimul « coetus adspectahilis et commu-
nitas spiritualis », 6 una cum tota humanitate incedit eamdemque cum
mundo sortem terrenam experitur, et tamquam fermentum et veluti
anima societatis humanae 7 in Christo renova ndae et familiam Dei
transformandae existit.

Pag. 30, linn. 13-20: Haec quidem terrestris et caelestis civitatis
compenetratio nonnisi fide percipi potest, immo mysterium manet histo-
riae humanae, quae usque ad plenam revelationem claritatis filiorum Dei
peccato perturbatur. Ecclesia quidem, proprium suum finem salutarem
persequens, non solum vitam divinam cum homine communicat, sed
etiam lumen eius repercussum quodammodo super universum mundum
fundit, potissimum per hoc quod personae humanae dignitatem, sanat
et elevat, societatis compaginem, firmat atque cotidianam hominum na-
vitatem profundiori sensu et significatione imbuit. Ita Ecclesia per
singula sua membra et totam suam communitatem multa conferre posse
credit ad hominum familiam eiusque historiam humaniorem reddendam.

Libenter insuper Ecclesia Catholica ea magni aestimat quae ad idem
munus adimplendum aliae Ecclesiae christianae vel communitates eccle-
siasticae socia opera contulerunt ac conferunt. Simul sihi firmiter persua-
sum habet se multum varioque modo a mundo, sive a singulis hominibus
sive ah humana societate, eorum dotibus ac navitate, in praeparatione „
Evangelii iuvari posse. Mutui huius commercii atque adiutorii in illis [ 101 ]
quae Ecclesiae et mundo quodammodo sunt communia, rite promovendi,
principia quaedam generalia exponuntur.

Ad num. 41

Pag. 30, linn. 24-26: Cum autem Ecclesiae concreditum sit manifesta-
re mysterium Dei, qui est ultimus finis hominis, ipsa homini simul ape-
rit sensum propriae eius existentiae, intimam scilicet de homine veri-
tatem.

Pag. 30, lin. 29: Novit praeterea hominem, incessanter a Spiritu
Dei incitatum, ...

Pag. 31, linn. 8-19: ...Nulla lege humana personalis dignitas atque
libertas hominis tam apte in tuto collocari possunt quam Evangelio
Christi Ecclesiae concredito. Hoc enim Evangelium libertatem filiorum
Dei annuntiat et proclamat, omnem servitutem ex peccato ultimatim
fluentem respuit, 8 dignitatem conscientiae eiusque liberam decisionem

326

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[101]

sancte veretur, omnia talenta humana in Dei servitium hominumque
bonum reduplicare indesinenter monet, omnes denique omnium com-
mendans caritati. 9 Hoc legi fundamentali oeconomiae christianae corre-
spondet. Etsi enim idem Deus sit Salvator qui et Creator, idem quoque
Dominus et historiae humanae et historiae salutis, tamen in hoc ipso
ordine divino iusta creaturae autonomia et praesertim hominis nedum
auferatur, potius in suam dignitatem restituitur atque in ipsa firmatur.

Pag. 51, linn. 22-26: ... Qui mo tus tamen spiritu Evangelii imbue^-
dus et adversus omnem falsam autonomiam tutandus est. Tentationi
enim subii cimur, iudicandi nostra iura personalia tunc tantum plene
servari, cum ab omni norma Legis divinae solvimur.

Ad num. 42

Pag. 51, linn. 28-43, pag. 52, linn. 1-15: (De adiutorio quod Ec-
clesia societati humanae afferre satagit ). Unio familiae humanae unita te
familiae filiorum Dei in Christo fundata 10 multum roboratur et com-
pletae.

Missio quidem propria, quam Christus Ecclesiae suae concredidit,
non est ordinis politici, oeconomici vel socialis: finis enim quem ei
praefixit ordinis religiosi 11 est. At sane ex hac ipsa missione religiosa
munus, lux et vires fluunt quae communitati hominum secundum Le-
gem divinam constituendae et firmandae inservire possunt. Item, ubi
opus fuerit, secundum temporum et locorum circumstantias, et ipsa
[ 102 ] suscitare potest, immo et debet opera in servitium omnium, praesertim
vero egentium destinata, uti opera misericordiae vel alia huiusmodi.

Ecclesia insuper agnoscit quidquid boni in dynamismo sociali ho-
dierno invenitur: praesertim evolutionem versus unitatem, processum
sanae socializationis et consociationis civilis et oeconomicae. Promo tio
enim unitatis cum intima Ecclesiae missione cohaeret, cum ipsa sit « in
Christo veluti sacramentum seu signum et instrumentum intimae cum
Deo unionis totiusque generis humani unitatis ». 12 Ita ipsa mundo
ostendit veram unionem socialem externam ex unione mentium et cor-
dium fluere, ex illa scilicet fide et caritate, quibus in Spiritu Sancto eius
unitas indissolubilitate condita est. Vis enim, quam Ecclesia hodiernae
hominum societati inicere valet, in illa fide et caritate, ad effectum
vitae adductis, consistit, non autem in dominio aliquo externo mediis
mere humanis exercendo.

Cum insuper vi suae missionis et naturae ad nullam alligetur particu-
larem culturae humanae formam aut systema politicum, oeconomicum
vel sociale, Ecclesia ex hac sua universalitate ligamen arctissimum inter

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

327

diversas hominum communitates et nationes exsistere potest , dummodo [102]
ipsae ei fidant eius que veram libertatem ad hanc suam missionem adim-
plendam reapse agnoscat. Qua de causa Ecclesia filios suos, sed etiam
omnes homines monet, ut in hoc familiali spiritu filiorum Dei, omnes
dissensiones inter nationes et stirpes superent et iustis associationibus
humanis internam firmitatem praebeant.

Quaecumque igitur vera, bona, iustaque inveniuntur in diversissimis
institutionibus, quae genus humanum sibi condidit incessanterque con-
dit, eadem Concilium magna cum reverentia considerat. Declarat insu-
per Ecclesiam omnes tales institutiones adiuvare et promovere velle,
quatenus hoc ab ea dependet et cum eius missione coniungi potest. Ipsa
nihil ardentius desiderat quam ut omnium bono inserviens, se libere sub
quovis regimine evolvere possit, quod iura fundamentalia personae ac
familiae et boni communis necessitates agnoscat. ( ).

Ad num. 43

Pag. 52, linn. 16-17: (De adiutorio quod Ecclesia per christianos
navitati humanae conferre satagit ).

Pag. 52, linn. 24-25: ... At non minus errant qui, e contrario, opinen-
tur sese ita negotiis terrestribus immergere posse...

Pag. 52, linn. 29-32: ... Scandalum hoc iam in Vetere Testamento Pro-
phetae vehementer redarguerit 15 et multo magis in Novo Testamento
ipse Iesus Christus gravibus poenis minarer. 16

Pag. 52, linn. 34-36: ... Christianus, officia sua temporalia negligens, [103]
officia sua erga proximum , immo et ipsum Deum negligit suamque aeter-
nam salutem in discrimen adducit.

Pag. 53, linn. 1-9: Libenter cum hominibus eosdem fines prose-
quentibus cooperabuntur. Agnoscentes exigentias fidei eiusque virtute
praediti, ( ) incunctanter, ubi oportet, nova incepta excogitent atque
ad effectum deducant. Ad ipsorum conscientiam iam apte formatam
specta, ut lex divina in civitatis terrenae vita inscribatur. A sacerdotibus
vero laici lucem ac vim spiritualem exspectent. N eque tamen ipsi cen-
seant pastores suos semper adeo peritos esse ut, in omni quaestione ex-
surgente, etiam gravi, solutionem concretam in promptu habere queant ...

Pag. 53, lin. 22: Laici vero, qui in tota vita Ecclesiae actuosas par-
tes gerendas habent, non solum mundum spiritu christiano imbuere
tenentur, sed etiam ad hoc vocantur ut in omnibus, in media quidem
humana consortione , Christi sint testes.

Episcopi vero ...

328

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 103 ] p a g. 53^ Hnn. 30-33: ... Studiis assiduis se ita aptos reddant, ut in
dialogo cum mundo et hominibus cuiuscumque opinionis instituendo
partes suas agere possint. Imprimis vero in corde verba huius Concilii
habeant: ...

Pag. 53, linn. 42-43: ... Etiam hac nostra aetate Ecclesiam non fu-
git, quantum inter se distent nuntium a se prolatui et humamz debilito
eorum quibus Euangelium concreditur.

Pag. 54, lin. 2: Pariter novit Ecclesia quantopere ipsa, in sua cum
mundo relatione excolenda, ex saeculorum experientia iugiter mature-
scere debeat. A Spiritu Sancto ducta, Ecclesia Mater ...

Ad num. 44

Pag. 54, linn. 9-12: Praeteritorum saeculorum experientia, scien-
tiarum profectus thesauri in variis culturae humanae formis absconditi,
quibus ipsius hominis natura plenius manifestato nova<?que viae ad ve-
ritatem aperiunto, Ecclesiae quoque prosunt. Ipsa enim, inde ab initio
suae historiae, nuntium Christi, ope conceptuum et linguarum diverso-
rum populorum, exprimere didicit, eumdemque sapientia insuper phi-
losophorum illustrare conata est: in hunc finem nempe ut Evangelium
tum omnium captui tum sapientium exigentiis, in quantum par erat,
aptaret. Quae quidem verbi revelati accommodata praedicatio lex omnis
evangelizationis permanere debet. Ita enim in omni natione facultas
nuntium Christi suo modo exprimendi excitatur simulque vivum com-
mercium inter Ecclesiam et diversas populorum culturas promovetur 21

[ 104 ] Ad tale commercium augendum Ecclesia, ( ) imprimis nostris tempo-
ribus ...

Pag. 54, linn. 21-28: Ecclesia, cum visibilem structuram socialem,
signum quidem suae unitatis in Christo habeat, etiam ab evolutione vitae
socialis humanae ditari potest et ditatur, non quasi aliquid in consti-
tutione a Christo sibi data deesset, sed ad eamdem profundius cogno-
scendam, melius exprimendam atque temporibus nostris felicius accom-
modandam. Ipsa grato animo percipit se, in sua communitate non mi-
nus quam in singulis suis filiis varium adiutorium ab hominibus cuiusvis
gradus vel condicionis accipere. Quicumque enim communitatem huma-
nam in ordine familiae, culturae, vitae oeconomicae et socialis, necnon
politicae, tam nationalis quam internationalis promovent, secundum con-
silium Dei communitati quoque Ecclesiali, in quantum haec ab externis
dependet, adiutorium non parvum afferunt. Immo Ecclesia, ex ipsa op-
positione eorum qui ei adversantur vel eam persequuntur, ( ) se multum
profecisse et proficere posse fatetur. 23

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

329

QUAESITUM V [104]

An placeat expensio facta a Commissione mixta competenti circa Modos
Caput IV primae Partis Schematis de Ecclesia in mundo huius tem-
poris respicientes?

CORRECTIONES ADMISSAE [105]

In Capite I, Secundae Partis

Ad num. 50 (nunc 46)

Pag. 5, linn. 2-4: persona hominis necnon ad quodnam munus, sive
individuale sive sociale, in universo mundo adimplendum sit vocata,
sub ( ) luce Evangelii ...

Pag. 5, linn. 9-10: coniunctionem familiae populorum et pacem.

Circa haec singula ...

Ad num. 51 (nunc 47)

Pag. 5, lin. 17: in hac communitate.

Pag. 5, linn. 23-24: amor nuptialis saepius egoismo, hedonismo et
illicitis usibus contra generationem profanatur.

Pag. 5, lin. 25: non leves in ( ) familiae perturbationes ...

Pag. 6, linn, 5-1: qui ( ) statas matrimonia lis dignitatem nativam
eius que eximium valorem sacrum tueri et promovere conantur.

Ad num. 52 (nunc 48)

Pag. 6, lin. 13: intuitu boni tum coniugum et prolis tum societatis ...

Pag. 6, linn. 13-14: hoc vinculum ... non ( ) ex ( ) humano arbitrio
pendet ...

Pag. 6, lin. 15: praediti. 1

Pag. 6, lin. 16: pro ... profectu personali ...

Pag. 6, linn. 17-18: pro dignitate, stabilitate, pace et prosperitate
ipsius familiae totius que humanae societatis maximi sunt momenti.

Pag. 6, linn. 18-20: Indole autem sua naturali ipsum ( ) institutum
matrimonii amorque coniugalis ( ) ad procreationem et educationem
prolis ordinantur Usque veluti suo fastigio coronantur.

Pag. 6, lin. 20: vir itaque et mulier ...

Pag. 6, lin. 21: qui foedere ( ) coniugah' ...

330

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 105 ] Pag. linn. 24-26: Quae intima unio, utpote mutua duarum perso-
narum donatio, sicut et bonum liberorum, plenam coniugum fidem exi-
gunt atque indissolubilem eorum unitatem urge«£. 2

Pag. 6, lin. 30: occurrit. 3

Pag. 6, lin. 31: sponsus. 4

Pag. 6, lin. 33: tradidit. 5

Pag. 6, lin. 34: se invicem perpetua fidelitate diligant.

Pag. 6, linn. 34-36. Germanus amor coniugalis in divinum amorem
assumitur atque virtute redemptiva Christi et salvifica actione Ecclesiae
regitur ac ditatur ut coniuges efficaciter ad Deum ducantur atque in subli-
mi munere patris et matris adiuventur et confortentur f

[ 106 ] Pag. 6, linn. 37-41: ... peculiari sacramento 7 roborantur et veluti
consecrantur; cuius virtute munus suum coniugale et familiale explentes,
spiritu Christi imbuti, quo tota eorum vita, fide, spe et caritate perva-
ditur, magis ac magis ad propriam suam ( ) perfectionem mutuamque
sanctificationem, ideoque communiter ad Dei glorificationem accedunt.

Pag. 6, lin. 42: exemplo et oratione familiali praegredientibus.

Pag. 6, lin. 43: humanitatis , salutis atque sanctitatis viam facilius in-
venient.

Pag. 7, lin. 7: Viduitas, in continuitate vocationis coniugalis forti ani-
mo assumpta, ab omnibus honoretur . 8

Pag. 7, linn. 9-10: cum e matrimonio, quod est imago et participatio
foederis dilectionis Christi et Ecclesiae, exoriatur. 9 ...

Ad num. 53 (nunc 49)

Pag. 7, lin. 16: foveant. 10

Pag. 7, lin. 21: animique expressiones ...

Pag. 7, lin. 23: sanare, perficere et elevare ...

Pag. 7, lin. 26: pervadit. 11

Pag. 7, lin. 28: eroticam (sine uncis).

Pag. 7, lin. 34: Amor ille mutua fide ratus ...

Pag. 7, linn. 37-38: tum viri, agnoscenda in mutua atque plena di-
lectione, unitas matrimonii ... (ordo mutatur).

Pag. 8, lin. 6: apte et tempestive instruendi sunt.

Ad num. 54 (nunc 50)

Pag. 8, lin. 10: ... ordinantur. (Additio: ) Filii sane sunt prae st antis si-
mum matrimonii donum et ad ipsorum parentum bonum maxime confe-
runt. Ipse Deus qui dixit : « non est bonum hominem esse solum »
( Gen . 2, 18) et « qui hominem ab initio masculum et feminam fecit »

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

331

( Mt . 19, 14), volens ei participationem specialem quamdam in Suiipsius [106]
opere creativo communicare , viro et mulieri benedixit dicens-. « crescite et
multiplicamini » (Gen. 1, 28). Unde verus amoris coniugalis cultus tota-
que vitae familiaris ratio inde oriens non posthabitis ceteris matrimonii
finibus ...

Pag. 8, linn. 14 ss.: vide pag. 9, lin. 1.

Pag. 8, linn, 28-29: condiciones tum materiales tum spirituales ...

Pag. 8, linn. 30-31: Hoc iudicium ipsi ultimatim coniuges ( ) co-
ram Deo ferre debent.

Pag. 8, lin. 33: ipsi legi divina conformanda ...

Pag. 8, linn. 35-37: Lex illa divina plenam amoris coniugalis signi-
ficationem ostendit, illum protegit et ad eiusdem vere humanam perfectio-
nem impellit.

Pag. 8, lin. 37: Ita coniuges christiani ...

Pag. 8, lin. 38: excolentes, 12 Creatorem glorificant atque ad perfectio- [107]
nem in Christo contendunt ...

Pag. 9, lin. 1: suscipiunt. 13

Matrimonium vero ( ) non est tantum ... indissolubilitatem servat
(ex pag. 8, linn. 14-20).

Pag. 9, linn. 1-2: « Qui omnes ... augmentum » supprimitur.

Ad num. 55 (nunc. 51)

Pag. 9, lin. 12: solutiones ( ) inhonestas ...

Pag. 9, lin. 17: commisit, modo homini digno adimplendum.

Pag. 9, linn. 17-18: Vita igitur inde a conceptione, maxima cura
tuenda est ...

Pag. 9, linn. 19-20: Indoles vero sexualis hominis necnon humana
generandi facultas ( ) mirabiliter exsuperat ea quae in inferioribus vitae
gradibus habentur; proinde ...

Pag. 9, lin. 22: Moralis igitur indoles (ex inversione).

Pag. 9, linn. 25-26: obiectivis criteriis ex personae eiusdemque
actuum natura desumptis.

Pag. 9, lin. 28: observant; quod fieri nequit nisi virtus castitatis
coniugalis sincero animo colatur. Filiis Ecclesiae, his principiis innixis,
in procreatione regulanda, vias inire non licet, quae a Magisterio, in lege
divina explicanda, improbantur.

332

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[107] Ad num. 56 (nunc 52)

Mutationes verborum,-.

Pag. 9, lin. 34: Familia schola quaedam uberioris humanitatis est.
Ut autem vitae ac missionis suae plenitudinem attingere valeat , benevola
animi communicatio commune que coniugum consilium necnon sedula
parentum cooperatio in filiorum educatione requiruntur . Praesentia ac-
tuosa patris eorumdem eformationi magnopere prodest , sed et (pag. 10,
linn. 19-20) ... posthabeatur.

Pag. 9, lin. 42: magno auxilio erunt.

Pag. 10, lin. 1: biologicis, medicis, \.. Y v

Pag. 10, linn. 5-6: exercent ... ad promotionem ...

Pag. 10, linn. 7-9: « Cunctis infantibus ... educentur » supprimuntur.

Pag. 10, lin. 12: supprimitur comma post vocabulum « sacram >>.

Pag. 10, lin. 15: in fundanda familia ...

Pag. 10, lin. 25: Ante «potestas civilis » ponatur: Ita familia, in
qua diversae generationes conveniunt ac sese mutuo adiuvant ad plenio-
rem sapientiam acquirendam atque iura personarum cum aliis vitae so-
cialis exigentiis componenda, fundamentum societatis constituit. Ideo-
que omnes qui influxum in communitates et coetus sociales ...

Pag. 10, lin. 25: potestas civilis ...

[108] Pag. 10, lin. 26: agnoscere ( ) protegere et provehere, ...

Pag. 10, lin. 28: Sacerdotum est, debita de re familiari eruditione
accepta, ...

Pag. 10, lin. 31: in difficultatibus roborare atque sustentare.

Textus emendatus et iuxta modos 32, 38 et 118

IN NOVO ORDINE COMPOSITUS

Familia quaedam schola uberioris humanitatis est; ut autem vitae
ac missionis suae plenitudinem attingere valeat, benevola animi com-
municatio communeque coniugum consilium necnon sedula ' cooperatio
parentum in filiorum educatione requiruntur . Praesentia actuosa patris
eorumdem eformationi magnopere prodest sed et (pag. 10, linn. 19-20)
cura domestica matris qua liberi praesertim iuniores indigent in tuto
ponenda est, quin legitima mulieris promotio socialis posthabeatur
(pag. 10, linn. 11-18). Liberi ita educatione, instruantur ut ad aetatem
adultam provecti pleno responsabilitatis sensu vocationem etiam sacram
sequi ac vitae statum eligere queant, in quo si nuptiis iungantur, fami-
liam propriam, in condicionibus moralibus, socialibus et oeconomicis ipsi
propitiis, condere possint. Parentum vel tutorum est se iunioribus, in

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 333

fundanda familia, prudenti consilio, ab eis libenter audiendo, duces prae- [ 108 ]
bere, caventes tamen ne eos coactione directa vel indirecta ad matrimo-
nium ineundum aut ad electionem compartis adigant.

Ita familia , in qua diversae generationes conveniunt ac sese mutuo
adiuvant ad pleniorem sapientiam acquirendam atque iura personarum
cum aliis vitae socialis exigentiis componenda , fundamentum societatis
constituit. Ideoque (pag. 10, linn. 5-7) omnes qui influxum in commu-
nitates et coetus sociales exercent, ad promotionem matrimonii et fami-
liae efficaciter conferre debent, (pag. 10, linn. 25-27) Potestas civilis
veram eorumdem indolem agnoscere, protegere et provehere , moralita-
tem publicam tueri atque prosperitati domesticae favere ut sacrum suum
munus consideret, (pag. 10, linn. 7-9) Ius parentum prolem procreandi
et in sinu familiae educandi tutandum est. Provida legislatione var Usque
incoeptis etiam illi protegantur aptoque adiumento subleventur qui bono
familiae infeliciter carent.

(pag. 9, linn. 35-42 ) Christifideles, praesens tempus redimentes
atque aeterna a mutabilibus formis discernentes, bona matrimonii et fa-
miliae, tum propriae vitae testimonio tum concordi actione cum homi-
nibus bonae voluntatis, diligenter promoveant, et sic, interceptis diffi-
cultatibus, providebunt familiae necessitatibus et commodis, quae novis
temporibus conveniunt. Ad quem finem obtinendum sensus christianus
fidelium, recta hominum conscientia moralis necnon sapientia ac peritia
eorum qui in sacris disciplinis versati sunt magno auxilio erunt. 4

(pag. 10, linn. 1-4) Qui scientiis, praecipue biologicis, medicis, socia- [ 109 ]
libus et psychologicis eruditi sunt, multum bono matrimonii et familiae,
pacique conscientiarum inservire possunt, si collatis studiis diversas con-
diciones honestae ordinationi procreationis humanae faventes, penitius
elucidare conantur.

(pag. 10, linn. 28-32) Sacerdotum est, debita de re familiari erudi-
tione accepta, vocationem coniugum diversis mediis pastoralibus, verbi
Dei praedicatione, cultu liturgico aliisque adiumentis spiritualibus in vita
eorum coniugali et familiari fovere, eosque humaniter et patienter in
difficultatibus roborare atque in caritate confortare ut vere radiosae fa-
miliae efformentur.

(pag. 10, linn. 22-25) Varia opera, praesertim familiarum consocia-
tiones, iuvenes ipsosque coniuges, praecipue nuper iunctos, doctrina et
actione confirmare eosque ad vitam familialem, socialem et apostolicam
formare satagent.

(pag. 10, linn. 33-38) Ipsi denique coniuges, ad imaginem Dei vivi
facti et in vero ordine personarum constituti, affectu compari, mente
consimili et mutua sanctitate adunati sint, ut Christum, vitae principium,

334

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[109]

secuti, in gaudiis et sacrificiis vocationis suae, per eorum fidelem amo-
rem, illius testes fiant mysterii dilectionis, quod Dominus morte et resur-
rectione sua mundo revelavit.

NOTAE

Ad n. 48.

1 Cf. S. Augustinus, De bono coniugii, PL 40, 375-376 et 394; S. Thomas,
Summa Theol., Suppi. Quaest. 49, art. 3 ad l um ; Decretum pro Ar menis :
Denz.-Schon., 1327; Pius XI, Litt. Encycl. Casti connubii-. A.A.S., 22 (1930),
pp. 547-548: Denz.-Schon. 3703-3714.

6 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium : A.A.S., 57 (1965),
pp. 15-16; 40-41; 47.

8 Cf. 1 Tim. 5, 3.

Ad n. 50.

13 Cf. Pius XII, Allocutio Tra le visite, 20 ian. 1958: A.A.S., 50 (1958), p. 91.

14 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Casti connubii-. A.A.S., 22 (1930): Denz.-Schon.
3716-3718; Pius XII, Allocutio Conventui Unionis Italicae inter Obstetrices,
29 oct. 1951: A.A.S., 43 (1951), pp. 835-854. Paulus VI, Allocutio ad E.mos
Patres Purpuratos, 23 iunii 1964: A.A.S., 56 (1964), pp. 581-589. Quaedam quae-
stiones quae aliis ac diligentioribus investigationibus indigent, iussu Summi Ponti-
ficis, Commissioni pro studio populationis et natalitatis traditae sunt, ut postquam
illa munus suum expleverit Summus Pontifex iudicium ferat. Sic stante doctrina
Magisterii, S. Synodus solutiones concretas immediate proponere non intendit.

QUAESITUM VI

An placeat expensio facta a Commissione mixta competenti circa Modos
Caput I Secundae Partis Schematis de Ecclesia in mundo huius tem-
poris respicientes?

[ 110 ] CORRECTIONES ADMISSAE

In Capite II, Secundae Partis

Ad num. 57 (nunc 53)

Pag. 22, lin. 8: ... vitam socialem tam in familia quam in tota con-
sortione civili progressu morum institutorumque humaniorem reddit.

Ad num. 58 (nunc 54)

Pag. 22, linn. 25-26: ( ) Condiciones vitae hominis moderni sub
respectu sociali et culturali profunde immutatae sunt, ita ut de nova
historiae humanae aetate loqui liceat. 1

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

335

Ad num. 59 (nunc 55) [DO]

Pag. 23, lin. 19: ... crescit autonomiae simulque responsabilitatis
sensus, quod ( ) pro spirituali ac morali maturitate generis humani ma-
ximi est momenti.

Pag. 23, lin. 22: ... ut in veritate et iustitia meliorem aedificemus
mundum.

Ad num. 60 (nunc 56)

Pag. 23, linn. 36-38: ... quin fidelitas viva erga traditionz/w heredi-
tatem pereat? Quod particulari modo urget ubi cultura ... componenda
est cum eo ingenii cultus ...

Pag. 24, lin. 11: ... atque homines iuvet in muneribus, ad quae adim-
plenda omnes ... vocantur.

Ad num. 61 (nunc 57)

Pag. 24, linn. 25-27: ... habitaculum fiat, et eum conscie partes
assumit in socialium coetuum vita , ipse exsequitur consilium Dei, initio
temporum patefactum, terrae subiciendae 3 creationisque perficiendae ( )
atque seipsum excolit.

Pag. 24, linn. 29-32: Insuper homo, cum in varias philosophiae,
historiae atque scientiae mathematicae et naturalis disciplinas incumbit
et artes excolit, maxime conferre potest, ut familia humana ad sublimio-
res veri, boni et pulchri rationes atque ad iudicium universi valoris ele-
vetur.

Pag. 25, lin. 1: ... usque ad intimas rerum rationes ...

Pag. 25, linn. 2-4: ... favere potest, quando methodus investigandi ...
pro suprema totius veritatis inveniendae regula habetur.

Pag. 25, linn. 8-10: ... ne eius valores positivos ( ) agnoscamus... [111]
necessitas ( ) laborandi una cum aliis.

Pag. 25, lin. 14: ... voluntas omnibus faustiores reddendi vitae con-
dicionis, praesertim illis qui vel responsabilitatis privatione vel culturae
paupertate laborant.

Ad num. 62 (nunc 58)

Pag. 25, linn. 19-21: Nam Deus, populo suo sese revelans ( ) usque
ad plenam sui manifestationem in Filio incarnato, /ocutus est secundum
culturam diversis aetatibus propriam.

Pag. 25, lin. 31: Propriae traditioni ( ) inhaerens et insimul missio-
nis suae universalis conscia, communionem cum diversis culturae formis
inire valet.

336 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[111] Ad num. 63 (nunc 59)

Pag. 26, linn. 8-9: Iure merito ergo postulat reverentiam.

Pag. 26, linn. 21-22: ut denique secundum veritatem ... fiat. 9

Ad num. 64 (nunc 60)

Pag. 26, lin. 30: Cum nunc ( ) facultas praebeatur plurimos homines
ab ignorantiae miseria liberandi...

Pag. 26, lin. 36: ... sine discrimine stirpis, sexus, nationis, religionis
aut socialis condicionis...

Ad num. 65 (nunc 61)

Pag. 27, lin. 22: Maior hodie adest difficultas quam olim varias
cognitionis disciplinas et artes in synthesim redigendi.

Pag. 27, lin. 25: ... facultas pro singulis hominibus ea percipiendi et
organice componendi . . .

Pag. 27, linn. 28-29: ... valores, qui omnes in Deo Creatore funda ntur
et in Christo mirabiliter sanati et elevati sunt.

Pag. 27, linn. 35-36: ... exstant opportunitates, praesertim ex aucta
librorum diffusione atque novis instrumentis communicationis culturalis
et socialis, quae universali culturae favere possunt.

Ad num. 66 (nunc 62)

Pag. 28, lin. 18: Praeterea theologi, servatis propriis scientiae theo-
logicae methodis et exigentiis, invitantur...

Pag. 28, lin. 30: ...necessitates et vires hominum illustrare atque
sortem hominis meliorem adumbrare satagunt.

Pag. 28, lin. 38: In sanctuario autem recipiantur, cum, modo dicendi
accommodato et liturgiae exigentiis conformi, mentem ad Deum erigant.

[112] Pag. 28, lin. 41: ... praedicatio evangelica in intellectu hominum
magis perspicua fit et eorum condicionibus quasi insita apparet.

Pag. 29, lin. 15: ...Ecclesiae doctrina de Deo, de homine et de
mundo...

NOTAE

Ad n. 58.

1 Cf. Expositio introductoria huius Constitutionis, n. 4 et ss.

Ad n. 63.

10 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris : A.A.S., 55 (1963),
p. 283; Pius XII, Nuntius radiophon., 24 dee. 1941: A.A.S., 34 (1942), pp. 16-17.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

337

QUAESITUM VII [ 112 ]

An placeat expensio facta a Commissione mixta competenti circa Modos
Caput II Secundae Partis Schematis de Ecclesia in mundo huius
temporis respicientes?

CORRECTIONES ADMISSAE [113]

In Capite III Secundae Partis

Ad num. 67 (nunc 63)

Pag. 38, lin. 8, legatur « necnon frequentiori ( ) politicae potestatis
interventione».

Pag. 38, linn. 10-12, legatur: « oeconomiam aptum effecerunt instru-
mentum, quod adauctis familiae humanae necessitatibus melius inser-
vire possit ».

Pag. 38, linn. 14-15, legatur: « re oeconomica quasi regi videntur ».

Pag. 38, linn. 28-29, legatur: « Similes aequilibrii oeconomici socia-
lisque defectus inter agriculturam (...), industriam ac servitia ( ), sicut
etiam ... ».

Pag. 38, linn. 30-31, legatur: « Inter nationes oeconomice magis pro-
gressas aliasque nationes ( ) gravior ... ».

Pag. 39, linn. 2-7, legatur: « Ad hoc Ecclesia iustitiae et aequitatis
principia, tam pro vita individuali et sociali , quam pro vita internatio-
nali, a recta ratione postulata, in decursu saeculorum sub luce Evangelii
exaravit atque his praesertim ultimis temporibus protulit. Sacrum Con-
cilium haec principia secundum adiuncta huius aetatis roborare orienta-
tionesque quasdam proferre intendit, exigentias progressionis oecono-
micae imprimis respiciens ».

Ad num. 68 (nunc 64)

Pag. 39, linn. 8-9, legatur titulus n. 68: « De progressione oecono-
mica in hominis servitium ».

Pag. 39, lin. 16, legatur: « Huius autem progressionis finalitas fun-
damentalis non est merum productorum incrementum, neque lucrum ( )
vel ( ) dominatus, sed ... ».

Pag. 39, linn. 22-23, legatur: « Itaque navitas oeconomica secundum
methodos et leges proprias, intra fines ordinis moralis exercenda est ut
ita Dei de homine consilium adimpleatur ».

338 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 113 ] Ad num. 69 (nunc 65)

Pag. 40, linn. 2-3, legatur: « Praesertim in regionibus oeconomice
minus progressis, ubi omnes opes urgenter adhibendae sunt ... ».

Ad num. 70 (nunc 66)

Pag. 40, linn. 7-8, legatur titulus n. 70: «De ingentibus differentiis
oeconomicis-socialibus removendis ( ) ».

[ 114 ] Pag. 40, linn. 10-12, legatur: « inaequalitates oeconomicae cum
discriminatione individuali et sociali coniunctae, quam citius removean-
tur ( ) ».

Pag. 40, linn. 12-17, legatur: « Pariter, in pluribus regionibus, at-
tentis peculiaribus agriculturae difficultatibus sive in gignenda sive in
vendenda bonTr, adiuvandi sunt ruricolae cum ad productionem augen-
dam et vendendam, tum ad necessarias evolutiones ac innovationes in-
ducendas, tum ad aequum redditum consequendum, ne, ut saepius acci-
dit, in conditione civium inferioris ordinis maneant. Ipsi autem agricolae,
praesertim iuvenes, sese sollerter applicent ad suam peritiam professio-
nalem perficiendam, sine qua progressio agriculturae dari nequit ».

Pag. 40, linn. 30-31, legatur: « In rebus oeconomicis hodie muta-
tioni obnoxiis ut in novis societatis industrialis formis ... ».

Ad num. 71 (nunc 67)

Pag. 40, linn. 36-39, legatur: « Labor humanus, qui in bonis gignen-
dis ac commutandis vel in servitiis oeconomicis suppeditandis exerce-
tur, ceteris elementis vitae oeconomicae praestat, quippe quae tantum
rationem instrumentorum habeant ».

Pag. 41, linn. 9-10, legatur: « Exinde oritur pro unoquoque officium
fideliter laborandi atque etiam ius ad laborem ».

Pag. 41, linn. 12-14, legatur: « Denique remunerandus est labor ut
homini facultates praebeantur suam suorumque vitam materialem, socia-
lem, culturalem spiritualemque digne excolendi, spectatis uniuscuiusque
munere et productivitate necnon officinae conditionibus et bono com-
muni ».

Ad num. 72 (nunc 68)

Pag. 41, linn. 32-34, legatur: « Ideo, attentis muneribus uniuscuius-
que, sive proprietariorum, sive conductorum operis, sive dirigentium,
sive operariorum, atque salva necessaria directionis operis unitate, pro-
moveatur, modis apte determinandis omnium ( ) actuosa participatio
in inceptorum ( ) curatione et fructibus ».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

339

Pag. 41, linn. 37-39, legatur: « ...etiam in his statuendis partem [D4]
habeant ( ), et quidem per se ipsos vel per delegatos libere electos »,

Pag. 42, linn. 4-5, legatur: « totius operis progressionis oeconomi-
cae et socialis necnon universi boni communis procurandi socior se
sentiant ».

Ad num. 73 (nunc 69)

Pag. 42, linn. 13-14, legatur titulus n. 73: «De bonorum terre-
strium ad universos homines destinatione ».

Pag. 42, linn. 19-22, legatur: « Quapropter homo, illis bonis utens,
res exteriores, quas legitime possidet, non tantum tamquam sibi proprias, [ 115 ]
sed etiam tamquam communes habere debet, eo sensu ut non sibi tan-
tum, sed etiam aliis prodesse queant ».

Pag. 42, linn. 25-27 , legatur: « Qui autem in extrema necessitate
deg it t ius hab et ut ex aliorum divitiis necessaria sibi procure/ ».

Pag. 42, linn. 30-32, legatur: « bona sua revera communicent et im-
pendant, praesertim illos , sive singulos sive populos, auxiliis muniendo,
quibus ipsi se se adiuvare atque evolvere possint ».

Pag. 42, linn. 38-39, legatur: « altera vero parte, ne contra hone-
stas consuetudines imprudenter agatur ... ».

Pag. 42, lin. 43, legatur: « ad actum deducere potest ».

Ad num. 74 (nunc 70)

Pag. 43, linn. 5-6, legatur titulus n. 74: « De bonorum collocatio-
nibus et de re nummaria ».

Pag. 43, lin. 11, legatur: « gravem suam obligationem agnoscere
ex una parte invigilandi, ut necessariis ad vitam decentem requisitis, sive
singulorum sive totius communitatis, provideatur, ex altera parte intuta
praevidendi ... ».

Pag. 43, linn. 15-21, legatur: « In re autem monetaria caveatur ne
propriae nationis necnon aliarum nationum bono offendatur. Provideatur
insuper ne oeconomice debiles ex valoris pecuniae immutatione iniuste
detrimentum patiantur» ( ).

Ad num. 75 (nunc 71)

Pag. 43, linn. 22-23, legatur titulus n. 75: «De accessione ad pro-
prietatem et dominium privatum bonorum; et de latifundiis ».

Pag. 43, linn. 23-24, legatur: « Cum proprietas ac aliae in bona
exteriora dominii privati formae ad expressionem personae conferant ... ».

340

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[115] Pag. 43 } Hn. 32, legatur: « conditionem quamdam libertatum civi-
lium constituunt ».

Pag. 43, linn. 41-42, legatur: « iuxta boni communis exigentias et
intra eius limites, aequa compensatione oblata , fieri potest ».

Pag. 44, linn. 15-16, legatur: « Omni securitate carentes ... ».

Pag. 44, linn. 25-26, legatur: « Quoties autem proprietatis ademptio-
nem bonum commune exegerit, ... ».

Ad num. 76 (nunc 72)

Pag. 44, linn. 35-36, legatur: « integra eorum vita, tam individua-
lis quam socialis, spiritu Beatitudinum, notatim paupertatis > imbuatur ».

QUAESITUM VIII

An placeat expensio facta a Commissione mixta competenti circa Modos,
Caput III secundae partis Schematis de Ecclesia in mundo huius
temporis respicientes ? r

CORRECTIONES ADMISSAE
In Capite IV Secundae Partis

Ad num. 77 (nunc 73)

Pag. 54, lin. 3: quae ipsorum evolutionem culturalem.

Pag. 54, linn. 4-5: Consequuntur; quae transformationes magnum
influxum in communitatis politicae vitam exercent, praesertim quod
attinet ad omnium iura...

Pag. 54, lin. 7: Attingenda et ad civium . relationes inter se et cum
publica auctoritate ot&voandas.

Pag. 54, lin. 9: Mundi regionibus, ( ) studium ...

Pag. 54, linn. 12-14: Exprimendi ac religionem privatim publiceque
profitendi. Tutamen enim personae iurium conditio necessaria est ut cives,
sive singuli sive consociati, in rei publicae vita et moderamine actuose
participare possint.

Pag. 54, lin. 18: In multorum conscientia studium augetur ut
iura ( ).

Pag. 54, linn. 19-20: Serventur, earum officiis erga communitatem
politicam non neglectis ; insuper reverentia...

Pag. 54, linn. 23-24: Reprobamur autem ( ) quaecumque formae
politicae, ...quae libertatem civilem vel religiosam...

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

341

Pag. 54, lin. 29: Quam interiorem iustitiae et benevolentiae ac ser- [H6]
vitii boni communis ...

Pag. 54, lin. 31: Communitatis politicae necnon circa finem, ...

Ad num. 78 (nunc 74)

Pag. 54, lin. 34: Qui communitatem civilem constituunt, ...

Pag. 55, lin. 15: ( ) libertate et suscepti officii ...

Pag. 55, lin. 17: Patet ergo communitatem politicam ...

Pag. 55, lin. 19: Designatio libera civium voluntati ...

Pag. 55, lin. 26: Exinde vero patet responsabilitas, dignitas et mo-
mentum eorum, qui praesunt.

Pag. 55, lin. 29: Fas vero sit eis contra abusum huius auctoritatis...

Ad num. 79 (nunc 75)

Pag. 55, lin. 39: Semper melius ac sine ul \a discriminatione ...

Pag. 55, lin. 40-43: Libere et actuose participandi tum in funda-
mentis iuridicA communitatis politicae statuenda, tum in rei-publicae
moderamine et in variorum institutorum ... determinatione, tum in mo-
deratorum electione.

Pag. 56, linn. 1-2: Simul et officii suo libero suffragio ... [ 117 ]

Pag. 56, lin. 7: Divisio munerum et institutorum auctoritatis ...

Pag. 56, lin. 14: Sociales aut culturales, corpora ( ) aut instituta

( )...

Pag. 56, lin. 17: Potestatem publicae auctoritati ...

Pag. 56, lin. 20: Ab implicatioribus nostrae aetatis adiunctis publica
auctoritas ...

Pag. 56, lin. 25: Autem diversas regiones et populorum evolutionem
diverso modo intellegi ...

Pag. 56, linn. 26-30: inter socializationem ( ) et personae autono-
miam ac progressum. Sed ubi exercit ium iur tum propter ... ad tempus
restringar, libertas, ... quamprimum restituar ... in formas totalitarias
vel in formas dictatorias ( ) quae iura personae vel ...

Pag. 56, lin. 30: Cives ( ) ...

Pag. 56, lin. 33: Semper simul animum fiztendant.

Pag. 56, lin. 39: Unitas opportuna cum proficua diversitate compo-
na ntur.

Pag. 56, lin. 42: Part es autem politica ea promovere debent, ...

Pag. 57, lin. 6: Contra iniuriam et oppressionem, unius hominis vel
partis politicae arbitrarium dominatum ...

342

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[117] Ad num. 80 (nunc 76)

Pag. 57, lin. 11: Inter communitatem politicam et Ecclesiam habea-
tur, utque inter ea, quae ...

Pag. 57, lin. 18: In proprio campo ab invicem sunt independentes et.

Pag. 57, lin. 21: Sanam cooperationem inter se colunt , attentis ...

Pag. 57, lin. 25: Confert ut intra nationi terminos et inter nationes ...

Pag. 57, lin. 29: Etiam politicam civium libertatem et responsabilita-
tem veretur atque promovet.

Pag. 58, lin. 1: ubique ei fas sit cum vera libertate fidem praedicare,
socialem suam doctrinam docere, munus ( ) ...

Pag. 58, linn. 7-8: Fideliter Evangelio adhaerens et suam missionem
in mundo exercens, Ecclesia, cuius est, quidquid verum, bonum et pul-
chrum in communitate humana invenitur, fovere ac elevare ( ), pacem
inter homines ad Dei gloriam robori ( ).

QUAESITUM IX

An placeat expensio facta a Commissione mixta competenti circa Modos

Caput IV Secundae Fartis Schematis de Ecclesia in mundo huius tem-
poris respicientes ?

[ 118 ] CORRECTIONES ADMISSAE

In Capite V Secundae Partis

Ad num. 81 (nunc 77)

Pag. 62, linn. 4-5: In unum paulatim congregata atque ubivis suae
unitatis melius iam conscia ...

Ad num. 82 (nunc 78)

Pag. 62, linn. 24-26: ... progrediente tempore incessantibus muta-
tionibus subiciatur, numquam pax pro semper acquisita est, sed perpe-
tuo aedificanda.

Pag. 62, linn. 3 1-32 : Firma voluntas alios homines et populos eo-
rumque ...

Pag. 63, lin. 1: Ita pax fructus etiam amoris exsistit ...

Pag. 63, linn. 9-15: Quapropter omnes christiani enixe evocantur ut,
veritatem facientes in caritate, cum hominibus vere pacificis sese uniant
ad pacem implorandam et instaurandam.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

343

Eodem spiritu moti , non possumus non laudare eos qui, in iuribus [ 118 ]
vindicandis actioni violentae renuntiantes , ad media defensionis recur-
runt quae ceteroquin etiam debilioribus praesto sunt, dummodo hoc sine
laesione iurium et obligationum aliorum vel communitatis fieri possit.

Ad num. 83 (nunc 79)

Pag. 62, linn. 25-27: Immo, dum arma scientifica cuiuslibet generis
in bello adhibentur, saeva eius indoles proeliantes ad barbariem addu-
c ere minatur quae illam anteact orum temporum longe superi.

Pag. 63, linn. 34-36: Ipsa totius generis humani conscientia haec
principia firmiter magis magis que proclamat.

Pag. 63, linn. 38-40: Inter has actiones illae ante omnia recensen-
dae sunt quibus, ratione quadam et methodo, universa gens, natio aut
minor it as ethnica exterminantur, quae tanquam crimina horrenda ve-
hementer condemnandae sunt; ...

Pag. 64, linn. 10-14: Insuper aequum videtur ut leges humaniter
provideant pro casu illorum qui ex motivo conscientiae arma adhibere
recusant, dum tamen aliam formam communitati hominum servies di
acceptant.

Pag. 64, linn. 21-27: At aliud est res militares gerere ut populi
iuste defendantur, aliud alias nationes subiugare velle. Nec potentia
bellica omnem eiusdem militarem vel politicum usum legitimum facit.

Nec bello infeliciter iam exorto, eo ipso omnia inter partes adversas licita [119]
fiunt.

Qui vero, patriae servitio addicti, in exercitu versantur, et ipsi tan-
quam securitatis libertatisque populorum ministro j se se habeant, et,
dum hoc munere recte funguntur, vere ad pacem stabiliendam conferunt.

Ad num. 84 (nunc 80)

Pag. 64, linn. 31-32: ... destructiones quae proinde limites legiti-
mae defensionis longe excedunt. Immo, si haec media, ...

Pag. 65, linn. 3-5: Omnis actio bellica quae in urbium integrarum
vel amplarum regionum cum earum incolis destructionem indiscrimi-
natim tendit, est crimen contra Deum ...

Pag. 65, linn. 6-7: Singulare belli hodierni periculum in hoc con-
sistit quod illis quz recentiora arma scientifica possident ...

Ad num. 85 (nunc 81)

Pag. 65, linn. 20-21: ... adversarios forte exsurgentes inservit. Quod
a multis habetur ...

344 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[119] Pag. 65, linn. 24-33: Quidquid sit de illo dissuasionis modo, per-
suasum habeant homines cursum ad arma apparanda, ad quem sat mul-
tae nationes confugiunt, non securam esse viam ad pacem firmiter ser-
vandam, neque sic dictum aequilibrium ex illo manans certam ac veram
esse pacem. Belli exinde causae quin eliminentur, potius paulatim aggra-
vari minantur. Dum in arma semper nova apparanda perahundantes
divitiae erogantur, tot miseriis hodiernis mundi universi remedium suf-
ficiens praeberi non potest. Potius quam dissentiones inter nationes vere
ac funditus sanentur, iisdem aliae mundi partes inficiuntur. Novae viae,
ex reformato animo initium sumentes, ...

Ad num. 86 (nunc 82)

Pag. 66, linn. 13-16: ... se dedicent. Cum pax e mutua gentium fidu-
cia nasci oporteat potius quam ab armorum terrore nationibus imponi,
omnibus adlaborandum est ut cursus ad arma apparanda finem tandem
habeat ; ut diminutio armorum re incipiat, non unilateraliter quidem sed
pari passu ex condicto progrediatur, veris ejficacibusque cautionibus
munita.

Pag. 66, linn. 17-19: Interea, non parvipendenda sunt conamina
quae iam facta sunt et adhuc fiunt ut periculum belli amoveatur.

Pag. 66, lin. 21: ... quod abhorrent, gravissimo autem quo obstrin-
guntur ...

[120] Ad num. 87 (nunc 83)

Pag. 67, lin. 19: ... necnon ex necessariis remediis retardatis. Aliae
vero ...

Ad num. 89 (nunc 85)

Pag. 68, lin. 26: ... (progredientibus) non procurabitur, nisi consue-
tudines hodierni commercii in mundo profunde mutentur.

Ad num. 90 (nunc 86)

Pag. 68, lin. 39: Pro hac cooperatione sequentes normae opportunae
videntur\

a) Gentes progredientes ...

Pag. 69, linn. 30-31: ... imprimis ab illis quae, dum homini com-
moda materialia praebent, eius spirituali indoli ac profectui adver-
santur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

345

Ad num. 91 (nunc 87) [120]

Pag. 70, lin. 8: ... ad legislationem socialem et ad familias respicien-
tem , ad transitum ruricolarum ...

Pag. 70, lin. 17: et quandoque impositis, quae legi morali contra-
dicunt. Nam iuxta ... -

Pag. 70, linn. 26-30: De progressibus porro scientificis in explo-
randis methodis quibus coniuges iuvari possint in ordinando numero
prolis , quarum firmitas bene probata est et congruentia cum ordine mo-
rali comperta habeatur, homines sapienter certiores fiant.

Ad num. 93 (nunc 89)

Pag. 71, linn. 27-28: ... educandis et formandis impendatur in
educatione tam religiosa quam civili.

QUAESITUM X

An placeat expensio facta a Commissione mixta competenti circa Modos
Caput V Secundae Partis Schematis de Ecclesia in mundo huius
temporis respicientes?

CORRECTIONES ADMISSAE [121]

In Conclusione Schematis

Ad num. 93 (nunc 91)

Pag. 87, linn. 12-14: immo, licet doctrinam iam in Ecclesia recep-
tam proferat, cum non raro de. rebus incessanti evolutioni subiectis aga-
tur, adhuc persequenda et amplianda erit. Confidimus vero ... ur, ■

Ad num. 96 (nunc 92) ^

Pag. 87, lin. 22: ... in unum Spiritum coadunandi, signum evadit
illius fraternitatis...

Pag. 88, lin. 1: ... efficaciter assequendo magis magisque aptatis ...

Pag. 88, linn. 14-16: Et ideo, hac eadem humana et divina vocatione
vocati, sine violentia, sine dolo ad aedificandum mundum in vera pace
cooperari possumus et debemus.

QUAESITUM XI

An placeat expensio facta a Commissione mixta competenti circa Modos
Conclusionem totius Schematis de Ecclesia in mundo huius tem-
poris respicientes? : • '

346

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

EXPENSIO

ANIMADVERSIONUM AD TITULUM

Secretarius Generalis Concilii sub fine suffragationum circa textum
recognitum praesentis Schematis petiit ut Patres, qui alium titulum quam
« Constitutio Pastoralis » mallent, scripto intra statutum diem suam opi-
nionem exprimerent. Insuper, eodem tempore, non semel monuit Patres
Commissionem esse consideraturam praesenti titulo favorabilem opinio-
nem illorum Patrum qui nullam de hac re observationem scripto tradi-
dissent.

scripto, debito tempore, traditarum:
Declaratio

Epistola vel Litterae
Expositio
Nuntium
Instructio

Declaratio pro II a Parte
Constitutio Pastoralis pro I a Parte
15 varios alios titulos proponunt.

Commissio autem censuit, non obstante possessione praesentis tituli
(Patres qui alium titulum proposuerunt simul sumpti non attingunt ter-
tiam partem), non posse tamen praetermittere ingentem numerum suf-
fragiorum in contrarium.

Omnibus bene perpensis, ut ratio aliqua habeatur diversarum sen-
tentiarum Commissio competens Patribus ea quae sequuntur proponit:
Titulo « Constitutio Pastoralis De Ecclesia in mundo huius tempo-
ris » servato, addatur in corpore Constitutionis nota naturam propriam
Schematis explicans et proinde regulam ad eius rectam interpretationem
enuntians.

Nota autem quae proponitur in initio Primae Partis Schematis inve-
nitur in Notis ad finem Prooemii appositis.

QUAESITUM XII

An placeat Patribus expensio animadversionum circa titulum « Consti-
tutio Pastoralis » schematis de Ecclesia in mundo huius temporis,
a competente Commissione facta?

En conspectus responsionum
Ex 541 Patribus:

217 proponunt ut titulus sonet

138 »

110 »

32 »

17 »

» »

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

347

EXPENSIO MODORUM * [125]

PARS I

MODI GENERALES

1 — Proponit unus Pater ut pro numeris 1-45 omissiones introdu-

cantur:

Pag. 14, linn. 26-39

Pag. 19, lin. 28 «A Deo revelante instructa»

Pag. 22, lin. 36 «Revelatione divina edocta»

Pag. 22, linn. 38-44
Pag. 25, linn. 1-2

Pag. 25: integer numerus 22 et speciatim textus in italicis

Pag. 32, linn. 29-36

Pag. 35, lin. 20 «A Christo redempti»

Pag. 44-45: Integer textus in italicis a verbo: «A Christo
enim» usque ad finem capitis.

Ratio: Schema vult dialogum cum omnibus; vitentur ergo
apertae professiones fidei.

R. — Hae omissiones essent contra normas, et contra methodum adhi-
bitam: non possunt admitti notabiles expunctiones in textu re-
cepto.

2 — Proponit unus Pater ut totum schema relegatur a tribus peritis

ut uniformitati provideatur.

R. — A S.C. centrali iam provisum est.

3 — Unus Pater rogat ut dentur versiones officiales in praecipuis

linguis.

R. — Hoc votum transmittetur auctoritati competenti.

4 — Animadvertit unus Pater defectus in latinitate: schema quoad [126]

formam latinam integre corrigendum est. Enumerat errores in
toto schemate.

R. — Quantum fieri potest, nova revisione provisum est.

5 — Rogat unus Pater ut Prooemium et caput I magis sapiat opti-

mismum.

R. — Hoc videtur contrarium desideriis a multis Patribus in Aula
prolatis.

* In hac Expensione Modorum paginae et lineae referuntur ad textum « reco-
gnitum » et iam a Patribus approbatum mense elapso.

348

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[126] AD TITULUM

1 — Plures Patres petunt ut immutetur titulus, quia terminus «con-
stitutio » in traditione ecclesiastica reservatur pro documentis
doctrinam definitivam de rebus fidei vel morum continentibus
et quia non videtur terminus aptus intuitu eorum quos schema al-
loqui intendit (omnes homines, etiam non credentes, cum qui-
bus schema dialogum instituere intendit, de rebus mutabilibus
[«huius temporis»] stylo et modo loquendi iisdem aptato).
Maior insuper, aiunt, obtinebitur consensus Patrum, qui in
hac materia « constituere et decernere » nolunt. Proponunt ut
dicatur:

— declaratio (12 Patres);

— declaratio pastoralis (9 Patres); conciliaris (2 Patres);

— Epistola conciliaris (1 Pater); Synodalis (1 Pater); Pasto-
ralis (7 Patres);

— Litterae synodales (vel: conciliares) de Ecclesia in mundo
huius temporis (1 Pater);

— Dialogus inter Ecclesiam et mundum hodiernum (1 Pater);

: - — Praeconium oecumenicum (1 Pater);

— Nuntius pastoralis (2 Patres); nuntium catholicum (1 Pa-
ter);

— Allocutio (2 Patres); allocutio epistularis (1 Pater);

— Propositio (1 Pater);

: — - Kerygma testimonii (1 Pater);

— Unus Pater proponit ut servetur vox « constitutio » sed
sine additione «pastoralis».

R. — De hac re responsio datur in fine primi fasciculi novum textum
huius schematis complectentis.

6 Patres proponunt ut loco « De Ecclesia in mundo huius tem-
poris», ponatur «De Ecclesia huiusce nostrae aetatis».

Non accipitur quia praesens titulus reputatur iam probatus a
maxima parte Patrum.

3 — Pag. 5, in titulo: Proponit unus Pater ut tollantur verba «huius
temporis», quia ex una parte textus continet principia quae
valent semper, et ex altera parte clarum est textum dirigi ad ho-
mines huius temporis.

R. — Hoc est contra normas.

2 —
[127] R. _

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

349

PROOEMIUM ET EXPOSITIO INTRODUCTIVA [128]

Exitus suffragationis de numeris 1-10

Votantes . . ...... .. . ... 2.187

Placet . , ... 2.009

Non placet 41

Placet iuxta modum 134

Vota nulla 3

PROOEMIUM (nn. 1-3)

1 — 19 Patres petunt ut prooemium clarius distinguat inter munus Ec-

clesiae quoad finem supernaturalem assequendum et munus Ec-
clesiae « ad ordinandum mundum et societatem humanam »
(pag/50, linn. 17-18), ita ut clare videri possit cooperationem
(pag. 6, linn. 11-12) Ecclesiae cum mundo locum habere tan-
tum quoad secundum munus.

Ratio: ne detrimentum fiat iuri unico Christi et responsa-
bilitati exclusivae Ecclesiae quoad ordinem supernaturalem.

R. — De hoc iam actum est in Constitutione «Lumen gentium», cui
prooemium nostri schematis expresse se refert (n. 2).

AD NUM. 1

2 — Proponunt sex Patres ut n. 1 tollatur, quia inutilis.

R. — - Hoc esset contra normas. De cetero, tota paragraphus esset
exaranda.

3 — Pag. 5, linn. 1-10: Plures Patres pro his lineis textum novum

proponunt, ponendo tamquam « incipit » verba: «Christi Ec-
clesia» (1 Pater); vel «Ecclesia in mundo » (1 Pater), vel « Spes
et gaudium, angor et luctus» (2 Patres).

R. — Talis mutatio esset contra normas: non tangi debent ea quae
scripta sunt post serias discussiones in Commissione plenaria
mixta.

4 — Pag. 5, linn. 2-5: Unus Pater postulat ut mutetur phrasis ad [129]

exprimendum desiderium Ecclesiae sese coniungendi...

R. — Id quod in textu affirmatur videtur melius rei veritati congruere.

350

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[129] 5 — p a g. 5 , lin. 6: Tres Patres petunt ut, loco: « ...in Christo coadu-

nati, a Spiritu Sancto diriguntur...», scribatur: «...per Chri-
stum coadunati, in Spiritu Sancto diriguntur » (quia in N. T. et
in liturgia frequentius praepositio « per » dicitur de Christo, « in »
vero de Spiritu Sancto).

R. — Vox « in Christo » saepissime apud S. Paulum invenitur et hic
melius congruere videtur. Vox « a Spiritu Sancto » item inve-
nitur in Sacra Scriptura.

6 — Pag. 5, linn. 5-8: Proponunt duo Patres ut hae lineae mutentur

in phrasim activam: «Etenim etiam ipsi sunt homines, qui ...
ducti in terris ad regnum Patris peregrinant et nuntium salutis
portantes omnibus procla mant. Quapropter ipsi...».

R. — Nova redactio non videtur clarior.

AD NUM. 2

7 — Pag. 5, lin. 14: Proponit unus Pater ut, post verba « sermonem

convertit », addatur: « omnibus mentem suam aperire cupiens
de modo praesentiae et navitatis Ecclesiae in mundo hodierno ».
R. — Nova formula non videtur clarior.

8 — Pag. 5, lin. 15: Rogant 5 Patres ut addatur: «quomodo

vita humana considerari debeat ut in seipsa instauretur et ad
ordinem sup ematur alem aperiatur et proinde quomodo Eccle-
sia ...

R. — Iam provisum est alibi. Hic non videtur opportunum.

9 — Pag. 5, lin. 15: Quatuor Patres petunt ut post verbum: «con-

cipiat », addatur : « etsi in multis prima tantum, adhuc imperfec-
ta semperque perficienda elementa sermonis haberi queant at-
que res ipsae ulteriore evolutione ac perscrutatione indigeant »
(ut inde ab initio clare dicatur Ecclesiam nondum ad omnes
quaestiones, quibus hodie homines agitantur, solutionem defi-
nitivam praebere posse).

R. — De hoc sermo fit in initio II ae partis et in conclusione totius
capitis.

[ 130 ] 10 — Pag. 5, linn. 15-16: Proponunt sex Patres ut loco «concipiat»,

mutetur propositio ita ut Ecclesia non appareat ut « schola ».

R. - — Verbum «concipiat» non habet hunc sensum.

11 — Pag. 5, linn. 17-18: Rogat unus Pater ut verificetur latinitas
( « hominum seu universam ...»).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

351

R. — Accipitur; claritatis causa scribatur: « Mundum igitur hominum [130]
prae oculis habet, seu ... ».

12 — Pag. 5, linn. 17-24: Unus Pater aestimat totam hanc phrasim

rhetoricam sapere illamque in specie vocabulum « mundum »
adhibere in sensu « aggiornato », quin dicatur explicite suppo-
sitionem esse mutatam et quin aliquo modo talis mutationis ra-
tiones et confines indicentur.

R. — Textus est sat biblicus et respondet desideriis multorum Pa-
trum. Vox « mundus » consulto adhibetur in sensu communi,
ut in titulo schematis, et etiam sub luce Revelationis.

13 — Pag. 5, linn. 17-24: Proponit unus Pater ut deleantur hae li-

neae et loco earum scribatur: « Quamvis saepius in Euangelio
mundus sumatur ad designandam oppositionem inter tenebras
et lucem, inter regnum Christi et Regnum « principis huius
mundi », hic directe affertur ad designandum ordinem naturae
et culturae » (ut obiectum proprium constitutionis clarius ma-
nifestetur).

R. — Textus receptus, iam longe disceptatus in Commissione, vide-
tur desideriis Patrum melius congruere.

14 — Pag. 5, lin. 17: Proponit unus Pater ut loco «mundum igitur

prae oculis », scribatur: « Concilium igitur prae oculis habet
mundum hominum ... ».

R. — Cf. resp. ad Modum sub n. 11.

15 — Pag. 5, lin. 18: Proponit unus Pater ut addatur: « ...vivit et in

quibus radicatur : mundum, sedem historiae »; alius proponit:

«item mundum in quo historia generis humani evolvitur...;
mundum tandem...».

R. — Cf. resp. ad Modum sub n. 13. Textus receptus videtur esse
vividior et praecisior.

16 — Pag. 5, lin. 19: Unus Pater proponit ut loco: «eiusque indu- [ 131 ]

stria », dicatur: « eiusque laboribus », quia vocabulum « indu-
stria» a multis de solo labore industriali intelligetur.

R. — Verbum latinum non habet hunc sensum; de cetero providebitur
in versionibus vernaculis.

17 — Pag. 5, lin. 19: Unus Pater proponit ut post verba «eiusque

industria» addatur «sub ductu Providentiae Dei».

R. — Non videtur admittendum, quia non congruit cum contextu li-
nearum 17-20.

352

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[131] 18 — Pag. 5, linn. 21-24: Plures proponuntur immutationes pro his

lineis: a) unus Pater petit ut aliquid dicatur de observantia
auctoritati debita; b) 3, rogant ut vitetur expressio «regnum
peccati» (linn. 21-22) et ut dicatur vel «peccati quidem pote-
state» (1 Pater), vel: «peccato quidem turbatum (vel: subiu-
gatum) »; c) quatuor petunt ut, in lin. 23, post « liberatum »,
addatur. « et vocatum » (ut magis positive exprimatur vocatio
mundi ad ordinem supernaturalem); d) 17 Patres suggerunt ut,
in lin. 23, post particulam «ut», inserantur verba: «iugi (vel
constanti) auxilio gratiae Christi » et ut loco: « propositi », di-
catur: «voluntatis »; e) unus Pater proponit ut addatur: «cru-
cifixo et resuscitato »; /) tres proponunt novam versionem:
« sed a Christo crucifixo et resurgente redemptum qui proinde
filios Dei continuo insidiatur et persequatur donec consummetur
numerus electorum et Regnum Dei ultimo instauretur.

R. — Recipitur substitutio verbi «regno» cum verbo servitute, ita
textus sic legatur: « sub peccati quidem servitute positum».
Aliis observationibus provisum est alibi.

19 — - Pag. 5, lin. 21: Postulat unus Pater ut addatur: « ex nihilo con-

ditum ».

R. - — ; Non videtur hic necessarium.

20 - — Pag. 5, lin. 23 : Rogant sex Patres ut loco « Malignus », scri-

batur etiam: « Satanas » vel « Diabolus ».

R. — Etiam vox « Maligni » est biblica. Et hic cum maiuscula scribi-
tur, claritatis causa.

21 — Pag. 5, lin. 23: Proponit unus Pater ut loco «liberatum» scri-

batur « redemptum » quia plena liberatio non iam adest.

[132] R. — Textus receptus sublineat aspectum eschatologicum redemptio-

nis qui optime exprimitur per verbum «liberatum».

22 — Pag. 5, linn. 23-24: Proponunt duo Patres ut scribatur: «ad

consummationem suam secundum proposi tum Dei, perveniat»,
latinitatis causa.

R. — Ut huic Modo satisfiat, sic mutatur textus: «ut secundum pro-
positum Dei transformetur et ad consummationem suam per-
veniat ».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

353

AD NUM. 3 [132]

23 — Rogant 6 Patres ut totus numerus emendetur, evitando stylum

«professoris».

R. — Hoc esset nunc contra normas.

24 — Pag. 5, linn. 25-27: Proponit unus Pater, ut saltem aliquoties

indicetur hominem adhuc incapacem esse morbos et flagella vi-
tare.

R. — Iam provisum in sequentibus.

25 — Pag. 6, linn. 1-10: Duo Patres textum abbreviatum proponunt:

« Quapropter contendit Concilium de variis illis problematibus
colloquium instituere cum universa humana familia, lumen affe-
rendo ex Evangelio depromptum atque humano generi salutares
vires suppeditando, quas ipsa Ecclesia, Spiritu Sancto ducente,
a Fundatore suo accipit. Urget enim necessitas nos hominis per-
sonam salvare humanamque societatem instaurare. Homo igitur,
tam ut individuum ex corpore et anima compositum, quam ut
membrum humanae familiae totius nostrae explanationis cardo
erit».

R. — Propositio, de cetero non multo brevior, nimis alterat textum
iam longe in Commissione disceptatum. Cf. etiam ad Modum
sequentem.

26 — Pag. 6, linn. 1-3: Unus Pater aestimat sententiam non esse cla-

ram: loqui intendit de populo Dei et non de Concilio in homi-
num familia inserendo; alius Pater, eadem difficultate motus,
sequentem solutionem proponit: « ... testificans et exponens,
Concilium coniunctionem illius, sicut et observantiam ac dilec-
tionem erga totam hominum familiam, cui populus ille inseri-
tur, eloquentius demonstrare non valet quam aperiendo (loco:
«instituendo»: quia sumus in initiis dialogi) cum ea ... coi- [133]
loquium ».

R. — Ad maiorem claritatem, sententia sic mutatur: « Quapropter
Concilium, fidem universi populi Dei a Christo congregati testi-
ficans et exponens, ipsius coniunctionem, observantiam...».

27 — Pag. 6, lin. 1: Unus Pater petit ut loco «fidem universi populi

Dei testificans et exponens», dicatur: «fidem Ecclesiae catho-
licae » (quia Concilium proponit doctrinam divinam ipsi populo
Dei). Duo Patres proponunt: «Concilium ... coniunctionem ( )
christianorum ... cui inseruntur».

R: — Cf. responsum ad Modum n. 26.

354 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[133] 28 — Pag. 6, lin. 3: Proponit unus Pater ut, loco «cui inseritur»,

ponatur: « in qua conversatur » quia « inseri » significat partem
fieri, dum Ecclesia, in mundo est, sed non est de hoc mundo.

R. — Expressio « cui inseritur » introducta fuit in textum ut satisfieret
desideriis plurium Patrum qui optabant ut melius appareret
intima coniunctio populi Dei cum mundo.

29 — Pag. 6, lin. 5: Quatuor Patres rogant ut post vocabulum: «col-
loquium », addatur: « quaestiones hominum audiendo, provoca-
tiones accipiendo, et lumen ex Evangelio denuo scrutato » (ut
inde ab initio schematis affirmetur id quod Ecclesia de mundo
hodierno recipit: cf. n. 44). Duo proponunt ut loco «ex Evan-
gelio », scribatur « e sacris libris » vel « e Sacra Scriptura »,
quia Ecclesia tota Biblia utitur.

R. — De his, alibi sat provisum est; vox «Evangelio» sumitur hic
sensu lato.

Pag. 6, lin. 8: Unus Pater petit, ut loco: «societas instauran-
da », dicatur: « societas restauranda », quia, ait, societas iam in-
staurata est.

Verbum « instaurare » hunc sensum habet.

Pag. 6, lin. 9: Proponit unus Pater ut deleatur vox «cum», vel
substituatur per «in».

Textus prouti iacet clarior est.

Pag. 6, lin. 10: Plures Patres proponunt varias additiones.
Quinque rogant ut addatur: «Mente et voluntate individualitate
et socialitate indis soluhilit er a natura ipsa praeditus »; alius
Pater proponit ut addatur: « voluntate prout est a Deo creatus et
sanguine Christi redemptus »; alius Pater proponit ut addatur:
« et voluntate, praecipue quoad navitatem naturalem et cultu-
ralem totius nostrae explanationis cardo erit».

Haec nimis in particularia descendunt, de quibus alibi expres-
se sermo fit.

33 — Pag. 6, lin. 11: 18 Patres rogant ut loco «altis simam vocatio-
nem hominis», dicatur: « super naturalem vocationem hominis».

R. — Haec propositio minus congruit cum finalitate textus, qui ad
omnes homines se dirigit. De cetero idea pluries invenitur quan-
do sermo fit de dono gratuito Dei.

34 — Pag. 6, lin. 11: Duo Patres proponunt ut loco «Episcopi», di-
catur: « Concilii Patres», ut unum fiat in tota constitutione

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

355

subiectum locutionis et responsabilitatis, nempe Concilium Va- [ 13 ^]
ticanum II vel eius Patres, quae dictio comprehendit omnes epi-
scopos una cum Summo Pontifice et alios participantes Con-
cilium illiusque decreta probantes. Alius proponit: « Romanus
Pontifex et universi orbis terrarum episcopi ... ».

R. — Dicatur: «Concilii Patres...».

35 — Pag. 6, linn. 15-16: Proponunt duo Patres ut dicatur: «Nulla

ambitione terrestri movetur Ecclesia, sed unum tantum inten-
di/ ».

R. — Mutatio subiecti hoc in loco perturbaret claritatem.

36 — Pag. 6, linn. 17-19: Quatuor Patres mutationes proponunt in

hac phrasi, quorum unus suggerit ut dicatur: « qui in mundum
venit ut testimonium perhiberet veritati, ut quaereret et salva-
ret quod perierat» (cf. Lc. 19, 10) (ad reddendum textum ma-
gis positivum), alius: «ut salvaretur non ut condemnaret»

(loco: « iudicaret », quia secus oppositio non daretur et quia
sic textus congruit cum significatione textus, Io. 12, 47), duo
alii vero: «...veritati, non ut iudicaret mundum sed ut salva-
retur mundus per ipsum, qui tandem non venit ministrari sed
ministrare» (ratione latinitatis: salvare et iudicare sunt verba
transitiva quae obiecto aliquo indigent). Proponit unus Pater ut
saltem addantur citationes ex Io. 18, 37; 3, 17; Mt. 20, 28;

Mc. 10, 45.

R. — Obiectum verborum est implicitum. Adduntur tamen citationes
ex Scriptura in nota.

37 — Pag. 6, lin. 19: Proponit unus Pater ut addatur: «ministra- [135]

retur. Quod Christi opus ad hominis conditionem illuminandam
et instaurandam maxime confert». Ne ambiguitas remaneat
quoad obiectum Constitutionis.

R. — Provisum est in n. 10 textus recepti.

EXPOSITIO INTRODUCTIVA
(nn. 4-10)

Modi generales

Descriptio est nimis sociologica, rhetorica, prolixa, repleta
tritis observationibus quae cotidie in foliis diariis leguntur. Ergo
ad pauca reducatur, et quidem stylo non philosophico, sed reli-

356 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 135 ] . gioso et evangelico (3 Patres). Expositio est nimis longa, ideo-
-i ■ ' que abbrevietur et nimiae interrogationes tollantur (1 Pater).

Ad textum abbreviandum, tollantur in n. 4, pag. 10, linn. 9-35;
r in n. 5, pag. 11, linn. 10-28; et expungantur ex integro nn. 6
et 7 (1 Pater); nn. 4-9 auferantur (1 Pater),

R. — Textus sufficienti maioritate approbatus est, ideoque non potest
substantialiter mutari. Ceterum a compluribus Patribus lauda-
; tus est. Expositio introductiva est recensio factorum et non
continet interpretationes philosophicas sed ad reliquos numeros
vias parat.

AD NUM 4

1 - — Pag. 10, linn. 2-3: pro « Evangelii » scribatur « Sacrarum Scrip-

turarum» (1 Pater); pro «interpretandi» scribatur «illumi-
nandi », nam prima vox a marxistis suo sensu usurpatur (1 Pater).
R. - — Vox « Evangelium » sumitur in sensu ampliori, scilicet quate-
nus totam S. Scripturam et praeconium apostolicum comprehen-
" 1 dit. Servetur « interpretandi » quia maxime convenit cum « si-
gnis temporum»; ceterum vox illuminandi esset repetitio cf.
« Evangelii luce ».

2 — Pag. 10, lin. 5: post «relatione» addatur « pro sua parte» nam

non sola Ecclesia sensum dat vitae futurae vel saltem praesentis
(1 Pater).

R. — Sensus textus non est exclusivus sed simpliciter assertivus.

[ 136 ] 3 — Pag. 10, lin. 7: deleatur verbum «eius» quia superfluum (1 Pa-

• ^^3’ter), : '\V:. . . • /Jj

R. - — Admittitur.

4 — Pag. 10, lin. 10: deleatur «gradatim», quia contradicit «cele-

res» (in eadem linea) (1 Pater).

R. — Non datur contradictio cum haec verba ad diversa se referant.

5 — Pag. 10, linn. 11 ss.: scribatur post «extenduntur», « Hae muta-

tiones ab intelligentia et industria creativa hominis ortae et
promotae in ipsum hominem incidunt et influxwn in eius mo-
dum cogitandi, etc.» ad clarificandum textum (1 Pater), alius
Pater rogat ut deleatur vox « creativa », nam sufficit « indu-
stria ».

R. — Textus approbatus est sufficienter clarus; ceterum vox «crea-
. tiva » bene exprimit magnitudinem inventionum humanarum
huius temporis.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

357

6 — Pag. 10, lin. 1 3 : auferantur verba « tum circa res tum circa [136]
homines», nam textum aliquatenus enervant et inducunt fasti-
diosam iterationem verbi «homo» (1 Pater).

R. — Verba videntur necessaria ad sensum explicitiorem reddendum.

7— Pag. 10, lin. 13: post « homines », addatur « influunt » (1 Pater).

R. — Non est necessarium.

8 — - Pag. 10, lin. 14: post « quae » addatur « etiam », ne sensus videa-

tur exclusivus (1 Pater).

R. — Admittitur.

9 — Pag. 10, lin. 16: pro «accretionis» scribatur aliud vocabulum

magis usuale (1 Pater). ;a.; :

R. — Verbum videtur sat clarum, et iuxta vota circa latinitatem huius
schematis retinendum.

10 - — Pag. 10, lin. 17 : Iterum exaltatur homo, non memorato Deo sine

quo nihil (1 Pater).

R. — Scopus huius expositionis non est doctrinam tradere, quod fit jn
reliquis capitibus schematis, sed tantum facta obiective ostendere.

11 — Pag. 10, lin. 18: pro «redigere valet» scribatur «redigi», ne [ 137 ]

insinuetur incapacitas hominis ad hoc (1 Pater).

R. — Agitur in textu non de incapaci tate radicali, sed de conditione
concreta hodierna in quibusdam adiunctis, ut insinuatur verbis
«non semper».

12 — Pag. 10, linn. 18-20: scribatur «Saepe de seipso magis incertus

apparet et anceps haeret de ipsis principiis vitae socialis », quia
non est certum homines nostri temporis secreta cordis altius pe-
netrare (1 Pater).

R. — Textus agit de progressu scientiarum psychologicarum, quod in
dubium revocari nequit. Ad maiorem perspicuitatem tamen scri-
batur: «Proprii animi intimiora penetrare satagens, saepe...».

13 — Pag. 10, linn. 22-35: Inter discrimina et oppositiones quae ibi

apte recensentur, fortasse adiungi seu inseri posset et oppositio
inter virtutum quarumdam elogium scientificum et populare (e. g.
amoris coniugalis, fraterni servitii) et contrariorum vitiorum theo-
reticam iustificationem et grassantem praxim (1 Pater).

R. — Iterum dicendum est quod hoc excedit scopum « expositionis
introductivae »; suis locis tamen huic animadversioni sufficien-
ter providetur.

358

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 137 ] 14 — p a g f io, linn. 22-23: post «Numquam» addatur «ut hodie »,

et post « fame » addatur « egestate » (1 Pater).

R. — Prima additio non videtur necessaria, secunda accipitur et scri-
batur «et egestate».

15 — Pag. 10, linn. 24-26: dubitatur de veritate huius affirmationis.

Concilii non est de rebus historicis iudicare vel circa easdem
comparationes instituere, sed simpliciter de factis loqui (1 Pater).
R. — Si genus humanum prae oculis habetur, et non tantum aliquis
populus, sententia videtur certa.

16 — Pag. 10, lin. 25: post « sensum » addatur « personalis » (2 Patres).
R. — Restrictio non videtur necessaria.

17 — Pag. 10, lin. 26: pro «psychologicae» scribatur «individualis»

(15 Patres); vel «psychicae» (1 Pater), quia «psychologicae»
dicitur de scientia.

[ 138 ] R. — Verbum « individualis » non accipitur quia in textu non agitur

de servitute individui, sed de interna servitute. Scribatur « psychi-
cae » propter rationem adductam.

18 — Pag. 10, lin. 29: Deleatur «politicae » ne videamur vitam politi-

cam condemnare (1 Pater).

R. — Schema nullo modo vitam politicam damnare intendit, sicut nec
vitam socialem vel oeconomicam. De ea atque de legitimis diver-
sitatibus loquitur fusius postea, sc. in cap. IV, Pars II, n. 78,
pag. 55, linn. 10-16. Tamen ad maiorem claritatem scribatur
« etenim acres dissensiones ... ».

19 — Pag. 10, lin. 31: Pro «destruentis» scribatur « destru cturi»

(1 Pater).

R. — Admittitur.

20 — Pag. 10, lin. 32: pro «commercium» scribatur «communicatio»

(1 Pater); post « augetur » addatur « magis apparet » et in lin. 33
pro «induunt» legatur «induere» (1 Pater).

R. — Admittitur prima propositio, non vero secunda quia agitur de
facto quodammodo novo, et non tantum de cognitione facti diu
existentis.

AD NUM. 5

1 — Pag. 11, linn. 4-32: Integer numerus est obscurus, nimis longus
et unitate inter diversa puncta caret; quapropter funditus retrac-
tandus est (1 Pater).

R. — Propositio tam generalis post textus approbationem accipi nequit.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

359

2 — Supprimantur separationes inter paragraphos in linn. 9-10; 15-16; [138].

19-20 et 28-29 (1 Pater).

R. — Admitti potest, ut stylus magis conformetur latinitati.

3 — Ad n. 5 (vel n. 7):

(Sine determinatione loci) addantur haec vel similia verba:
«Homines in mundo moderno, singuli labori magis in dies spe-
cializato propter propriam limitationem se devoventes, per coe-
tus collaborant et ita permagna inveniunt et producunt, sensum
tamen universalitatis rerum amittentes, difficilius suum rerum
visibilium ordinem transcendere valent » . Annumerandum est
factum « specializationis » (6 Patres).

R. — Locus magis aptus ad hanc ideam inserendam videtur esse n. 8 [139]

cf. resp. ad Mod. 5 illius numeri.

4 — Pag. 11, linn. 5-6: Pro «rerum transmutatione» scribatur

« rationis humanae evolutione », ut vitetur ideologia materiali-
stica et sublineetur momentum humanae rationis certe funda-
mentale (14 Patres).

R. — Textus materialisticae ideologiae non favet sed facta exponit.
Attendatur ad verbum « connectuntur ». Aliud est momentum
rationis, aliud influxus quibus obnoxia est.

5 — Pag. 11, lin. 7: Deleatur virgula post «ordine» (1 Pater).

R. — Accipitur.

6 — Pag. 11, lin. 8: pro «magis magisque praevaleant» scribatur

« crescens pondus acquirant », sic cautius loquitur de praevalen-
tia scientiarum positivarum, neglecto influxu philosophiae (14
Patres).

R. — Admittitur.

7 — Pag. 11, lin. 10: post «mens» addatur «quae dicitur» ne dimi-

nuamus characterem scientificum philosophiae et theologiae (14
Patres).

R. — Servetur textus nam « mens scientifica » hic usurpatur eo sensu
quo in communi hominum loquela adhibetur, quod iam innui-
tur verbo «Haec». Ceterum additio proposita sensu nimis
restricto sumi posset.

8 — Pag. 11, linn. 16-19: proponitur novus textus hoc modo: «Pro-

gredientes scientiae biologicae, psychologicae et sociales homi-
nem magis conscium reddunt evolutionis cosmicae, nec non dy-
namismi profunditatum animi et legum quibus quodcumque con-

360

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 139 ] sortium sociale regitur, unde aptis scientifcis methodis adhibitis,
integratio personalitatis in se ipsa et in societate in dies fovetur ».
Ratio est ut explicitiori modo sermo fiat de «psychologia pro-
funditatis» (7 Patres).

R. — Modus excedit limites possibilitatis mutationis textus iam appro-
bati. Insuper servandum est aequilibrium inter diversas affirma-
tiones, et ideo fieri nequit ut de una scientia longius disseratur,
dum aliae tantum nominantur. Idea aliquo modo, quin ad parti-
cularia descensus fiat, invenitur iam in n. 4, pag. 10, linn. 18-19,
et in hoc loco memoratur verbo « psychologicae ».

[ 140 ] 9 — Pag. 11, lin. 17: scribatur «homini meliom cognitionis sui spem

ferunt» (1 Pater).

R. — Non admittitur. Est enim in textu mendum typographicum et legi
debet « opem ferunt ».

10 — Pag. 11, linn. 20 s.: scribatur « ... incremento affectans providere

et ordinare, magis...», nam « statisticae » subiectivis interpreta-
tionibus subiiciuntur et non est Concilii de illis iudicium ferre
(1 Pater).

R. — Hic non agitur de statisticis vel earumdem interpretationibus
approbandis, sed simpliciter de facto quod ex actione plurium
gubernium innotescit.

11 — Pag. 11, linn. 29-31: scribatur « ...ad notionem magis dynami-

cam ( ) transit ... quae ad nova eorum examina et congruas solu-
tiones quaerendas provocat». Nam genus humanum non inveni-
tur in continua evolutione. Ceterum verba «ad novas analyses
et syntheses » potius exprimunt dialecticam hegelianam et marxi-
sticam (3 Patres); expungantur verba «atque evolutivam » (1
Pater).

R. — - Textus affirmat factum notionibus communiter acceptis. Ceterum
terminologia usurpata non videtur obscura. De solutionibus ser-
mo erit infra, in fine n. 10.

12 — Pag. llj lin. 32: scribatur «...et syntheses et conclusiones

practicas provocat». Nam in toto numero agitur quoque de arti-
bus technicis (1 Pater).

R. — Hic agitur potius de « complexione problematum » et non de
solutionibus vel conclusionibus practicis.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

361

AD NUM. 6 [140]

1 — Pag. 11, lin. 34: expungatur vox «clani» quia ridicula (1 Pater).

R. - — Est realitas socialis. Scribatur « clans », iuxta usum linguarum

modernarum.

2 — Pag. 11, lin. 39: verba «a millenniis constitutas» videtur exag-

gerata (1 Pater).

R. — Scribatur «a saeculis».

3 — Pag. 11, lin. 39: expungatur verbum «penitus» quia exagge- [141]

ratum (3 Patres).

R. — Servatur nam bene exprimit magnitudinem et profunditatem
transformationis .

4 — Pag. 11, lin. 40: Haec paragraphus annectatur praecedenti (1

Pater).

R. - — Admittitur.

5 — Pag. 11, lin. 42: Transferatur in hunc locum par. n. 5, pag. 11,

linn. 22-25, omisso verbo «denique»; et eidem immediate an-
nectatur phrasis pag. 12, linn. 10 et 11, sublata voce «tandem».

Si haec admittantur, phrasis pag. 12 incipiat « Sic socializatio... »

(1 Pater).

R. — Accipitur, propter ordinem conceptuum.

6 - — Pag. 12, linn. 2s.: scribatur « ...quin tamen congruens personali-

zatio semper eam comitetur». Ita verum problema describitur;
congrua enim personalizatio non imprimis a socializatione expec-
tanda est (11 Patres); vel « ...congruentem maturationem perso-
nae semper promoveat (3 Patres); alius aliam formulam propo-
nit ad claritatem; alii additionem proponunt: «...promoveat,
immo quandoque fere extinguat » (4 Patres); alii, denique, propo-
nunt ut scribatur « quin tamen intimae personae humanae ra-
tiones eius que autonomiam (personalizationem) semper pro-
moveat», ut vitetur neologismus «personalizatio» (4 Patres).

R. — Servanda est relatio inter socializationem et personalizationem
(«quin tamen»). Ut autem horum vocabulorum sensus melius
innotescat, quia hic primo adhibentur, scribatur: «Necessitu-
dines hominis cum similibus suis indesinenter multiplicior
ac simul ipsa « socializatio » novas necessitudines inducit, quin
tamen congruentem maturationem personae et relationes vere
personales («personalizationem») semper promoveat». Cete-

362 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 141 ]

rum in Cap. de vita politica amplior fit descriptio socializationis.
Additio de extinctione personalitatis non admittitur, quia res
non patet.

7 — Pag. 12, lin. 4: pro «beneficiis» scribatur « commodis » quae
vox cautior est et optimismum mitigat (11 Patres).

R. — Accipitur.

[ 142 ] 8 — Pag. 12, lin. 9: emendetur mendum «exercitmm» (1 Pater) et

scribatur: « ad maturius magis que personale libertatis exerci-
tium» (3 Patres).

R. — Accipitur.

9 — Pag. 12, lin. 9: post « exercitium » addatur « ...quin tamen inter
veram et falsam libertatem distinguat » (4 Patres).

R. — Non accipitur quia in hoc loco de his agendum non est.

10 — Pag. 12, linn. 10 s.: scribatur «parvipendendum est quot homi-
nes, ex variis causis ad migrandum inducti, vitae suae rationem
immutent». Non videtur enim factum amplae migrationis com-
memorandum hoc loco, sed potius immutatio hominum inde
resultans (12 Patres); vel scribatur « Cum tot aliis mutationi-
bus cohaeret migratio permultorum hominum, quae et ipsa
est inter maiores causas novarum rerum in consortione homi-
num et nationum », et inseratur haec nova formulatio post ulti-
mam lineam pag. 11 (3 Patres). Hae duae lineae relationem
habent cum iis quae praecedunt (3 Patres).

R. — Accipitur prima propositio, et textus transferatur ut supra
(ad 5) dictum est.

AD NUM. 7

1 — - Pag. 12, linn. 12-30: Reficiatur totus numerus secundum se-
quentia criteria:

a) Concilium breve saltem iudicium proferat de factis;

b ) Mutationes quae heic referuntur de rebus moralibus, reli-
giosis, etc. non sunt satis accommodatae ad mundum huius tempo-
ris: eae sunt communes fere omni aetati;

c) E contra, textus tacet de hoc quod est maxime proprium
huius temporis, inde a « Renascentia », sed profundius invenitur
nostris diebus: sc. organizatio laica, athea totius vitae socialis,
cum lamentabili scissura unitatis christianae, quod silentium eo
vel magis mirum est, quod mens Vat. II sit restauratio huius
perditae unitatis (3 Patres).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

363

R. — Ad a) Scopus huius expositionis excludit iudicia, quae reliquis [142]
capitibus huius schematis relinquuntur.

Ad b) Celeritas, intensitas et amplitudo harum mutationum
sunt characteristicae nostris temporibus propriae.

Ad c) Cf. linn. 19-30 huius numeri et insuper nn. 19-21
cap. I, Pars I. Cf. insuper Decreta «De Oecumenismo » et «De [ 143 ]
Ecclesiis Orientalibus», iam promulgata, sicut et «Declaratio-
nem de libertate religiosa » adhuc promulganda.

2 — Pag. 12, lin. 12: scribatur «Mens hominis magis exculta et mu-

tatio structurarum ... », ne videamur affirmare hodie mentem
humanam esse mutatam qua talem (1 Pater).

R. — Verbum «mens» hic sumitur in sensu « mentalitatis ». Scribatur
«mentis 1 ».

3 — Pag. 12, linn. 15: Cf. Mod. 9 ad n. 9.

R. — Scribatur: « fiunt, et conscii de proprio momento in vita sociali
citius in eadem partes habere cupiunt ».

4 — Pag. 12, lin. 15 scribatur: «dum saepe parentes in muneribus

suis adimplendis in dies maiores difficultates inveniunt », ne
textus sonet offensivus et nimis generalis, quin foveat fidu-
ciam quam filii exhibere debent parentibus ( 1 Pater); pro « saepe »
dicatur «aliquando» (1 Pater); post «parentes» addatur «alii-
que educatores aut superiores » (1 Pater).

R. — Scribatur « Exinde non raro parentes et educatores in muneribus
suis adimplendis in dies maiores difficultates experiuntur».

5 — Pag. 12, lin. 17: post «videntur» addatur « ...praesertim ut

apparet in problematica sexualitatis, inde gravis...», est enim
factum nostris diebus maxime agitatum (1 Pater).

R. — Non videtur opportuna haec additio nam hoc est unum problema
quamvis magnum, inter alia.

6 — Pag. 12, lin. 20: scribatur « ...eam a magico mundi conceptu et

a superstitionibus...» (1 Pater), nam differentia est inter super-
stitionem, quae magis ad actus particulares respicit, et magicum
conceptum mundi qui ipsam visionem religiosam subvertit.

R. — Accipitur.

7 — Pag. 12, lin. 23: pro « ab usu religionis » scribatur « a religione »

(7 Patres); vel «a praxi religionis» (1 Pater).

R. — Scribatur: «a religio ne practice discedunt».

364

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 143 ] 8 — Pag. 12, linn. 23-27: Tota haec paragraphus videtur aequivoca

et etiam falsa, proinde omitti aut corrigi debet. Nam exigentia

[ 144 ] progressus scientifici ostenditur ut explicatio negationis reli-
gionis (1 Pater).

R. — Textus tantum dicit illam explicationem ut talem sese exhibere,
quin affirmet illam esse veram explicationem, quod evidenter
falsum esset.

9 — Pag. 12, linn. 25-26: Idem legitur fere ad verbum in pag. 23,
linn. 18-21 (1 Pater).

R. — Textus sunt inter se satis diversi, etiam quoad contentum. Cete-
rum, secundum methodum huius expositionis, in ea breviter re-
censentur problemata de quibus postea fusius loquendum est in
Parte I aut II.

10 — Pag. 12, lin. 29: scribatur «historiae interpretatio/^ et leges

civiles afficiunt ita...» nam legislatio civilis vehiculum est effi-
cacissimum ad novas opiniones erga religionem introducendas
(1 Pater); alius Pater idem proponit ut addatur particula « immo »
ante «et leges civiles».

R. — — Accipiuntur; scribatur « ...immo et leges civiles ... ».

11 — Pag. 12, lin. 29: post « afficiunt » addatur «et libris, ephemeri-

dibus et radiodiff usionibus pervulgantur ita. ut... » ut ratio ha-
beatur influxus quem media communicationis socialis exercent.
R. — Hoc verum est, tamen est factum adeo generale ut impossibile
sit ubicumque de illo loqui, et ideo consulto hic omissum est
in praecedenti redactione.

12 — Pag. 12, lin. 29: post verbum «afficiunt» addatur «reique pu-

blicae moderandae eam rationem inducunt ut exinde.'.».

R. — Provisum aliquatenus supra ad 10.

AD NUM. 8

Modus generalis pro nn. 8 et 9: Stylus est nimis professoralis,
rhetoricus, philosophicus et sapit amplificationes scholares rerum
tritarum (9 Patres).

Patres textum approbaverunt. Insuper, expositio consulto ab-
stinet ab interpretationibus philosophicis.

Pag. 12, linn. 31 s.: scribatur «Tam rapida rerum mutatio inor-
dinate saepe progrediens, immo ... » nam « rerum progressio » vix
«peragi» potest (1 Pater).

Admittitur.

1 —

R. —
[ 145 ] 2 —

R. —

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

365

3 — Pag. 12, lin. 33: pro « inaequilibria » scribatur « inharmonia », [145]

quia sic clarius innueretur agi de duobus elementis qui per se
coniungi et uniri debent, quod non significatur per «inaequi-
librium » (1 Pater).

R. — Servetur textus nam vox «inharmonia» est debilior ad expri-
mendum quod hic intenditur.

4 — Pag. 12, linri. 33 s.: scribatur « gign unt et aug ent » (1 Pater).

R. — Admittitur.

3 — - Pag. 12, lin. 38: addatur « ...valet, quae etiam valorem contem-
plationis saepe, non percipit», ut mentio fiat de hoc gravi de-
fectu hodierno (3 Patres).

R. - — In lin. 40, post «personalis », scribatur « immo et contemplatio-
nis ». Immediate post «contemplationis» addatur nova phra-
sis, ad mentem Mod. 3 pro n. 5: « Oritur tandem inter activitatis
humanae specializationem et universalem rerum visionem ».

6 — Pag. 12, lin. 40: scribatur «inter conditiones vitae socialis et

requisita responsahilitatis personalis... » (3 Patres) verbum «re-
sponsabilitas » est magis extensum.

R. — Textus consulto remanet in plano cogitationis.

7 — Pag. 12, lin. 41: pro «discrepantiae» scribatur «contradictio-

nes» (1 Pater).

R. — Non accipitur nam verbum propositum videtur nimis radicale.

8 — Pag. 12, lin. 42: scribatur « ...sive ex acerhatiore tensione inter »

(9 Patres), quia textus videtur nimis durus.

R. — - Scribatur « sive ex difficultatibus inter generationes quae sibi
• subsequuntur exsurgentibus ».

9 — Pag. 13, lin. 2: quaeritur utrum verba « inter virum et mulierem »

se referant ad «conflictu» vel ad «necessitudinibus socialibus»

(1 Pater).

R. — Sensus, qui ceterum clarus videtur, est quod in familia oriuntur [146]
discrepantiae ex novis necessitudinibus socialibus inter virum et
mulierem. Ad maiorem tamen claritatem scribatur « inter virui
— et mulierei ». "• -

10 — Pag. 13, lin. 3: scribatur « Magnae discrepantiae aetatis nostrae
oriuntur inter... » (1 Pater) et prosequatur « ... stirpes, immo inter
varii... » (1 Pater). Prima propositio vult sublineare momentum
discrepantiarum ordinis socialis, altera fit ut vitetur interpre-
tatio ac si discrepantiae oriantur inter stirpes et ordines.

366

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[146] R. — Scribatur «Magnae oriuntur etiam discrepantiae inter stirpes
immo inter varii... ».

11 — Pag. 13, lin. 3: pro «discrepantiae» scribatur «contradictiones »

(1 Pater).

R. — Cf. resp. ad Mod. 7.

12 — Pag. 13, lin. 6: pro «cupiditatem collectivam» scribatur «cupi-

ditates particulares dominandi », quibus verbis putatur clarius
referentiam fieri ad egoismum nationalem (15 Patres); vel scri-
batur « cupiditatem nationalem vel desiderium propriae... » (6 Pa-
tres); post «disseminandae» (lin. 7) addatur «in nationibus
aliisve coetibus vigentem », ad maiorem perspicuitatem (1 Pater).
R. — Scribatur « ...denique inter instituta internationalia, ex pacis
desiderio populorum exorta, et ambitionem propriae ideologiae
disseminandae nec non cupiditates collectivas in nationibus
aliisve coetibus exist entes ».

13 — Pag. 13, lin. 8: Haec phrasis adiungatur paragrapho immediate

praecedenti (1 Pater).

R. — Non videtur opportunum, nam quae hic dicuntur ad totum n. 8
se referunt, et non tantum ad lineam praecedentem.

AD NUM. 9

Modus generalis

[147]

1 — Iste numerus iam deberet perfici ex iis quae infra n. 13 dicentur

de peccato. Nam quae heic dicuntur, non satis distinguunt con-
dicionem essentialem naturae a condicione naturae peccatricis
(10 Patres).

R. — Peccatum est factum quod nonnisi ex revelatione plene inno-
tescit. Porro « condicio essentialis » minus perspicua est quam
status realis naturae lapsae. Ideoque, quia expositio introductiva
non intendit nisi facta ostendere, quin de ipsis interpretatio
praebeatur, servetur textus.

2 — Pag. 13, lin. 14: pro «sibi» scribatur «ei» nam agitur de di-

gnitate hominis, et non coetuum qua talium (10 Patres).

R. — Textus vult dignitatem quoque coetuum affirmare.

3 — Pag. 13, lin. 17: pro «vivida conscientia», scribatur «naturali

instinctu » quia illam tantum homines bonae et solidae culturae
acquirunt (1 Pater).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

367

R. — Verba proposita sunt vaga. Porro textus non directe agit de [147]
causis, sed de facto egestatis.

4 — Pag. 13, lin. 21: scribatur: «...distantia simul ac persaepe de-

pendentia etiam oeconomica » nam distantia et interdependentia
dantur simul et non tantum in re oeconomica (5 Patres).

R. — Accipitur.

5 — Pag. 13, lin. 23: scribatur «...opulentiores, aliquando etiam

cum minis interpellant» (1 Pater).

R. — Non videtur necessarium de particularibus loqui.

6 — Pag. 13, linn. 23-24: scribatur «Mulieres sibi vindicant... illas

partes quae eis iure competunt, et de facto eis agnoscendae sunt »

(1 Pater); vel «aequitatem cum viris, et quidem non solum de
iute, sed etiam de facto» (3 Patres). Prima emendatio vult
textum accuratiorem reddere, ne limites proprios uniuscuius-
que sexus praetergrediantur; altera ut stylus melior evadat.

R. — Scribatur: «Mulieres sibi vindicant, ubi eam nondum sunt con-
secutae, paritatem de tute et de facto cum viris ».

7 — Pag. 13, lin. 27: post verbum «culturali» addatur verbum

« religiosa » aut « spirituali », et ratio est quia in hoc campo mu-
lieres habent charisma complementarium charismatibus virorum
(1 Pater).

R. — Textus non agit de mulieribus sed de opificibus et ruricolis.

8 — Pag. 13, lin. 27: Expungantur verba «Nunc primum in histo-

ria humana », nam non constat historice affirmatio tam absoluta
(1 Pater).

R. — Factum quod affirmatur non potest in dubium revocari; ad maio- [148]
rem claritatem scribatur «universi populi» (lin. 28) ut appareat
textum agere de persuasione universali, et non necessario de
uniuscuiusque conscientia.

9 — Pag. 13, lin. 29, addatur: « Insuper iuvenes, conscii quod eorum
momentum in societate in dies crescit, suae formationis respon-
sabiles esse et in vita sociali partes citius habere cupiunt », ut
memorentur valde prementes appetitiones iuventutis quae inter
maiores causas perturbationum recensentur (1 Pater).

— Accipitur sed in pag. 12, lin. 15, n. 7, et brevius, ut ibi indicatur
(cf. Mod. 3, ad n. 7).

368

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 148 ] io — Pag. 13, lin. 40: rogatur sensus quaestionis «Unde seipsum

interrogat» (1 Pater).

R. — Interrogatio hominis est circa modum res ita componendi ut in
bonum omnium revera ordinentur. Textus videtur satis clarus.

AD NUM. 10

1 — Pag. 14, lin. 8: post « facit » inseratur explicite citatio ex

Rom. VII, post implicitam in textu, et praesertim vv. 24-25,
ubi unicum remedium insufficientiae humanae, gratia Christi,
nominatur (1 Pater).

R. — Post «facit» ponatur nota (1) cf. Rom. 7, 14ss.

2 — Pag. 14, lin. 9: pro «cuius» scribatur «quorum» (16 Patres).
R. — Accipitur.

3 — Pag. 14, lin. 17: pro «ullae» scribatur «omnis» (1 Pater).

R. — Accipitur.

4 — Pag. 14, lin. 18: scribatur «...existimantes, ei totam significa-

tionem ex solo proprio ingenio... » (et deleatur « suo »), nam ho-
mines quamdam significationem semper dant suae existentiae
(1 Pater).

R. - — Accipitur.

5 — Pag. 14, lin. 21 s.: Quaestio haec non placet quia dolor, malum

et mors de se sunt mere negativa et non habent sensum (1 Pater).
R. — Ratio adducta accipi nequit.

[ 149 ] 6 — Pag. 14, lin. 25: Tollantur verba «Ad quid haec omnia?»

quia vaga et non necessaria (1 Pater).

R. — Admittitur, nam haec interrogatio pleonastica videtur.

7 — Pag. 14, lin. 26: scribatur «Credit autem Ecclesia Christum...»,

sed ratio non affertur (12 Patres).

R. — Accipitur ut magis servetur unitas styli.

8 — Pag. 14, lin. 27: pro «resuscitatum» scribatur «redivivum »

vel «resurgentem», ne Christus videatur resuscitatus ut alii
mortales, sed ut resurgens per seipsum et Auctor vitae.

R. — Textus videtur sufficienter perspicuus.

9 — Pag. 14, lin. 27: post «resuscitatum» addatur referentia ad

2 Cor. 5, 15, et pro «homini» scribatur «homini bus», ut ser-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

369

vetur nom. pluralis, expungatur verbum «ille» et in lin. 28 seri- [149]
batur «possint» (1 Pater).

R. — Accipitur. Addatur referentia ad calcem expositionis (2) cf. 2 Cor.

5, 15. Reliquae mutationes non videntur necessariae.

10 — Pag. 14, lin. 29, post verbum «fieri» addatur referentia ad

Act. 4, 12 (idem Pater).

R. — Admittitur, et addatur ad calcem: (3) cf. Act. 4, 12.

11 — Pag. 14, lin. 29 ss . : post «salvos fieri», addatur «Credit insu-

per omnibus mutationibus subesse multa , quae non mutantur
quaeque fundamentum suum ultimum habent in Christo , qui est
heri, hodie, ipse et in saecula. Credit denique in benignissimo
Domino... ». Ratio est ut sermo quoque fiat de immutabilibus
(13 Patres). Unus Pater vult ut tollatur verbum «benignissimo»
utpote contextui minus congruum, et alii (15 Patres) ut expunga-
tur verbum « elavem » (lin. 30) quia gallicismum sapit nec facile
vertitur.

R. — Scribatur inde a lin. 29: «Similiter credit in Domino ac Ma-
gistro suo, elavem, centrum et finem inveniri totius humanae
historiae. Affirmat insuper Ecclesia omnibus mutationibus subes-
se multa quae non mutantur quaeque fundamentum suum ulti-
mum habent in Christo, qui est heri, hodie, ipse et in saecula » (4).
Propter rationem adductam deletur verbum « benignissimo »

(lin. 30), propter cursum idearum delentur verba «hominis»

(lin. 30) et « nec non » (lin. 31). Sed retinetur verbum « elavem »

(lin. 30) nam ideam exprimit quae non satis innuitur verbis « cen- [ 150 ]
trum» et «finem». Additio de Christo fundamento rerum im-
mutabilium accipitur in sensu assertivo et non exclusivo, nam
Christus fundamentum est multarum mutationum. Quia vero
contentus propositionis non est sufficienter determinatus, pro
« Credit » scribitur « Affirmat », et ne cursus idearum disrum-
patur, additio ponitur in lin. 31, post verbum «historiae».

Scribatur ad calcem: (4) cf. Hebr. 13, 8.

12 — Pag. 14, lin. 31: post «historiae» inseratur «Christi enim

auxilium non tantum ad vitam singuli hominis dirigendam re-
quiritur, sed etiam ad mores societatis humanae melius compo-
nendos, nec non ad crimina cladesque vitanda». Sine his addita-
mentis textus incompletus videtur (1 Pater).

R. — Idea proposita, quae omnino vera est, sufficienter exponitur
infra, sub n. 32.

370

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 150 ] 13 — Pag. 14, lin. 32: scribatur «...invisibilis, novi et indeficientis

Hominis , Primogeniti...», ut extollatur idea de Christo novo
Adamo (1 Pater).

R. — Additio non videtur necessaria, et idea iam innuitur verbis « Pri-
mogeniti, etc. ».

14 — Pag. 14, lin. 32: post «creaturae» addatur referentia ad Coi. 1,

15 (1 Pater).

R. — Admittitur, et scribatur ad calcem: (5) cf. Coi. 1 , 15.

15 — Pag. 14, linn. 33 ss.: scribatur « ...atque ad cooperandum in de-

tectione solutionis praecipuarum quaestionum nostri temporis
omnes...», nam sic textus melius respondet dictis in relatione
ad n. 10, sub litt. (A), pag. 17 (3 Patres).

R. — Admittitur, sed scribatur « ...atque ad cooperandam in solutione
praecipuarum quaestionum nostri temporis invenienda omnes ... ».

[ 151 ]

PARS I

DE ECCLESIA ET VOCATIONE HOMINIS

Caput I

DE HUMANAE PERSONAE DIGNITATE
'Exitus suffragationum de numeris 11-22

Suffr. I, par. 11

Votantes 2.113

Placet 2.074

Non placet 27

Vota nulla 12

Suffr. II, par. 12-18

Votantes 2.133

Placet 2.088

Non placet . 35

Vota nulla . 10

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 371

Suffr. III , par. 19-22 [ 151 ]

Votantes 2.144

Placet . 2.057

Non placet 74

Vota nulla 13

Sujfr. IV, de integro Capite

Votantes .. 2.149

Placet 1.672

Non placet 18

Placet iuxta modum 453

Vota nulla 6

Ergo integrum Caput I cum introductione et omnibus partibus suis
in Congregatione Generali adprobatum est.

AD NUM. 11: [ Impulsionibus Spiritus respondendum ] [ 152 ]

1 — Pag. 19, linn. 1-5 (et alibi): Duo Patres conqueruntur, quod

« Populus Dei » et « Ecclesia » promiscue adhibentur, quin at-
tendatur, quod « Ecclesia » exprimit in primis hierarchiam,

« Populus Dei » e contra vagam significationem habeat.

R. — Maneat textus, quia 1. Ecclesia non dicit tantum hierarchiam
et 2. quae dicuntur valent de tota Ecclesia seu Populo Dei.

2 — Pag. 19, linn. 1-5: Duo Patres volunt, ut hae lineae suppri-

mantur et incipiatur: Fides Populi Dei, qua credit se a Spiritu
Domini duci qui replet orbem terrarum, omnia novo lumine il-
lustrat et divinum propositum de integra hominis vocatione ma-
nifestat. Concilium ergo illos imprimis valores, qui hodie...

R. — Haec omissio fieri nequit, cum lineae ad finem textus asse-
quendum videantur necessariae.

3 — Pag. 19, linn. 3-5: Unus Pater vult, ut dicatur sic: «...even-

tus, exigentia, optata, quorum una cum ceteris nostrae aetatis
hominibus partem habet, sub luce revelati consilii Dei consi-
derat, et quaenam forte sint in illis signa ipsius consilii atque
praesentiae Dei discernere satagit. Fides enim... ».

R. — Non videtur necessarium mutare textum receptum.

4 — Pag. 19, lin. 5: 14 Patres petunt, ut post verba «vel consilii

Dei», addatur: «vel ex adverso, praesentiae Diaboli, in quo

372

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[152] mundus totus positus est » (cum referentia, in nota, ad S. Ioan-
nem).

R. — Quae optantur, sufficienter implicari videntur in verbis «con-
silii Dei » et « dignoscere ».

5 — Pag. 19, linn. 9-12: Unus Pater proponit, ut haec sententia sic

adimpleatur: « Concilium imprimis valores humanos, qui hodie
maxime aestimantur, sub hoc lumine diiudicare et ad fontem
suum divinum referre intendit. Hi enim valores e orum que di-
vitiae ab hominis ingenio eidem divinitus collato ac Dei Reve-
lationes suffulto deteguntur: tamen humani cordis corruptione,
a sua ... ».

Alius Pater petit hanc redactionem: « Concilium in primis
illos valores ordinis temporalis, qui hodie maxime aestiman-
tur, in seipsis considerare, sub hoc lumine...».

[153] R. — Accipitur mutatio stylistica: « prout ex hominis ingenio eidem

divinitus collato...». Reliqua non videntur esse necessaria.

6 — Pag. 19, lin. 12: Unus Pater petit, ut lin. 12 sic scribatur: « sed

eorum usus a sua debita ordinatione non raro detorquetur; ita
ut purificatione indigeat ».

R. — Mutatio proposita non cum textu consonat. De valoribus non
dici potest, quod eorum usus detorquetur. Textus maneat.

7 — Pag. 19, linn. 12 ss.: 5 Patres volunt, ut deleantur verba «non

raro», quia semper purificatione indigeant.

R. — Deinde textus minus correctus evadaret; propterea maneat
textus.

8 — Pag. 19, lin. 13: Unus Pater proponit, ut loco «ita ut puri-

ficatione indigeant » dicatur: ita ut restauratione ac purificatione
indigeant.

R. — Maneat textus, quia additio indigeret ulteriore explicatione.

9 — Pag. 19, lin. 14: Duo Patres volunt, ut loco «de homine» di-

catur: De hominis condicione.

R. — Non admitti potest, quia praecise de ipso homine agitur.

10 — Pag. 19, linn. 14-20: 13 Patres volunt, ut hae lineae deleantur
utpote inutilis repetitio eorum, quae iam in parte introductoria
dicta sunt.

R. — Non admitti potest propter correspondentiam ad partem II.
Omittantur tamen indicationes capitum: (Cap. I) etc.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

373

11 — Pag. 19, lin. 14: Tres Patres volunt, ut in lin. 14 loco « sentiat » [153]

dicatur: «sentit».

R. — Admittitur.

12 — Pag. 19, lin. 18: Unus Pater monet de mendo typographico: scri-

batur « inseritur ».

R. — Admittitur.

13 — Pag. 19, lin. 18: 6 Patres volunt, ut in lin. 18 dicatur: «Exinde

luculentius apparebit populum Dei, humano generi, in quo ille
inseritur, servitium praestare, ita ut...»: ne iuxtaponantur duae
familiae humanae.

R. — Non admittendum videtur, quia aliqua distinctio necessaria est [ 154 ]
ad fundandum dialogum.

14 — Pag. 19, linn. 19 s.: Duo Patres postulant, ut dicatur: «et ex

hoc ipso, ad exemplum Christi, qui cum esset Deus homo factus
est, summe humanum se exhibeat ».

R. — Non admittitur, quia de Christo in n. 22 agetur.

AD NUM. 12 [De homine ad imaginem Dei\

1 — Pag. 19, Titulus Capitis: 13 Patres volunt ut titulus sit: «De

humanae personae dignitate et de corruptione naturae ».

R. — Non videtur admittendum, quia superfluum.

2 — Pag. 19, linn. 22-30: 12 Patres volunt, ut textus fiat brevior et

vitetur stylus professoralis.

R. — Maneat textus a Congregatione Generali approbatus.

3 — Pag. 19, lin. 23: Unus Pater putat non convenire aflirmare homi-

nem esse centrum et culmen terrae.

R. — Maneat textus, quia est doctrina S. Scripturae.

4 — Pag. 19, lin. 24: Unus Pater vult, ut addatur: «et per homi-

nem ad Deum finem ultimum » .

R. — Deinde autem noniam dici posset de credentium et non-creden-
tium fere concordi sententia.

5 — - Pag. 19, linn. 24-28: 3 Patres proponunt, ut loco linn. 24-28

dicatur sic: « ad hominem ordinanda sunt, tamquam centrum et
culmen; maxima vero dissensio inter homines nostrae aetatis exi-
stit de quaestione quomodo homo suam dignitatem affirmet, Deo
tamquam ultimo centro et culmine vitae suae agnito aut negato

374

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[154] vel neglecto », ut vitetur falsus anthropocentrismus et ut thema
atheismi iam introducatur.

R. — Non admittitur, quia hic agitur de eis, quae Ecclesia dicat. De
dissensione hominum postea agitur.

6 — Pag. 19, lin. 28: Duo Patres volunt, ut post verbum «anxius»
addatur: remanens.

R. — Non videtur necessarium.

[155] 7 — Pag. 19, lin. 29: Unus Pater postulat, ut propter ordinem logi-

cum pag. 20, lin. 12 transferatur ad pag. 19, lin. 29, quia quae-
stioni hic positae ibi responsum datur.

R. — Haec mutatio non videtur necessaria.

8 — Pag. 19, linn. 28-30: Unus Pater putat hanc locutionem sonare

triumphalisticam in auribus aliorum.

R. — Textus aliquomodo mitigetur eo, quod in lin. 30 dicatur: deli-
neatur, explanentur, possint.

9 — Pag. 20, lin. 1: Unus Pater vult, ut post «imaginem» addatur:

et similitudinem.

R. — Non admittitur propter quaestiones interpretationis.

10 — Pag. 20, lin. 2: Unus Pater iudicat locutionem adhibitam valde

impropriam esse; requiri, ut finis hominis clare enuntietur.

R. — De rebus, quae necessariae sunt, videtur sufficienter agi.

11 — Pag. 20, lin. 2: Unus Pater vult, ut ad verba « ad imaginem Dei

creatam » addatur: et in adoptionem filii ipsius Dei vocatum
esse.

R. — Non admittitur, quia hic agitur solum de consequentiis ex ordine
naturali.

12 — Pag. 20, linn. 1-3: Tres Patres volunt, ut dicatur sic: «Sacrae

Litterae docent “ad imaginem Dei” creatum esse, capacem suum
Creatorem cognoscendi et amandi, ad hoc ut dominium et usum
rerum in Eum tamquam finem tenderet, seque et universam crea-
turam in Eius gloriam ordinaret et ad vitam aeternam perveni-
ret. Quapropter a Deo constitutus est dominus super omnes crea-
turas terrenas, ut eas regeret ... ».

209 Patres proponunt hanc formam: « Sacrae enim Litterae
docent hominem “ad imaginem Dei” et ut filium suum creatum
esse ut cognoscat, et oboediat Deo Eumque amet et proximum
suum, et ita ad vitam aeternam perveniat. A Deo constitutus est
homo super omnes creaturas terrenas, ut eas regeret...».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

375

Unus Pater similibus verbis proponit: « Sacrae enim Litterae [ 155 ]
elocent hominem “ad imaginem Dei” creatum esse et participem
divinae naturae factum, ut in veritate Deum agnoscat Ipsumque
in amore serviat, et ita vitam consequatur aeternam. A Deo in-
super tamquam dominus super creaturas terrenas est constitu-
tus, ut ... ».

R. — Ad tres illos Modos: Sub respectu, sub quo res in textu tracta- [ 156 ]
tur, non videtur necessarium, completam doctrinam de fine ho-
minis proponere.

13 — Pag. 20, linn. lss.: 13 Patres conquerunt, quod textus silet de

hominis elevatione supernaturali.

Ex eadem ratione duo Patres proponunt, ut in lin. 2 post « crea-
tum esse » addatur: « ut filium suum ».

17 Patres volunt, ut in lin. 2 addatur: « et amandi eoque fina-
liter fruendi, ab eo tamquam ... ».

R. — Idem ac pro Modo antecedente.

14 — Pag. 20, lin. 3: Unus Pater vult, ut in nota 1 addantur alii

textus biblici: cf. Gen. 1, 26; 5, 1; 9, 6; Sap. 2, 23; Eccl. 17, 1;

1 Cor. 11, 7; Coi. 3, 10.

R. — Postquam citationes examinatae sunt ab exegetis, manendum vi-
detur in textibus iam citatis.

15 — Pag. 20, linn. 3-4: 5 Patres volunt, ut dicatur: « ...eisque ute-

retur et f rueretur ... », ne solummodo aspectus technicus descri-
batur.

R. — Sufficienter continentur in verbo «uteretur». Abusive intellegi
posset.

16 - — Pag. 20, lin. 8: Unus Pater vult, ut loco «hominem» dicatur:

virum.

R. — Non admittitur, quia valet de homine generatim.

17 — Pag. 20, linn. 8-12: Unus Pater vult, ut hae lineae deleantur et

earum loco dicatur: « Homo autem ex intima sua natura ens
sociale est atque sine relationibus cum aliis nec vivere nec suas
dotes naturales expandere potest». Linn. 14 s. etiam deleantur.

R. — Non videtur admittendum.

18 — Pag. 20, linn. 8-12: 17 Patres volunt, ut scribatur sic: «At

Deus non creavit hominem solum. A primordiis “masculum et
feminam creavit eos” {Gen. 1, 27), quorum consociatio primam
formam efficit communionis personarum. Homo igitur...», quia
de matrimonio eiusque finibus in speciali capite agetur.

376

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 156 ]

[ 157 ]

Alius Pater haec proponit: « Qua consociatio viri ac mulieris
primam formam efficit communionis personarum, ad societatem
in amore et mutuo adiutorio condendam et ad stirpem humanam
propagandam », ut cursus idearum magis pateat.

Unus Pater hanc formam proponit: « At Deus non creavit ho-
minem solum, immo secundum Patres totum genus humanum qua
tale ad imaginem suam creavit et exinde homo ex intima sua
natura socialis est atque sine relationibus cum aliis nec vi-
vere nec suas dotes expandere potest. Ad hanc vero naturam
socialem in hominibus firmandam, Deus a primordiis masculum
et feminam creavit eos (Gen. 1, 27). Quae consociatio viri ac
mulieris primam formam efficit communionis personarum ad stir-
pem humanam propagandam et ad societatem in amore et mutuo
adiutorio condendam », cum referentia in nota ad Gregorium
Nyssenum, De hominis opificio, c. XVI: PG 44, 185 CD.

R. — Ad tres illos Modos: Deleantur in linn. 10-12 verba: «ad
stirpem ... adiutorum condendam». Admittitur correctio styli-
stica: «creavit eos {Gen. 1, 27), quorum consociatio primam
formam ... ».

19 — Pag. 20, lin. 13: Unus Pater vult, ut dicatur loco «nec vive-

re »: nec bene vivere.

R. — Non videtur necessarium esse.

20 — Pag. 20, lin. 11: 3 Patres proponunt, ut loco «et» dicatur:

simulae (vel simulque).

R. — Provisum est in responso ad Modum 18.

21 — Pag. 20, linn. 14 s.: Unus Pater petit, ut auferatur sententia:

«Deus igitur ... erant valde bona», quia non pertineat ad rem.

R. — Maneat textus, quia tradit transitum ad n. de peccato.

AD NUM. 13 [ De peccato~\

1 — Pag. 20, linn. 16-27: 13 Patres volunt, ut expressa mentio fiat

peccati protoparentum. Uuus Pater proponit aliam dispositio-
nem materiae huius paragraphi.

R. — a) Non videtur necessarium esse ad rem. Agitur de peccato iam
inde ab initio.

b) Mutatio ordinis materiae fieri nequit.

2 — Pag. 20, linn. 16-21: 3 Patres monent, quod textus paulinus

non est ad rem in lineis antecedentibus expressam. Unus ex

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

377

eis proponit hanc mutationem: «In iustitia a Deo constitutus [158]
(B), homo autem, suasione Maligni (C) ( ) libertate sua abusus
est ac seipsum contra Deum erexit. Finem suum extra Deum at-
tingere cupiendo, filii hominum, “cum cognovissent Deum...”».

R. — Hic Modus eatenus admittendus esse videtur, quod textus pau-
linus sine uncis enuntiatur et in referentia dicitur: cf.

3 — - Pag. 20, linn. 16 s.: Unus Pater proponit hanc formam: « Quam-

vis homo a Deo in iustitia constitutus fuerit, suasione tamen
Maligni...».

Alius vult hanc formam: « Homo autem, in iustitia a Deo
constitutus, suasione Maligni inde ab exordio historiae liber-
tate sua...».

Denique unus Pater vult, ut loco « Maligni » aliquoties sal-
tem dicatur «Diabolus».

R. — Primus et secundus Modus non videntur textum meliorare. Ad
tertium Modum dicendum esset, quod in hoc loco videtur melius
verbum Malignus.

4 — Pag. 20, lin. 16 s.: Loco «In iustitia... libertate sua...» dica-

tur: «Homo ad ordinem supernaturalem a Deo elevatus in ipso
momento suae creationis, per peccatum protoparentum — sua-
sione Maligni commissum — gratiam et cetera dona quibus
ornatus fuerat amisit. Ita debilior factus, libertate sua abusus
est...». Ratio: ad clarius explicandam elevationem superna-
turalem.

R. — Non videtur accipiendus novus textus tam longus, novam ideam
inducens.

5 — Pag. 20, linn. 17 et 30: Cur Malignus cum maiuscula scribitur?

R. — Quia non est nomen commune, sed proprium Diaboli.

6 — Pag. 20, linn. 17-21: Duo Patres volunt ut scribatur: «suasione

Maligni inde ab initio in peccatum lapsus, in toto decursu hi-
storiae multis modis peccando libertate sua abusus est ... quam
Creatori ( Rom . 1, 21-25). Et ita peccatum abunde intravit in
mundum, atque homines servi peccatis facti sunt, eo ipso angu-
stiati et egentes redemptione {Rom. 5, 12-21). Quod Revela-
tione... ».

R — Haec videtur specificatio non necessaria, non sine difficultati-
bus, et commentario egens.

7 — Pag. 20, lin. 22: Plures Patres volunt, ut phrasis «ex ipsa ex- [15 9 ]

perientia innotescit» mutetur. 5 ex eis proponunt: «Haec Re-

378

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[1^9] velatio divina in ipsa nostra experientia translucet»; 17 pro-

ponunt: «...ipsi experientiae concordat». 3 volunt: «ipsa ex-
perientia suo modo testatur».

R. — His Modis satisfaciendum esse videtur assumendo formam se-
cundi Modi: «...ipsi experientiae concordat».

8 — Pag. 20, linn. 23 et 25: 7 Patres postulant, ut restringatur

enuntiatio dicendo in lin. 23: « ...etiam ad malum inclinatum... »
in lin. 25: «principium suum saepe agnoscere...».

R. — Resp. Hic Modus accipiendus esse videtur.

9 — Pag. 20, lin. 24: Tres Patres postulant additamentum ad «a

bono Creatore suo provenire non possunt».

Unus proponit «a voluntate et sapientia Creatoris...».

Alius « quae a Creatore suo, qui est supreme bonus, prove-
nire ... ».

Alius: «quae a Creatore suo, Bono supremo...».

R. — Additamenta non videntur esse necessaria.

10 — Pag. 20, lin. 24: In sequenti phrasi unus Pater vult hanc muta-

tionem: «Deum tamquam principium suum agnoscere renuens,
etiam rectitudinem ordinationis suae ad ipsum Deum , finem suum
ultimum, ad seipsum et ad alios homines disrupit ».

R. — Admittatur correctio in hac forma: « etiam debitum ordinem
ad finem suum ultimum, simul ac ... ».

11 — Pag. 20, linn. 26 s.: 32 Patres desiderant dimensionem «cosmi-

cam» peccati. Propterea 18 eorum proponunt, ut in lin. 26 ad-
datur «...sive erga alios homines sive erga totam creationem
ordinationem...»; 15 alii postulant, ut post «disrupit» adda-
tur: « immo in ipsis mundi rebus, a Deo in bonitate creatis,
potestatem peccati experitur».

R. — Satisfaciendum esse videtur his Modis in hac forma: «...sive
erga alios homines et ad omnes res creatas ... ».

12 — Pag. 20, linn. 28-31: Variae mutationes exoptantur. Duo Patres

dicunt textum sapere exaggerationem, ideoque supprimatur.

3 Patres proponunt hanc mutationem: « Ideo in seipso sic di-
visus est homo ut in tota vita sua, sive singulari sive collectiva,
cum sancto Paulo dicere possit: condelector legi Dei secundum
[ 160 ] interiorem hominem; video autem aliam legem in membris

meis repugnantem legi mentis meae et captivantem me in lege
peccati quae est in membris meis ( Rom . 7, 22-23)».

R. — Videtur textus manere debere.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

379

13 — Pag. 20, lin. 30: Plures Patres conqueruntur de «inter Mali- [ 160 ]

gnum et Deum». 5 volunt, ut haec verba omittantur. Unus
vult, ut invertantur: « ...inter bonum et malum, inter lucem et
tenebras, inter Deum et Malignum». Unus Pater vult, ut loco
illorum verborum dicatur: «...inter aspirationes sublimes et
tentationes pravissimas », propter non-christianos.

R. — Inversio admittitur propter stylum. Deletur « inter Malignum
et Deum ».

14 — Pag. 20, lin. 31: 19 Patres volunt ut addatur: « ...per seipsum

omnes mali impugnationes ... ».

R. — Hoc additamentum non videtur necessarium.

15 — Pag. 20, lin. 33: Exoptantur additiones. Unus Pater vult ut

post « sentiat » addatur « Qui enim facit peccatum, servus est
peccati (Io. 8, 34) ». Alius vult, ut in eodem loco addatur: « Quod
verum est non tantum de hominibus singulariter sumptis, sed
etiam de coetibus et nationibus immo de toto genere humano
uti ex historia constat».

R. — Stet textus in Congregatione generali acceptus.

16 — Pag. 20, lin. 33: loco «ipse Dominus» dicatur «ipse Domi-

nus lesus ».

R. — Non videtur necessarium.

17 — Pag. 20, linn. 34 s.: Unus Pater vult hanc mutationem: «...ac

principem huius mundi (Io. 12, 31) vincens qui eum in servi-
tute peccati retinebat ». Ratio: in contextu: « foras eiiciens » non
quadrat.

R. — Maneat terminus biblicus in textu. Mutetur « retinet » in:
«retinebat».

18 — Pag. 20, linn. 35 s.: 3 Patres proponunt hanc formam: « ...reti-

net. Peccatum autem sic magis manifestatur iniquum, cum non
solum hominem minuat, a plenitudine consequenda eum repel-
lens, sed etiam eum ipsi Christo, Domino ac Redemptori, oppo-
nat». Ratio: ut evitetur falsus anthropocentrismus in peccato.

R. — In Modo non videtur attendi ad respectum, sub quo res hic [ 161 ]
tractatur: praecise hoc exhibetur, quod peccatum non est tantum
actio contra Deum, sed etiam contra ipsum hominem peccan-
tem. Propterea maneat textus.

19 — Pag. 20, lin. 36: « Unus Pater vult, ut post « repellens » addatur:

«..dum in statu viatoris se praestare (aut comprobare) de-

380

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[161] bet». Alius Pater vult mutationem «...minuit, a perfectione
(aut: a natura perfecta) consequenda eum repellens ».

R. — Hae mutationes non videntur necessariae, immo sensum prae-
cisum textus turbare videntur. Ergo maneat textus.

20 Pag. 20, lin. 37: Unus Pater proponit: «In lumine huius Reve-

lationis simul sublimitas (aut suprema dignitas) vocationis et... ».
R. — Accipitur Modus in hac forma: «...simul sublimis vocatio et
profunda miseria ....

21 — Pag. 20, lin. 38: loco «rationem suam ultimam inveniunt» di-

catur: « ex ratione sua ultima clarescunt ».

R. — Non videtur accipiendum, quia textus clarior est.

22 — Pag. 20, lin. 38: 18 Patres volunt, ut loco «quas» dicatur:

« quam ». Ratio: solum miseriam, non autem vocationem ho-
mines experiuntur.

R. — Non videtur necessaria haec mutatio.

AD NUM. 14 [De hominis constitutione~\

1 — Pag. 20, linn. 40 s.: Unus Pater vult, ut redeatur ad textum an-

tiquum: «...elementa... in ipso vocem attollunt, ut Creatori
laudem deferant, quae per libertatem humanam plenum suum
valorem consequitur».

R. — Hoc admitti nequit, quia textus in Congregatione generali ap-
probatus est.

2 — Pag. 21, lin. 1: Textus mutetur sic: «Vitam ergo corporalem

homini despicere non licet, sed e contra ipse corpus suum ho-
nore dignum habere tenetur quia a Deo creatum ut inextrica-
biliter animae coniunctum cuius vicissitudines patitur usque ad
gloriam in resurrectione carnis ». Ratio: nexus inter corpus
et animam melius apparere debet.

R. — Non videtur necessarium, e contra videtur turbare textum.

[162] 3 - — Pag. 21, lin. 3: Unus Pater vult ut legatur: «...tenetur; pec-

cato tamen ... ».

R. — Non videtur necessarium.

4 — Pag. 21, lin. 4: Unus Pater petit, ut loco «nec» scribatur:

« neve ».

R. — Hic Modus videtur meliorare textum. Ergo admittatur.

5 — Pag. 21, lin. 6: 3 Patres postulant, ut propter stylum inver-

tatur: « ...cum se rebus corporalibus superiorem».

R. — Hic Modus admittatur, quia textum meliorem reddit.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

381

6 — Pag, 21, lin. 8: Duo Patres volunt ut loco « Interioritate sua » [16 2]

dicatur « Anima enim sua spirituali », vel « Spiritu enim suo ... ».

Ratio: Interioritas sapit pietismum protestanticum.

R. — Periculum, quod timetur, non videtur adesse. Maneat textus.

7 — Pag. 21, lin. 8: Unus Pater proponit, ut post «universitatem

rerum » addatur: «materialium».

R. — Additio huius verbi non videtur admittenda. Sunt res non ma-
teriales (e. g. ordo socialis), quas homo excedit.

8 — Pag. 21, lin. 12: Unus Pater vult, ut loco «in seipso » dicatur:

« seipsum ».

R. — Hoc non videtur necessarium. Maneat textus.

9 — Pag. 21, linn. 12-14: 10 Patres proponunt hanc mutationem:

«...non manet tantum in immediato studio et consideratione
rerum physi earum et conditio«&tfz socia \ium, sed et ultimatim
ipsum sensum contingentiae rerum attingit ». Ratio: ne dicatur
despective de scientiis.

R. — Cum in textu non agatur de scientiis, periculum quod timetur,
non adest. Propterea maneat textus.

AD NUM. 15 [De dignitate intellectus, de veritate et de sapientia ]

1 — Pag. 21, lin. 16: Unus Pater vult, ut deleatur «autem».

R. — Videtur admittendum.

2 — Pag. 21, lin. 16: 9 Patres proponunt hanc mutationem: « ...ho- [163]

mo, lumine a Deo concesso, ... ». Ratio: ad evitandum panthei-
smum.

R. — Maneat textus, quia hoc periculum sine ratione timetur.

3 — Pag. 21, lin. 18: Postquam unus Pater conqueritur, quod nihil

dicitur de pulchris artibus, 5 Patres proponunt: « ...in scientiis
empiricA, artibus technicis et liberalibus sane profecit»; et in
linn. 20 s. proponunt iidem additionem: « Semper tamen pro-
fundiorem veritatem et humaniorem pulchri expressionem quae-
sivit et invenit ».

R. — Primum punctum admittatur, non autem alterum.

4 — Pag. 21, linn. 20 s.: Unus Pater petit restrictionem: « ...succes-
sus (A). Profundiorem tamen veritatem semper quaesivit atque
saepe invenit». Ratio: secus sonus nimis optimisticus.

— Haec restrictio non videtur necessaria.

382

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[163] 5 — Pag, 21, linn. 22: Quattuor Patres proponunt mutationem:

«...sed aliquam intelligibilitatem rerum cum vera certitudine
adipisci valet ».

R. — Etiam hic textus videtur manere posse.

6 — Pag. 21, lin. 25: Unus Pater desiderat, ut addatur: «per fidem

et sapientiam, scientia et studio perficitur».

R. ■ — Pro respectu, sub quo res his tractatur, textus videtur sufficere.

7 — Pag. 21 , linn. 29 s.: Unus Pater vult ut scribatur: «...indiget

ut humaniora fiant quam plurimum et miranda illa nova quae
ipse...».

R. — Maneat textus.

8 — Pag. 21 , linn 31 s.: Loco «Insuper notandum...» dicatur: «In-

super notandum est plures nationes, bonis quidem oeconomicis
pauperiores, sapientia vero ditiores...». Ratio: melior latinitas.
R. — Admittendum videtur.

9 — Pag. 21 , lin. 35: 3 Patres volunt propter stylum hanc muta-

tionem: «homo invitatur et urgetur, ut... contempletur et fide
recte sapiat atque de eo gaudeat ».

R. — Mutatio non videtur necessaria.

[ 164 ] AD NUM. 16 [De dignitate conscientiae moralis ]

1 — Reficiatur, ut sermo fiat non tantum de conscientia naturali, sed

de Lege positiva a Deo revelata, tum in Vetere, tum in Novo
Testamento.

R. — Talis mutatio non iam est possibilis.

2 — 18 Patres volunt ut invertantur numeri 16 et 17 propter lo-

gicam.

R. — Videtur alicuius momenti esse, de conscientia ante libertatem
agere. Ideo maneat ordo.

3 — Unus Pater monet maximum valorem hominis esse inhabitatum

esse SS. Trinitate.

R. — Hoc quidem verissimum est, tamen sub respectu, qui hic valet,
non potest explicite de hac re agi.

4 — Pag. 21 , linn. 37 ss.: Petitur substitutio alterius textus.

17 Patres proponunt hunc textum: «In imo conscientiae
legem homo detegit, quam a suis placitis independentem et ideo
tamquam vim cui oboedire debet ad bonum prosequendum ex-
peritur, quin illam semper dilucide discernere valeat. Nam...».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

383

Unus Pater proponit: «Conscientia moralis actu, quo de sibi [164]
agendis vitandisque iudicat, homo se quidem tamquam iudicem
sententias proferre experitur non tamen proprio libitu, quasi
sibi legislator esset supremus. Ipse enim iudicandi actus inci-
tantur boni quodam instinctu atque tacitae cuidam intimae legi
subest. Unde iudicandus iudex in imo corde suo legem invenit
Dei bonum imperantis malumque vetantis, cui parere ipsa est
eius dignitas ».

3 alii adhuc maiorem novum textum proponunt: « In imo
conscientiae homo detegit legem, quam ipse sibi non dat, sed
cui se subditum esse sentit, et cuius vox, semper ad bonum
amandum et faciendum, malum autem vitandum eum advocat.

Haec vox ubi oportet auribus cordis clare sonat: fac hoc, illud
devita. Nam homo legem cordi suo inscriptam habet, cui parere
ipsa eius dignitas est. Conscientia est “nucleus secretissimus”
atque “sacrarium hominis, in quo ‘solus est cum Deo, cuius vox
resonat’ in intimo eius” (Pius XII, A.A.S., 44, pag. 271). Con-
scientia hominem simul ad suam ipsius integritatem et ad unio-
nem simul ad suam ipsius integritatem et ad unionem cum Deo
et proximo invitat et impellit. Conscientiae modo mirabili illa
lex innotescit, atque in Dei et proximi dilectione adimpletur [ 165 ]
( Gal . 5, 14). Fidelitate erga conscientiam christiani ceterique ho-
mines coniunguntur ad veritatem inquirendam et tot problema-
ta moralia, quae tam in vita singulorum quam in sociali consor-
tione exsurgunt, in veritate solvenda. Quo magis ergo con-
scientia recta praevaleat, eo magis personae et coetus a caeco
arbitrio recedunt et normis obiectivis moralitatis conformari
satagunt. Non raro tamen evenit ex ignorantia invincibili con-
scientiam errare, quin exinde suam dignitatem amittat. Quod
autem dici nequit cum homo de vero ac bono inquirendo parum
curat, et conscientia ex peccati consuetudine paulatim obcaeca-
tur et misere tabescit in malo ».

R. — Elementa essentialia ultimi Modi accipiuntur cum abbreviatione.

5 — Pag. 21, lin. 40: Non pauci Patres conqueruntur de «obscure»
et «clare». 4 Patres petunt, ut deleatur «obscure». 18 volunt
ut et « obscure » et « clare » deleatur. Unus loco «obscure » vult
« subobscure » (vel: confuse). 8 Patres addi volunt: « saltem
obscure». Unus vult, ut loco «ubi oportet» dicatur «aliquo-
ties autem». 14 Patres proponunt hanc formam: «...eum ad-
vocans, auribus cordis sonat: fac hoc, illud devita ».

R. — Admittitur omissio utriusque verbi, et «obscure» et «clare».

384 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 165 ] 6 — Pag. 21, lin. 41: 5 Patres postulant, ut loco «inscriptam» dica-

tur: «inspiratam». Unus Pater hanc mutationem petit: «Nam
homines legem in corde eorum a Deo inscriptam habent, cui
parere ipsa dignitas eorum est et secundum quam ipsi iudica-
buntur ».

R. — Primum non admittitur quia « inscriptam » est locutio biblica.
Alterum non admittitur, quia iam sufficienter in textu contineri
videtur.

7 — Pag. 22, lin. 6: 2 Patres exoptant, ut addatur post «conformari

debet » « Quod quidem Catholici nullo alio modo recte conse-
qui possunt nisi doctrinam et magisterium Ecclesiae sequentes ».
R. — Haec additio non videtur necessaria.

8 — Pag. 22, linn. 6-8: Unus Pater hanc sententiam ita formare

velit: «Non raro tamen evenit ex consuetudine peccati con-
scientiam errare aut paulatim fere obcaecari». Ratio: ad vitan-
dam translationem ab ordine legis naturalis ad ordinem legis
positivae.

[ 166 ] Alius Pater addi vult post « quoad praecepta legis » « vel ex
malitia».

R. — Primum non videtur textum meliorare. Alterum iam explicite
in contextu habetur. Ergo textus stet uti est.

9 Pag. 22, linn. 6-8: Tribus Patribus cum articulus n. 13 de pec-

cato optimus sit, non videtur necessarium, iterum de peccato
agere.

R. — Ex desiderio explicito multorum Patrum hoc factum est. Ergo
maneat textus.

10 — Pag. 22, linn. 6-8: Unus Pater vult, ut textus componatur hoc
modo: «Non raro tamen evenit ex ignorantia quoad conclusio-
nes principiorum, seu praecepta legis, conscientiam errare aut
ex peccati consuetudine paulatim fere obcaecari.

R. — Cf. resp. ad Modum 4 (quoad pag. 21, linn. 37 ss.).

AD NUM. 17 [De praestantia libertatis ]

1 — Unus Pater vult, ut clarius, et quidem verbis biblicis, non tan-
tum philosophicis, exprimatur necessitas illius activae liberatio-
nis qua homo, adhaerendo Christo ac Deo, iam non remanet
« servus peccati ». Insuper sermo fiat de vulnere quo afficitur
voluntas eiusque libertas, non tantum per peccatum personale
sed iam per peccatum originale.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

385

Primum opponitur voluntati Patrum, qui voluerunt, ut libertas [ 166 ]
filiorum Dei non misceatur cum libertate arbitrii, de quo in hoc
numero. Alteri desiderio videtur in ultimis lineis huius numeri
explicite satisfieri. Textus ergo videtur manere posse.

Pag. 22, linn. 9-16: Unus Pater proponit claritatis causa hanc
ordinationem: «Homo libera suiipsius determinatione ad bonum
se convertere debet. Libertatem coaevi nostri magni faciunt ar-
denterque prosequuntur: et quidem recte. Nam vera libertas
eximium est divinae imaginis in homine signum. Voluit enim
Deus hominem relinquere in manu consilii sui (10), ita ut Crea-
torem suum sponte quaerat et libere ad plenam et beatam per-
fectionem eo inhaerendo perveniat. Saepe tamen libertas false
intelligitur et pravo modo fovetur, quasi esset licentia quidquid
faciendi dummodo delectet, etiam malum. Dignitas autem ho-
minis ... ».

Alius vult haec: «At nonnisi... potest. Libertatem quidem [ 167 ]
coaevi... et recte sane. Non raro tamen...».

Unus Pater vult in lin. 11 «et quidem legitime»; alius pro-
ponit: «et quidem iure».

In lin. 12 unus Pater vult addi: «dummodo delectet aut
iuvet ».

In lin. 14 s. unus Pater vult, ut adhibeantur signa citationis:
relinquere « in manu consilii sui » ita ut . . .

Substantialis mutatio textus non iam videtur possibilis esse. Ad-
mittitur tamen, ut dicatur: «et recte sane». Praeterea inclu-
dantur verba: «in manu consilii sui» in uncis.

Pag. 22, linn. 16-19: Unus Pater putat hanc sententiam debere
novam formam recipere, ut aequivoca comprehensio vitetur.

Nova forma dari nequit. Neque ipse Pater formam novam pro-
posuit.

Pag. 22, lin. 7: Unus Pater vult ut legatur: « ...requirit ut se-
cundum consciam et liberam electionem agat».

Haec inversio admittitur.

Pag. 22, linn. 17 s.: 5 Patres volunt, ut loco « ab intra motus et
inductus » dicatur: « personaliter se movens ».

Textus potest manere.

Pag. 22, lin. 18: Unus Pater petit ut loco «libenter» dicatur
«voluntarie». Duo Patres volunt ut omittatur verbum «inter-

386

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[167] nae». Alius vult ut loco «libenter» dicatur «scienter». Alius
vult ut tantum dicatur: «externae coactionis ».

R. — Admittitur, ut dicatur personaliter scilicet ab intra motus et
inductus, et non sub caeco impulsu interno vel sub mera externa
coactione.

7 — Pag. 22, lin. 19: Tres Patres volunt additionem post «externae

motionis». 6 proponunt hanc additionem: « ...iniustae. Qui-
bus non opponitur recta sollicitudo parentum vel educatorum
ad pueros et iuvenes educandos, necnon rudium conveniens ef-
formatio ».

209 hanc additionem volunt: «Attamen cum in conditioni-
bus humanitatis nostrae multae electiones recte et sapienter fieri
non possint, Deus sapientia sua per auctoritates legitimas his
defectibus providit; unde auctoritas legitima ne consideretur ut

[168] contraria libertati sed potius ut adiuvans libertatem nostram».
Ratio: descriptio libertatis secus est idealistica.

R, — Modi non admittendi videntur, quia non sunt necessarii neque
ad textum quadrant.

8 — Pag. 22, lin. 10: 19 Patres volunt, ut deleantur verba « sese ab

omni prava captivitate liberans ». Ratio: est nimis severa sententia
neque necessaria.

R. — Scribatur loco «ab omni prava captivitate»: «ab omni passio-
num captivitate ».

9 — Pag. 22, lin. 22: 5 Patres volunt additionem: «Quam ordina-

tionem ad Deum rectamque ordinationem ad bona temporalia
libertas hominis...». Ratio: ne utrumque ab invicem disiun-
gatur.

R. — Non videtur necessaria haec additio, quia implicite iam in textu
habetur.

10 — Pag. 22, lin. 23: 3 Patres delere volunt verba «plene actuo-
sam». Ratio: quia homo omnino hoc facere nequit».

Unus vult ut loco « efficere » dicatur: « adipisci » vel « attin-
gere».

12 Patres post «efficere potest» addere volunt haec: «secun-
dum verbum Christi Domini: “sine me nihil potestis facere”
(Io. 13,5)».

R. — a) ex explicito desiderio Patrum hae addita erant;

b) non videtur necessarium;

c) haec citatio hic non videtur esse ad rem.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

387

11 — Pag. 22, linn. 24 s.: Unus Pater proponit hanc mutationem: [168]

« reddenda erit: quid a conscientia sua tamquam bonum cogni-
tum gesserit, quid a conscientia sua tamquam malum cognitum
gesserit ».

Alius Pater addi vult post «malum gesserit»: «At ubi et
quando conditiones humanae idoneae non sint ad electiones
recte et sapienter promovendas, auctoritas legitima aliter pro-
visa recognoscatur, utpote non contraria libertati, sed potius
necessaria ad libertatis sensum efformandum et instaurandum».

R. — a ) Haec additio non necessaria videtur.

b) Talis casus magis singularis non debet hic addi.

AD NUM. 18 [De mysterio mortis~\ [169]

1 — Pag. 22, linn. 26-36: 9 Patres dicunt: Mitigetur ista scholaris

rhetorica.

R. — Non videtur verum esse, hic agi ad modum scholaris rhetoricae.

Textus maneat.

2 — Pag. 22, lin. 27: Unus Pater loco «culmen suum attingit» pro-

ponit: «profunde experitur (aut simile quid)». Ratio: de aenig-
mate dici nequit: culmen attingere.

R. — Corrigatur: «aenigma maximum evadit».

3 — Pag. 22, lin. 27: 16 Patres volunt additionem: «Non tantum

cruciatur homo dolore et corporis dissolutione...».

R. — Accipitur hic Modus.

4 — Pag. 22, lin. 29: Unus Pater vult ut dicatur: «Recte autem ( )

iudicat ».

R. — Textus videtur manere posse. De cordis instinctu iam S. Thomas
loquitur.

5 — Pag. 22, lin. 34: Duo Patres loco «ulterioris» volunt «perpe-

tuae (vel forsitan: aeternae) ». Ratio: S. Scriptura loquitur de
vita aeterna iam in terris incepta.

R. — Quia in hoc loco non agitur de supernaturali vita aeterna, ma-
neat textus.

6 — Pag. 22, lin. 38: Unus Pater vult ut addatur post «... creatum

esse affirmat » : « quem tamen beatum finem homo culpabiliter
perdere potest ». Ratio: debet dici etiam de morte aeterna.

R. — Haec res non pertinet ad contextum.

388

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 169 ] 7 — Pag. 22 , lin. 36: 3 Patres mutari volunt verba «Dum morte

omnis imaginatio deficit». Unus proponit: «Dum coram morte
intellectus noster saepe anceps manet». Alius: «Mortis aenig-
mata homo sibi relictus nec perspicere nec solvere valet ». Alius:
«Dum coram morte omnis hypothesis deficit».

R. — Nihil mutandum videtur.

8 — Pag. 22 , linn. 36 ss.: 10 Patribus doctrina prorsus insufficiens

videtur: recoli debet quod natura humana essentialiter mutabilis

[ 170 ] et mortalis est; immortalitas Adami ut donum praeternaturale
enuntiari debet; expressius dicatur: per peccatum mors.

R. — Non videtur necessaria mutatio.

9 — Pag. 22 , linn. 38-40: De his lineis sat multi Patres conqueruntur

et varia proponunt alia.

4 Patres volunt ut deleantur verba « a qua homo si non peccas-
set subtractus fuisset». Ratio: per transennam videtur solvi pro-
blema sat difficile.

2 Patres proponunt: « Mors enim, docente Apostolo Paulo, est
fructus peccati, sed revera vincetur, cum homo...».

Unus vult: «Mors, quae per peccatum in mundum intravit,
fides ... ».

Alius: «Mors insuper humana, a peccato causata, fides...».
Alius: «Homo si non peccasset, vi praeternaturali doni sub-
tractus fuisset quaeque ideo per peccatum in mundum intravit
(cf. Rom. 5, 12 ) ».

Tres proponunt: «... affirmat. Mors vero corporalis, cui homo
propter peccatum subiectus est, vincetur, cum homo...».

12 volunt haec: «Revelatio divina decursu saeculorum pau-
latim edoctus, scit mortem per peccatum in mundum intrasse
denique tamen victum iri, cum homo in salutem ... ».

R. — Textus videtur manere posse; expressio in eo contenta legitima
esse videtur.

10 — Pag. 22 , lin. 41: 18 Patres loco «restituetur» volunt: «resu-

scitabitur». Ratio: restitutio ad salutem quoad animam iam
ante iudicium universale fit.

R. — Hoc non videtur admittendum, quia resuscitatio non est « sa-
lus, culpa sua perdita».

11 — Pag. 23, linn. 1 s.: Unus Pater addi vult: «Quam victoriam

Christus, hominem a morte per mortem suam liberando, ad
vitam ... ».

R. — Admittitur haec inversio.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

389

12 — Pag. 23, linn. 3-5: 9 Patres volunt ut hae lineae auferantur, [ 170 ]

quia superfluae.

Unus Pater in lin. 4 vult hanc mutationem: «... simulque fa-
cultatem praebet pro dilectis ... morte praereptis Deum orandi
spem conferens... apud Ipsum adeptos fuisse».

R. — Videtur textus manere posse.

13 — Pag. 23, lin. 4: Unus Pater vult, ut post «in Christo» virgula [ 171 ]

ponatur.

Alius proponit: «... iam morte in Christo praereptis com-
municandi».

Alius mutari vult verbum « communicandi » quia suggerere
potest falsam ideam de communicatione cum mortuis.

R. — Maneat textus uti est; nam virgula post « in Christo » non
esset secundum sensum contextus, alia autem non sunt neces-
saria.

AD NUM. 19 [De formis et radicibus atheismi\

1 — Pag. 23, linn. 7-14: Duo Patres proponunt aliam introductio-

nem multo longiorem, pro magna parte ex capite primo Consti-
tutionis «De Revelatione» extractam. Ratio: inter revelationem
Dei et agnitionem eius ex parte hominis exsistit nexus directus.
Atheismus negat hunc nexum. Unde habet negativum caracterem
pro homine ut sic.

R. — Modus non admittitur quia praebet expositionem dogmaticam
quae non concordat cum praesentatione totius capitis et quae de
facto invenitur in capite primo Constitutionis « De Revelatione ».

2 — Pag. 23, lin. 7: Unus Pater proponit ut legatur «communionem

cum Deo et in Deo cum omnibus hominibus ».

R. — De communione cum hominibus agitur in Capite II. Non admit-
titur.

3 — Pag. 23, lin. 9: Unus Pater petit ut legatur « ... non enim existit

nisi quatenus a Dei amore creatus ab eoque continuo sustenta-
tus». Ratio: stylus videtur abruptus.

R. — Propositio accipi potest quoad ideam « sustentationis », ita ut
legatur «ex amore creatus, semper ex amore conservatur...».

4 — Pag. 23, lin. 10: Redeatur ad textum receptum et dicatur «nec

plene» loco «nec recte». Ratio: athei possunt «recte» vivere,
quin «plene» vivant, si Deus eis deest (unus Pater).

390

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 171 ]

R. — Accipitur. Sed proponitur ut dicatur « plene secundum verita-
tem », ad ideam rectitudinis retinendam.

5 — Pag. 23, linn. 11-12: Unus Pater proponit novam formulationem:

« Multi ex coaevis nostris hanc de Deo Eiusque amore certitudi-
nem quae ex revelatione et ratione hauritur quaeque intimam ac

[ 172 ] vitalem cum Deo coniunctionem gignit...». Ratio: sententia
ut iacet, sensui religioso ab obiectiva veritate abstracto — quod
fuit error modernismi — favet.

R. — Loco « percipiunt » legi potest «perspiciunt» ad vitandum ni-
mium psychologismum.

6 — Pag. 23, lin. 13: Loco «facta» legatur «errores» (unus Pater).

Ratio: « factum » est moraliter indifferens, error est per se
malus.

R. — Animadversio non valet. Agitur hic de constatatione tantum.

7 — Pag. 23, linn. 13-14: Verba «ac diligentiori etc. » omittantur.

Ratio: superflua sunt (unus Pater).

R. — Modus non accipitur, quia sententia utilis est ad longiorem trac-
tationem de atheismo iustificandam.

8 — - Pag. 23, lin. 17: Legatur «quaestionem de Deo» loco «pro-

blema Dei». Ratio: aptius est (unus Pater). Legatur « tali me-
thodo » loco « ideo tantum »; et postea « ut illa sensu carere
videatur».

R. — Modus accipitur.

9 — Pag. 23, linn. 18-19: Duodecim Patres petunt ut legatur « ...scien-

tiarum positivarum limites» et «hac sola». Ratio: vox «scien-
tia » incorrecte adhibetur.

R. — Animadversio accipitur.

10 — Pag. 23, linn. 23-24: Tres Patres aestimant textum parum com-

prehensibilem ideoque melius redigendum. Unus proponit ut
legatur « reiicere voluissent».

R. — Modus accipitur. Legatur «... ut illud figmentum, quod repu-
diant, nullo modo Deus sit Evangelii».

11 — Pag. 23, lin. 27: Unus Pater proponit additionem «... prote-

statione, sive ex iniustissima honorum distributione ». Ratio:
Multi, ignorantes doctrinam socialem catholicam et iniustam
distributionem bonorum patientes, illam Deo imputant.

R. — Non recipitur, quia impossibile est unum malum potius quam
alia indicare.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

391

12 — Pag. 23, liti 28: Proponit unus Pater hanc correctionem « ...ab- [173]

solute, unius Dei propria et exclusiva , quae tamen bonis...
indebite imprimitur, ita ut...». Ratio: ad meliorem perspicui-
tatem.

R. — Accipitur tantum additio vocis « indebite », quae sufficit ad Mo-
dum satisfaciendum.

13 — Pag. 23, lin. 30: Proponitur ut dicatur «cupiditatibus» loco

« rebus ». Ratio: Res terrestres de se non avertunt a Deo (Unus
Pater).

R. — Non accipitur, quia res iam est in textu cum voce «nimis».

14 — Pag. 23, lin. 31: Unus Pater petit ut addatur « ... potest, cum

ex cupiditate voluptatum periculo hedonismi faveat». Ratio:
explicite revocandus est hedonismus inter causas atheismi.

R. - — Additio non videtur necessaria.

15 — Pag. 23, lin. 32: Ante «certo certius» addendum est secundum

tres Patres: «Sunt certe homines qui conscientiae suae oboe-
dientes atheismi professionem faciunt». Ratio: patet ex supe-
rius dictis.

R. — Non admittitur, quia affirmatio iam continetur in paragrapho
praecedente.

16 — Pag. 23, lin. 32: Loco «certo certius», quattuor Patres propo-

nunt « profecto », latinitatis ratione.

R. — Accipitur, sed loco «profecto» dicatur «sane».

17 — Pag. 23, linn. 32-33: Unus Pater proponit ut «dictamen... non

secuti», in lin. 32, ante «voluntarie» ponatur, ad meliorem
consequentiam.

R. — Non accipitur, quia ordo textus melior est ad exprimendum
ordinem rerum.

18 — Pag. 23, linn. 33-34: Aliquis Pater proponit ut «culpae exper-

tes non sunt » deleatur, quia schema invitare, iudicare non vult;
et alius proponit ut saltem legatur « sibimet gravissime nocent »
loco textus praesentati. E contra unus Pater proponit ut textus
mutetur in « maxima sunt in culpa », et alius ut ei addatur
«omnino inexcusabiles sunt».

R. — Hi Modi oppositi non videntur accipiendi. Via media in textu
proposita melior apparet.

19 — Pag. 23, linn. 34-42: Duo Patres proponunt ut lineae de respon- [174]

sabilitate christianorum totaliter omittantur, sive quia exagge-

392

ACTA CGNC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 174 ]

rationem praebent, sive quia materia in num. 21, pag. 24, lin. 43
melius tractatur. Unus petit saltem suppressionem linearum 34-
3 5 «attamen... ferunt» pro eisdem rationibus.

R. — Hae lineae votis multorum Patrum respondent et stare debent.

20 — Pag. 23, lin. 35: Duo Patres proponunt hanc additionem «fe-

runt, quando imaginem fallacem Dei, per vitam Deo indignam
vel hypocritam praebent ». Ratio: res cui alluditur clarius expli-
catur.

R. — Textus stet. Idea sat clare apparet.

21 — Pag. 23, lin. 36: Duo Patres petunt ut «non est quid origi-

narium » tollatur, quia sensus non clare patet. Alius proponit
« spontaneum ».

R. — 1 Idea est sat momentosa et textus non tolli potest.

22 — Pag. 23, linn. 37-39: Aliquis Pater proponit ut legatur in

linn. 37-38; «Reactio critica contra modum agendi illorum qui
aliquam religionem et quidem, in multis regionibus, praesertim
christianam religionem profitentur». Ratio: ut eluceat reactio-
nem non provenire ex religione ipsa. Alius Pater habet aliam
propositionem: «inter quas aliquoties adnumeratur etiam reac-
tio critica contra aliquas manifestationes religiosas. Quapropter
in hac atheismi genesi aliquam partem habere possunt aliqui
credentes ». Ratio: falsum irenismum est responsabilitatem mali
imponere bonis; et de facto persecutio saepe invenitur ubi chri-
stiani spiritum evangelicum maxime praebebant. Alius propo-
nit loco «Quapropter... credentes» ut legatur: «Neque obli-
vioni mandanda est, proh dolor, occasio quam aliquando prae-
buerunt credentes». Ratio: mali credentes sunt occasio potius
quam causa; et formula scandalum gignere non valet. Tres Patres
tandem cupiunt ut legatur loco «reactio critica ... christianam»
hanc phrasim « critica impugnatio religionis ex parte philoso-
phiae inanis et falsae scientiae, et quidem, in multis regionibus,
praesertim religionis christianae, atque neglectus publicae pro-
fessionis suae fidei apud ipsos populos christianos». Ratio:
verae causae atheismi declarandae sunt.

R. — Pro duobus primis Modis, revera «religionem» in lin. 37 acci-
pitur in textu non sensu religionis in sua essentia, sed in sua
exsistentia concreta. Ergo proponitur ut legatur « religioner »,

[ 175 ] loco « religionem » ad ambiguitatem tollendam. Tertius Modus
non videtur necessarius: res est sat clara. Ultimus non est ad
rem, ergo reiiciendus.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

393

23 — Pag. 23, lin. 40: Tres Patres proponunt hanc additionem' « ... ex- [175]

positione, vel huic laicismo publico et Statuum nimis indulgentes,
propriam fidem non debite contra pericula mundi et Maligni tuen-
tur et saepius ab ea defciunt propria culpa, vel etiam vitae reli-
giosae...». Ratio: prima causa responsabilitatis christianorum
erga atheistas est quod plurimi indulgent huic atheismo qui facit
Deum absentem in vita publica.

R. — Animadversio vera est, sed videtur potius pertinere ad caput IV.

24 — Pag. 23, lin. 41: Unus Pater proponit additionem hanc: «defecti-

bus, discordia et divisionibus christianorum ». Ratio: Divisio chri-
stianorum destituit christianismum suo validissimo testimonio.

R. — De hoc agitur modo positivo, pag. 25, linn. 10-11.

25 — Pag. 23, lin. 41 : Duo Patres petunt ut addatur post « defectibus »,

hanc sententiam « quandoque atheismum sic dictum practicum fa-
ventibus». Ratio: Atheismus practicus multorum christianorum
favet atheismo.

R. — Hoc videtur sufficienter innui in linn. 29-31.

AD NUM. 20 [De atheismo systematico~\

Modi generales

1 - — Quattuordecim Patres petunt ut numeri 19 et 20 in unum redi-

gantur. Ratio: atheismus modernus non tantum illas duas formas,
de quibus in num. 20, comprehendit, sed etiam eas, de quibus
in num. 19. Secus impressio habetur quasi atheismus, de quo in
num. 19, esset atheismus temporum anteactorum.

R. — Modus non videtur recipiendus, quia revera par. 20 habet obiec-
tum determinatum. Sed proponitur ut titulus sit «De atheismo
systematico », ad vitandum periculum in Modo notatum.

2 — Ducenti viginti Patres (220) petunt ut explicita mentio «com-

munismi » fiat. Decem aliquo modo similem animadversionem
faciunt. Quattuor rogant ut saltem «marxismus» nominetur.

Ratio praecipua est quod silentium intelligi potest ut abrogatio
damnationum praecedentium. Unus Pater proponit ut adhibeatur
textus Pauli VI in «Ecclesiam suam».

R. — Modus non potest accipi in genere, quia agitur de mutatione sub- [ 176 ]
stantiali. Atqui textus substantialiter a Concilio approbatus est.

Si ad particularia devenimus, mentio « communismi » non con-

394

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 176 ] venit, quia sub hac voce continentur etiam conceptiones politicae
et oeconomicae de quibus non agitur hic. Vide resp. ad Modum
quartum. Ex altera parte « marxismus » sensu stricto systema phi-
losophicum constituit quod longa expositione indigeret. Unde
melius est ut verbum non adhibeatur.

Sed allusio fiat ad condemnationes communismi et marxismi a
Summis Pontificibus facta, addendo pag. 24, lin. 23, post « repro-
bet », haec verba, « sicut antehac reprobavit ». Et dentur referen-
dae. Vide infra ad Modum 4 num. 21.

3 — Iidem 220 Patres proponunt ut in hac parte agatur solummodo

de communismo, ut praecipuo errore temporis hodierni, et qui-
dem longiori modo. Textus proponitur.

R. — Non accipiendus, quia revera aliae formae atheismi systematici
memorandae sunt.

4 — Iidem 220 Patres petunt ut non tantum atheismus in communi-

smo damnetur, sed etiam enumerentur omnes eius errores.

R. — In hac par. agitur tantum de atheismo. Alii errores communismi
in variis partibus huius Constitutionis modo positivo refutantur.

N.B. Ex fortuito et prorsus praeter intentionem defectu in
transmissione habito, 334 emendationes scripto traditae et inter
se identicae, quarum 297 tempore statuto ad Secretariam Concilii
pervenerunt, quae petebant ut expressa mentio fieret in Consti-
tutione hac de communismo atheistico marxistico, et ut varii
errores huius doctrinae damnarentur, ad Patres Commissionis
tempore opportuno non pervenerunt. Commissio autem textum
harum emendationum, examini subiectum, prorsus identicum in-
venit cum modis 220 Patrum hic examinatis.

Res ita notatur ad regularitatem: responsiones enim allatae in
expensione Modorum pro illis emendationibus etiam valent.

Ad particularia

5 — Pag. 24, linn. 3-4: Post « autonomiae hominis» sex Patres pro-

ponunt ut legatur «pervertens, eo usque perducit... dependen-
tiam recuset». Tres Patres petunt ut loco «difficultatem susci-
tet» scribatur «ignoret» vel «recuset», vel «reiciat». Ratio:
claritas expositionis.

[ 177 ] R. — Modus non accipitur, quia mutat substantiam textus. Suppri-

matur « legitimum » ad maiorem claritatem.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

395

6 — Pag. 24, lin. 6: Quinque Patres petunt ut deleatur «artifex»; [177]

duo ut dicatur «unicus artifex». Ratio: Homo vero sensu est
artifex suae historiae quin Deus negetur.

R. — Modus accipitur ita ut legatur «...suae historiae solus artifex
et demiurgus.

7 — - Pag. 24, lin. 7: Loco «Domini ... finis» legatur «Dei, omnium

rerum domini et iudicis». Ratio: verbum «Domini» de Christo
intelligitur; melius exprimitur quod atheistae negant legislatio-
nem alienam (decem Patres).

8 — Pag. 24, lin. 7: Dicatur « agnitione » pro «affirmatione», lati-

nitatis causa (unus Pater).

R. — Modus accipitur, ita ut repetitio etiam vitetur cum linea se-
quenti.

9 — Pag. 24, linn. 8-10: Unus Pater proponit suppressionem ultimae

sententiae, quae exprimit falsam diffidentiam erga progressum.

Unus petit, ratione latinitatis, aliam expressionem pro « sensu
potentiae », quin ipse ullam proponat.

R. — Ad satisfaciendum primum Modum proponitur ut legatur «fa-
vere potest». Secundus non videtur necessarius.

10 — Pag. 24, linn. 8-10: Duo Patres petunt ut atheismus praesente-

tur ut idolatria, i. e. error de vero Deo qui in Christo revelatur,
magis quam ut totalis reiectio Absoluti. Et proponunt textum
sat longum, qui ponatur post lin. 10.

R. — Non accipitur, quia atheismus non est tantum reiectio revela-
tionis christianae.

11 — Pag. 24, lin. 12: Unus Pater proponit ut dicatur «ex eius pror-

sus fallaci et illusoria liberatione », quia liberatio a communi-
smo promissa est proprie servitus. Alius etiam mutationem
affert «ex eius liberatione religiosa exspectat, cum alienatio
religiosa liberationi tam sociali quam politicae opposita ex se se
habeatur ». Ratio: atheismus est basis totius systematis.

R. — - Primus Modus non accipiendus, quia textus describit mentem
ipsorum communistarum. Secundus Modus, qui dicit aliquid
verum de systemate ipsius Caroli Marx, non correspondet menti [ 178 ]
communismi concrete sumpti. Atqui Patres petierunt ut de hoc
praecipue agatur. Unde non retinendus videtur.

12 — Pag. 24, linn. 15-18: Unus Pater proponit novam versionem il-

larum linearum: «Unde huius doctrinae propugnatores religio-

396

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 178 ]

nem oppugnant et atheismum ubique terrarum omnibus in
mundo huius temporis possibilibus mediis diffundunt. Maiore
adhuc de causa haec atheismi militantis forma perniciosissima
habenda est, quod eius propugnatores ad regimen reipublicae ac-
cedentes, statum totalitarem constituunt et atheismum militan-
tem omnibus instrumentis potestatis civilis, sive vi sive callidis
artibus, propugnant atque imponunt. E contra religionem, ma-
xime autem Ecclesiam Catholicam, vehementer oppugnant, in
exercitio suae divinae missionis impediunt, membra Ecclesiae,
sive sacerdotes, sive fideles, persecutionibus subiciunt, vel variis
sanctionibus seu pressionibus administrativis restringunt».

Ratio: In schemate denunciatur atheismus tamquam ideolo-
gia quae grassatur in sic dicto mundo libero, sed non denuncia-
tur sufficienter clare et decisive periculosissima forma atheismi
militantis nostri temporis, quae iam in multis populis potestatem
publicam vi vel subdole arripuit... In universo mundo haec for-
ma militantis atheismi fallaci et attractiva propaganda magis ma-
gisque diffunditur.

R. — Modus non accipitur, quia nihil continet quod non sit iam in
textu, — - et breviori quidem modo.

13 — Pag. 24, lin. 15: Post «deterreret», ponatur haec additio (pe-

tita a sex Patribus) « vel quatenus religionem cum determinato
systemate oeconomico-sociali identificatam vident, quod suum
idealem conceptum socialem applicare impediret ». Ratio: Quia
saepe id accidit.

R. — Hic Modus potius pertinet ad caput « de vita sociali et oecono-
mica », quia agitur de valore absoluto alicui systemati oeconomico
tributo.

14 — Pag. 24, linn. 16-17: Unus Pater proponit ut loco «religio-

nem ... etiam adhibitis» legatur «antiqua dogmata ut falsa op-
pugnant, atheismum vero ut dogma verum quia scientifcum dif-
fundunt'...». Ratio: sublineare atheismum esse fundamentum
communismi. Alius proponit post «vehementer», additionem

[ 179 ] « nefande et inique». Ratio: quia verum est. Alius, ut, post
verbum « oppugnant », addatur « veritatem Dei in iniustitia
detinentes et». Ratio: communismus impedit praedicationem
Evangelii. Tres tandem proponunt additionem: « diffundentes,
fideles etiam persequentes », ut saltem hoc de Ecclesia silentii
dicatur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

397

R. — Primus Modus non accipitur, quia false posset intelligi, quasi [1^9]
revera atheismus marxisticus scientificus esset. Secundus et
tertius videntur nimis polemici. De ultimo agitur pag. 25, linn. 5-6.

15 — Pag. 24, lin. 18: Tres Patres petunt ut loco «instruitur», dicatur

«pollet». Unus proponit post «publica» additionem «saepe
quidem illegitime »; alius «nonnisi abusive »; alius «iniuste».

Unus Pater proponit longiorem formulam «...publica, sanc-
tuarium personae violans, indebite sibi attribuit».

R. — Modus accipitur sub forma prima. Dicatur «pollet».

16 — Pag. 24, lin. fin.: Tres Patres petunt ut addatur in fine para-

graphi: «Atheismus ille, qui non directe ex studio veritatis ori-
ginem ducit, sed appetitu bonorum materialium movetur et desi-
derio socialium revolutionum nutritur, ad fidem exstirpandam
pseudo-argumenta ex scientiis affert et saepe subsidiis utitur quae
dignitatem personalem gravius offendunt, iustitiam laedunt et
ordinem publicum pervertunt ».

Ratio: necesse est ut loquatur de gravi periculo ab atheismo
marxistico suscitato.

R. — Non accipitur, quia non est locus. De hoc agitur in sequenti
paragrapho.

17 — In eodem loco: Unus Pater proponit aliam additionem: « Et-

enim conceptio societatis quae personam negans, individuum tota-
liter collectivitati ordinet, atheismum importat».

Ratio: textus tacet de atheismo politico, quae habetur in
idolatria Status.

R. — Modus non videtur valere de omnibus formis atheismi marxi-
stici. Unde non retinendus.

AD NUM. 21 [De habitudine Ecclesiae ad atheismum\

1 — Pag. 24, lin. 20: Unus Pater petit ut «fideliter ... addicta»,

omittatur, quia sapit triumphalismum.

R. — Modus non accipitur, quia agitur de ipsa essentia Ecclesiae.

2 — Pag. 24, lin. 21: Duodeviginti Patres petunt ut «dolenter» au- [ 180 ]

feratur. Viginti desiderant ut dicatur « falsas » potius quam
« perniciosas ».

Ratio: spiritus dialogi.

R. — Modus non accipitur, quia verus est dolor Ecclesiae et vera
est perniciositas atheismi.

398

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 180 ] 3 — Pag. 24, linn. 21 - 22 : Unus Pater proponit ut «scientiae» di-

catur loco «rationi», alius ut omittatur «rationi ... contradi-
cunt », quia actionibus applicari nequit; alius ut tantum omitta-
tur « et communi experientiae humanae », quia affirmatio gra-
tuita. Tredecim proponunt ut dicatur « rationi et fidei » aut me-
lius « rationi et experientiae sanctorum », quia argumentum ex-
perientiae communis hodie debilitatur. Alius recusat experientiam,
quia existentia Dei ratione cognoscitur.

R. — Primus et secundus Modi non accipiuntur, quia non videntur
fundati. Alii etiam non videntur valere, quia experientia humana
hic intelligitur tamquam tota humana historia quae de facto re-
ligioso certe testimonium praebet.

4 — Pag. 24, lin. 23: Unus Pater cupit ut, post verbum «deiciunt»,

inseratur: « cum Vio XI et omnibus Summis Pontifi cibus eius
successoribus». Ratio: ad aspectum pastoralem Constitutionis
convenit.

R. — Hic Modus accipitur quoad substantiam, addendo post « re-
probet » hoc insertum « sicut antehac reprobavit », cum nota
quae refert ad documenta Magisterii.

5 — Pag. 24, lin. 23: Proponuntur additiones, inserendae post ver-

ba « firmitate reprobet » :

a) « Filios suos materne admonet ne imprudenter in eorum in-
sidias incidant » (unus Pater).

b) Proinde haec Sacrosancta Synodus, Veteris et Novi Testa-
menti revelationi firmiter adhaerens et sanae philosophiae prin-
cipiorum validitatem vindicans, veritatem a Concilio Vaticano I
solemniter confirmat, nempe : Deum esse et perfectione praeditum
esse etiam naturalis ratio cognoscere potest». Ratio: ortus
atheismi est criticismus Kantianus et Hegelianus (unus Pater).

c) « Propter e a Patres Concilii, unde quaque orbis terrarum con-
gregati, graviter hortantur omnes in Deum credentes ne simi-
libus doctrinis aures praebeant, sed eas prorsus respuant » (tres
Patres).

Ratio: ne Concilium in pura theoria maneat.

[ 181 ] R. — Modi a) et c ) continentur in reprobatione atheismi et non reci-

piuntur. Modus b) debilitaret damnationem atheismi, quae est
amplior; unde non admittitur.

6 — Pag. 24, lin. 24: Verba «abditas in atheorum mente» debent

deleri secundum unum Patrem. Ratio: displicet Ecclesiam scru-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

399

tari corda se iactare. Alius proponit ut loco « abditas » dicatur [181]
« intimas », quia prius verbum in sensu defavorabili saepe in-
telligitur.

R. — Verbum « abditas » videtur sufficienter clarum et phrasis cum
voce « conatur » non videtur sapere iactationem. Unde textus
stat.

7 — Pag. 24, lin. 25: Addatur, post verbum «conscia», «necnon
amore omnium hominum ducta» (tres Patres).

R. — Modus accipitur sub forma « necnon caritate erga omnes homi-
nes ducta ».

Pag. 24, lin. 26: Secundum unum Patrem, addatur ex priore
textu « Illos vero qui systemata athea asserunt invitamus ut sin-
cere inquirant num suam doctrinam et suam contra Deum oppo-
sitionem rationibus validis et iustis fulcire valeant».

Ratio: si Ecclesia rationes atheismi examini subicere vult,
idem valet de atheismo.

Hic Modus accipitur, sed melius ponitur sub forma breviori,
pag. 25, lin. 19, ubi de hoc tractabitur.

Pag. 24, lin. 29: Dicatur «liber atque socialis » (unus Pater).

Ratio: Momentum aspectus socialis in refutationem atheismi mar-
xistici.

Modus, ad vitandum individualismum, accipitur in forma hac:

« . . . intelligens ac liber in societate constituitur».

Pag. 24, lin. 30: Idem Pater pro eadem ratione petit ut dicatur
« felicitatem in unitate hominum ex omnibus gentibus et tempo-
ribus » (cf. Lc. 13, 29; Apoc. 7, 9).

Huic Modo videtur sufficienter satisfieri in praecedenti emenda-
tione.

11 — Pag. 24, lin. 31: Loco « spem eschatologicam » dicatur « spem in

Deum». Ratio: « eschatologicus » est expressio obscura pro po-
pulo et in se aequivoca (tres Patres).

R. — Non accipitur.

12 — Pag. 24, lin. 32: Addatur « recte ordinari et » post verbum « pro- [182]

secutionem». Ratio: non solum de novo impulsu, sed de nova
regula tractandum est (3 Patres).

R. — Modus non congruit cum sensu textus, ubi agitur de motivis
actionis temporalis, non de normis. Non accipitur.

8 —

R. —
9 —

R. —
10 —

R. —

400

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 182 ] 13 — Pag. 24, lin. 33: Addatur: «etenim his in terris regnum Dei

inchoatur», post verbum «fulciri». Ratio: ne affirmatio gra-
tuita appareat (5 Patres).

R. — - Non accipitur quia de hac quaestione agitur in cap. III.

14 — Pag. 24, lin. 33: Legatur potius «Deficientibus vero...» ratione

latinitatis (1 Pater).

R. — Accipitur sub forma «Deficientibus e contra» ut vitetur aequi-
vocatio «vero fundamento».

15 — Pag. 24, lin. 35: Legatur «sine solutione ». Ratio: aenigma in-

diget solutione non responsione (1 Pater).

R. — Accipitur.

16 — Pag- 24, linn. 34-35: «atque vitae et resurrectionis, veniae cul-

parum et momentum doloris». Ratio: secundum textum pro-
positum fundamentum mortis et doloris est divinum (1 Pater).
R. - — Nullo modo mors et dolor in textu praesentantur ut in Deo
fundamentum habentes. Non accipitur Modus.

17 — Pag. 24, linn. 35-36: Omittatur «ita ut homines in despera-

tione non raro deiciantur ». Ratio: quaestio facti, Concilio non
statuendum.

R. — Concilium agnoscit simpliciter factum. Modus non recipitur.

18 — Pag. 24, linn. 37-38: 15 Patres petunt ut loco «subobscure per-

cepta » legatur « haud clare » quod melius quadrat cum doctrina
catholica.

R. — Differentia verborum non apparet. Unde textus stat.

19 - — Pag. 24, linn. 38-39: Deleatur phrasis «Nemo enim... effugere

potest», ut minus absoluta (1 Pater).

R. — Verbum « omnino » in textu iam respondet modo proposito.
Ergo nulla modificatio introducenda.

[ 183 ] 20 — Pag. 24, lin. 40: Addatur «cum certitudine agnitus». Ratio:

expressio sic non est aequi voca: responsio est in agnitione Dei
(3 Patres).

R. — Modus pro parte accipitur. Proponitur ut legatur « responsum
affert » loco « respondet » ad vitandam confusionem cum aliqua
revelatione particulari.

21 — Pag. 24, lin. 41 : Addatur post « vocat » « Atheismus tamen quem
Ecclesia semper reiicit, omnibus credentibus ansam praebet men-
tem eorum ab omni idolatriae vestigio emendari. Deus enim,
quamvis in Christo revelatur, inaccessibilis manet, et numquam

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 401

ab hominis viatoris intellectu per essentiam videri potest». Ra- [183]
tio: post damnationem agnosticismi, transcendentia divina agno-
scenda est (2 Patres).

R. — Locus non est ut de hac disputata quaestione tractetur. Unde
Modus non recipitur.

22 — Pag. 24, lin. 42: In initio addatur: «Detegendo causas atheismi

Ecclesia incitatur ad semper maiorem fidelitatem erga Evange-
lium Christi. Remedium...». Ratio: existentia atheismi debet
esse incitamentum pro Ecclesia (1 Pater).

R. — Quaestio tractatur linn. 42 et seq. Unde Modus in hoc loco satis-
factionem accipit.

23 — Pag. 24, lin. 42: loco «non solum a doctrina» legatur «impri-

mis doctrinam christianam lucide , amabiliter , modo hodiernae
menti apto et constanti zelo exponendo ». Radio: Textus ut iacet,
minuit momentum evangelizationis (1 Pater). <

Alius Pater proponit ut dicatur eodem loco: « primo ex luce
ipsius rationis quae invisibilia Dei... conspicit» ( Rom . 1, 21).

R. — Ut non minuatur momentum aspectus intellectualis refutationis,
proponitur ut, loco « non ... sed etiam », dicatur « tum ... tum » et
addatur «doctrina apte exposita».

24 — Pag. 25, linn. 2-3: Absonum est dicere «integram Ecclesiam»

debere indesinenter sese purificare. Ratio est quod Ecclesia in se
sancta est, hoc valet tantum de membris.

R. — Modus non accipitur, sed proponitur referentia ad Constitutio-
nem Lumen Gentium.

Pag. 25, lin. 4: « lucide » omittatur quia raro verum est (1 Pater).

Non accipitur quia agitur de intento, non de facto.

Pag. 25, lin. 7: Post «movendo» addatur «quin ipsi in fixit at e [ 184 ]
interessata alicuius systematis oeconomici-socialis maneant. Ec-
clesia enim diversa systemata admittit, quatenus ipsa ordinem a
Deo statutum servent ». Ratio: haec est responsio ad commu-
nistas (6 Patres).

Non accipitur, quia pertinet ad cap. III, II Partis.

Pag. 25, lin. 7: Tollantur verba «etiam profana» quae pleona-
smum sapiunt (3 Patres).

Non accipitur quia haec verba sunt determinatio, nec carent
momento.

25 —
R. —

26 —

R. —
27 —

R. —

402

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 184 ] 28 — Pag. 15, lin. 8: Unus Pater aestimat «praesertim erga pauperes »

iterum iterumque repeti in Constitutione, propterea haec verba
delenda sunt. Alius vult ut dicatur «operarios et pauperes».
Agitur etiam de iustitia. Tertius post « pauperes » addit « infir-
mitate corporis vel mentis et senectute laborantes atque maxime
peccatores ». Ratio: specialis dilectio Christi (3 Patres).

R. — Accipitur sub forma hac: legatur « egentes » pro « pauperes »,
quia vox «egens » est maioris extensionis.

29 — Pag. 25, lin. 14: Tres Patres petunt ut dicatur aedificationem

societatis in iure naturali tantum fundari posse. Unus proponit
formulationem hanc «credentibus cum non credentibus, principia
tamen legis naturalis saltem fundamentalia admittentibus ».

R. — Non accipitur, quia iam in textu idea invenitur cum verbo
« recte ».

30 — Pag. 25, lin. 15: Duo Patres petunt ut haec linea auferatur,

quia, si agitur de cooperatione, res iam dicta est; si agitur de vero
dialogo, id est de dialogo doctrinali, phrasis admitti nequit, quia
non agitur de conditione absoluta.

4 Patres petunt ut dicatur « sincere et prudenti » quia pru-
dentia non limitat sinceritatem.

Unus Pater petit ut, post verbum « colloquio », addatur: « de
qua humana sinceritate seu bona voluntate prudenter iudican-
dum erit». Et alius « modis et condicionibus opportunis ».

Iidem petunt ut post has insertiones addatur: « et fere num-
quam inconsulta auctoritate ecclesiastica ».

Tres Patres tandem proponunt post « colloquio » hanc phra-
sim: «Ad tale colloquium instituendum, duae praesertim diffi-
cultates, magni momenti quidem, obstaculum praestant. Ex una

[ 185 ] parte, mundus aedificandus et homo salvandus modo tam radica-
liter diverso intelliguntur a christianis et ab atheis ut eadem
verba vix easdem res exprimant. Ex altera parte, illa libertas
exterior ad convictionem propriam et fidem religiosam expri-
mendam requisita, quam haec Sacra Synodus in solemni liber-
tate religiosa tam magni fecit, conditio essentialis istius dialogi
apparet. Pro credentibus ... ».

R, — Ad primum Modum respondendum est textum meliorem posse
reddi, non omitti, quia multi Patres eum desiderant. Secundus
Modus videtur accipiendus ita ut legatur « sincere et prudenti ».
Aliis Modis vox « prudenti» videtur sufficienter respondere.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

403

31 — Pag. 25, lin. 17: Unus Pater petit ut addantur post «rectores», [185]
verba haec: « christianae religioni infensi» quia secus textus
videtur alludere magis ad aliquos catholicos Status quam ad gu-
bernia communistica.

R. — In textu agitur de atheismo, unde nullum est periculum aequivo-
cationis.

Pag. 25, lin. 20: Post «Ecclesiam» addatur «Dei Verbum» ut
Ecclesia non videatur seipsam commendare (18 Patres).

Modus accipitur sub hac forma: legatur « novit Ecclesia nun-
tium suum ... ».

33 — Pag. 25, lin. 23: loco «utilitatem » legatur « profectum », ut ma-

gis conveniens (3 Patres).

R. — Modus accipitur.

34 — Pag. 25, lin. 26: Unus Pater proponit additionem hanc: «Atheos

vero invitat ut religionem christianam, remota omni eius imagine
depravata ac ridicula, sincere considerent ».

R. — Modus accipitur sub hac forma in lin. 19: « Atheos vero fraterne
invitat ut Evangelium Christi corde aperto considerent».

AD NUM. 22 [De Christo Novo Homine ]

1 — Pag. 25, lin. 27: Titulus: unus Pater vult mutari: «De Christo

novi hominis principio » .

R. — Non videtur necessarium titulum mutare.

2 — Pag. 25, lin. 28: Unus Pater vult ut addatur: «... in mysterio

Verbi incarnati passi et suscitati, mysterium...».

R. — De his postea adhuc sermo est. Ergo hic non addi debet.

3 — Pag. 25, lin. 29: Unus Pater vult ut deleantur verba «primus [186]

homo » ne praeiudicetur sententia Adam non necessario unam
tantum personam fuisse.

R. — Non videtur necessarium quia tale preiudicium non habetur in
his verbis.

4 — Pag. 25, lin. 29: Unus Pater exoptat post ( Rom . 5, 14) notam in

qua citandus sit textus Tertulliani: « quodcumque limus expri-
mebatur, Christus cogitabatur homo futurus » (De resurr. carnis
6 PL 2, 282).

R. — Hoc admitti potest.

5 — Pag. 25, lin. 30: sonet «novus Adam».

32 —
R. —

404

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[186] R. — i Maneat textus, nam I Cor. 15, 45 Christus dicitur novissimus

Adam.

6 — Pag. 25, linn. 32 s.: Loco « Nil igitur ... fastigium » dicatur: « Ni]

igitur mirum in Eo omnes praedictas veritates suum aperire fon-
tem atque attingere fastigium». Ratio: propter stylum.

R. — Admittatur.

7 — - Pag. 25, lin. 34: dicatur: « Qui, ut Deus, est “imago Dei invi-

sibilis” {Coi. 1, 15), Ipse etiam ut homo perfectus...».

R. — Hoc exegetice saltem videtur dubie; nam in oppositione ad
Deum invisibilem videtur imago intellegi ut visibilis, i. e. ut homo.

8 — Pag. 25, lin. 37: loco «evecta est» dicatur «vocata est» (vel:

divina vocatione evecta est).

R. — Melius videtur, ut maneat textus.

9 — r Pag. 25, linn. 37 s.: legatur sic: « Ipse enim, Filius Dei, incarna-

tione sua corpus et animam assumens cum unoquoque homine
quodammodo Se univit». Ratio: clarius indicatur corporis mo-
mentum.

R. — Textus sicut iacet videtur melior.

10 — Pag. 25, lin. 42: Tres Patres mutari volunt sic: « Christus, Do-

minus et frater noster, sanguine suo ... ».

Duo loco « agnus » volunt «victima».

Unus additiones petit: « Agnus innocens, " factus pro nobis
maledictus” , usque ad mortem oboediens, sanguine libere ef-

[187] fuso, ad Patrem in gloria per resurrectionem assumptus, vi-
tam et ... ».

R. — Nullus ex his Modis videtur admittendus.

11 — Pag. 26, linn. 3-16: Unus Pater vult, ut hoc incisum expungatur

et restituatur textus prior, in praecedenti fasciculo pag. 18,
linn. 32-40.

9 Patres petunt, ut hic textus reficiatur et clarius praedicetur
mysterium baptismi {Rom. 6, 3-12) cum consequenti lege asce-
seos christianae; citetur: qui non baiulat crucem suam ...

R. - — Textus maneat; in nota 24 detur referentia ad textum evange-
licum de cruce baiulanda.

12 — Pag. 26, lin. 4: dicatur: «... sed morte sua mortem superavit,

et resurrectione sua ad gloriam instauravit viam, quam ... ».

R. — Non videtur necessarium quia de hac re postea,

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 405

13 — Pag. 26, lin. 10: loco « Si Spiritus ... occurret » legatur sic: « Chri- [ 187 ]

stianus Salvatoris nostri in baptismo configuratus, mysterio pa-
schali participatione corporis et sanguinis Agni glorioso nutri-
tus, vitam in se possidet et ad resurrectionem occurrit ». Ratio:
melius ostendatur theologia corporis.

R. Textus videtur sufficere.

14 — Pag. 26, lin. 10: 13 Patres volunt, ut post ( Rom . 8, 23) addatur:

«consors factus divinae naturae».

R. — Idea iam adesse videtur. Additamento cursus textus turbaretur.

15 — Pag. 26, lin. 13: 16 Patres postulant, ut post (Rom. 8, 11) ad-

datur: «Cum autem homo in spe tantum redemptus et plena
manifestatio gloriae filiorum Dei facta nondum sit », et dein
prosequatur: «christianum certe urgent...».

Unus Pater idem vult exceptis verbis: homo in spe tantum
redemptus est.

R. — Non necessarium videtur, quia antea iam explicite dicta sunt.

16 — Pag. 26, linn. 13-16: Unus Pater hanc mutationem vult: «Chri-

stianus certa necessitate et officio urgetur (vel premitur) contra
malum per multas... patiendi; sed mysterio paschali consociatus
et Christi morti configuratus, ad resurrectionem occurrendi certa
spe roboratur». Ratio: fluiditas sermonis.

Alius sic proponit: « Christianum certe urget necessitatus et [ 188 ]
officium... configuratus, Christianus ille ad resurrectionem...».

Ratio: grammaticalis.

R. — Textus corrigatur in lin. 14: « Sed mysterio paschali consocia-
tus, Christi morti configuratus, ad resurrectionem spe roboratus
occurret».

17 — Pag. 26, lin. 17: 22 Patres volunt, ut scribatur: «Quod valet

quoque pro ceteris in Deum credentibus, immo et pro omnibus
hominibus bonae voluntatis, etiamsi ad explicitam Dei cognitio-
nem nondum pervenerint, in quorum corde...».

Unus proponit haec: « Quod valet quoque pro ceteris in Deum
credentibus, immo et pro omnibus ..., in quorum tamen corde ... ».

Duo Patres proponunt: « Quod non tantum pro explicite
credentibus in Deum per Christum valet ... ».

Duo conqueruntur de hoc textu, quin novum proponant.

Unus proponit: «... bonae voluntatis qui, etsi ad Populum
Dei sint ordinati, sine culpa ad expressam agnitionem Dei non-

406 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 188 ] dum pervenerunt (Nota: Const. dogm. Lumen gentium , c. 2,
n. 16), in quorum corde...».

Unus vult ut loco « pro credentibus in Deum dicatur « pro
baptizatis ».

Unus loco « in quorum corde » vult « in quibus » .

R. — Dicatur in lin. 17 loco «credentibus in Deum»: « christifideli-
bus ». Detur referentia ad Lumen gentium in nota.

18 — Pag. 26, linn. 17-22: Unus Pater ut pericopa tollatur aut clarius

significetur cooperatio necessaria hominis ad vocationem Dei.
R. — Provisum videtur in alineis antecedentibus.

19 — Pag. 26, linn. 19 s.: Loco «vocatio hominis ultima» dicatur:

«vocatio hominis suprema».
r — Non videtur necessarium.

20 — Pag. 26, lin. 22: Loco «se consocient» dicatur: «consocientur»

Ratio: si Christum ignorant, non possunt active sese Ei conso-
ciare. Bene autem possunt ab Ipso invisibili modo mysterio pa-
schali consociari.

R. — Videtur admittendum, quia ea, quae in textu dicuntur, correc-
tius enuntiant.

[ 189 ] 21 — Pag. 26, linn. 23 s.: Dicatur: «Talis et tanta est realitas humanae

conditionis quae...» vel «Talis et tanta est hominis conditio
eiusque destinatio quae». Ratio: «Mysterium» est nimis bibli-
cum, quominus intelligatur a non-christianis.

R. — Non videtur necessarium omittere verbum « mysterium », nam
hic totus numerus est typice christianus.

22 — Pag. 26, lin. 26: 6 Patres volunt ut dicatur «... largitus est.

Ipse est Vita, Veritas et Vita, ut nos, filii in Filio...».

R. — Non videtur necessarium quia implicite habetur iam.

23 — Pag. 26, lin. 26: Dicatur: «Morte sua mortem destruxit vitam-

que resurgendo nobis largitus est (vel resurrectione sua)».

R. — Textus corrigitur accuratius citando liturgiam byzantinam.

24 - — Pag. 26, lin. 27: Unus Pater proponit hanc conclusionem:

«Tantum in revelata divina paternitate fraternitatis universalis
inter omnes homines — ad quem in tempore ac in aeternitate
vocati sumus — fundamentum firmissimum positum est ». Ra-
tio: genus humanum auctoritate Concilii ad fraternitatem inci-
tandum est.

R. — Alibi sufficienter tractatur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

407

Caput II

DE HOMINUM COMMUNITATE

Exitus suffragationum
(15-16 novembris 1965)

Suffr. de nn. 23-26

Votantes 2.115

Placet 2.074

Non placet 34

Vota nulla 7

Suffr. de nn. 27-32

Votantes 2.155

Placet 2.115

Non placet 35

Vota nulla 2

Suffr. de integro capite II

Votantes 2.212

Placet 1.801

Non placet 18

Placet iuxta modum ...... 388

Vota nulla 5

Integrum ergo Caput II, cum omnibus suis partibus, a Congregatione
Generali approbatum est.

AD TITULUM

1 - — Unus Pater proponit ut scribatur: De Homine in Communitate.
R. — Maneat titulus uti est.

AD NUM. 23 [Quid Concilium intendat ]

2 — - Pag. 32, linn. 5-11: In lin. 5 legatur « ... profundius in persona-

rum communione ...» (unus Pater, qui dat rationem: postea enim,
in lin. 7, textus refertur ad «hanc communionem»); in lin. 8,

408 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 191 ] loco « non parvum » dicatur magis positive magnum subsidium
(1 Pater) aut vel maxime contulit (alius Pater); in lin. 11 propo-
nunt 5 Patres ut legatur « recentiora documenta pontificalia vel
Summorum Pontificum » ne quid praeiudicetur de necessitudine
inter Litteras Encyclicas et Magisterium Ecclesiae.

R. — Admittitur magnum subsidium loco «non parvum» in lin. 8.
Verbum « communitas » est etiam in titulo. Aliae modificationes
non videntur necessariae.

3 — Pag. 32, linn. 13-15: Unus Pater proponit ut textus ita corriga-

tur: « ... in memoriam revoca earumque fundamentum ... expo-
nit. Deinde ... insisti/...».

R. — Admittitur.

AD NUM. 24 [De indole communitaria vocationis humanae in consilio

Dei].

4 — Pag. 32, lin. 17: Unus Pater proponit ut legatur: «Deus, qui

paternam curam omnium habet , voluit ut ... » quia verbum « vi-
gilaris » sapit extrinsecismum.

R. — Admittitur.

5 — Pag. 32, linn. 20-21: Suggerunt 16 Patres duas distinctas addi-

tiones sat longas de matrimonio, eo fine ut iam inde ab initio po-
natur basis omnium communitatum humanarum. Et 193 Patres
petunt ut post verbum « finem » (lin. 21) addatur supernaturalem\
vel id est ad Deum ipsum (1 Pater); vel imprimis supernaturalem
et etiam ad naturalem prosperitatem et bonum (1 Pater).

R. — Additio non est necessaria: iam in n. 12, cap. I, habetur verbum
de matrimonio; et in n. 22 idea de novo homine in Christo;
etiam in n. 29 sermo est de vocatione et destinatione omnium ad
vitam divinam. In lin. 21 scribatur: « ...finem, id est ad Deum
ipsum, vocantur».

6 — Pag. 32, lin. 23 : Unus Pater vult ut dicatur « ab Apostolo Paulo ».

11 Patres proponunt loco «Paulo»: «A Sacra autem Scriptura
docemur ... »; quia unitas amoris erga Deum et erga proximum de
facto totam Sacram Scripturam pervadit. Alius petit a Domino
docemur. Unus Pater proponit ut linn. 24-26 substituantur di-
cendo: A loanne autem docemur Dei amorem a proximi amore
seiungi non posse : Si quis dixerit : quoniam diligo Deum, et fra-

[ 192 ] trem suum oderit, mendax est (...) hoc mandatum habemus a Deo,
ut qui diligit Deum et fratrem suum ».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

409

R. — Legatur «A Sacra autem Scriptura docemur». Et in lin. 26 ad [192]
citationem, addatur 1 Io. 4, 20.

7 — Pag. 32, linn. 29-36: 195 Patres rogant ut tota alinea omittatur,
varias ob rationes: textus esset obscurus (148 Patres), non verus
(4 Patres), inintelligibilis etiam pro credentibus non theologis
(2 Patres), temerarius (1 Pater), non pertinens ad rem (1 Pater),
novasque afferans difficultates dialogo cum Muslim instituendo
(1 Pater). Tres alii, e contra, putant fundamentum indolis socialis
hominis ad Dei vitam trinitariam optime referre dicuntque hanc
notionem centralem omnino servandam esse in textu. Alii varias
proponunt emendationes: loco «fidelium rationi» (lin, 29) lega-
tur humanae rationi (1 Pater); loco « doctrina ... docet » (lin. 30)
dicatur aliquid aliud (1 Pater); loco «vivit» dicatur refertur
(lin. 31); in eadem linea legatur « relatione subsistente constituan-
tur » (unus); in lin. 31 legatur «...quarum necessitudines ipsis
nominibus revelatione traditis suggeruntur » (1 Pater); loco, «ex-
cogitari licet » (lin. 32) dicatur incongruum non est opinari (unus)
vel opinari licet (unus) vel fides suggerit (unus); «personas hu-
manas » (lin. 32) ponatur in singulari numero (9 Patres); deleatur
« unius et trini » in lin. 33 (9 Patres); loco « reformatae » (lin. 33)
scribatur a Christo Redemptore renovatae (unus Pater); post
«imitationem Eius» inseratur qui caritas est ( 1 Io. 4, 8); post
« seipsum » (lin. 35) addatur ita et auferatur «idem ex seipso
ad alios refertur» (9 Patres); loco « seipsam » ponatur ipsam
(unus); post «ex seipso» (lin. 35) inseratur aliquo modo (unus)
vel quodammodo (alius); in fine addatur: et ad Deum a quo venit
redeat in habitudine ad alterum ( 1 Pater). Pro ultima phrasi propo-
nit unus Pater: « Etenim sicut Deus hominem ex amore creavit,
homo ita natura sua ad alios ordinatur ut nonnisi...».

R. — Omnibus perpensis, textus sic legatur: « Immo Dominus lesus,
quando Vatrem orat ut “ omnes unum sint, sicut unum sumus”

{Io., 17, 22), prospectus praebens humanae rationi impervios, ( )
aliquam similitudinem innuit inter unionem personarum divina-
rum et unionem filiorum Dei in veritate et caritate. Haec similitudo
manifestat hominem, qui in terris sola creatura est quam Deus
propter seipsam voluerit, plene seips um invenire non posse nisi
per sincerum suiipsius donum ». Et fit referentia ad Lc. 17, 33.

410

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[193] AD NUM. 25 [De interdependentia humanae personae et humanae socie-

tatis ].

8 — Pag. 33, linn. 2-7: 20 Patres, ad evitandas repetitiones, propo-

nunt sequentem novam redactionem: « Principium, subiectum et
finis omnium institutorum socialium est et esse debet persona
humana. Propter sociale hominis indo lem humana personae
profectus et ipsius societatis incrementum ab invicem necessario
pendent. Cum igitur vita socialis non sit homini quid adventi-
cium, commercio cum aliis ... ». Tres Patres cupiunt ut in lin. 4
loco «principium» legatur « fundamentum » .

R. — Legatur a lin. 5: «Cum igitur vita socialis non sit homini quid
adventicium, ideo commercio ... ». Maneat tamen « principium » in
lin. 4.

9 — Pag. 33, lin. 9: Proponit unus Pater ut hic addantur verba ex

n. 24, pag. 32, linn. 34-36: «Enimvero ... possit». Si enim per-
sona humana est finis institutorum socialium, debet dici ipsam
personam humanam se invenire non posse nisi dando.

R. — Transpositio proposita non admittitur.

10 — Pag. 33, linn. 10-15: Rogant 18 Patres ut deleatur incisum « quae

homini necessaria sunt»: est enim repetitio; 3 Patres proponunt
textum valde amplificatum; unus Pater putat conceptum « cultu-
rae» (in lin. 12) non corresponderi conceptui secundae partis;
5 Patres volunt loco « communitas politica » (lin. 11) communitas
socialis , vel civilis, vel terrestris, vel societas humana ; unus tan-
dem proponit ut in lin. 15 sic scribatur: « ...unde diversa oriun-
tur coetus, consociationes et instituta in ius privatum vel publicum
plerumque recepta. Hoc autem...».

R. — Ad aequi vocationes tollendas tollentur exempla in lin. 12; et in
lin. 15: « ...diversa oriuntur consociationes et instituta ... ». Aliae
suggestiones non accipiuntur.

11 — Pag. 33, lin. 16: Loco « Hoc autem factum, quod socializatio nun-

cupatur, licet », proponunt 19 Patres ut legatur Quod factum,
sub nomine socializationis notum, licet...; alius suggerit: «Hoc
autem factum, quod socializatio nuncuper, multa secum emo-
lumenta...» omittendo «licet periculis sane non careat». Uni
non placet verbum « socializatio ».

R. — Maneat textus uti est.

[194] 12 — Pag. 33, lin. 18: Unus Pater proponit additionem sat longam de

communismo et capitalismo.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

411

R. — Res non pertinet ad hoc cap. II et insuper additiones tam nota- [194]
biles non possunt admitti in textu iam approbato.

13 — Pag. 33, lin. 20: Legatur «... accipiunt, negari nequit homines ... ».

Nam agitur de facto et non de iudicio quod potest proferri necne
(1 Pater).

R. — Accipitur Modus.

14 — Pag. 33, lin. 27: 190 Patres rogant ut post verbum «homo» ad-

datur ex consequentia peccati originalis , ut clare appareat ultima
ratio deordinationis quae in ordine sociali invenitur. Unus Pater
proponit: ratione peccati originalis ; alius: « iamiam ex consequen-
tia peccati originalis proclivis ad malum natus ... ». Alius denique:

«homo, proclivis ad malum ob peccatum originale natus, nova
deinde ad peccatum personale incitamenta invenit, quae sine stre-
nuis conatibus, gratia Dei adiuvante, superari nequeunt».

R. — Stet textus; de peccato cf. supra n. 13; et ipsum peccatum ori-
ginale implicite affirmatur etiam in lin. 27 : « homo, proclivis
ad malum natus ».

13 — Pag. 33, lin. 27: Dicatur: «...homo, proclivis etiam ad malum
natus...» (11 Patres). Nam homo est etiam proclivis ad bonum
natus.

R. — Textus est affirmativus, non exclusivus et agit de sequelis pec-
cati. Ergo maneat.

AD NUM. 26 [ De bono communi promovendo~\

16 — Pag. 33, linn. 32 ss.: Descriptio boni communis non plene con-

gruit cum ea quae in cap. IV Partis II (pag. 55, linn. 6ss.) con-
tinentur. 3 Patres suggerunt (lin. 32): « seu summam vitae socia-
lis condicionem».

R. — Admittitur.

17 — Pag. 33, linn. 40-41 legatur: «et eius iura universalia sint atque

inviolabilia officiaque nobilissima» (1 Pater).

R. — Non admittitur talis distinctio inter iura et officia.

18 — Pag. 33, linn. 42-43 scribatur: «...quibus ad vitam vere hu- [195]

manam gerendam indiget, ut sunt victus, vestitus, habitatio,
necnon ius et facultas ad educationem...» (3 Patres).

R. — De facultate iam provisum est in linn. 41-42: omnia homini
pervia reddantur, etc. Maneat textus.

412

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 195 ] 19 — Pag. 33, lin. 43 ad pag. 34, lin. 3: Varia proponuntur: ut ad^

datur ius ad procreationem (12 Patres), ad laborem (2 Patres);
ut mutetur constructio et ordo textus (9 Patres). Ad illud « etiam
in re religiosa » suggerit unus Pater Imprimis in re religiosa-, alius
« vitam tandem spiritualem et religiosam, iuxta rectam suae con-
scientiae normam»; 9 tandem Patres proponunt ut simplicius et
clarius dicatur libertatem religiosam, loco « agendum ... normam ».
Unus Pater, loco « rectum suae conscientiae » vult rectae con-
scientiae suae normam.

R. — A lin. 42 pag. 33 textus sic emendetur: « ...gerendam indiget,
( ) ut sunt victus, vestitus, habitatio, ( ) ius ad statum vitae
libere eligendum et ad familiam condendam, ad educationem,
ad laborem, ad bonam famam, ad reverentiam, ad congruam in-
formationem, ad agendum ( ) iuxta rectam suae conscientiae
normam, ad vitae privatae protectionem atque ad iustam liber-
tatem etiam in re religiosa », Quaestio de iure ad procreationem
remittitur ad caput de matrimonio.

20 — Pag. 34, lin. 3: Petunt 9 Patres ut post «iustam libertatem»

addatur: «quae omnia iura fundamentalia personae humanae
rationem habent. Cum enim in rt. 29, lin. 23 de iuribus funda-
mentalibus sermo sit, ad incerti tudinem tollendam necesse est
determinetur quid in condicione sub hoc nomine intelligendum
sit.

R. — Iam dicta sunt in pag. 33, linn. 41 ss.

21 — Pag. 34, lin. 4: Loco «personarum» dicatur hominum (1 Pater).

R. — Non accipitur; agitur enim praecise de persona humana.

22 - — Pag. 34, lin. 6: Unus Pater rogat ut loco «innuente» dicatur

docente vel declarante vel affirmante. Alius proponit: «ipso
Domino id innuente cum dixerit sabbatum... »; duo petunt
omissionem textus.

R. — Admittitur: «ipso Domino id innuente cum dixerit sabba-
,, tum...».

[ 196 ] 23 — Pag. 34, lin. 10: 19 Patres . rogant ut post verbum «implenda»

addatur: reformatio mentis atque, ut appareat res in melius verti
non posse per solam reformationem institutorum, nec per solam
reformationem mentium, sed insimul per utrumque.

R. — Admittitur renovatio (non «reformatio») mentis atque.

24 — - Pag. 34, lin. 10: 204 Patres vident in textu incitamentum ad
revolutionem socialem et proponunt sequentem correctionem:

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 413

«Ad haec ergo implenda societas semper secundum principia [196]
Evangelii restauranda est »; vel « secundum principia euangelica,
quae in doctrina Ecclesiae Catholicae explicationem atque appli-
cationem sortiuntur » (1 Pater); vel: «secundum doctrinam so-
cialem Ecclesiae instauranda est» (1 Pater); vel: «secundum
principia ordinis naturalis et legis euangelicae» (1 Pater).

R. — Maneat textus. Iam in lineis 8-10 docetur hoc faciendum esse
in veritate, in iustitia et amore. Textus debet in contextu legi.

25 — Pag. 34, linn. 12-13: Ne videatur Ecclesiam affirmare muta-
tiones mundi esse «evolutionem», seu gressus ex minus per-
fecto ad magis perfectum, 186 Patres proponunt ut dicatur:

« Spiritus Dei, qui mirabili providentia temporum cursum di-
rigit, et faciem terrae supernaturaliter renovat, has mutationes
uel causat uel permittit». Unus Pater, ut saltem eliminetur
verbum «evolutio» proponit: «...faciem terrae renovat, has
mutationes uel causat uel permittit»; alius: «huic immutatio-
ni assistit». Unus Pater suggerit correctionem a lin. 10: « ...ad
haec ergo implenda societas incessanter secundum Euangelii prin-
cipia restauranda est: cui restaurationi indesinenter praeerit Spi-
ritus Dei, quippe qui mirabili providentia temporum cursum
dirige/ et faciem terrae renode/, et a Christo Domino per Ec-
' clesiam Suam humanitati datus fuerit». Alius proponit omissio-
nem verborum «huic evolutioni adest»; alius tamen proponit
«huic instaurationi adest ».

R. — Maneat textus.

AD NUM. 27 [De reuerentia erga personam humanam\

26 — Pag. 34, lin. 18 scribatur: «...hominem, ita ut singuli proxi-

mum, nullo excepto, tamquam “alterum seipsum” considera-
re...». Sic textus erit magis concretus et introducit ideam bibli-
cam «proximi» (3 Patres); alii 4 Patres proponunt «...erga
quemlibet hominem...».

R. — Admittitur «... proximum, nullo excepto, tamquam...».

27 — Pag. 34, linn. 24-25: varia proponuntur: dicatur aliquid de pro- [ 197 ]

fugo, de expulso e patria (6 Patres); mutetur « illegitimus infans »

(1 Pater); non dicatur « iniuste patiens» (1 Pater); 3 Patres ro-
gant omissionem textus de illegitimo infante iniuste patiente,
ne Ecclesia seipsam damnet statuens irregularitatem ad ordines
vel impedimentum ad vitam religiosam.

414

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[197] R. — Scribatur: «... operarius iniuste despectus, exsul , vel infans
ex illegitima unione natus , immerito patiens propter...».

28 — Pag. 34, linn. 31-38: Rogant 3 Patres ut dicatur aliquid de
sterilizatione (nam, quamvis sterilizatio sit vera mutilatio, a pau-
cis ut talis consideratur), de segregatione (13 Patres), de depor-
tationibus (1 Pater), de expulsione (unus), de servitute (9 Pa-
tres), de digna habitatione (unus), de alcoholismo (unus); amplius
agatur de nefanda condicione mulierum venditarum (4 Patres);
et textus de voluntario suicidio omittatur (2 Patres).

R. — Verbum « sterilizatio » addi non potest sine explicatione, propter
aequi vocationem. Patet vero quod sterilizatio directa, praesertim
illa quae a lege imponitur, prorsus reprobanda est. In lin. 34,
post « deportationes » dicatur servitus. De transfugis et expul-
sis iam provisum est in Modo 27; de habitudine loquitur textus
in pag. 33, lin. 43. Maneat textus de voluntario suicidio. Quoad
alia, non possumus ad omnia descendere.

AD NUM. 28 [De reverentia et amore erga adversarios\

29 — Pag. 35, lin. 1: loco «reverentia» dicatur ius titia (5 Patres);
et in lin. 2 loco «quidem reverentia... poterimus» simplicius
dicatur humana conversatio semper honorari possit (iidem 5 Pa-
tres, quibus accedunt alii tres).

R. — Maneat «reverentia in lin. 1; in lin. 2, loco «reverentia» di-
catur humanitate et...

Pag. 35, lin. 5: Unus Pater proponit ut loco «nos» legatur
discipulos Christi; alius suggerit ut deleatur linea 5-6 (« Immo ...
annuntiandam ») quia loquimur ad omnes homines, etiam ad
non-christianos, qui evidenter non possunt «veritatem saluta-
rem annuntiare».

Admittitur. Legatur in lin. 5: «caritas ipsa discipulos Christi
urget ad...

Pag. 35, lin. 6: 5 Patres suggerunt omissionem expressionis «ve-
ritatem salutarem », propter emendationem factam in Constitu-
tione Dei Verbum.

Non admittitur. Contextus est alius et confusio non videtur pos-
sibilis.

32 — Pag. 35, lin. 10 legatur: «... cuiusvis inviti culpa » ne videamur
sacramentum Paenitentiae excludere (1 Pater). Alius Pater pro-

30 —

R. —
[198] 31 —

R. —

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

415

ponit additionem ut in humilitate errores nostros et culpas [ 198 ]
recognoscamus.

R. — Modi non videntur necessarii.

33 — Pag. 55, lin. 12: Unus Pater rogat ut omittantur verba «quod
est Novae Legis mandatum ».

R, - — Stet textus: iam non dicimus sicut in textu priori, hoc esse « pro-
prium » Novae Legis.

AD NUM. 29 [De essentiali inter omnes homines aequalitate et de ius ti-
tia sociali\.

34 — Pag. 35, lin. 18: omittatur incisum «anima rationali pollentes»,

quia sapit descriptionem philosophicam eamque valde incom-
pletam hominis et ut evitetur discussio de quaestione utrum
rationabilitas hominis sit specifica pro homine quatenus est ima-
go Dei (16 Patres).

R. — Ut vitetur discussio scribatur: «... anima rationali pollentes
et ad imaginem ... ».

35 — Pag. 35, linn. 20-22: Deleatur « autem» in lin. 20 (3 Patres) et

in lin. 22 legatur: «magis magisque agnoscenda est» (1 Pater).

R. — Modi admittuntur.

36 — Pag. 35, linn. 31-34: legatur: «amplectendi» in lin. 31 (1 Pa-

ter); loco «similem» restituatur parem (4 Patres et iuxta vo-
tum unius Auditricis); deleatur phrasis «Ut si... accedendi»,
nam rumpit cursum idearum, vel saltem pro « conceditur » (lin.

32) legatur agnoscitur (1 Pater); et in lin. 32 clarius explicetur
contentum verborum « spiritualibus rebus », delendo etiam ver-
ba «omnium altissimus », ne quaestio moveatur de gratia (1
Pater).

R. — Admittitur sequens emendatio: « ... amplectendi, vel ad parem [ 199 ]
educationem et culturam quae viro agnoscitur accedendi». Li-
neae 32-34 («Immo... perveniant») ponantur in fine numeri.

37 — Pag. 35, lin. 36: loco «quamdam aequalitatem» rogant 3 Pa-

tres ut dicatur aequalitatem quam meliorem vel quam maximam;
alius desiderat ad quandam congruam et iustam aequalitatem ;
alii 5 Patres proponunt ut ad fundamentalem aequalitatem deve-
niatur in efficaci tuitione iurium essentialium personae; alius vult
ut diversitates illae quantum possibile est mitigentur; est et qui
suggerit textum sic emendatum: «... postulat ut aequalitatem quae

416 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[199] iustitiam non laedet , etiam in condicionibus socialibus devenia-
tur. Etenim , inaequalitates oeconomicae et sociales ex iniustitia
ortae inter membra vel populos unius familiae humanae, scanda-
lum movent atque personae humanae dignitati...». Alii tandem
duo Patres optant pro omissione linn. 35-40, quia plus minusve
repetunt principia in eodem numero iam expressa; aut saltem ita
textus corrigatur: « Ideo, quamquam inter homines iustae diver-
sitates adsunt, aequalis personarum dignitas postulat, ut ( ) ni-
miae inter membra vel populos unius familiae humanae inaequa-
litates oeconomicae et sociales removeantur , quae scandalum gi-
gnunt atque iustitiae sociali, aequitati, personae humanae digni-
tati, necnon paci sociali et internationali adversantur».

R. — Legatur in lin. 36: «postulat ut ad humaniorem et aequam con-
dicionem vitae deveniatur » .

38 — Pag. 35, lin. 42 legatur: «ac fini hominis subservire nitantur»

propter latinitatem.

R. — Admittitur.

39 — Unus Pater proponit longam additionem de discriminatione

ratione stirpis.

R. — Esset contra normas.

N. B. In numero 29, sequentia sententiarum alio modo ordi-
nata est, claritatis causa.

ADNUM. 30 [ Quod ultra individualisticam ethicam progrediendum sit~\

40 — Pag. 36, lin. 4 corrigatur sic: «Natura socialis hominis una cum

profunda et velod rerum immutatione, urgenter ...» (4 Pa-
tres). Unus Pater, loco «urgenter» (lin. 4), desiderat urgentius :
alius, loco «ethicae» (lin. 5), proponit pseudo-ethicae.

R. — Admittitur urgentius.

[200] 41 — Pag. 36, lin. 7 legatur sic: « ... adimpletur unoquoque in bo-

num commune conferente iuxta proprias capacitates et aliorum
necessitates, etiam institutiones ...» (4 Patres).

R. — Placet Modus, sed sententia quoad stylum aliquantulum emen-
datur.

42 — Pag. 36, linn. 11-16: 19 Patres rogant ut in linn. 11-12, loco
« praescriptiones sociales » ponatur « praescriptiones bonum
commune promoventes».

4 Patres rogant omissionem linn. 12-16: sunt parvae res,

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

417

et rectae normae tum ad valetudinem tuendam tum ad cursum [ 200 ]
vehiculorum moderandum adhuc valde subiectivae sunt.

Alii proponunt sequentem redactionem: «... normas sociales
quasdam , e. g. ad valetudinem tuendam aut ad vehiculorum
circulationem moderandam statutas...». Sic clarius exprimitur
hic agi de exemplis quibusdam, non de totalitate problematis.

R. — Accipitur ultimus Modus quoad substantiam et textus a lin. 14
corrigitur.

43 — Pag. 36, lin. 16: Unus Pater desiderat ut addatur suam post

« vitam » .

R. — Admittitur quoad conceptum.

44 — Pag. 36, linn. 17-19: loco «necessitudines sociales» ponatur

«necessitudines bonum commune promoventes» (19 Patres);
in lin. 18 scribatur «officia instantius recensere easque fidelius
observare» (1 Pater); 1 Pater observat verbum «officia» in-
veniri in linn. 18 et 19.

R. — Admittitur tantum ut in lin. 19 omittatur «officia».

45 — Pag. 36, lin. 20 sic compleatur «... extendentur. Quod jieri

nequit nisi et singuli homines et ipsorum coetus morales et
sociales virtutes in seipsis colant et in societate diffundant, ita
ut vere novi homines et artifices novae humanitatis existant cum
necessario auxilio divinae gratiae ». Ita clare affirmatur ordo
socialis non per media mere technica instaurari posse sed prae-
cipue per media moralia; et insimul recolitur quod ordo moralis
plene humanus obtineri nequit sine auxilio gratiae (1 Pater).

R. — Admittitur additio.

AD NUM. 31 [De responsabilitate et participatione~\ [201]

46 — Pag. 36, lin. 29: 10 Patres volunt ut dicatur « ... homo plerum-

que non pervenit » et 18 Patres petunt ut legatur « homo vix
pervenit », nam textus, ut sonat, non est verus: affirmat absolu-
tam impossibilitatem respondendi vocationi suae in adversis
vitae condicionibus. Iidem 10 Patres proponunt ut dicatur in
linn. 31-32: «Saepe saepius humana ..-.»; 1 Pater suggerit
«... humana libertas saepe debilior fit», expungendo «et quasi
extinguitur ».

R. — Admittitur vix pro lin. 29 et saepe pro lin. 32; omittatur «et
quasi extinguitur » in lin. 32.

418

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 201 ] 47 — Pag. 36, lin. 40: 1 Pater, sub regimine marxistico insudans,

optat ut legatur: «... quam maxima in vera libertate...»; alius
ex eadem condicione, proponit: «... rerum publicarum re alit er
et libere (vel: in libertate) particeps fit».

R. — Legatur in lin. 40 «... maxima civium in vera libertate rerum
publicarum ... ».

48 — Pag. 37, linn. 3-5: Duo Patres rogant ut lineae deleantur;
sunt enim grandiloqua et inflata verba. Futura humanitatis sors
reponatur in manibus Dei et non «in manibus illorum qui».

R. — Maneat textus, qui non est exclusivus. Cf. additionem iuxta
Modum n. 45.

AD NUM. 32 [Verbum Incarnatum et solidarietas humana ]

49 — Unus Pater petit ut totus numerus deleatur. Alius vult ut in

lin, 8 loco singulatim dicatur singilatim.

R. — Numerus est approbatus a Congregatione Generali; « singula-
tim » est ex Const. Dogm. Lumen Gentium.

50 — Pag. 37, linn. 11-12: Unus Pater rogat ut dicatur «inde a

tempore abrahamitico historiae salutis » nam vocatio Abrahae
non potest vocari « initium » historiae salutis. Alius rogat ut
tota phrasis «Inde... gentis» deleatur, nam nihil adderet et
confusionem afferret. 3 Patres suggerunt ut loco « gens », qui
sensum ethicum habet, dicatur familia vel communitas; unus
proponit populi sui.

[202] R* — Admittitur tantum ut in lin. 12 legatur «membra cuiusdam
communitatis ».

51 — Pag. 37, linn. 15-23: 10 Patres suggerunt ut post «et» addatur

« transfigurata consumma bitur » ut melius appareat illa novi-
tas mundi quam consummatio futura afferet.

Unus Pater petit ut tota alinea in fine ponatur, quia tam-
quam interruptio apparet doctrinae expositae in hoc numero;
et petit ut verbum « quae » in lin. 15 deleatur et tota phrasis
a lin. 18 ad 20 sic mutetur: «Communissimas res sociales com-
memorando et locutiones figurasque vitae plane quotidianae
adhibendo, Patris amorem hominumque eximiam vocationem
revelavit». Ratio: propter constructionem huius alineae. Unus
Pater proponit pro lin. 16: «Ipsum enim Verbum incarnatum,
quamvis afferret Regnum quod non est huius mundi, insuper
humanae ... ».

R. — Modi non admittuntur, quia non videntur necessarii.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

419

52 — Pag. 37, lin. 22: loco «subditus» dicatur se subiiciens (1 Pa- [202]
ter) vel voluntarie subditus (alius Pater) vel volenter (1 Pa-
ter). Unus Pater proponit omissionem huius incisi («legibus
suae patriae subditus »), quia Christus non in omnibus legibus
subditus erat (cf. Mt. 12, 1; Mc. 3, 1).

R. — Legatur «voluntarie subditus».

33 — Pag. 37, lin. 23 addatur: «Immo Ipse usque ad mortem sese
pro omnibus obtulit , omnium Redemptor. “Maiorem hac di-
lectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis
suis {Io. 15, 13)”. Factum enim primordiale solidarietatis Christi
non est aliud quam passio et mors Christi (3 Patres). Alius Pater
proponit sequentem additionem in eodem sensu: «Sed praeser-
tim, in imo profundi mortis et humanae miseriae descendere vo-
luit quando Christus exinanivit semetipsum , factus oboediens
usque ad mortem crucis et quando, exaltatus a terra, omnes traxit
ad Seipsum et per ipsum ad gloriam V atris».

R. — Admittitur primus Modus, sed addatur in lin. 26 (non 23),
post verbum «essent».

54 — Pag. 37, linn. 25-26: Post verba «se gererent» sic dicatur: «In

sua oratione rogavit ut omnes discipuli sui “unum” essent»

(1 Pater).

R. — Admittitur.

55 — Pag. 37, lin. 31: 19 Patres proponunt ut ponatur: «in Cor- [203]

pore scilicet suo, quod est Ecclesia », claritatis causa.

R. — Admittitur.

56 — Pag. 37, lin. 36: Scribatur in caelesti Ierusalem post «dilecta»

(1 Pater); unanimiter post «perfectum» (9 Patres); linn. 34-36
deleantur, iuxta votum unius Patris, qui etiam optaret omis-
sionem totius numeri 32, quia confusionem faceret inter socia-
lem unionem temporalem et populorum Dei.

R. — Modi non admittuntur, quia non necessarii. Non conceditur
ratio ultimi Modi.

420

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[204] Caput III

DE HUMANA NAVITATE IN UNIVERSO MUNDO

Exitus suffragationum de Capite III
(die 16 novembris 1965)

Suffr. IX, par. 33-36

Praes, votantes . 2.216

Placet . 2.173

Non placet . 33

- Vota nulla 10

Suffr. X, par. 37-39

Votantes . . 2.227

Placet 2.169

Non placet ......... 45

Vota nulla . 13

Suffr. XI, de integro Capite

Votantes . . . . . . . . . . 2.223

Placet . . . . . .... . . 1.727

Non placet 25

Placet iuxta modum . . . . . . . 467

Vota nulla . ... .... . 4

Integrum ergo caput, cum omnibus suis partibus, a Congregatione
Generali approbatum est. Omnes Modi a Patribus introducti praevie
ordinati et examinati sunt a Subcommissione competenti.

Ipsa Commissio plenaria Mixta statuit sequentes responsiones.

Modi generales

1 — Patres sexdecim dicunt caput insufficiens, quia non est bene
ordinatum, et quia non satis loquitur de hominis navitate « spi-
rituali». Unus vult caput abbreviari. Alius observat illud labo-
rare irrealismo idealistico.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

421

R. — De ordine capitis, cf. Relationem, pag. 49. Ibidem statuitur, [204]
intentionem eius esse, ut agatur de navitate praesertim externa.

In hac re delineat ideale, quod christianus prosequi debet. Ab- [205]
breviatio fieri iam non licet.

AD NUM. 33 [ Ponitur problema\

2 — a) Pag. 42, linn. 3-4: Septemdecim Patres existimant verba
«suum dominium in universam pene naturam dilatavit » esse
exaggerata, et forsitan in futuro ridicula apparere. Patres 45
proponunt: « suum dominium in universam pene naturam ita
dilatat, eam profunde scrutetur et transformet». Ratio est,
quia ita exprimitur continuus progressus et significatur id quod
scientiam et technicam hodiernam maxime characterizat. Duo
Patres volunt, iam hic poni materiam linn. 6-9, hoc modo:
«dilatavit ac continuo dilatat, ita ut adiuvantibus imprimis
auctis inter omnes nationes multimodi commercii mediis, fami-
lia humana... agnosce/ atque constituat ».

b ) Pag. 42, linn. 4-6: Iidem 45 Patres, loco « ita ut ... procu-
ret », proponunt: « Quo fit ut multa bona, quae olim maxima
ex parte a viribus supernis exspectabat, salutem corporis ac
mentis, fecunditatem familiae ac gregis, pacem tranquillam, iam
propria industria, sibi procur are speret, ita ut progressus scien-
tifcus ac technicus (vel: humanus) non paucis videatur efficere,
ut influxus divinus semper longinquius recedat». Quibus acce-
dunt duo Patres citati, qui proponunt: « Quo fit, ut multa bona,
quae olim a viribus supernis imprimis exspectabat, iam propria
industria sibi procur are speret». Unus, linn. 5-6, proponit:
«...a sola natura..., hodie sibi etiam propria industria, etc. ».
Novem Patres, lin. 6, proponunt: « ...ptocutare possit ».

R. — a) Eo ipso, quod illud dominium continuo dilatari dicitur, signi-
ficatur illud esse imperfectum. De transformatione mundi supra
iam satis dictum est (num. 5). Revera idea linn. 6-9 expressa
videtur arctius coniungi posse; vide ad 3.

b) Admittenda videtur substitutio «a viribus supernis im-
primis» pro «a natura». Pro religiositate primitiva enim cha-
racteristicum erat, non tam quod a natura, sed quod a viribus
suprahumanis sive a natura plus minusve magice vel religiose
concepta haec bona imprimis exspectabat. Exempla allata sen-
tentiam nimis aggravant. Ideam de « longinquitate » Dei, quae
nova est, introducere iam non licet.

422

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[205] 3 — Pag. 42 , linn. 6-9: Dicti Patres 45 putant haec delenda esse, quia

non bene cohaerent cum reliquis. Septemdecim iam citati existi-
mant, hic haberi quemdam despectum generationum anteriorum,

[206] quae iam credebant humanitatem esse unam. Ut iam dictum est,
duo volunt hanc ideam immediate iungi cum lin. 4 et lin. 6 pro-
ponunt: « multimodi commercii », quia etiam commercium idea-
rum, oeconomicum, politicum, turismi, etc. multa contribuunt.
Unus, lin. 8, mavult «communitatem », quia «societas» potius
significat aliquid iuridice determinatum. Unus, ibid., mavult:
« ...sese agnoscit atque consti tuere non desistit, quin etc.».

R. - — Idea iam deleri non licet, sed cohaerentia eius potest clarius appa-
rere. In textu non praecise agitur de unitate per fidem agnita, sed
per media communicationis realizata. Reliqua admittenda vi-
dentur.

Scribi ergo posse videtur, linn. 4-9: « ...dilatavit ac continuo
dilatat, et adiuvantibus imprimis auctis inter nationes multimodi
commercii mediis, familia humana paulatim tamquam unam in
universo mundo communitatem sese agnosc it atque constituit.
Quo fit, ut multa bona, quae olim a supernis viribus praesertbn
exspectabat, hodie iam propria industria sibi procuret ».

4 — Pag. 42, linn. 10-14: Unus Pater vult pro quaestionibus,

linn. 11-14, substituere simpliciores: « Quemnam valorem ille ni-
sus coram fide habet? Quidnam homini ita laboranti Evangelium
affert »? Alius vult, quaestionem alteram primo loco poni, utpote
magis fundamentalem. Alius observat, in quaestionibus directis
adhibendum non esse formam coniunctivam. Sexdecim Patres in
verbo « divitiis », lin. 12 , saporem materialisticum detegunt. Tre-
decim alii proponunt pro «divitiis» scribi «rebus».

R. — Quaestiones substituere iam non convenit, immo secundum ordi-
nem Concilii iam non licet. Reliquis emendationibus videtur as-
sentiendum, ita ut scribatur, linn. 11-14: «...interrogationes.
Quisnam est illius operositatis sensus et valor? Quomodo omnibus
his rebus utendum est? Ad quem finem ... tendunt? ».

5 — Pag. 42, linn. 14-17: Unus Pater monet, in inchoando dialogo

locutionem modestiorem convenire quam « Ecclesia responsa
possidet », Patres 46 volunt hanc sententiam omitti, utpote ite-
rata iterans; vel saltem deleri sententiam linn. 14-15: «quae
responsa ... possidet, quin ... in promptu habeant». Huic ulti-
mae petitioni tres accedunt.

Plures proponunt formulas diversas. Patres 247: «Ad quae-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

423

stiones fundamentales de usu bonorum creatorum de valore [206]
et fine vitae et aliis similibus Ecclesia, lumine revelationis edocta ,
habet responsiones perpetuo validas, et infallibili certitudine su-
periora principia ad vitam moralem hominis applicat. De quae-
tionibus ordinis oeconomici et technici autem, principia mora- [207]
lia docet, quin ad solutiones temporales deveniat. Illa autem
principia cum humana peritia coniungem, iter humanum illu-
mina/ luce divina simul et humana ».

Unus proponit: «Ecclesia, quae principia solutionum univer-
saliora possidet, quin tamen semper de singulis quaestionibus
responsa prorsus particularia in promptu statim habeat, etc. ».

Alius: «Ecclesia, quae solummodo responsa universaliora prae-
bere potest , quin etc.». Duo: «Ecclesia, quae de rebus mora-
libus responsa habet perpetuo valida , quin etc. ». Duo propo-
nunt, lin. 15: «...singulis quaestionibus, moralibus exceptis,
omnia, etc.». Alius, ibid. : «...singuli quaestionibus technicis
omnia etc. ».

Formulam breviorem proponit unus Pater: « Ecclesia, quam-
vis de quaestionibus particularibus iudicandis aliquando dubi-
tat, tamen responsa universaliora possidet, ideoque lumen, etc. ».

Alius: « Ecclesia, quae depositum verbi Dei ubi responsa uni-
versaliora inveniuntur custodit, quin de singulis quaestionibus
omnia (...) habeat etc.». Alius: «Ecclesia quae ultima responsa
tenet, lumen revelationis cum omnium peritia coniungere cupit,
ut ad particularia extendantur, et sic iter illuminetur, quo ho-
mines ad illorum etiam fnem divinum perveniant ». Unus,
linn. 15-16: «...habeat, lum me revelationis hominum peritia
adiuvare desiderat etc. ».

Sententiam prorsus omittere iam non licet. Ex altera parte ante
oculos habeatur, quod de auctoritate Magisterii ex professo trac-
tat cap. IV. Ad diversas formulas propositas observandum est,
in hoc capite agi de provincia rerum « mixtarum », ubi nitide di-
stingui non semper possunt aspectus «moralis» et «technicus».

Neque opponenda sunt generalia et particularia, quasi Ecclesia
non possit etiam de particularibus ferre iudicium.

Proponitur haec formula, ex diversis emendationibus conflata:
«Ecclesia, quae depositum verbi Dei custodit, ex quo principia
solutionum in ordine religioso et morali hauriuntur, quin sem-
per de singulis quaestionibus responsum in promptn habeat, lu-
men revelationis cum omnium peritia coniungere cupit, ut iter
illuminetur etc. ».

424

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 207 ] AD NUM. 34 [De v alor e humanae navitatis]

6 — Pag. 42, linn. 18-22: Patres 18 proponunt formulam simplicio-

rem: « Cadimus hominum navit atem individua/^ et collec-
ti vam, seu ingen tem conatuum summam, quibus homines decursu

[ 208 ] saeculorum suae vitae condiciones in melius mutare satagunt, Dei
voluntati respondere». Omittunt «in seipsa considerata et recte
ducta », quia haec ultima verba videntur respicere rectitudinem
moralem. Alii quinque observant in textu fieri illegitimum trans-
itum a navitate in genere considerata ad conamina concreta, quae
non semper voluntati Dei respondent; proponunt, linn. 20-21:
«...collectiva (...), qua homines (...) suae vitae condiciones mu-
tare conantur, etc. ».

R. — Constructio revera allevianda, sed vitandum initium « credimus ».
Revera hic agitur de bonitate ontologica illius conaminis in genere
dum de singulis actibus agitur in paragrapho sequenti, et de boni-
tate morali in num. 35-36. Ut hoc clarius appareat, lin. 22, pro
« voluntati » scribatur: « proposito ».

Proponitur ita scribere: «Hoc credentibus ratum est, navi-
tatem humamz m indi vidualem et collectiva, seu ingens illud
conamen, quo homines decursu saeculorum suae vitae condiciones
in melius mutare satagunt, in seipso consideratum, Dei propo-
sito respondere ».

7 — Pag. 42, linn. 24-27: Patres 194 proponunt aliam formulam:

«...Deum omnium Creatorem agnoscens, ei serviet per usum
creaturarum secundum legem Dei ad finem naturalem et super-
naturalem ad quem creatus est\ seipsum ac rerum universitatem
ad Ipsum tcicrens, res omnes, per hominem Deo suhicien-
tur, etc.». Ratio indicatur, quod Deus non glorificatur nisi per
illud dominium hominis, quo finis supernaturalis obtinetur.
Quattuor Patres, lin. 24, post verbum « subiciens » insertionem
proponunt: «fines non tantum immediatos et proprios attin-
gens, sed etiam fines vere humanos cum illis ah intrinseco con-
nexos, servato eorum ordine hierarchico, mundum, etc. ». Duo
Patres, lin. 25, post «universitatem» inseri optant: «secundum
finem super naturalem a Deo determinatum, ad Ipsum, etc.».
Unus, linea 26, proponit: « ... subiectis, homine autem Deo,
admirabile etc. ». Similiter alii novem: « ...subiectis homini qui
Deo suhiectus est, admirabile etc. ».

R. — Elaborationes de fine naturali et supernaturali constituerent addi-
tionem substantialem ad textum. Ceteroquin hic agitur de rebus

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

425

homini subiciendis, dum de Deo serviendo agit paragraphus se-
quens et nn. 36-37. De lege et de ordine valorum hierarchico
n. 33. In lin. 26 retinendum est paradoxum Psalmi de glorifica-
tione Dei per subiectionem rerum sub homine; ideoque inseri hic
non convenit subiectio hominis sub Deo, quae hic sufficienter ex-
primitur per verbum «referret»; nexus inter hoc «referre» et
subiectionem rerum magis apparet, si post « referret » non scri-
bitur semicolon, sed virgula, «... referre^ ita ut...».

8 — Pag. 42, linn. 28-33: Patres 14 malunt primam sententiam

«Hoc ... respicit» in linea 33 poni. Unus Pater, lin. 33, vult
inseri: «adimplendum aliquo modo personali etc.».

R. — Convenit ordinem retinere, ut opera cotidiana immediate iun-
gantur cum gloria Dei; quapropter sententia incipiat: « Quod
etiam ... respicit. Viri namque et mulieres etc.». Insertio « ali-
quo modo » est superflua, quia res per se patet.

9 — a) Pag. 42, lin. 32, pag. 43, lin. 7: Patres 16 volunt hic aliquid

dici de periculo superbiae. Formulas non proponunt.

b) Linn. 34-33: Patres 37 volunt deleri verba: «ut quidam asse-
verare non desinunt », in quibus sentiunt tonum aliquantulum
polemicum.

c ) Pag. 43, lin. 1: Septem Patres volunt post «victorias» addi:
« recte sumptas ».

R. — a) De periculo progressui inhaerenti, num. 37.

b ) Admittenda videtur omissio verborum, quae vere necessaria
non sunt, cum ex ipso responso pateat existere hunc errorem.

c) Quomodo victoriae intelligendae sint, exponitur num. 33.

10 — a) Pag. 43, linn. 3-4: Patres 17 proponunt: « responsabilitas,
sive singul orum sive communitatum, etc. », ut vitetur expressio
« responsabilitas collectiva » .

b) Pag. 43, linn. 4-7: Unus proponit ut simplicius dicatur; « Unde
apparet (...) christia^o nuntio homines ab extruendo mundo non
averA, nec ... impelli, sed potius ... obstringi». Affirmatio atte-
nuanda est, ne Evangelium ad extruendum mundum reduci vi-
deatur.

c) Pag. 43, linn. 4-7: Sex Patres, loco «ab extruendo mundo»,
quod eis exaggeratum videtur, scribere volunt: « a suo opere
in mundo, etc. ».

d) Pag. 43, lin. 7: Duodecim Patres volunt scribere: «arctius
obstringantur », quod casu excidisse videtur.

[ 208 ]

[ 209 ]

426 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[209] e ) Pag. 43, lin. 7: Unus post « obstringantur » vult addi: « simul
ac obligatio quidem annuntiandi Christum eo magis urgetur».

R. — Admittendae videntur emendationes a, b et d.

c ) Formula currens in modo loquendi hodierno, a nemine male
intelligetur; eius sensus in toto capite evolvitur (ex. gr. num. 33,
lin. 3; num. 34, lin. 21).

e) Verum, sed non huius loci.

[210] Scribatur ergo: « ...responsabilitas, sive singul orum sive com-
munitatum, extenditur. Unde apparet christia^o nuntio homines
ab exstruendo mundo non averti, nec ad bonum sui similium
negligendum imp dii, sed potius officio haec operandi arctius
obstringi ».

AD NUM. 35 [ De humana navitate ordinanda~\.

11 — a) Pag. 43, linn. 8-9: Unus vult haec omitti, quia idem praegnan-

tius dicitur lin. 10. Quindecim observant «significationem tra-
here » non sonare latinum.

b) Pag. 43, lin. 10: Unus vult: « ad hominem proxime ordinatur ».
R. — a) Admittitur.

b) Hic agitur de ordinatione ad hominem. De ordinatione ad
Deum iam num. 34, et iterum num. 36 et 37.

Incipiat ergo numerus, linn. 8-10: «(De humana navitate
ordinanda) Humana vero navitas, sicut ex homine etc. ».

12 — Pag. 43, lin. 14: Septem Patres post «divitiae» proponunt ad-

ditionem: « cum homo ipse sit finis et ratio mundi ab eo exstruc-
ti ; semper ergo magis etc. ».

R. — Iam dictum in lin. 10, et passim.

13 — Pag. 43, lin. 16: Patres sexdecim volunt, ut verba «firmiorem-

que amicitiam » deleantur, vel illis substituatur: « humanior em-
que ordinationem », quia fraternitas iam sufficienter includit ami-
citiam, et quia ordinatio conviventiae est inter praecipua elemen-
ta progressus humani. Unus, lin. 17, vult restitui «necessit udi-
nibus». Alius, latinitatis gratia, vult lin. 18: «Hi enim progres-
sus etc. ».

R. — Admittuntur emendationes, ita ut scribatur, linn. 16-18: «... fra-
ternitatem, humanioremque ordinationem in socialibus necessi-
tudinibus obtinendam, agunt, plus quam progressus technici va-
lent. Hi enim progressus etc.».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

427

14 — Pag. 43, linn. 21-24: Patres sexdecim proponunt ordinis inver- [210]
sionem. «Unde haec est prima (vel: universalis ) humanae na-
vitatis norma, quod cum genuino humani generis bono congruat,
et homini ... impletionem permittat, iuxta consilium et volunta-
tem divinam ». Ratio est, quod norma actionum in recto est
enuntianda; et quidem prius norma magis proxima, deinde di-
vina. Unus observat, lin. 22, latinitatem exigere: «... eius vo- [ 211 ]
cationi » .

R. — Placet norma agendi, de qua hic agitur, in recto enuntiari; sed
mentio consilii divini obtineat locum magis eminentem. Non
autem admittantur verba « prima » vel « universalis », quae
disputationes suscitabunt. « Suae » videtur stare posse; sed vi-
deant latinistae.

Scribatur ergo, linn. 21-24: «Unde haec est humanae navi-
tatis norma, quod iuxta consilium et voluntatem divinam cum...
congruat, et homini... impletionem permittat».

AD NUM. 36 [De iusta rerum terrenarum autonomia~\

15 a — Pag. 43, linn. 25-28: Patres 46 in his sententiis inveniunt sa-
porem polemicum, et proponunt ut Numerus ita inchoetur:

« Haec ad hominem ultimatimque ad Deum ordinatio rerum
terrenarum legitimam autonomiam non destruit, si illam auto-
nomiam intelligimus etc. Unus proponit, linn. 27-28: «... auto-
nomiam hominum vel societatum vel scientiarum impediatur».

Ratio: positio verbi scientiae est anomala, scilicet inter dua
verba societatem indicantia; « res publica » sufficienter signi-
ficatur per « societatum » .

15 b — Pag. 43, linn. 30-31: Patres 46 proponunt insertiones: « ... pro-
priis legibus valoribusque gaudere, ab homine gradatim digno-
scendis, adhibendis et ordinandis, eamdem exigere etc. ». Nam
non agitur de solis legibus, sed et de valoribus propriis realita-
tis profanae; hae leges et valores non solum sunt dignoscenda
et sequenda, sed etiam in usum hominum adhibenda et coordi-
nanda.

R. — a) Tonus polemicus oriri videtur praesertim ex repetitione,
quae vitari poterit; sed formula proposita est nimis ieiuna. Al-
tera observatio videtur iusta.

b) Propositio libenter admittitur.

Scribatur ergo, linn. 25-31: «Multi tamen coaevi nostri ti-
mere videntur, ne ex arcti ore humanae navitatA et religionis

428

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[211]

coniunct ione autonomia hominum vel societatum vel scientk-
rum impediatur.

[212] 16 — Pag. 43, lin. 33: Duodecim Patres, post « congruit » additionem

proponunt: « quia est conditio participationis in opere creatio-
nis et sic quaevis interpretatio magica mundi evacuatur ». Ob-
servant, exclusionem conceptionis magicae magni momenti esse
praesertim apud populos progredientes.

R. — Quod sit conditio participationis non videtur tam firmiter affir-
mandum. Relationem inter autonomiam et desacralisationem
libenter admittimus, sed res est nimis complicata quam ut hic
paucis verbis posset exprimi; de ea iam aliquid in num. 7, pag. 12,
linn. 18-21.

17 — Pag. 43, linn. 36-38: Viginti Patres proponunt: « ... disciplinis,
modo vere scientifico exculta, limites proprios observans et erga
personarum dignitatem reverentiam adhibens, numquam fidei
vel morali ordini revera adversabitur etc. ». Rationes: mentio fiat
de limitibus singularum scientiarum; norma moralis concrete
enuntietur, scii, dignitas personae; conflictus non ex sola opposi-
tione ad fidem oriuntur, sed etiam ad ordinem moralem. Unus,
lin. 38, loco «res profanae » proponit: «res temporales », quia
vox « profanum » videtur vitanda, cum faveat interpretationi
non-sacrali aliquarum rerum.

R. — Admittitur «modo» pro «more». Reliqua non admittuntur,
quia textus impressus clarior est, et « limites » iam innuuntur
in « modo vere scientifico », « normae morales » autem continent
reverentiam erga veritatem et erga personam. Stare hic potest
«profanae», cum res habeant profanitatem legitimam.

17 bls — Pag. 43, lin. 40: Unus Pater proponit: «... conatur, ultima-
tim duci potest ad Deum cognoscendum, qui res omnes etc.».
Ratio indicatur: ex eo quod Deus est Creator, non sequitur
. Eum praesentem esse in nostra rerum cognitione.

R. — Forte Pater non intellexit hic non agi de cognitione Dei, sed de
scientia ut dono Dei. Ut hoc clarius fiat, omittatur virgula post
«animo» in lin. 39, et scribatur lin. 40: «... quasi manu Dei
ducitur qui etc. ».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

429

18 — a) Pag. 43, lin. 41 - pag. 44, lin. 2: Duo Patres volunt hanc [212]

sententiam omnino omitti, quia exprimeret complexum inferio-
ritatis. Tres petunt, ut linn. 42-43 deleantur verba «qui ali-
quando inter christianos ipsos non defuerunt». Alius optat, ut
hic merita Ecclesiae erga scientias ex:tollantur; textum non pro-
ponit.

b) Lin. 42: Unus, post « indagatione » vult inseri: « vel a vera [213]
fide christiana alienos etc. », ut responsabilitas distribuatur.

c ) Linn. 41 ss.: proponit aliam formulam: « ... habitus ( ), qui
aliquando inter christianos ipsos, oh non satis perspectam legi-
timam scientiae autonomiam, non defuerunt et... inter se op-
positas censerent » .

Ratio est, quod conflictus potius orti sunt ex neglecta auto-
nomia, quam ex defectu indagationis scientificae. Idem vult
supprimi Notulam 7.

R. — a) Omissio sententiae vel etiam confessionis defectuum etiam
cristianorum constitueret mutationem substantialem.

b ) Additio non placet, quia auctores horum conflictuum vi-
detur accusare de ignorantia fidei.

c) Observatio iusta. Sed notula, post amplam disceptationem
admissa, remaneat.

Scribatur ergo, linn. 41-42: «... habitus, qui aliquando in-
ter christianos ipsos, ob non satis perspectam legitimam scien-
tiae autonomiam, non defuerunt etc. », et pag. 44, lin. 1: «... in-
ter se opponi censerent».

19 — Pag. 44, lin. 5: Septem Patres, post «referat» volunt addi: «et

etiam ut per eas semetipsum a Deo avertat, nemo est qui Deum
cognoscens non sentit etc. ».

Ratio indicatur: Parvi momenti esset quod res ad Creatorem
homo non referret, si ipse se a Deo non averteret.

Alius Pater, eodem loco, vult addi: «non referat neque ad
legem moralem, nemo etc. ».

Nam potest sufficere, quod quis se referens ad legem mora-
lem, implicite se referat ad Deum.

R. — Prima additio, quae sententiam valde aggravaret, non videtur
admittenda, quia aversio a Deo fit per actum quo homo bonis
finitis inhaeret ut absolutis, id est sine referentia ad Deum.

Altera observatio est iusta; sed non huius loci est de explicita
et implicita referentia ad Deum agere.

430

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[213] I 9 bis — Pag, 44 } hn. 8: Unus pater, post «audierunt» inseri petit:

«Caeli enarrant foriam Dei».

Lin. 9: Alius Pater, post «obscuratur» vult addi: «Chri-
stiani vero sciunt omnia ad Christum esse referenda , ut per
Ipsum ad Deum adducantur » .

Ubi enim de autonomia non-absoluta rerum sermo est, innui
debet earum relatio ad Christum et Ecclesiam.

[214] R. — Citatio nimis abrupta textui male consonaret.

Quoad locum Christi in hac oeconomia, ample sermo est in
nn. 37-38; immo n. 37 concluditur citatione Pauli, quae idem
dicit ac textus propositus.

AD NUM. 37 [De humana navitate a peccato corrupta ]

20 — Pag. 44, lin. 10: Unus Pater, loco «Sacrae Scripturae», scri-

bere vult: « Divina vero Revelatio », quia de hac re non solum
Sacra Scriptura, sed tota Revelatio loquitur.

R. — Verum est, sed textus expresse ad S. Scripturam se refert.

21 — Pag. 44, linn. 12-16: plura petuntur:

a) 15 Patres volunt ut scribatur: « ... bonum est, magnam
etiam tentationem magnumque abusum periculum secumferre,
ita ut ordine valorum turbato et malo cum bono permixto, singuli
homines ac coetus solummodo quae propria sunt considerent,
non vero aliorum. Quo fit ut mundus ... ». Prius de possibilitate
abusuum sermo fieri debet, et postea de effectibus immediatis.
Insuper, sic vitaretur impressio, quasi calamitates ex arbitraria
Dei vindicta profluere.

b ) Alius Pater, lin. 15 vult ut deleatur nota 8 quia non est
ad rem, ut apparet ex Rhii. 2, 4.

c) 1 Pater, linn. 16-17, suggerit ut verba «Dum aucta hu-
manitatis potentia iam ipsum genus humanum destruere mina-
tur » sic legantur: « Sed ut aucta hominum potentia ipsum ge-
nus humanum destruere minetur » latinitatis causa.

R. — a) Modus partim accipitur. Textus sic legatur: «... bonum est,
magnam tamen tentationem secumferre : ordine enim valorum
turbato ... non vero aliorum. Quo fit ut ... ».

b) Deleatur referentia

c) Potest stare textus.

22 — Pag. 44, linn. 18-28, plura petuntur:

a) Duo Patres petunt, lin. 18, ut auferantur verba: «et

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

431

omnia quae in ea continentur», quia repetitio praecedentium [214]
verborum.

b) 203 Patres, linn. 18-21, volunt ut ubi dicitur: «Uni-
versa enim hominum historia», dicatur: «Teste hominum hi-
storia, homines in ardua colluctatione inveniuntur inter bonum
et malum, inter Deum et Malignum, quae in peccato Angelorum
coepta, per peccatum Protoparentum in mundum intravit et ad
omnes homines per peccatum originale pervenit, et usque ad ul- [215]
timum diem, dicente Domino, perseverabit. In hac pugna, homo

ut bono adhaereat iugiter certare tenetur». Ratio est: textus vi-
detur considerare peccatum ad modum cataclysmi cosmici, non ad
modum actus moralis, contra legem moralem. Homo, dum
vivit, ad plenam internam unitatem numquam pervenire potest,
quia sequelae peccati originalis semper ei adhaerebunt.

4 Patres solummodo proponunt ut post verba « Ab origine »
lin. 20 haec adiciantur: «Per protoparentum peccatum », ita
ut semel saltem recenseatur peccatum originale sine quo nec
mala mundi nec redemptio explicari possent.

c) Unus Pater, linn. 18-23, petit ut loco: «Universa enim hi-
storia... in arduam colluctationem inter... assumuntur, quae...
in seipso unitatem obtinere valet », dicatur: « Universam enim
historiam et omnia quae in ea continentur, ardua colluctatio
pervadit, quae est inter lumen et tenebras, bonum et malum,

Deum et Malignum, quaeque inde ab origine generis humani in-
cepta usque ad ultimum diem, testante verbo Domini, persevera-
bit. In hanc pugnam insertus, homo ut bono adhaereat iugiter
certare tenetur, nec sine magnis laboribus victor evadere valet».

Ratio est: Verbum « assumuntur » minus congrue adhiberi vi-
detur, cum facile aliquis quaerat: a quonam «assumuntur».

Insuper verba: « in seipso unitatem obtinere », imaginem, quae
tenorem totius alineae pervadit, derelinquunt et novam imagi-
nem inducunt, quae non adeo conceptui « pugnae », sed potius
«scissionis» respondet. E contra 3 Patres, lin. 19, petunt ut
simplicius dicatur: « in arduam colluctationem contra Malignum
assumuntur». Quia eadem est ratio sicut pro num. 13, pag. 20,
linn. 18-31, scilicet ut videtur dramatisatio non conveniens huic
documento, atque vitetur omnis species dualismi quasi Deus et
diabolus adversarii aequales essent.

d) Unus Pater, lin. 20, vult ut verbum «malignus» littera
minuscula semper scribatur. Non agitur enim de nomine pro-
prio cuiusdam personae. Alius Pater vult ut deleantur verba:

432

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[215] «inter Deum et Malignum», quia sonat ut quaedam pugna in-
ter Dominum et diabolum, quod est puerile. Tres autem Patres
petunt ut loco: « inter Deum et Malignum » legatur « inter cae-
lestia et pravissimas tentationes », quia « Malignum », ab ho-
minibus huius mundi hodierni non potest intelligi. 15 Patres
suggerunt ut dicatur: « Inter Deum et potentias tenebrarum »,
delendo « inter Deum et tenebras », vel deleatur: « inter Deum
et Malignum». Ratio est: Male sonat oppositio inter Deum et
Malignum. Sapit manichaeismum. Deus est unus. «Malignus»
non est unus, sed turba confusa et obscura.

[216] e) Tres Patres proponunt, linn. 22-23, ut sic dicatur: «... nec
sine gratia Dei et magnis laboribus ... », quia uti patet certamen
et labores sine gratia non sufficiunt.

/) Unus Pater, lin. 26, petit ut post verba « non potest, ta-
men » inserantur verba: «sibi temperare », latinitatis causa.

R. — a) Modus accipitur.

b ), c ) et d) Omnibus perpensis et ut tollatur repetitio cum
linn. 29-31, n. 13, cap. I, legatur: «Universaw enim homi-
num historiae ardua colluctatio contra potestates tenebrarum
pervadit, quae inde ab origine mundi incepta, usque ad ultimum
diem, dicente Domino 9 perseverabit. In hanc pugnam insertus
homo ut bono adhaereat iugiter certare debet, nec sine magnis
laboribus ... ».

e) Modus partim accipitur. Lin. 23 habeat: « laboribus, Dei
gratia adiuvante, in seipso unitatem obtinere valet » .

/) Non melius videtur.

23 — Pag. 44, linn. 27-28: 13 Patres rogant ut scribatur: «illo scilicet

spiritu vanitatis et malitiae imbuto, qui humanam navitatem, ad
hominis et Dei ordinatione m ... ». Quia non potest explicari
« saeculum », quasi solummodo esset spiritus; sed est mundus
etiam externus, spiritu imbutus. Insuper, convenit prius nomi-
nare hominem mediante quo navitas ordinatur ad Deum.

R. — Modus non admittitur, quia verbum «saeculum» sat explicatur
in linn. 28-29 de transformatione structurarum humanarum ab
illo spiritu qui facit eas instrumenta peccati.

24 — Pag. 44, linn. 30 ss.: Unus Pater postulat ut melius scribatur:

« Si quis ergo quaerit qua ratione miseria illa superari poterit,
( ) christiani necessitatem profit zntur poenitentiam agendi pro
peccato, et gratuitam remissionem Dei implorando, qui Vilium
suum unigenitum pro nobis omnibus crucem subire iussit. Sic

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 433

omnes hominis navitates, ( ) quae per superbiam et inordinatum [216]
sui ipsius amorem cotidie in discrimine versantur, in Christo pu-
rificari et ad perfectionem deduci possunt ». Ratio est: navitates
hominis non progressu evolutivo sine cruce Christi ad perfectio-
nem deduci possunt. 12 autem Patres volunt ut scribatur sim-
plicius et ordine paululum mutato: « Si quis ergo^quaerit, qua
ratione miseria illa superari poterit, christiani profitentur , omnes

1 hominis navitates, quae per superbiam et inordinatos sui ipsius

amores cotidie in discrimine versantur, in Christo purificari et
ad perfectionem deduci posse. A Christo enim...». Ratio est:
constructio evadit simplicior. Ne dicatur etiam quod purificatio
navitatum per Christum versatur in discrimine, sed navitates [217]
ipsae. Alia ex parte, unus Pater petit ut, linn. 31-32, dicatur
claritatis causa: «unum omnino necessarium esse, quod super-
bia hominis ... ».

Tres Patres vero desiderant ut scribatur: «Christiano pro-
fiteri unum omnino necessarium-, ut omnes hominis navitates,
quae superbia hominis ac inordinato sui ipsius amore cotidie in
discrimine versantur, in Christo purificentur, et ad suam per-
fectionem adducantur. A Christo enim redemptus et in Spiritu
Sancto nova creatura effectus, homo ipsas res a Deo creatas recte
amare potest». Ratio est: phrasis in constructione priore vix
intelligitur. Addendum esse videtur: «recte» cum homo sic
vel sic creaturas amet, sed amore non bene ordinato. Unus Pater
autem, loco « ut scilicet omnes hominis navitates in Christo pu-
rificentur et ad perfectionem deducantur » scribere vult: « ut
scilicet omnes navitates hominis Christi voluntati conformes ad
perfectionem deducantur». Ratio est: verbum «purificatio»
intelligi posset de aliqua reordinatione navitatis post factum et
non de ipso valore operationis. ;

Unus Pater, lin. 33, postulat ut post verbum «purificentur»
inseratur « roborentur » ut auxilium pro voluntate sauciata hu-
mana explicitetur.

R. — Simplicitatis et claritatis Causa textus sic legatur: « Si quis ergo
quaerit qua ratione miseria illa superari possit, christiani profi-
tentur omnes hominis navitates quae per superbiam et inordi-
natos sui ipsius amores cotidie in discrimine versantur, Christi
cruce et resurrectione purificandas et ad perfectionem deducendas
esse ».

25 — Pag. 44, linn. 34-40: 205 Patres exoptant ut loco «A Christo
enim redemptus ... Christus autem Dei», dicatur: «A Christo

434

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

enim redemptus, et in Spiritu Sancto per baptismum virtute
gratiae regenerationis nova creatura factus , homo ipsas res a Deo
creatas amare potest et debet ut essentialiter bonas. A Deo enim
illas accipit et quasi de manu Dei fluentes respicit et reveretur,
sciens tamen etiam creaturas per peccatum vulneratas esse. Pro
illis Benefactori gratias agens, rebus utens prout ipsius bono tem-
porali et aeterno convenit, in vera paupertate et libertate spiritus,
ad veram illorum possessionem introducitur ( ) secundum verba
Apostoli: « Omnia enim vestra sunt; nos autem Christi, Christus
autem Dei ( 1 Cor. 3, 22-33)». Ratio est: ne concilium videatur
dicere hominem fieri novam creaturam virtute Redemptionis sine
baptismate, et ne videatur docere ascesim non esse necessariam
et homines omnes posse semper uti quibuscumque creaturis.

Unus Pater autem, lin. 35, petit ut verba «intemperantia et
immodicus usus remotis » addantur post « homo ipsas a Deo
creatas amare potest et debet », quia haec ultima videntur nimis
absoluta.

7 Patres volunt ut post «respicit et» lin. 36 addantur verba
« in eis f ruendis Deum reverenter », ut excludatur omnis ambi-
guitas.

R. — Emendationes propositae non concordant cum intentione nu-
meri. Agitur enim de relatione hominis christiani ad res et non de
tota quaestione de regeneratione. Contextus sufficienter respon-
det aliis quaesitis.

26 — Pag. 44, lin. 38: 38 Patres petunt ut scribatur: «utens ac

f ruens, ad veram...» quia fruitio etiam est aspectus essentialis
in habitudine christiani ad res creatas, praesertim ubi agitur de
valoribus humanis.

Alii 3 Patres proponunt ut post verbum « utens » addatur
citatio (cf. 1 Cor. 7, 29-32).

R. — Scribatur, linn. 37-38: «reveretur. Pro illis Benefactori gratias
agens, in paupertate et libertate spiritus, creaturis utens ac
f ruens, in veram possessionem mundi introducitur, tamquam ... ».

AD NUM. 38 [De humana navitate in mysterio paschali ad perfectionem
deducta ].

27 — Pag. 44, lin. 42 - pag. 45, lin. 1: Tres Patres volunt ut loco

« ipsum caro factum est et in hominum terra habitans », dicatur
« quod caro factum est et in terra habitat* it » quia agitur de facto

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

435

praeterito. Alius Pater notat repetitionem eorundem verborum, [218]
pag. 54, lin. 36.

R. — Potest stare textus, quia consecutio temporum praesentem ad-
mittit.

28 — Pag. 45, lin. 2: 5 Patres postulant suppressionem verborum

«assumens et» quia textus citatus ( Eph . 1, 2) non loquitur de
assumente sed tantum de recapitulante. Insuper conceptus « in-
carnationis cosmicae » adhuc disputatur inter theologos.

R. — Modus reiicitur quia idea assumptionis historiae est omnino tra-
ditionalis, biblica et patristica. Nil de incarnatione cosmica hic
dicitur.

29 — Pag. 45, lin. 7: 7 Patres suggerunt ut post verbum «instauran- [219]

di » addatur « non solum non esse inane sed etiam ad Unicum
Necessarium pertinere », quia formula negativa valde insufficiens
videtur. 15 alii volunt ut, lin. 8, scribatur: «... caritatem non
in solis sublimibus rebus sectandam». Ratio est: Textus impres-
sus significat, caritatem in solis ordinariis vitae adiunctis esse
sectandam; ratio est quod his rebus ordinariis opponuntur et
insolita.

R. — a) Emendatio proposita non congruit scopo numeri.

b) Omnibus perpensis lin. 8 sic legatur: «...Simul monet
hanc caritatem non in solis magnis rebus sectandam esse, sed et
imprimis in...».

30 — Pag. 45, linn. 10-12: Plura petuntur: 13 Patres volunt ut

lin. 10 loco «caro et mundus» dicatur: «mundus carnalis »,
quia si mundus sumitur in sensu definito pag. 5, n. 2 expressio
non convenit. Hic agitur de mundo peccati, vel de peccato
mundi, seu de mundo carnali.

2 1 Patres vero animadvertunt quod non tantum « caro et
mundus » crucem imponunt, sed Providentia divina. Unus Pa-
ter, lin. 11, optat ut deleantur verba «pacem et iustitiam sectan-
tium », quia caro et mundus omnibus crucem imponunt. Alius
Pater desiderat ut «in caelis», lin. 12 dicatur «in caelo» sicut
in Mt. 28, 18.

R. — a) non agitur solum de mundo peccati, sed etiam de mundo
simpliciter imperfecto.

b) Videatur in responsione ad Modum praecedentem.

c ) Non admittitur quamvis verum sit. Sed hic agitur de ho-
minibus bonae voluntatis confortandis.

d) Dicatur «in caelo». Unde, Modus accipitur.

43 6 ACTA GGNC. VATICANI II - PERIODUS IV

[219] 31 — Pag. 45, linn .14-15: 10 Patres petunt ut post «operatur» de-

leatur « non solum »; et ut loco « suscitans » dicatur: « susci-
tando illa generosa vota anima/, purifica/ et robori ».

Rationes: ne mere iuxtaponantur «desideria venturi saeculi»
et « generosa vota », sed clarius appareat quod expectatio veri
; ■ saeculi est principium virtutis, puritatis et roboris in actione

humana. ..... '

R. — Stet textus, tamen cum aliqua modificatione. Scribatur: « opera-
tur, non solum venturi saeculi desiderium suscitant, sed eo
ipso illa etiam generosa vota .... ».

[220] 32 — Pag. 45, linn. 17-22: 3 Patres desiderant ut post «dona» adda-

tur « numquam autem contraria» ut melius introducatur pro-
« v: positio sequens. De linea 20: 1 Pater optat ut loco « materiam

regni caelestis » dicatur « materiam domus caelestis » quia in
i.-A.c: a linea 19 sermo est de habitatione. Alius autem Pater vult ut loco
.e:: :: «materiam regni caelestis » dicatur «membra regni caelestis»,
quia phrasis textus nimis rara videtur. Alius petit ut «materiam
regni caelestis » in aliam expressionem immutetur, quasi male
sonans. In lin. 21, 3 Patres suggerunt ut loco «proprio amore
abnegato» dicatur «inordinato sui amore abnegato» ut textus
*-■' fiat clarior. 3 Patres postulant ut in lin. 22 deleantur verba « om-
nibus terrenis viribus in vitam humanam assumptis » quia dant
impressionem quod Parousia et regeneratio fient quando omnes
vires terrenae assumptae fuerint in vita humana.

R. — a) Vox « diversa » sufficienter introducit ad sequentia.

b ) Ditior est expressio «Regni » quam «domus».

c ) Aptior videtur locutio « Materia Regni » quam « membra ».

d) Responsio ad b) et c ) hic etiam valet.

e) Textus est sat clarus in contextu.

/) Ad tollendam difficultatem allatam a collocatione verbi
«quando» in sententia sic legantur linn. 21-22: «omnes tamen
liberat ut proprio amore abnegato, omnibusque terrenis viribus
in vitam humanam assumptis, ad futura se extendant, quando
humanitas ipsa fiet oblatio accepta Deo; u ».

33 — Pag. 45, linn. 23-24: 3 Patres postulant additionem post «Ac-
cepta Deo » nempe « quod quidem valet etiam pro non creden-
tibus qui et ipsi ad vitam divinam vocati sunt ». Ratio: ut con-
gruat textus ad assertionem n. 22, pag. 26, linn. 17-22 et ita
vocatio unica hominis in Deo sublineatur. Alius vero Pater vult
ut loco « humanitas ipsa fiet oblatio accepta Deo » dicatur « hu-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 437,

manitas ipsa oblatio accepta Deo et consors {vel: particeps ) fiet [220]
divinae naturae et felicitatis»., Ratio: finis navitatis humanae
transcendit perfectionem naturae per vocationem ad ordinem su-
pernaturalem. 23 autem Patres desiderant ut post verbum « Deo »
addatur: « Sic, etiam quando fidem suam aperte exprimere ne-
quit, per fidem et caritatem christianus actuositatem suam in
mundo exercendo participat in actione transformatrice Christi,
per Spiritum in universum operando ». Ratio: ut clarius ex-
primatur vinculum inter fidem et humanam navitatem; ut ma-
gis provideatur de casu eorum qui suam fidem aperte expri-
mere nequeunt.

R. — a) Textus est sat clarus. Non restringitur ad solos christianos. [221]

b) Textus S. Pauli sufficit.

c) Iam provisum est in linn. 7 et 8, 19 et 20 eiusdem pag.
et in num. 34, linn. 28-33.

Pag. 45, linn. 24 ss. : 21 Patres suggerunt ut scribatur: «Cuius
spei arrham et ardui itineris viaticum Dominus suis reliquit in
illo sacramento fidei, in quo naturae elementa, ab hominibus
exculta, in Corpus et Sanguinem gloriosa convertuntur, coenam
communionis fraternae et caelestis convivii praelibatione ».
Rationes: Eucharistia non est sola arrha, sed etiam confortat ad
munus perficiendum \ converti est magis traditionalis quam trans-
mutari; coena et praelibatio apponuntur aptius ad Corpus et
Sanguinem.

Modus accipitur cum levi suppressione. Scribatur ergo: «Cuius
spei arrham et itineris viaticum Dominus ... in Corpus et San-
guinem gloriosa convertuntur etc. ».

AD NUM. 39 [Terra nova et caelum novum\

35 — Pag. 45, linn. 28-36: Plura postulantur:

a) Unus Pater censet quod quae dicuntur hic non recte con-
gruunt cum finalitate capitis ubi agitur de activitate humana et
non de terra sub aspectu eschatologico.

b) Alius Pater iudicat quod totus numerus deleri debet quia
tractat de quaestione discussa inter theologos.

c) Tres Patres volunt ut linn. 28-30 dicatur: «Consumman-
dae terrae ac humanitatis ( ) tempus ignoramus. Neque modum
novimus quo universa transformabuntur . Docemur autem uni-
versa dissolvenda esse atque Deum novam habitationem novam-

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

que in qua iustitia habitat terram praeparare (cf. 2 Pt. 3,
10-13)». Ratio est: quidquid sit de genere litterario Scripturae
de finali dissolutione universorum, non possumus tacere illam
doctrinam de quadam morte et dissolutione.

d) Alius Pater proponit novum textum pro linn. 28-36, quia
ei videtur confusio haberi dum certis certaque incertis miscen-
tur. Et sic sonat: «Consummat ‘tonis nec terrae nec generis hu-
mani tempus novimus (cf. Act. 1, 7). Nec de eius modo certi
sumus. Docemur autem Deum novam habitationem novamque
in qua iustitia habitat terram parare necnon beatitudinem omnia
pacis desideria quae in cordibus hominum ascendunt superan-
tem. Tunc, morte devicta, filii Dei in Christo resuscitabuntur,
et creatura tota a servitute corruptionis et vanitatis liberabitur.
Transibit quidem figura huius mundi peccato deformata, sed,
manentibus caritate et fructibus eius, confidimus illam ipsam
substantiam ... ».

e) Unus Pater optat ut supprimantur verba «novamque...
terram » in lin. 30 quia fideles non intelligent illam expressio-
nem.

a) N. 39 intime cohaeret toto capiti. Eschatologia enim duplici
in sensu sumi potest: inquantum nempe « Res ultimae » iam
operantur in historia mundi, et inquantum historia mundi ten-
dit ad consummationem. Porro, sub duplici hac ratione actio
humana intime cohaeret et terrae praesenti et terrae novae.

b) Fere omnia quae in hoc numero dicuntur sunt certa. Uni-
cum, de quo disputatio habetur est de « substantia mundi»
mansura. Pro illa voce ponatur « creatura », sicut in S. Paulo.
Vide novam redactionem in responsione ad Modum 37.

c) Modus accipitur. Vide novam redactionem ibid.

d) Textus propositus non est clarior quam textus receptus.

e) Modus est contra expressionem S. Scripturae. Insuper
verba « novae terrae » hic necessaria sunt, quia agitur de oppo-
sitione inter praesentem et futuram.

Pag. 45, linn. 30-32: Plura desiderantur:

a) 6 Patres volunt ut verbum «superantem», initio lin. 32,
praecedatur verbis « involventem et », quia salus eschatologica
secumfert omnia terrestria iusta desideria, ea tamen infinite su-
perans.

b) Alius postulat ut lin. 31, loco «omnia pacis desideria»
scribatur « omnia veritatis , fortitudinis et sanctitatis desideria »,

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

439

quia in ambitu messianico pax est fructus veritatis, fortitudinis [222]
et sanctitatis.

c ) Unus Pater, lin. 32, addere vult, post « resuscitabuntur »
verba: «Deumque facie ad faciem videbunt, et...» quia textus
de ultimis loqui intendens, de essentiali tacet.

d) 10 Patres rogant ut post verba «morte devicta», in
lin. 32, loco « filii Dei in Christo » dicatur « omnes ».

R. — a) Modus accipitur, scribendo: «implebit ac supera bit».

b) Additio proposita iam est in verbo «pacis», quia hic
sermo fit de pace in pleno sensu scripturistico et patristico.

c) Quamvis doctrina in Modo vera sit, locus eae exprimendae
non videtur aptus quia obiectum formale numeri eam non directe
requirit.

d) Non est necessarium, quia hic tantummodo agitur de re-
surrectione ad vitam et de obiecto spei.

37 — Pag. 45, linn. 32-37, plura rogantur: [223]

a) 21 Patres iudicant quod quae ibi dicuntur ita sonant ac
si reprobatio et infernus non essent. Textus de iudicio et repro-
batione silere nequit, ne christiani et non christiani falsa im-
buantur spe.

b) 4 Patres volunt ut, lin. 33, loco «transibit» dicatur
« transi/ », quia sic magis consonat cum textu S. Pauli et S. Ire-
naei (cf. pag. 47, Nota 20) et magis ostenditur, ad mentem
S. Pauli, futurum aliquomodo iam adesse. Iidem postulant, ut
lin. 36, dicatur «substantiam mundi mansuram esse», quia
obiectum spei.

c ) Alius Pater proponit novum textum. A lin. 32 «Tunc... »
usque ad lin. 37 «...sacravit» sic legantur: « Tunc liberata
creatura a servitute corruptionis et vanitatis, “omnes resurge-
mus : qui bona jecerunt in resurrectionem vitae, alii vero in
resurrectionem iustitiae” (Io. 5, 29). “Transit quidem figura
huius mundi” attamen “corruptibile hoc oportet induere in-
corruptionem” et omnia quae “seminata fuerunt in corruptio-
ne, sacrata quidem Filii incarnatione et Spiritus opere renovata,
surgere et manere in incorruptione” ». Ratio est: ad vitanda
incerta.

d) Duo Patres volunt ut supprimantur linn. 33-37 propter
mentionem quaestionis obscurae.

e*) Unus Pater aestimat quod linn. 34 ss. sunt delendae quia
ambiguae, vel minus exactae. Attamen 5 Patres proponunt se-

440

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[223] quentia: loco linn, 35-36 «confidere licet illam ipsam substan-
tiam manere, quam Deus...» volunt ut scribatur: «confidere li-
cet illam ipsam substantiam mundi manere, sed in melius mira-
biliter transmutatam (vel regeneratam ), quam Deus ... ». Ratio:
ne minuatur apud fideles veritas profundae transformationis fina-
lis rerum, ne ve credatur terram novam attingi per felicem evo-
lutionem mundi.

/) 10 Patres postulant ut, linn. 34 ss. sic legatur: deleatur
«per peccatum deformata», et statim dicatur «quam Christus
Dominus “secundum operationem qua etiam possit subicere
sibi omnia ” ( Phil . 3, 21) faciet “novam” et tamen semper
et eo vel magis nostram ». Ratio: ne doctrinam scripturisticam
transfigurationis et renovationis mundi in gloria Christi infauste
occultemus et quemdam cultum mundi inconsulte foveamus.

g) Unus Pater proponit ut textus a linn. 33 ad 35 sic lega-
tur: «Transibit quidem figura huius mundi per peccatum de-
formata, sed mundus visibilis non annihilabitur. Manentibus
caritate et fructibus eius, ipse mundius quem Deus propter ho-

[224] minem creavit et Filius incarnatione sacravit, modo nobis inco-
gnito transformabitur».

h) 219 Patres postulant modificationem textus, a lin. 33 ad
36; loco «Transibit ... sanavit», dicatur: «Transibit quidem
figura huius mundi per peccatum deformata, sed mundus vi-
sibilis non annihilabitur sed, modo nobis incognito, transfor-
mabitur, et sic novum caelum et nova terra (erunt) ».

i) Duo Patres proponunt ut lin. 35, post «et fructibus eius»
addatur: « imprimis communione personarum in ipsa caritate
fundata, confidere licet ... ». Ratio: ut ab omnibus hominibus
facilius intelligantur verba: «fructus caritatis». Alii 13 sugge-
runt ut potius scribatur: «manente caritate et opere eius, con-
fidere...». Ratio est: Paulus, in loco citato, loquitur de opere
quod manet. Expressio « fructus » in mentem vocat fructus
spiritus, de quibus hic non agitur.

k) 239 Patres volunt ut lin. 39, loco « nova terra » legatur
« vita aeterna ».

R. — a) Non videtur opportunum onerare sententiam, quia intentio
non erat de tractatu completo « De Novissimis » conscribendo.

b) Modus videtur fundatus. Scribatur ergo « transii» lin. 33
quia eschatologia aliquo modo iam praesens est.

c) Modus partirn accipitur, citando textum ex l Cor. 15.

d) Textus ita modificabitur, ut nonnisi certa dicat. •

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI • 441

e) Transformationis mundi mentio fit in noya redactione. [224]

/) Idem responsum. Ceteroquin textus propositus periculum
includere videtur, ne omnis continuitas inter terram nostram et
futuram negetur. ... . : b

g) Non placet formula negativa «non annihilabitur». Ceteris
providetur.

h) Idem responsum. _ _ ^

i) Mentio « communionis personarum » gravaret sententiam;
res includitur in «manente caritate»'

k) Expressio scripturistica de « nova ' terra » consulto adhi-
betur, ad innuendam continuitatem inter duos status mundi,
ante et post parousiam.

Conclusio ad Modos 36-37: ,

n. 39, pag. 45, linn. 28-37, ita scribatur:

« Terrae ac humanitatis consummandae tempus ignoramus^
nec universi transformandi modum novimus. Trans// quidem
figura huius mundi per peccatum deformata, 16 sed, docemur
Deum novam habitationem novamque terram parare in qua
iustitia habitat, 17 et cuius beatiWo omnia pacis .desideria,

> quae in cordibus hominum ascendunt, implebit ac supera&zV. 18
... Tunc, morte devicta, filii Dei in Christo resuscitabuntur, et id [225]
quod seminatum fuit in infirmitate ac corruptione, incorruptio-
i nem induet '. 19 et, manente caritate eiusque opere, 20 a servi-
tute vanitatis liberabitur tota creatura illa, 21 quam Deus prop-
ter hominem creavit » ( ). , b

. u (15) Cf. Act.r l, 7. . . f „ "

(16) Cf. 1 Cor. 7 , 31; S. Irenaeus, Adversus Haereses, V,

36, PG, VIII, 1221. :-b, •, . ;

(17) Cf. 2 Cor. 5, 2; 2 Pt. 3, 13,

(18) Cf. 1 Cor. 2, 9; Apoc. 21, 4.

(19) Cf. 1 Cor. 15, 42 et 53. ■

(20) Cf. 1 Cor. 13, 8; 3, 14, ; ;

(21) Cf. Rom. 8, 19-2l,:r:.br-, ; -;.-;:^

38 — Pag. 45, linn. 38-41:

a) Decem Patres rogant ut linn. 38-39 deleantur verba « Etsi
ergo... perdat», ne verbum evangelicum quasi obiectio exhi-
beatur. Sententiam sequentem paulo modificari volunt.

b) Unus Pater proponit, ut lin. 39 inseratur: « sed magis exci-
tare», quia forma positiva magis convenit. T

c) Patres 17 observant, expressionem « corpus humanitatis »
aliqua ambiguitate laborare, n

442

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[225] J) Patres undecim volunt, ut lin. 41 scribatur: «et quae ab
hominibus exculta in umbris etc. ». Non enim hic agitur de cor-
pore humanitatis, sed de terra, et quidem praecise de terra in-
quantum per hominem excolenda.

R. — a) Verba evangelica tollere non convenit, sed sententia alio modo
construitur.

b-c) Observationes iustae.

d) Scribatur: quae. Verba « ab hominibus exculta » non viden-
tur necessaria, quia hoc in toto capite habetur.

Scribatur ergo, linn. 38-42: « Monemur sane nihil prodesse ho-
mini, si universum mundum lucretur, seipsum autem perdat. 22
Exspectatio tamen novae terrae extenuare non debet, sed potius
excitare, sollicitudinem hanc terram excolendi, ubi corpus illud
novae familiae humanae crescit quod aliqualem novi saeculi
adumbrationem iam praebere valet ».

39 — Pag. 45, lin. 42; pag. 46, lin. 3:

a) 37 Patres postulant, ut verba «Ideo... interest », scilicet a
pag. 45, lin. 42 ad pag. 46, lin. 2, omittantur, pro diversis rationi-
bus: dirimitur quaestio controversa. Sunt enim qui dicunt, verum
ordinem socialem, id est qui caritate animatur, non prorsus di-
stinguendum esse a Regni Dei augmento; insuper, formula « Re-

[226] gno Dei magni interest » tam vaga est, ut nihil dicat; elaboran-
dum esset qua ratione ei interest; denique, de ordine sociali in
aliis capitibus ample agitur.

b) Duo alii Patres proponunt aliam variationem: « Ideo, licet
progressus terrenus (vel temporalis) a Regni Dei augmento sedulo
distinguendum sit, inquantum ad societatem humanam melius
instituendam ac regendam contribuere potest. Regnz Dei ma-
gnopere interest». Rationes: potius agitur de navitate scientifica
et technica; insuper de perfectione ordinis socialis non potest
simpliciter dici, quod ab augmento Regni prorsus sit distinguen-
da. Inquantum enim perfectio ordinis socialis includit caritatem,
non adaequate distinguitur.

Alius Pater suggerit ut pag. 46, lin. 1, pro «a Regno Dei»,
ponatur «a Regno Christi». Etenim, Regnum Dei, biblice lo-
quendo, non patitur augmentum per navitatem humanam pro-
movendum, sed descendit e caelo in apocalypsi eschatologica.
Regnum vero Christi bene augeri dicitur.

c) Tres alii proponunt ut pag. 45, lin. 42 et pag. 46, lin. 1 di-
catur: «Ideo, licet terrestris ordinis socialis perfectio...». Ratio

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

443

est: secus ratio distinctionis (allata in pag. 46, lin. 1) prorsus tol- [226]
litur: ordo socialis ipsius Communionis Sanctae non distinguitur
in Regno Dei.

d) In lin. 2, pag. 46, 3 Patres proponunt ut scribatur: « Hu-
mana societas instituitur ac regitur , manifestat, utrum homines
Regnum Dei sincero corde acceperint et omnibus aditum ad nun-
tium Dei magis pervium reddere velint ».

R. — a) et b) Ad tollendas difficultates in lin. 42, pag. 45 et linn. 1
et 2, pag. 46 sic textus legatur: « ... iam praebere valet. Ideo,
licet progressus terrenus a Regni Christi augmento sedulo distin-
guendus sit, inquantum tamen ad societatem humanam melius
ordinandam conferre potest, Regnz Dei magnopere interest 22 ».

c ) Iam provisum est in responsionibus praecedentibus.

d) Modus non accipitur quia non correspondet intentioni textus.

40 — Pag. 46, linn. 4-5. Plura postulantur:

a) Unus Pater, lin. 4, rogat ut post verba « naturae nostrae
fructus » addatur: « per Redemptionem et gratiam ad ordinem
supernaturalem elevatos». 189 Patres postulant ut dicatur «hos
omnes scilicet bonos naturae nostrae fructus, si in gratia Dei
acti sunt, postquam ... ».

b ) Sex Patres proponunt, lin. 4: «hos omnes scilicet bonos
navitatis humanae fructus...»: quia in contextu culturae huma-
nae hodie nimis felix dicendus est sermo de « natura nostra ». Illa

enim non sunt fructus naturae nostrae sed liberae operationis [227]
humanae.

c ) 14 Patres, eadem lin. 4, mallent scribere: «bonos naturae
ac industriae nostrae fructus ... », quia totum caput agit de sensu
navitatis humanae: communio et libertas hominum non solius
naturae fructus sunt, sed naturae etiam excultae.

d) Alius Pater optat, ut lin. 5, dicatur: « ... iuxta Domini man-
datum per gratiam suam propagaverimus...».

R. — a) Modus accipitur cum aliqua modificatione, scilicet, in fine lin. 4
et in initio lin. 5 sic scribatur: « ... postquam in Spiritu Domini
et iuxta eius mandatum in terris propagaverimus, postea ... ».

b ) Videatur ad responsionem sequentem.

c ) Modus accipitur. Unde lin. 4 legatur: «hos omnes scilicet
bonos naturae ac industriae nostrae fructus...».

d) Iam provisum est in responsione ad primum Modum.

41 — Quoad notas, 3 Patres suggerunt ut addatur in nota 9: Mt. 13f,

24-30 et 36-43, quia clarius dicitur.

R. — Modus accipitur.

444= ACTA CONC. VATICANI II — PERIODUS IV

[228] Caput IV

DE MUNERE ECCLESIAE IN MUNDO HUIUS TEMPORIS

Exitus suffragationum de Numeris 40-45

Suffr. I, nn. 4 0-42 j :

Votantes ,

Placet .

Non placet
Nulla . "

2.222
2.095
112
15

Suffr. III, de integro capite

7 - Votantes . . . ... ... . 2.202

Placet 1.817

• Non placet . . ... ... 99

■- 1 - PlaCet iuxta modum . . . . . . . 284

Nulla . \ V . : . . . . ., ' 2

Integrum ergo Caput IV Partis I ae , cum omnibus suis partibus, a
Congregatione Generali approbatum est. Omnes Modi, a Patribus intro-
ducti, praevie ordinati et examinati sunt a Subcommissione V. Ipsa
Commissio Mixta plenaria statuit sequentes responsiones.

Expensio modorum generalium

Praenotanda:

1 — ^ Ex 99 Patribus, qui votum negativum dederunt ad totum ca-
P l put IV partis T ac ,, 57 voto suo explicationem polycopiatam
affixerunt, qua graviores difficultates contra totum caput, immo
contra totum schema, moventur. ■

Suffr, II, nn, 43-45

•' Votantes v

; ; Placet . .

■ Non placet

Nulla .

2.227

2.107

113

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 445

2 — 15 Patres iisdem Miis polycopiatis utentes partim graviores

obiectiones deleverunt, partim omnia puncta retinentes votum
additis notis mitigaverunt. Qui dixerunt : placet iuxta modum.

Folia ergo apposita secundum voluntatem horum Patrum
tamquam norma novae redactionis consideranda, essent quin
formulae concretae adderentur. Sic e. g. unus Pater postulat,
ut num. 40-42 «funditus recognoscantur».

3 — Cum textus cum tanta maioritate acceptus sit, talis nova $re-

dactio admitti non potest. Attamen cum hae obiectiones motae
ostendant textum capitis IV falsae interpretationi expositam
esse, numerus introductorius clarius conceptus est, id quod ta-
men maxime adhibitis Modis concretis fieri potuit. Ad ar-
cendas huiusmodi interpretationes textus, Subcommissio V in
examinandis Modis Modos quosdam accepit qui ut additiones
ad textum approbatum apparere possunt. Quod fieri potuit,
quia hi Modi secundum substantiam textus erant. *■

4 — Modi quoad titulum capitis et titulos singulorum paragrapho-

rum\

Unus Pater: Titulus capitis IV mutetur et quidem loco «de
Munere...» dicatur: «de Habitudine...».

R. — Cum haec mutatio maiores difficultates et mutationes textus
secum ferat, non admittitur. , . . ^ . u ,u

r Unus Pater: Titulus uniuscuiusque paragraphi debet esse
simpliciter indicativus et affirmatiyus (loco e. g. praestare po-
test: praestat).

R. — Non admittitur. Tituli non remanent. Secundum rem non est
differentia.

Expensio modorum de singulis numeris

AD NUM. 40 [De Ecclesiae et mundi mutua relatione]

5 — In genere: Quattuor Patres postulant pro hoc numero brevem

descriptionem veri vultus et divinae missionis Ecclesiae, secun-
dum Ep. ad Ephesios dandam, ex rationibus pastoralibus et
oecumenicis. . . . ..

R. — Accipitur Modus et quidem secundum formulam, quam viginti
Patres proponunt infra.

6 — Pag. 50, linn. 1-2: Unus Pater: Loco «omnia quae a nobis

446

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 229 ] dicta sunt» dicatur: «omnia quae supra dicta sunt» vel simi-
liter.

R. — Mutatio non necessaria.

[ 230 ] 7 — Pag. 60, linn. 5-6: Decem et octo Patres: Loco «quatenus ut

visibilis communitas in hoc mundo exsistit » dicatur: « qua-
tenus in hoc mundo exsistit, quia in sequentibus de Ecclesia
“invisibili” tantum sermo est».

R. — Omissio hic admittitur, sed res in textu reemendato exprimitur
(alin. 2). Ratio tamen addita agnosci non potest.

8 — Pag. 50, lin. 6: Unus Pater addi vult: «firma manente doctri-

na quam Concilium de Ecclesia iam statuit». Accedunt duo
alii Patres, qui postulant, ut commemoretur Lumen Gentium
et in sequentibus natura et missio Ecclesiae latius exponeren-
tur, ad evitandam « naturalismus » (linn. 6-20).

R. — Inseritur in textum: « omnibus prae suppositis ab hoc Concilio de
mysterio Ecclesiae iam edictis ». Alteri desiderio satisfit Modis
infra allatis et acceptis.

9 — Pag. 50, lin. 6: Sexdecim Patres (cum aliis tredecim qui si-

gnant folium unius Patris et ita ponderari non possunt) post
« exsistit » inseri volunt: « Ecclesia Catholica libenter agnovit
perplura testimonia in hoc munere adimplendo oblata fuisse
ab aliis ecclesiis christianis ». Ratio: excludatur «exclusivis-
mus » vel « monopolium » et introducatur oecumenismus, qui
in hoc schemate deest, sed Concilii maxime interest.

R. — Additur brevis formula in fine num. 40.

10 — Pag. 50, lin. 7: Duo Patres: ostendi debet Ecclesiam esse fun-

datam a Christo et unitam esse in Spiritu Sancto. Proponunt
brevem formulam, quae tamen inclusa est in Modo sequenti.
Quoad intentionem eorum cf. supra Mod. 5.

11 — Pag. 50, linn. 7-12: Viginti duo Patres (secundum intentionem

Modis 5 et 10 manifestatam) proponunt hanc formulam
« Procedens ex amore Patris aeterni, in tempore fundata a
Christo Redemptore, unita in Spiritu Sancto Ecclesia habet finem
salutarem et eschatologicum, qui nisi in futuro saeculo plene
haberi nequit. Quae nihilominus constituitur ex hominibus
membris civitatis terrenae, ad id tamen vocatis, ut iam in historia
terrestri generis humani usque ad adventum Domini familiam
filiorum Dei praeparent et efforment, unitam quidem vinculis
praesertim divinis, sed et vere humanis et socialibus. Ita Ec-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

447

clesia ut societas visibilis eadem via cum tota humanitate in-
cedit suamque cum mundo terrenam patitur , ita tamen ut sit
veluti anima societatis humanae in Christo renovandae ».

Notae 2 addatur: Eph. 1,3, 5-6, 13-14, 23.

R. — Hic textus cum paucis modificationibus admittitur, cum falsas
interpretationes capitis arcere et desideria aliorum Patrum
(cf. supra) implere possit.

12 — Pag. 50, lin. 8: Decem et octo Patres (cum viginti duobus Pa-

tribus Modi 11) ad vocem « eschatologicum » addere volunt:
« qui plene nonnisi in futura vita haberi potest », ad explican-
dam sc. vocem hanc.

R. — Admittitur cum Modo 11.

13 — Pag. 50, linn. 10-11: Tres Patres tolli aut mutari aut compleri

volunt verba: « et quidem secundum voluntatem Dei in com-
munitate visibili », quia superflua.

R. — Verba mutantur et complentur in textu (alin. 2).

14 — Pag. 50, linn. 12-13: Ecclesia «anima societatis humanae»:

Quinque Patres: tollantur haec verba, quia sic Ecclesia et so-
cietas humana confunduntur, quod « modernismus » esset.

Sat multi Patres proponunt mutationem:
a) «veluti fermentum»; b) «veluti anima, quae principia
et leges proprias societatis humanae servans, eam in Christo
renovat»; c) «ut (Ecclesia) sit societas humana in Christo
renovata»: nam Ecclesia non est mera «pars»; d) loco «Ec-
clesia » dicatur: « Christifideles » (contextus Epistolae ad

Diognetum).

R. — Retinetur locutio addita explicatione per «veluti fermentum».
Haec enim figura non exprimit totam substantiam Ecclesiae, sed
dumtaxat eius munus erga societatem. Cf. Lumen Gentium,
cap. IV, num. 38, cum notis!

15 — Pag. 50, linn. 13-20: Unus Pater: loco «Quae quidem...

ponuntur» scribatur: «Attamen... elevandam. (Hic addit:)
Progrediente autem scientia et arte technica, ipsa se scit mul-
tum ah hominibus iuvari posse ».

R. — Non accipitur, quia nimis coarctat rationes, quomodo Eccle-
sia a mundo iuvari potest (cf. infra num. 44).

16 — Pag. 50, lin. 16: «Unus Pater: loco «per singula sua mem-

bra et totam suam communitatem » dicatur: « per suam doctri-
nam et sacramenta, necnon per singula sua membra».

[230]

[ 231 ]

PERIODUS IV

448 ACTA CONC. VATICANI II -

R. — Non accipitur. Nam nequit omitti «communitas»; secus me-
' dia supernaturalia expresse nominantur in textu et explican-
tur fuse in Const. Lumen Gentium, hoc loco citata.

17 — Pag. 50, linn. 16-17: Duo Patres: post « finem proprium »

addatur: « superna turalem persequendo, per singula sua mem-
bra et totam suam communitatem, mediis sanctificationis a Chri-
sto fundatore suo collatis, maxime se conferre posse credit».
R. — Provisum in textu reemendato,

18 — Pag. 50, linn. 17-19: Unus Pater loco «se conferre posse cre-

dit » dicatur: « Conferre potest »; et loco «ei (sibi) persuasum
est»; «multum iuvare potest».

R. — Maneat textus, quia insimul modestior et plenior est. Com-
missio textum paulo ampliavit. ,i

19 — Pag. 50, linn. 19-20: Novem Patres: loco « huius mutui adiu-

torii » ponatur: « huius communicationis inter Ecclesiam et
humanam societatem» (sex Patres); vel: «coniunctioni princi-
pia » (cf. pag. 5, lin. 9 huius schematis) (tres Patres).

R. — Additur: « commercii ».

AD NUM. 41 [De adiutorio quod Ecclesia singulis hominibus prae-
stare satagit\.

20 - — Pag. 50, lin. 22: «Unus Pater: loco «homo hodiernus in via

est » dicatur: « homo hodiernus tendit ad personalitatem».

. Alius: « . . . persequitur plenitudinem suae personalitatis iura-
que sua magis magisque detegenda et affirmanda ».

R. — - Maneat textus.

21 — Pag. 50, linn. 24-25: Unus Pater vituperat verba: «Deus ulti-

mus finis personalis », cum Deus sit etiam finis socialis mediante
Ecclesia.

R. — Omittitur « personalis ».

22 — Pag. 50, linn. 24-25: Unus Pater «Ecclesia, cui concreditum

est manifestare mysterium Dei, qui est ultimus finis personalis
hominis, essentialem de homine veritatem docet» (omitten-
dum ergo esset: «ipsa aperit homini sensum propriae eius
existentiae »). Ratio; textus simplicior; philosophice magis uni-
vocus!

R. — -Ad evitandam vituperatam iuxtapositionem « existentiae-
essentialem» ponitur : intimam scilicet de homine veritatem.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

449

23 — Pag. 50, lin. 24: Unus Pater: «Si Ecclesiae concreditum est» [233]

mutetur in « Praeterquam quod Ecclesiae concreditum est»,
quia non de conditione, sed de facto agitur.

R. — Scribitur: «Cum autem... concreditum sit».

24 — Pag. 50, lin. 27: Unus Pater: omittatur «cui ipsa inservit».

Sic textus simplicior.

R. — Maneat textus, quia nexus inter Deum et Ecclesiam efferri
debet.

25 — Pag. 50, lin. 28: Unus Pater: dicatur quid Ecclesia singulis

hominibus per sacramenta sua ad salutem praestare possit.

R. — Praesupponitur et provisum in num. 40.

26 — Pag. 50, linn. 29-30: Unus Pater: « Novit-fore » : haec sen-

tentia nimis absoluta. Ideo deleatur, aut saltem verbum «pror-
sus ».

R. — Admitti nequit: « prorsus » praecise sententiam minus absolu-
tam facit.

27 — Pag. 50, lin. 34: Post «mortis », secundum sex Patres, inseren-

dum: «ideoque et ubique viget illa, sic dicta praeparatio Evan-
gelica qua mundus aetatis (nostrae?) ipse caret».

R. — Modus respicitur in num. 40, v. fin.

28 — Pag. 50, lin. 34: Unus Pater: loco «ipsa praesentia Ecclesiae»

dicatur: «Ubi praesens est Ecclesia». Ratio: quia non ubi-
que praesens est.

R. — Admitti nequit. Textus debilior fieret.

29 — Pag. 50, lin. 36: Unus Pater: loco «plenissimum» melius:

«perfecte adaequatum».

R. - — Admitti nequit ut nimis scholasticum.

30 — Pag. 51, lin. 2: Tres Patres: loco «Quicumque... perfectum»

dicatur: « Christum, qui Deus est et homo perfectus », ne ta-
ceatur divinitas Christi, cuius claram professionem hic Pater
in schemate vix invenit (sed cf. statim linn. 3 ss.).

31 — Pag. 51, linn. 3-5: Unus Pater timet, ne his lineis redemptio

obiectiva sic praesentetur, ut actus subiectivi hominis ad eam
amplectendam excludantur.

32 — Pag. 51, linn. 3-4: Decem et septem Patres loco: «totum [234]

hominem, corpus et anima » dicatur: « totam substantiam ho-
minis, corpus et anima in eaque ... », quia terminologia accu-
ratior.

450

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 234 ] 33 — Pag. 51, linn. 3-4: Quinque Patres proponunt: «in eoque to-

tam naturam a Deo in utilitatem (hominis) creatam per crucem
et resurrectionem sanctificavit ». Omittitur ergo pro hac parte
verbum « assumpsit », quod ad solam naturam humanam Chri-
sti indi vidualem refertur. Excluditur sic quaestio de « incarna-
tione cosmica».

34 — Pag. 51, linn. 4-5: Duo Patres: «Verbum enim Patris incarna-

tione sua totum hominem, corpus et animam, assumpsit, in
eoque homine totam naturam, quae ad hominem refertur et
ordinatur, ad se quodammodo elevavit: quam et per crucem et
per resurrectionem sanctificavit».

35 — Pag. 51, linn. 3-5: Unus Pater: «Verbum enim Patris incarna-

tione sua, non solum integram naturam hominis, corpus et ani-
mam assumpsit, sed etiam rerum omnium naturam quodam-
modo sibi copulavit, cum omnia in utilitatem hominis sint
creata: et sic universalitatem rerum per crucem et resurrectio-
nem suam sanctificavit ».

36 — Pag. 51, lin. 5: Unus Pater proponit: «assumpsit et per
vitam, mortem et resurrectionem sanctificavit».

R. — Ad Modos 30-36:

a) Cum aliis quattuor Patribus hi Patres in Modis 30-36 ad-
ducti haec pericula timent:

1) ne falsa proponatur doctrina Incarnationis («homo as-
sumptus »);

2) ne assumptio humanae naturae Christi in eodem plano
ponatur cum « assumptione » naturae universae. Hi Patres in-
serunt hic: «diverso tamen modo» (assumpsit), vel: «pro
modulo suo et mutatis mutandis — totam naturam (assumpsit) »,
vel: «aliquomodo totam naturam assumpsit»;

3) ne actus subiectivi in acceptanda redemptione exclu-
dantur (quasi data Incarnatione Verbi, morte et resurrectione
Christi iam hominibus nihil maneat faciendum... excepto actu
fidei praestando, quod faveret postulatis Reformatorum).

b ) Resp.: linn. 3-5 omittuntur, quia iam in n. 22. Additur
in lin. 1: « divino ».

[ 235 ] 37 — Pag. 51, linn. 6-7: Unus Pater loco: «dignitatem humanae

naturae — potest » dicatur: « dignitatem naturae humanae
indesinenter affirmavit in omnibus... mutationibus».

R. — Non admittitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

451

38 — Pag. 51, lin. 10: Unus Pater loco: «Evangelio Christi Eccle- [235]

siae concredito » dicatur: quam eas Evangelio Christi con-
credendo ».

R. — Non admittitur, quia sensus phraseos mutaretur.

39 — Pag. 51, lin. 12: Unus Pater loco: «dignitatem conscientiae

eiusque liberam decisionem sancte veretur » dicatur: « dignita-
tem conscientiae sancte tuetur eiusque liberam decisionem indi-
cat quidem at nullatenus aufert ».

R. — Mutatio non videtur esse necessaria.

40 — Pag. 51, lin. 13: Unus Pater post «dignitatem conscientiae»

addit: « recta norma formatae ».

R. — Subintelligitur.

41 — Pag. 51, lin. 15: Idem Pater est contra formulam: «In Dei

hominumque servitium».

R. — Textus mutatur sic: «in Dei servitium hominumque bonum».

42 — Pag. 51, lin. 14: Septemdecim Patres: loco « reduplicare »

dicatur: « augere », vel unus: «multiplicare».

R. — Maneat textus, cum sit modus usitatus loquendi.

43 — Duodecim Patres rogant ut lineae 16-19 (pag. 51) transponantur

post lin. 27, et ibi sit nova alinea. Ratio: uti nunc stat, inter-
rumpitur cursus idearum.

44 — Decem et novem Patres simul cum his duodecim textum me-

lius componere volunt. Diversas formulas proponunt:

45 — a) Sex Patres: loco «quamvis enim in praesenti oeconomia»

dicatur: «in christiana oeconomia». Ratio: ad vitandas quae-
stiones de aliis oeconomiis possibilibus.

46 — b) Unus Pater: « quamvis enim in praesenti oeconomia ordo [ 236 ]

redemptionis et ordo creationis, historia hominum et historia
salutis arctissime connectantur, haec tamen connexio nullo
modo ... ». Ratio: ad excludendum illud « includit ». Nam ordo
supernaturalis ordinem naturalem supponit, non includit.

47 — c) Unus Pater: « in praesenti oeconomia ordo redemptionis in

se ordinem creationis includit et historia hominum arctissime
in historia salutis implicatur». Deleantur reliqua. Ratio: evi-
tetur quidquid solutionem huius quaestionis salebrosae dispu-
tatae.

48 — d) Unus Pater: addit in lin. 19: «in sua dignitate et autono-

mia ».

452

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[236] 49 — e) Quattuordecim Patres: loco linn. 16-19 (quae sunt trans-

ponendae post lin. 27): «Visio ergo, quam Ecclesia de homine
proponit, realitati correspondet, quae in Christo manifestata
est. Ipse est Filius Dei homo factus, centrum ordinis redemptio-
nis simul et creationis (cf. Coi. 1, 13-23), ita ut in hac unitate
utriusque ordinis terrena et humana non tollantur, sed puri-
ficentur et eleventur et elevata pro semper conserventur».
Ratio: melior nexus et evitantur quaestiones disputatae.

R. — Ad Modos 43-49:

1) Transpositio propter contextum non est possibilis.

2) Textus sic sonet: Hoc legi fundamentali oeconomiae chri-
stianae correspondet : Etsi enim idem Deus sit Salvator qui et
Creator, idem quoque Dominus et historiae humanae et histo-
riae salutis, tamen in hoc ipso ordine divino iusta creaturae
autonomia et praesertim hominis nedum auferatur, potius in
sua m dignitatem restituitur atque in ipsa firmatur.

50 — Pag. 51, linn. 20-23: Unus Pater addere vult ideam de «iure

Dei » : « ne singuli homines Dei iurium obliti » .

R. — Resp. Admitti nequit cum non ad rem.

51 — Pag. 51, lin. 21: Unus Pater loco «dynamismi — promoven-

tur» dicatur: « eorumque promotionem maxime aestimant».
Ratio: ne de prioribus temporibus sinistre iudicetur.

R. — Non admittitur, quia textus debilior fieret.

52 — Pag. 51, lin. 21: Unus Pater loco «dynamismi» dicatur: «ar-

dorem quo haec iura hodierno tempore ubique promoventur».
R. — Non admittitur, quia textus debilior fieret.

[237] 53 — Pag. 51, lin. 21: Unus Pater: loco « undique » dicatur « saepe ».
R. — Textum meliorem non facit.

54- — Pag. 51, linn. 23: Sexdecim Patres loco «debet» dicatur
«satagit». Ratio: nam Ecclesia de facto implet pro posse,
quod debet.

R. — Providetur in sequentibus Modis acceptis.

55 — Pag. 51, linn. 22-24: Unus PaterU^Qui motus tamen spiritu
Evan gelii imbuenda et omni falsa autonomia purificandus est ».
Ratio: etiam christiani sentiunt hanc tentationem; praeterea ver-
bum « tentatio » ita non duplicatur.

R. — Affirmative; sed scribatur: « et adversus omnem speciem falsae
autonomiae tutandus est».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

453

56 — Pag. 51, lin. 24: Unus Pater: «Tentationi enim subii cimur [237]

iudicandi nostra iura personalia tunc tantum plene servari, cum
ab omni norma Legis divinae solvimur». Ratio: eadem ac in
Modo 55.

R. — Affirmative.

AD NUM. 42 [De adiutorio quod Ecclesia societati humanae afferre
satagit\.

57 — In genere: Unus Pater: textus describit potius Ecclesiam tam-

quam societatem philanthropicam ad progressum humanum.

Media supernaturalia connumeranda sunt.

R. — Non videtur ad rem. Cf. v. g. linn. 31-35. Attendatur scopus
capitis, sicut nunc in num. 40 evolvitur.

58 — Pag. 51, linn. 29-30: Quinque Patres loco «unio ... debent»

proponunt: «unio familiae humanae et unitas familiae filiorum
Dei in Christo fundata relationem habere possunt ac debent».

Ratio: « complere » nimia dicit.

R. — Cf. infra.

59 — Pag. 51, linn. 29-30: Duo Patres similiter: «Ita cohaerent ut

se invicem complere pos sint et debeant». Ratio: relatio inter
utramque familiam magis intrinsece et simul rectius conside-
ratur.

R. — Cf. infra.

60 — Pag. 51, linn. 29-30: Unus Pater: «familia, quae est Ecclesia» [238]

vel alio adhuc meliore modo.

R. — Ad Modos 58-60: Proponitur hic textus: «Unio familiae
humanae unitate familiae filiorum Dei in Christo fundata mul-
tum roboratur et completar». De adiutorio, quod Ecclesia
recipit ab unione societatis humanae, sermo est in num. 44.

61 — Pag. 51, lin. 31: Unus Pater: dicatur: «Ecclesiae suae mis-

sionem ordinis religiosi praefixit, nullumque officium ad fines et
structuras ordinis temporalis efficiendas. Et sane...».

62 — Pag. 51, linn. 31-32: Tres Patres: omittatur verbum «so-

cialis». Missio Ecclesiae enim extenditur ad societatem.

63 — Pag. 51, linn. 31-34: 12 Patres: auferatur ambiguitas inter

linn. 31 et 34. Primo sermo de ordine sociali, politico, oecono-
mico. Tunc de ordine sociali tantum.

454

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 238 ] 64 — Pag. 51, linn. 31-34: 26 Patres proponunt: Christus qui-

dem Ecclesiae suae nullum officium seu munus directe assigna-
vit ordinis politici... Ad hunc finem autem implendum Eccle-
sia lucem et vires affert, quae ordini sociali ... ». Post « possunt »
addatur hoc: «Ubi autem opus fuerit, secundum temporum et
locorum concretas circumstantias, ipsa suscitare potest immo et
debet opera misericordiae et promotionis in servitium omnium,
praesertim egentium ».

Ratio: a) Vox finis reservatur pro missione ultima Ecclesiae

b) Opera misericordiae non omittenda sunt

c ) Textus nimis europaeus

d) Agitur de ipsa missione Ecclesiae.

65 — Pag. 51, linn. 31-33: Unus Pater: Ceteris omissis scribatur:
«Christus Ecclesiae suae finem ordinis religiosi praefixit». Ra-
tio: Non simpliciter dici potest Ecclesiam nullum habere fi-
nem ordinis politici, oeconomici, socialis.

R. — Ad Modos 61-65: Eligitur formula, quae difficultatibus mo-
tis respondere videtur: «Missio quidem propria, quam Chri-
stus Ecclesiae suae concredidit, non est ordinis politici, oecono-
mici vel socialis; /inis enim quem ei praefixit ordinis religiosi
est». Inseritur insuper ex Modo 64 idea, Ecclesiam ex mis-
sione sua sic descripta secundum circumstantias etiam munus
et obligationem habere opera in servitium societatis humanae
movere.

[ 239 ] 66 — Pag. 51, lin. 35: Duo Patres: loco «inservire possunt», dicatur

« inserviunt », cum agatur de facto, non solum de possibilitate.
R. — Remaneat textus, cum agatur ex parte Ecclesiae etiam de aliquo
adiutorio oblato, quod accipi debet ab hominibus.

67 — Pag. 51, linn. 34-35: dicatur: «quae ordini sociali hominum

recte constituendo ».

R. — Additio necessaria non est.

68 — Pag. 51, linn. 34-35: Unus Pater addi vult in lin. 34, post

« sociali »: « politico, oeconomico »; in lin. 36 post « possunt »:
« cum munus sit Ecclesiae etiam naturae legem custodire et in-
terpretari ».

R. — Inseritur: « quae communitati hominum secundum Legem di-
vinam constituendae ...».

69 — Pag. 51, lin. 36: Unus Pater: loco «evolutionem» dicatur:

« progressum versus unitatem » quia prior locutio est aequi-
voca.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

455

R. — Remaneat textus: «Evolutio» non intelligitur in sensu «evo- [239]
lutionismi ».

70 — Pag. 51, lin. 35: Unus Pater: omittatur «processum sanae

socializationis », cum « sana socializatio » difficulter definiri
possit et habeantur tentamina insana.

R. — Remaneat textus. « Consociatio civilis et oeconomica » non
omnes possibilitates socializationis exhauriunt (cf. consociatio
scientifica etc. et omnino culturalis). Ut abusus excludantur, di-
citur praesertim « sana » socializatio.

71 — Pag. 51, linn. 35-36: Unus Pater: inseratur post «invenitur»

(lin 36): praesertim.

R. — Admittitur, cum sit etiam responsum ad Modum 70.

72 — Pag. 51, linn. 37-38: Unus Pater: loco «promovere unita-

tem» dicatur: «promotio enim unitatis».

R. — Affirmative.

73 — Pag. 51, lin. 42: 5 Patres ad unionem ... ex caritate» addere

volunt aut: « veritate et caritate »; aut « ex unione mentium
cordium fluere, ex illa scilicet fide et caritate » (2 Patres); aut
« ex unione fidei et magisterii » loco: ex unione cordium [240]
(2 Patres).

R. — Accipitur illa versio: «ex unione mentium et cordium fluere,
ex illa scilicet fide et caritate ».

74 — Pag. 51, linn. 40-41: Unus Pater in lin. 40 addit ad «osten-

dit»: «et pro sua parte praebet ... fluentem».

R. — Aliter provisum est.

75 — Pag. 51, lin. 42: Unus Pater notat adiutorium, quod Ecclesia

mundo praebet, esse exercitium practicum caritatis.

R. — Coniungitur cum Modo sequenti.

76 — Pag. 51, lin. 42: 20 Patres proponunt sequentem Modum:

« Quae caritas proprie constituit vim, quam Ecclesia societa-
ti hodiernae hominum immittere potest et debet, non vero do-
minium aliquod externum mediis humanis exercendum. Cum
insuper vi suae missionis et naturae ad nullam alligetur parti-
cularem culturae humanae formam aut systema politicum, oeco-
nomicum vel sociale, Ecclesia ex hac sua universalitate ligamen
arctissimum inter diversas hominum communitates et nationes
esse potest, si hae ei fidunt eique veram libertatem ad hanc suam

456

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

missionem adimplendam praebent». Ratio: idea paragraphi ple-
nius evolvitur. Timor dominii terreni Ecclesiae excluditur.

R. — Modus accipitur itemque ei praecedens. Una cum Modo 64 inse-
ritur cum quibusdam parvis mutationibus.

77 — Pag. 52, lin. 2: 19 Patres proponunt loco «legitimis» pona-

tur «iustis». Legitimum vocatur omne quod legi conformatur,
etiam iniustae.

R. — Admittitur.

78 — Pag. 52, linn. 8-10: 8 Patres proponunt: Transferatur inci-

sum « natura-sociale » in phrasim praecedentem, uti in Mo-
do n. 76.

R. — Admittitur.

79 — Pag. 52, linn. 12-13: 8 Patres proponunt: omittatur: «et suae

missionis libertatem » cum iam in Modo praecedenti.

R. — Admittitur.

80 — Pag. 52, linn. 9ss.: 12 Patres postulant fortiorem et pleniorem

textum de rebus culturae, de systematibus politicis, oeconomi-
cis et socialibus.

R. — Id quod pertinet ad Partem II.

AD NUM. 43 [De adiutorio quod Ecclesia per christianos navitati hu-
manae conferre satagit ].

81 — Pag. 52-54 in genere: 12 Patres lamentantur de repetitionibus

in comparatione cum num. 34 et 35, et de nimiis adhortationibus.
R. — Repetitiones necessariae sunt, quia diversi respectus. Hic sermo
magis ad christianos est.

82 — Pag. 52, lin. 25: 3 Patres loco «totaliter» scribatur «ita».

Ratio: «totaliter» est verbum ambiguum.

R. — Admittitur.

83 — Pag. 52, lin. 29: Unus Pater loco « errores » postulat: « agendi

rationes », quia discidium est res practica.

R. — Maneat textus quia sunt etiam errores practici.

84 — Pag 52, lin. 30: Unus Pater: loco «redarguunt»: redargue-

runt.

R. — Mutetur tempus verbi.

85 — Pag. 52, lin. 35: Unus Pater addere vult: «negligit erga pro-

ximum immo et ipsum Deum».

R. — Accipitur.

[ 240 ]

[ 241 ]

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

457

86 — Pag. 52, lin. 36: Unus Pater indicat mendam typographicam: in [241]

discrimen.

87 — Pag. 52, lin. 39: Unus Pater: scribatur: «in una#z synthesim

sub religionis lumine colligendo, mediante quorum».

R. — Scribatur « una m » ceteroquin maneat textus, quia clarior.

88 — Pag. 53, lin. 2: Unus Pater proponit: «...eosdem iustos ac

rectos fines ... ».

R. — Non admittitur. Res apparet ex contextu.

89 — Pag. 53, lin. 2: Loco « persequentibus » scribatur «prcuequen- [242]

tibus » .

R. — Admittitur.

90 — Pag. 53, lin. 2: Unus Pater proponit: post «cooperabuntur»

ponatur virgula.

R. — Non admittitur. Aggravaret textum et mutaret eius sensum.

91 — Pag. 53, linn. 2-7: 3 Patres proponunt: «Agnoscentes exigen-

tias fidei eiusque virtute praediti, incunctanter, ubi oportet,
nova incepta competentia qua pollent excogitent atque ad ef-
fectum deducant. Cum ad ipsorum conscientiam iam apte for-
matam specte^ ut lex divina in vita civitatis terrenae inscri-
batur, laici indesinenter lucem et vim spiritualem hauriant ex
sacra doctrina, cuius administratores sunt pastores. Ne tamen
censeant...». Ratio: Sic excluditur expressio infelix: «instru-
mentis technicis utentes ».

R. — Accipitur Modus quoad omissionem formulae incriminatae.

Textus clarius redigitur.

92 - — Pag. 53, lin. 4: Unus Pater: loco «oportet» scribatur «iuvat».

R. — Non admittitur.

93 — Pag. 53, lin. 5: Unus Pater: loco « generatim » dicatur «per se

et immediate spectare » (cum allusione ad Pium XII, Ad iuri-
stas italianos).

R. — Res exprimitur breviter.

94 — Pag. 53, lin. 7: Idem Pater: linea post «exspectent» sic com-

pleatur: « ..., parati etiam suis Vastor ibus oboedire cum iudi-
cium morale emittant etiam de rebus ad vitam et navitatem ter-
restrem pertinentibus ». Ratio: res tam difficilis indiget hanc ad-
ditionem (cf. P. II, cap. IV, n. 80, pag. 58* linn. 2-4).

R. — Remaneat textus, cum paucis abbreviationibus. Additur citatio
ex Litt. Encycl. Mater et Magistra.

458

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

95 — Pag. 53, lin. 7 : In lin. 7 secundum 15 Patres legatur loco « Ne »:

Neque.

R. — Admittitur.

96 — Pag. 53, linn. 8-9: legatur in lin. 9 «exsurgente» (1 Pater) et

lin. 8: loco «omni»: in qualibet (1 Pater proponit: in cuius-
cumque generis quaestione); lin. 9 legatur: «solutionem con-
cretam in promptu habere».

R. — Admittitur.

97 — Pag. 53, linn. 7-12: Post has emendationes acceptas non ad-

mittitur propositum 4 Patrum, qui volunt delere has lineas,
vel unius Patris qui in lin. 8 post « quaestione » addere vult:
«ordinis terrenae»; vel unius Patris, qui in lin. 9 loco «in
promptu» ponere vult: «sibi plenum responsum»; vel unius
Patris proponentis: «in promptum faciliter habere»; vel duo-
rum Patrum, qui delere volunt «illos ad hoc missos esse ».

98 — Pag. 53, lin. 13: 17 Patres: loco « certam » ponatur « aliquam ».
R. — Ponatur « aliquam determinatam» ratione claritatis.

99 — Pag. 53, lin. 19: Unus Pater post «vindicare» addere vult:

memores dicti, “in dubiis libertas”».

R. - — Non admittitur.

100 — Pag. 53, lin. 21: 3 Patres: addatur post lin. 21: «Laicorum

vero munus multo latius extenditur (quam) ut mundum spiritu
christiano imbuant. In media consortione humana Christi testes
esse debent. Vincula inter homines multiplicando, manifestatio-
nes Spiritus Dei discernendo, verbo et opere infinitum amorem
Patris patefaciant».

R. — Accipitur additio post lin. 21 hoc modo: « Latet vero, qui in
tota vita Ecclesiae actuosas partes gerendas habent, non solum
mundum spiritu christiano imbuere tenentur, sed etiam ad hoc
vocantur ut in omnibus, in media quidem humana consortione ,
Christi sint testes».

101 — Pag. 53, lin. 18: 16 Patres rogant ut deleatur « cuius sunt prae-

cones ».

R. — Admittitur; cf. Modum praecedentem.

102 — Pag. 53, linn. 22-27: Rectius subiectum huius paragraphi de-

terminari debet: Episcopi-presbyteri. In linn. 22-25 de utris-
que sermo, verba in linn. 25-27 data in Lumen Gentium ad
solos presbyteros diriguntur.

R. — Inseratur in lin. 23, post «memores sint» «pastores » (quod
Episcopos et presbyteros designat).

[242]

[ 243 ]

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

459

103 — Pag. 53, lin. 23: Omittatur «cum auctoritate». [244]

R. — Affirmative, cum iam habeatur «munus moderandi» in lin. 22.

104 — Pag. 53, linn. 31-32: Scribatur «ut in dialogo... partes suas

in dialogo... partes suas agere possint». Quia non soli presby-
teri dialogum instituunt,

R. — Accipitur.

105 — Pag. 53, linn. 27-28: lin. 27 loco «christiani» dicatur «Chri-

sti»; linn. 28 s. loco «Ecclesiam... sua praesentia» scribatur:

« Evangelium, quod cum omnibus suis donis in Ecclesia prae-
sens est, inexhaustum fontem...».

R. — Mutationes non necessariae vel inopportunae.

106 — Pag. 53, linn. 33-37: Verba ex Lumen Gentium citata hic et

Episcopos et presbyteros comprehendere debent; deleatur in
lin. 33 «ad seipsos directa».

R. — Admittitur.

107 — Pag. 53, linn. 42-43: 5 Modi ab 18 Patribus propositi omit-

tere, aut mutare volunt verba: « nuntium a se prolatum huma-
nam debilitatem longe exercere».

R. — Assumitur Modus 15 Patrum: « ... non fugit, quantum distent
nuntius ab ea prolatui et humana debilitai, cui Evangelium con-
creditur » cum parva mutatione.

108 — Pag. 53, linn. 44 ss.: 17 Patres attingunt quaestionem de « defec-

tibus ».15 Patres proponunt longiorem additionem pro lin. 44,
post «excedere»: «Imprimis in sua ad mundum relatione
excolenda Ecclesia evolutioni historicae suhiecta est » id quod
aliquibus exemplis quoad relationem inter Ecclesiam et mun-
dum illustratur. Ratio: Hoc praecise pertinet ad scopum huius
paragraphi proprie exprimendum. Nam non agitur de defecti-
bus in missione spirituali Ecclesiae implenda examinandis, sed
potius de defectibus quoad recte ordinatam relationem inter
Ecclesiam et mundum.

R. — Inseritur brevis sententia in sensu huius Modi, omissis exem-
plis concretis.

109 — Pag. 53, linn. 44-45: 1 Pater proponit ut scribatur: «Quid-

quid ( ) de istis defectibus historia iudicat, eorum conscii...»

R. — Ut formula clarior admitti potest. Sic etiam provisum est alteri [245]
Modo, qui in linn. 44-45 invenit stylum « ecclesiasticum con-
tortum » .

460 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 245 ] no — Pag. 54, lin. 1: 3 Patres melius exprimere volunt lin. 1. Loco

« pugnare » ponatur « et pro viribus illos eradicare ». Est minus
bellicosum.

R. — Cf. Mod. seq.

111 — Pag. 54, lin. 1: Pro «ne Evangelio detrimentum afferant» scri-

batur « strenue eos ^pugnare, ne Evangelio diffundendo detri-
mentum capiant ».

R. — Admittitur sed loco «capiant» maneat «afferant».

112 — Pag. 54, lin. 2: Unus Pater: loco «instigante Spiritu » ponatur

« suggerente » vel « impellente » .

R. — Scribatur « Spiritu. Sanc/o ducta ».

AD NUM. 44 [De adiutorio quod Ecclesia a mundo hodierno accipit\

113 — In genere: N. 44 delendus vel aliter redigendus.

R. — Cum simpliciter in ratione addita negetur Ecclesiam a mundo
adiutorium accipere posse, ille Modus non admittitur. Cf. Pau-
lus VI, Encycl. Ecclesiam suam. Cf. etiam Modum sequentem.

114 — In genere: Unus Pater: introducatur in hunc num. textus ex

Lumen Gentium, n. 13. Ibi ostenditur melius quomodo Eccle-
sia adiuvatur immo et divitiis gentium et mundi.

R. — In nota Lumen Gentium adducitur. Textus maneat.

115 — Pag. 54, linn. 5-7: 1 Pater: supprimantur hae lineae et inci-

piatur ab «Imprimis». Quia hic Ecclesia apparet ut aliena a
societate et in n. 40 dicitur « anima » societatis.

R. — Admitti nequit. Cf. verba Decreti de Pastorali Episcoporum mu-
nere in Ecclesia, n. 13, sec. alinea. Ecclesia non est separata
ab humana societate, sed distincta.

116 — Pag. 54, linn. 8 et 22: Unus Pater contra vocem «evolutione»

rogat ut ponatur « progressus » .

R. — Cf. supra ad Modum 69.

[ 246 ] 117 — Pag. 54, linn. 9-20: 7 Modi (insimul 10 Patres) proponunt aut:

a) ut deleantur linn. 15-16 (sive de credentibus sive de non
credentibus agitur) quia «veri periti essent credentes».

R. — Non admittitur.

b ) ut quaedam mutentur: Unus Pater vituperat perperam
aequari Pastores et theologos, et peius — totum populum Dei
munus habere « discernendi, interpretandi, diiudicandi » vocem
temporis.

CONGREGATIO GENERALIS GLXVI

461

R. — Cf. Lumen Gentium, Gap. II, num. 12, de sensu fidelium - « pa- [246]
Stores», postea introducti;- cum minuscula scribuntur cum Epi-
scopos et omnes pastores animarum comprehendat. Non agitur
de interpretanda «revelatione» sed de «voce temporis» (sub
lumine fidei) «audienda».

c) Alia mutatio proposita vult omittere in lin. 14 «viventes
in mundo », cum hichabeat sensum specificum sc. «habere im-
mediatum contactum cum mundo.

R. — Non admittitur. Agitur de speciali praesentia ad mundum.

d) ut deleantur linn. 16-20 (Totius populi Dei ... possit). Quia
haec monitio ad Decr. de Presbyteris et De Apostolatu Laico-
rum pertineret. Hic mundus hodiernus alloquendus est.

R. — Maneat textus. Sed fiat nota, in qua citatur Lumen Gentium.

(?) Tres Patres postulant ut haec paragraphus de adiutorio
quod mundus Ecclesiae praestat, aliquibus ideis ditetur, quae
omnino essentiales sint ad exprimendum propositum eius. Deest
etiam aequilibrium inter hanc paragraphum et alias. Agitur de
adiutorio quod Ecclesia ex lingua et genio diversorum populo-
rum pro nuntio suo praedicando accipit.

aa ) Duo Patres sic proponunt (pro lin. 9): «Praecipuum
adiutorium, quod Ecclesia in suo munere evangelizationis acci-
pit, sunt lingua et genium uniuscuiusque populi, quae nuntio
Christi exprimendo et explicando inserviunt » . Sequens sen-
tentia in lin. 9 sic mutetur: «Crescente insuper experientia...
absconditis, Ecclesiae accrescunt media in dies perfectiora, qui-
bus hominum et populorum naturam vel historiam melius intel-
ligat Usque nuntium suum divinum plenius adaptet. Quo adiu-
torio Ecclesia imprimis nostris temporibus, in quibus res cele-
riter mutantur et cogitandi modi valde variantur ( ) ad missio-
nem suam adimplendam indiget. Quod ei praestatur maxime
ab hominibus, viris et feminis, qui viventes ... ».

bb) Unus Pater sic proponit (pro lin. 11, post «aperiunt»):

«Ab initio suae historiae Ecclesia nuntium suum ope concep- [247]
tuum et linguarum diversorum populorum exprimere didicit et
sapientia philosophorum perlustrare quoque conata est ; in hunc
finem nempe ut Evangelium simul omnium captui et sapien-
tium exigentiis, in quantum par erat, adaptaret. Quae quidem
verbi revelati accommodatio lex omnis evangelizationis perma-
nere debet. Ita enim in omni natione facultas nuntii Christi suo
. modo exprimendi excitatur simulque vivum colloquium inter
Ecclesiam et diversas populorum culturas promovetur».

462

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[247] R. — Commissioni visum est, has ideas inserendas esse eo, quod uni-

cus textus ex duobus propositis fiat. De facto sufficit, si secun-
dus textus cum parvis mutationibus assumitur, qui facile quo-
que in textu receptum inseri potest.

118 — Pag. 54, linn. 21-28: Unus Pater postulat ut haec verba omnino

deleantur; unus Pater vult relinquere tantum verba de perse-
cutione, quae clarius reddenda esse censet.

R. — Cf. infra, ad 121.

119 — Pag. 54, linn. 21-24: 4 Patres volunt scribere: «Ecclesia cum

visibilem habeat structuram socialem, signum quidem suae
unitatis in Christo, grato animo percipit...». Omittitur ergo:
«ab evolutione vitae socialis humanae ditatur». Ratio: valde
ambiguum est, theologice non est rectum.

R. — Accipitur « unitatis » loco « unionis ». Quoad reliqua: cf . in-
fra 121.

120 — Pag. 54, linn. 21-28: Unus Pater vult addere aliquid de Eccle-

sia ut societate perfecta.

R. — Cf. infra ad 121.

121 — Pag. 54, linn. 21-28: Duo Patres addere volunt: «ditatur, non

ad structuram compaginis suae detegendam vel accipiendam,
cum a Christo data sit, sed ad melius eam exprimendam et tem-
poribus sese mutantibus sine damno institutioni suae divinae
applicandam ». Ratio: necessaria additio ad recte intelligendas
linn. 21-23.

R. — Commissio proponit hunc modum: « non quasi aliquid in con-
stitutione a Christo sibi data deesset, sed ad eamdem profun-
dius cognoscendam, melius exprimendam atque temporibus no-
stris felicius accommodandam».

[248] 122 — Pag. 54, lin. 25: 5 Patres post «conditionis accipere» addere

volunt: « Omne quod laborat ad melius esse hominis in hoc
mundo cooperatur, suo modo, secundum consilium Dei, ad
melius esse Ecclesiae. Hoc valet in ordine familiae, culturae,
vitae oeconomicae et socialis, necnon politicae, tam nationalis
quam int er nationalis » . Ratio 1) quod dicitur in schemate est
nimis generale; 2) per additionem, nexus inter primam et secun-
dam partem schematis melius apparebit.

R. — Commissio Modum in breviore forma accepit, additis ideis
in Modo n. 123 propositis.

123 — Pag. 54, lin. 23: Unus Pater similem ideam exprimit, inseren-
dam in lin. 23, post « ditari »: « sicut a beneficiis quae ex latiore

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

463

ad educationem bonaque culturae successu, praesertim mulie- [248]
rum, pro vita communitatis, etiam ecclesialis, hodie oriuntur».

R. — Cf. Resp. ad Mod. praec.

AD NUM. 45 [De Christo, alpha et omega~\

124 — Pag. 54, linn. 29-30: Duo Patres loco «Ecclesia, sive a mundo

iuvetur sive ipsa mundum adiuvet, ad hoc unum tendit » dica-
tur: « Ecclesia dum mundum adiuvat et ab eo multa accipit,
ad hoc unum tendit ... ».

R. — Admittitur.

125 — Pag. 54, linn. 36 ss.: Unus Pater: post lin. 35 inseratur:

« Propter suam spem eschatologicam Ecclesia tribuit mundo
eiusque historiae sensum eius definitivum ac ultimam subsi-
stentiam. Suam enim spem Ecclesia reponit in Verbo Dei, per
quod omnia facta sunt, quod caro factum est, ita ut ... ». Ratio:
sic nexus cum praecedentibus; exprimitur aperte adiutorium
definitivum, quod Ecclesia praestat.

R. — Maneat textus.

126 — Pag. 54, linn. 36 ss.: Unus Pater putat totam alineam esse ean-

dem ac in par. 42, pag. 44. Ergo textus perpoliatur.

R. — Tamen hic est alius contextus.

127 — Pag. 54, lin. 38: Unus Pater: loco «humanae historiae» pona-

tur «humanae vitae». Ratio: ne fiat repetitio.

R. — Maneat textus.

128 — Pag. 54, lin. 39: Unus Pater rogat ut deleatur «humani gene- [249]

ris centrum» quia in linea praecedenti «punctum medium».
Scribatur forte melius: «humani generis Cor».

R. — Cf. ad Mod. 127.

129 — Pag. 54, lin. 36; pag. 55, lin. 7: 18 Patres petunt ut redeatur

partim saltem textum in Commissione plenaria iam admissum
et addantur paucae aliae lineae: « Propter spem suam Ecclesia
ultimum sensum et definitivum valorem tribuit tum singulis
personis tum societati humanae eiusque historiae. Sua enim in
mundo praesentia pignus est omnia haec cum toto universo ad id
ordinata esse, ut recapitularetur in Christo ad laudem gloriae
Dei Patris (cf. Eph. 1, 10. 14). Una tunc erit communitas et
familia hominum nullaque oppositio inter Ecclesiam et mun-
dum, cum civitas caelestis, unica omnium patria, unico vinculo

464

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[249]

omnes liget , claritate et caritate Dei et Agni. “Et ambulabunt
gentes in lumine eius-, et reges terrae afferent gloriam suam et
honorem in illam” ( Apoc . 21, 24). Haec est humanae historiae
consummatio in Christo ». Ratio: Melior nexus ad totum caput.
Idea centralis huius capitis, nempe relatio inter civitatem ter-
restrem et caelestem melius recolitur et perficitur.

R. — Melius videtur quod textus maneat. Etenim, habitudo civitatis
terrestris et civitatis caelestis iam in capite tertio clare ponitur.

130 — Pag. 55, lin. 4: Unus Pater: addatur « cum autem subiecta fue-

rint illi omnia-, tunc et ipse Filius subiectus erit ei, qui subiecit
sibi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus» (cf. 1 Cor. 11, 3).
R. — - Maneat textus.

131 — Pag. 55, lin. 5: Unus Pater: scribatur: «Dicit Ipse Dominus»

ad clariorem reddendam phrasim pro non-christianis.

R. — Admittitur.

RELATIO GENERALIS

Constitutio de Ecclesia in mundo huius temporis a Patribus maxi-
mam attentionem obtinuit. Ex Modorum numero necnon ex ratione prae-
cisa et personali quo redacti sunt, apparet quanti textus ille ab ipsis
factus sit, eo magis quod tempus ad illum examinandum brevissimum
fuerit.

Gratitudine igitur maxima Commissio diversas animadversiones ac-
cepit et, in quantum sine modificatione substantiae et ordinis textus hoc
possibile erat, in textum inseruit.

Ut videre erit, nullus Modus neglectus est, et etiamsi non fuerit
admissus, religioso tamen examini subiectus est.

Secundum quod exspectandum erat, sive ex ipsa natura rerum, sive
ex praevisione expresse facta... 1 , puncta ad quae Patres maximam atten-
tionem dederunt, sunt Atheismus, Matrimonium et Bellum.

Quoad Atheismum iam in relatione priori mens Commissionis expli-
cata est . 2 Inter Modos, 209 inventi sunt qui condemnationem expressam
et formalem Communismi requirebant. Iam inter animadversiones scrip-
tas, tercentae triginta duae inveniebantur, quae hoc idem postulatum iis-
dem verbis exprimebant. Hae profecto animadversiones, licet tempore de-
bito ad Commissionis Nostrae officia pervenissent, cum tamen ad

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI '465

eiusdem Commissionis Sodales, praeter quidem intentionem, transmis- [251]
sae non fuerint, non suo tempore examinatae sunt.,, 3

Examine tamen facto in expensione Modorum, quibus illae ani-
madversiones ad litteram cohaerent, Commissio censuit eas non esse ad-
mittendas, ex pluribus rationibus quae suo loco exponuntur; sed in loco
ubi improbatur expresse atheismus, priores eiusdem condemnationes
referuntur.

Cum Caput de matrimonio et familia, indolem pastoralem peculiari
modo prae oculis habeat, Commissio consulto conata est doctrinam,
verbis mentalitati coaetaneae adaptatis, proponere.

Momentum prolis eiusque educationis, — « filii etenim sunt prae-
stantissimum matrimonii donum», — perpolita expressione, adhuc fu-
sius in lucem ponitur (p. 6, linn. 18-20), quin ceteri matrimonii fines
posthabeantur.

Unitas et indissolubilitas coniugii pluries in textu recepto affirmantur
et bonum fidei in textu emendato iterum pressius exprimitur (p. 6,
lin. 34).

Nonnulli Patres conclusiones practicas, praecipue quae ad regulan- [252]
dam procreationem spectant, expostulaverunt. Cum vero plures ex illis
quaestionibus, servata continuitate doctrinae catholicae, ulteriori investi-
gationi subiiciantur et supremo iudicio Summi Pontificis reserventur,

S. Synodus hac de re agere non intendit.

Uberior explanatio de familia in textu emendato traditur: praesentia
activa patris et cura domestica matris commendantur (p. 10, linn. 19-21),
doctrina de spiritualitate coniugali clarius exponitur (p. 6, linn. 34-43),
familia ut totius vitae consuetudo et communio coniugum (p. 10,
linn. 25 ss.), schola verae humanitatis et fundamentum societatis extol-
litur (p. 10, lin. 25).

Faxit Deus, ut nuntium evangelicum de sanctitate matrimonii et
familiae coniugibus sit adiutorio ut amanter et generose munus suum
sacrum suscipiant, utque omnes suo quoque modo, conferant ad mundi
ornatum et Ecclesiae augmentum.

Caput V quod attinet, Modi Patrum praesertim primam eius sectio-
nem «De bello vitando » respiciebant, in qua proinde non paucae muta-
tiones introductae sunt, quin tamen textus substantialiter mutaretur.

Quae de obiectione conscientiae n. 83 (nunc 79) dicuntur, supprimi
non poterant, quod contra normas fuisset, sed paulisper mutata sunt. No-
tandum est textum abstrahere a iudicio de obiectiva moralitate obiectio-
nis conscientiae, hec statuere ... 4 tus recusandi adhibitionem armorum, sed
tantummodo affirmare: aequum videtur ut huic casui humaniter provi-
deatur.

466

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[252] Quoad bellum totale, de quo n. 84 (nunc 80) agit, quidam Modi sup-
ponere videbantur, in textu aliquo modo retrahi ea quae in numero ante-
cedente (i. e. 83) de legitima defensione dicta erant. Textus nunc ita redac-
tus est, ut etiam in hoc numero 84 ius defensionis explicite commemo-
retur.

Quoad condemnationem actionum bellicarum, quae in eodem nu-
mero 84 enuntiatur, attentionem specialem meretur vox «indiscrimi-
natim». Quid haec vox significet, ex toto contextu doctrinae Ecclesiae
in Notis memoratae erui potest. Non intratur in quaestionem casuisticam,
quid positive in concretis, praesertim extremis casibus liceat.

In n. 85 (nunc 81), qui de cursu ad arma apparanda tractat, omnia
illa elementa eliminata sunt quae nationes quasdam determinatas offen-
dere possent. 5

JL JU

Caput IV, I ae Partis « De munere Ecclesiae in mundo huius temporis »
nonnullis Patribus animadversiones sat graves inspiravit. Quod primo
oculo sat mirum videtur, cum hoc caput expresse ad manifestandum
munus Ecclesiae hierarchicae ad mundum conceptum sit. Attamen diffi-

[253] cultates exsurgentes ostendere videntur non omnino claram fuisse, in
initio capitis, definitionem obiecti. Ideo primus numerus capitis, in textu
abbreviatus, integer restitutus est, ut quaevis aequivocatio tollatur. Aliae
autem modificationes introductae minoris sunt momenti. Gratiae aguntur
Patribus qui possibilitatem nobis dederunt textum redigendi lucidiorem
et ditiorem.

Expectare licebat quoad secundam partem multos Modos venturos
fuisse de vita oeconomica-sociali in qua tot ponuntur difficiles et saepe
acres quaestiones. De facto autem animadversiones non tam graves fue-
runt. Textus tamen ex his Modis perfici potuit, qui agebant de agricultura,
de iusto salario determinando, de participatione ordinata omnium in vita
oeconomica evolvenda — sive in inceptis, sive in institutis superioris
ordinis — necnon de principiis moralibus respiciendis in re monetaria.

* * *

De aliis capitulis nonnisi breviter loquendum est cum pauca tantum
ex Modis mutare oportuit.

Quoad expositionem introductoriam, denuo approbata methodo de-
scriptiva expositionis introductivae , 6 Patres per suos Modos adhuc textum
quantum ad aliquas expressiones satagerunt. ... 7 Sub numero 4 ordo phra-
sium 8 immutatus est iuxta ordinem conceptuum magis perspicuum. In

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

467

eodem numero verba « specializatio » et « personalizatio » introducuntur [ 253 ]
prima vice in schemate; ideoque modo descriptivo exhibentur relinquen-
do ad cap. de vita oeconomico-sociali maiorem explicationem de re.

Praeter alias parvulas emendationes et additiones, iuxta Modos per-
fectas, notandum est in fine nova insistentia in illis quae mutationibus
omnibus subsunt, quaeque fundamentum suum ultimum habent in Christo,
qui est Dominus mundi in suo esse atque totius humanae historiae.

De tribus primis capitulis I ae partis, ex expensione Modorum appa-
rebit non factas esse veras difficultates.

Quoad caput secundum, II ae partis, Modi paucissimi fuerunt a Patribus
propositi, qui sensum reapse attingant. Inter illos vero qui textus formam
perficiunt, aliqui tantum considerandi enumerantur .

— Num. 61 ( nunc 57), pag. 24, lin. 25: Additur «et cum conscie
partes assumit in socialium coetuum vita ... atque seipsum excolit »,
ut participatio in socialibus coetibus momentum suum obtineat.

— Num. 61 ( nunc 57), pag. 25, lin. 14: Obligatio faustiores red-
dendi vitae condiciones omnibus extenditur nominatim ad illos « qui vel
responsabilitatis privatione vel culturae paupertate laborant ».

— Num. 65 ( nunc 61), pag. 27, lin. 35: «Aucta librorum diffusio »
inter media quae universali culturae favere possunt nominatur.

— Num. 66 ( nunc 62), pag. 28, lin. 18: Additur quod theologorum
labor fieri debet « servatis propriis scientiae theologicae methodis et exi- [ 254 ]
gentiis ».

— Num. 66 ( nunc 62), pag. 28, lin. 38: Quoad novas artis formas
indicatur quod «in sanctuario recipiantur...»?

... 10 Ad caput IV, II ae partis. Quamvis varii Modi ad Caput IV propo-
siti sunt, caput in maxima sua parte retineri potuit.

Praecipui Modi ad hoc caput propositi sunt sequentes:

1. Ad num. 77 (nunc 73), pag. 54, lin. 18: Nonnulli Patres voluerunt,
ut praeter iura minoritatum, quae in textu agnoscuntur, etiam earum offi-
cia magis pronuntientur. Quorum desiderio parva mutatione textus, nempe
verbis « earum officiis erga communitatem politicam non neglectis »
satisfactum est.

2. Ad num. 78 (nunc 74), pag. 55, lin. 29, ubi de iure resistentiae
agitur, nempe circa verba « iniustas aggressiones »: Loco verborum « iniu-
stas aggressiones » verba « abusum huius auctoritatis » adhibita sunt, ut
ita clarius fiat, in textu non de aliqua externa, sed interna vi, i. e. a parte
respecti vae auctoritatis politicae agi.

3. Ad num. 79 (nunc 75), pag. 55-56, linn. 43 ss. circa ius et officium
suffragio utendi:

Ne circa hanc gravem rem confusio fiat, secundum desiderium plu-

468 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[254] rium Patrum clare dicitur, hoc ilis et officium tantum existere, si civi-
bus etiam possibilitas detur suffragio libero utendi.

4. Ad num. 80 (nunc 76), pag. 57, linn. 18 ss. circa relationem inter
communitates politicas et Ecclesiam:

Autonomia et independentia ab invicem modo clariori pronuntiatur
addendis 11 expressis verbis «Ecclesia etc. ... sunt independentes et auto-
nomae ». Similiter eodem in numero (pag. 58, lin. 1) munus Ecclesiae in
vita politica non tantum ad fidem praedicandam restringitur, sed etiam
expressis verbis ad socialem suam doctrinam docendam extenditur, sicuti
hoc a pluribus Patribus desideratum fuit.

De titulo iam pluries quaestio fuit, etenim novitas huius schematis
circa hoc determinationes necessario requirebat. Sub luce animadver-
sionum quas commissio exhibuit post discussiones, Patres a Secretario
Generali Concilii sub fine suffragationum circa textum rogati sunt ut,
qui alium titulum quam « Constitutio Pastoralis » mallent, scripto intra
statutum diem suam opinionem exprimerent. Pari tempore, iterum mo-
nuit Patres Commissionem considerare praesenti titulo favorabilem opi-
nionem illorum Patrum qui nullam de hac re observationem scripto
tradiderint.

Ex conspectu responsionum quae traditae sunt, et quae 541 fue-

[255] runt, apparet plures speciatim pro titulo «Declaratio» vel « Litterae »
sensum suum protulisse.

Commissio autem censuit, nonobstante possessione praesentis tituli
— Patres enim qui alium titulum proposuerunt simul sumpti non attin-
gunt tertiam partem — , non posse tamen praetermittere ingentem nu-
merum suffragiorum in contrarium.

Omnibus bene perpensis, ut ratio aliqua habeatur diversarum sen-
tentiarum, Commissio competens Patribus ea quae sequuntur proponit:

'Titulo «Constitutio Fas toralis De Ecclesia in mundo huius tem-
poris » servato, addatur in corpore Constitutionis nota naturam propriam
schematis explicans et proinde regulam ad eius rectam interpretationem
enuntians.

Nota autem illa in initio primae partis invenitur in Notis ad finem
prooemii appositis... 1

Et de hac expensione quaesitum proprium suo tempore fiet.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

469

* * * [ 255 ]

In hoc ultimo sui operis instanti, non potest Commissio non expri-
mere Patribus cum quanto gaudio et spe, non obstantibus difficultatibus,
ad schema istud laboravit, Patrum animadversionibus, consiliis et etiam
obiectionibus adiuta.

Facessit Deus ut hoc Ecclesiae verbum ex imo Consilio et ex intima
Revelationis doctrina haustum, ad cor hominum, Deo iuvante, perve-
niat, amorem ardentem Christi et spem Ecclesiae mundo afferens, gau-
dium igitur et spem quae ex caritate fluunt.

In oratione-. 1 in relatione priori. 2 et spiritus commissionis explicati

sunt. 3 De hoc etiam in expensione Modorum fit mentio, et de relatione

ista ratio habenda est in legenda nota. 4 ullo modo. 5 potuissent.

6 est methodus descriptiva expositionis introducti vae. 7 Sed. 8 deest.

9 Plures sequuntur quos non lego nunc. 10 Pagina sequenti. 11 addi-
tis. 12 In fasciculo quem Patres prae manibus habent, exstat ista declaratio

in pag. 6 in notis.

EXPENSIO MODORUM [5]

PARS II *

DE QUIBUSDAM PROBLEMATIBUS URGENTIORIBUS
Prooemium et Caput I

DE DIGNITATE MATRIMONII ET FAMILIAE FOVENDA

- Exitus suffragationum de Prooemio et de Capite I
(die 16 novembris 1965)

Suffr. XV, n. 50

Votantes . . . . . . . . * .. . 2.149

Placet 2.106

Non placet . . . . . . . 39

Vota nulla . . . . . . . . 4

* Huiusmodi fasciculus Patribus distributus fuit in eorum domiciliis romanis
die 3 decembris 1965.

470

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[5] Sujfr. XVI , nn. 51-53

Votantes 2.150

Placet 2.052

Non placet 91

Vota nulla 7

Sujfr. XVII , nn. 54-56

Votantes 2.163

Placet 2.011

Non placet 140

Vota nulla • 12

Sujfr. XVIII, de Prooemio et de integro Capite

Votantes 2.157

Placet 1.596

Non placet 72

Placet iuxta modum 484

Vota nulla 5

[6] Prooemium ergo et integrum Caput I, cum omnibus suis partibus, a
Congregatione Generali approbatum est. Omnes Modi a Patribus intro-
ducti praevie ordinati et examinati sunt a Patribus Subcommissionis sextae
cum peritis Subcommissionis. Quibus accesserunt Praeses et membra
sacerdotalia Pontificiae Commissionis de re matrimoniali.

Ipsa Commissio Generalis Mixta sequentes responsiones statuit:

1 — Modi generales ad Partem II.

a) Quatuor Patres aestimant argumenta Partis II schematis
melius tractari posse per Magisterium ordinarium et Commis-
siones postconciliares.

b) Duo alii proponunt ut ordo capitum I et II invertatur
(quia quaestiones quae pertinent ad culturam indolis generalio-
ris sunt).

c) Unus Pater proponit ut tota haec Pars II separetur a prima
et sub forma unius vel plurium « declarationum » edatur.

R. — a) et b): hoc esset contra normas.

c ) Haec propositio aliquo modo tangit quaestionem de titulo,
de quo Modi speciales dantur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

471

AD NUM. 50 (nunc 46). [Prooemium] [6]

2 — Pag. 5, lin. 3: 14 Patres petunt ut loco: «vocatus», dicatur:

« vocata », cum subiectum propositionis sit persona humana.

R. — Accipitur. Scribatur ergo: « vocata ».

3 — Pag. 5, linn. 3-4: 14 Patres rogant ut loco: « sive singulare sive

commune », dicatur: « sive individuale sive sociale », ad obti-
nendam meliorem latinitatem.

R. — Partim admittitur; dicatur: « sive individuale sive commune ».

Vox: « commune » enim latius extenditur quam vox: « sociale ».

4 — Pag. 5, lin. 4: Unus Pater petit ut loco: « et humanae experien-

tiae », scribatur: « humana experientia iuvante », quia experien-
tia non est lux Concilii nisi secundaria.

R. — Ut aeqiiivocatio tollatur, deleatur vox: « eadem » in praeceden-
te membro phraseos.

5 — Pag. 5, lin. 10: Unus Pater proponit ut loco: « et pacem; circa sin-

gula clarescant principia et lumina a Christo manantia », dica-
tur: « et pacem. Circa haec singula Concilium proponere inten-
dit principia et lumina a Christo manantia» (quia lumina et [7]
principia iam clara sunt ex sese et a Concilio proponuntur).

R. — Admittitur prima propositio: « Circa haec singula », quia phra-
sem clariorem reddit. Non autem admittitur secunda, quia
de Concilio iam in lin. 1 eiusdem numeri sermo fit.

Caput I

DE DIGNITATE MATRIMONII ET FAMILIAE FOVENDA

1 — Modi generales ad NUM. 51-56 (nunc 47-52):

a) Unus Pater petit ut totum caput omittatur , quia ma-
teria tractabitur a Summo Pontifice, adiuvante Pontificia Com-
missione.

b) Alius observat in toto hoc capite amorem tantum subli-
neari ut si deficiat matrimonium cessare videatur.

c) Duo Patres aestimant totum caput adhuc theologice im-
maturum, aequivocum et reticens in quibusdam essentialibus
remanere: insistit praevalenter et quasi unice in amore coniu-

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

gali et in donatione personali, quod, aiunt, non correspondet
modo loquendi Ecclesiae inde ab antiquissimis temporibus us-
que ad Enc. Casti Connubii et ad Pium XII, Ioannem XXIII
et Paulum VI. Si caput tamen approbari debeat, quaeritur ab
bis Patribus ut saltem revideatur, loquendo modo claro de
hier archia finium, de intrinseca malitia onanismi (ita etiam
20 alii Patres), de mediis inhonestis quibus proles impeditur,
de validitate matrimonii etiam ubi amor deest, de personali
et mutua donatione iurium et officiorum matrimonio pro-
priorum.

d) Unus Pater petit ut inserantur nonnulla verba de me-
diis gratiae, de. sacramentis, de precibus communibus.

e) 20 Patres petunt ut iterum affirmetur procreationem finem
primarium matrimonii esse.

a) Propositio admitti nequit: esset contra normas.

b) De indis solubilitate matrimonii inconcusse constat in
textu: cf. n. 52, pag. 6, linn. 10-14 et 26; n. 53, pag. 7,
lin. 35; n. 54, pag. 8, lin. 15; n. 55, pag. 9, lin. 7. Textus ipse
nulla modo insinuat matrimonium, deficiente amore, dissolvi
posse.

c) Quia agitur hic de Modo generali, responsum non ad
particularia descendere debet, quae ceteroquin in subsequen-
tibus Modis tractanda erunt. Patet textum receptum non omnia
problemata solvere; ipse tamen characterem sacrum matri-
monii, amoris et foecunditatis necnon plura officia et iura, quae
vitam matrimonialem et familiarem spectant, claro et opportuno
modo, tum pro christifidelibus tum pro ceteris omnibus, in
lucem ponit. Notetur insuper praestantiam amoris iam claris
verbis in Enc. Casti Connubii doceri {A.A.S. 22, 1930, pp. 457-
548). Ceteroquin in num. 51 pag. 6, linn. 3-7 expresse affir-
matur S. Synodum intendere «quaedam (tantum) doctrinae
Ecclesiae capita in clariorem lucem ponere»; tractatio com-
pleta, ut scitur, Pontificiae Commissioni- demandata fuit.

d) In genere sufficienter provisum videtur in textu. Dicatur
tamen pag. 6, lin. 42: «Unde, ipsis parentibus exemplo et ora-
tione familiali praegredientibus ... ».

e) Vide responsum ad litt. -c). Vocabularium technicum ce-
teroquin textui pastorali minus convenire videtur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI , 473

AD NUM. 51 (nunc 47). [De matrimonio et familia in mundo hodierno~\ [ 8 J

2 — Pag. 5, lin. 14: Unus Pater rogat ut deleantur verba: «ac Chri-

stianae », uti inutilia et aequi voca (phrasis significare videtur
salutem pro societate humana diversam esse a salute pro so-
cietate christiana).

R. — Propositio non admittitur: phrasis sufficienter clara est.

3 — Pag. 5, linn. 17 s.: a) Unus Pater proponit ut loco: «in com-

munitate amoris fovenda » dicatur: « in communitate dome-
stica fovenda » .

h ) 15 alii suggerunt: «in hac communitate amoris».

R. — a) mutatio non admittitur, quia duo aspectus communitatis
coniugalis considerantur, vita nempe et amor.

b) Admittitur claritatis causa, scribatur ergo: «in hac com-
munitate amoris ».

4 — Pag. 5, lin. 18: Novem Patres postulant ut, loco: «in com-

munitate amoris fovenda et in vita colenda », dicatur: « in vita
colenda, in eius fontibus sancte praecavendis et in communi-
tate amoris fovenda », ne modus loquendi quaestionem de fini-
bus matrimonii praeiudicet.

R. — Quia textus in hoc numero solummodo vitam socialem descri-
bere intendit, additio proposita hic saltem non est ad rem.

5 — Pag. 5, lin. 22: Duo Patres petunt ut elenchus errorum augea- [9]

tur mentione onanismi, dum 1 4 alii petunt mentionem « anti-
conceptionis ».

R. — Praxes hic incriminatae non directe respiciunt ipsum institu-
tum matrimonii, de quo in hac sententia sermo fit, sed potius
ipsam vitam coniugalem, de qua in secunda phrasi agitur. Etsi
additiones expostulatae, saltem quoad rem, iam continentur
in « egoismo et hedonismo », tamen non absque utilitate vide-
tur hic mentionem facere de illicitis usibus contra generatio-
nem. Formula dicendi generalis praeferenda videtur locutio-
ni: «artibus anticonceptionalibus». ^dim uterque ex his ter-
minis tum apud scientificos hodiernos tum apud nonnullos alios
coaetaneos quadam ambiguitate afficitur. Terminus enim: « #r-
tes», apud easdem personas, rationem factibilium significat
ideoque saltem ex obliquo quamdam technicam supponere vi-
detur, ita ut, in hoc contextu, sese etiam extenderet ad sic
dictam «methodum continentiae periodicae» (quae computa-
tiones saepe technicas requirit ut recte applicari possit), dum

474

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[9] eaedem personae saepe saepius distinctionem faciunt inter an-
ticonceptionalia, contraceptiva et aconceptiva (ita ut ex damna-
tione anticonceptionalium non sequatur pro ipsis alia etiam
esse improbata). Quibus omnibus perpensis, Commissio pro-
ponit ut scribatur: « insuper amor nuptialis saepius egoismo,
hedonismo (de suppressione vocabuli: «erotico»: cf. Resp.
ad Modum 6 sub c) et illicitis usibus contra generationem pro-
fanatur ».

6 — Pag. 5, lin. 23 sq.: Plures proponuntur Modi relate ad ea quae

dicuntur de «hedonismo erotico »:

a) 21 Patres petunt ut post verba: «insuper amor nuptia-
lis », addatur : « qui ad totum hominem ditandum ordinatur »,
ut ita sublineetur id quod textus dicere intendit et ut clarius
appareat vera idea amoris coniugalis in oppositione ad omnem
spiritualismum Origenisticum.

b) 17 alii Patres proponunt ut in lin. 24, post verbum:
« profanatur », addatur : « non raro ex eo quod moderna media
communicationis persaepe, commercii quidem causa, mentes
praesertim iuvenum excitent ad speciem « amoris » passiona-
lis, valorum vere personalium prorsus ieiuni» (ut ita aliquid
dicatur de facto « commercialisationis sexus»).

c) Unus Pater suggerit ut deleatur verbum: « eroticum »,
quia « eros » in se aliquid boni habet.

d) Tres Patres petunt ut loco « saepius », dicatur: « saepe »,

[ 10 ] quia « saepius » posset innuere omnem amorem coniugalem
egoismo et hedonismo profanari.

R. — a) Verba vera sunt sed idea quam exprimunt, exponitur in
num. 33, pag. 7, lin. 20.

b) Non fit elenchus exhaustivus omnium praesentis tem-
poris malorum; idea de influxu mediorum communicationis so-
cialium ceteroquin iam in lin. 25 («condiciones socio-psycho-
logicae ») continetur.

c ) Omnibus iterum perpensis melius deletur.

d) Non videtur necessarium.

7 — Pag. 5, lin. 25: a) Plures Patres petunt ut aliquid plus dicatur

de condicionibus hodiernis quae non leves pro vita familiae
perturbationes inducunt.

b) 12 Postulant ut post: «civiles», addatur : «atque influ-
xus deviatorum mediorum communicationis socialis».

c) 34 Alii Patres (quibus 26 formula paululum diversa acce-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

475

dunt) ut in eodem loco addatur: « et ideologicae pro unitate, [10]
intimitate immo et ipsa exsistentia familiae, graves perturba-
tiones et etiam destructiones inducunt».

R. — a) Non fit elenchus exhausti vus; brevitas commissioni com-
mendata fuit.

b) Cf. ad Modum 6 sub b)\ ceteroquin de his mediis modo
magis completo loquendum esset.

c) Dicatur: «non leves pro familia (loco: «pro vita fami-
liae ») perturbationes inducunt (ut omnia uno verbo compre-
hendantur).

8 — Pag. 5, lin. 26: Unus Pater proponit ut, loco: «in certis deni-

que orbis partibus », dicatur: « Ubique terrarum », quia pro-
blema de facto ubique existit, etiamsi in quibusdam regioni-
bus supprimitur mediis quae ab Ecclesia approbari non pos-
sunt.

R. — Stet textus, quia melius condicionibus hodiernis correspondet.

9 — Pag. 5, lin. 28: 17 Patres proponunt ut post verba: «Quibus

omnibus conscientiae anguntur », addatur : « immo etiam cor-
rumpuntur », quod de facto fit.

R. — Multi Patres petierunt ut vitetur ne textus nimis severus et
pessimisticus reddatur: quare additio non admittitur.

10 — Pag. 6, lin. 5: Unus Pater suggerit ut tollantur verba: «ad

statum matrimonialem vocati », quia Concilium omnes alloqui
intendit.

R. — Admittitur propositio: textus ita erit legendus: «qui dignita- [11]
tem nativam statui - matrimonialA eiusque eximium valorem
sacrum tueri et promovere conantur».

AD NUM. 52 (nunc 48). [De sanctitate matrimonii et familiae ]

11 — Pag. 6, lin. 8: 17 Patres proponunt ut titulus huius numeri

sequenti modo mutetur : « De sacr alitate et sanctitate matri-
monii et familiae », quia textus etiam illos alloquitur qui non
recipiunt matrimonium-sacramentum; hoc modo distinctio fit
in Enc. Arcanum.

R. — Vocabulum: « sanctitas », in linguis modernis, sensum valde
generalem acquisivit, qui etiam comprehendit id quod per « sa-
cralitatem » intenditur.

12 — Pag. 6, linn. 8-26: Unus Pater novum pro hac paragrapho tex-

tum proponit, in quo doctrina theologica de matrimonio expo-

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

476

[11] nit, exhibendo eius fundamentum tum divinum (quod invenitur
in ipsa natura hominis, quem Deus creavit masculum et fe-
minam) tum humanum, et insistendo in hoc quod matrimo-
nium est vera vocatio divina,

R, — Textus sane pulcher est, sed eum admittendo contra normas
ageremus.

13 — Pag. 6, lin. 8: Unus Pater proponit ut in formula: « Intima com-

munitas vitae et amoris coniugalis », deleantur verba: « et
amoris », utpote superflua, quia amor iam in vita continetur.

R. — Stet textus ob rationem expositam in Relatione, pag. 14 sub
litt. A.

14 — - Pag. 6, lin. 10: a) Tres Patres postulant ut dicatur: «con-

tr actuali foedere coniugii».

b) Alius ut loco: «irrevocabili», scribatur: «stabili», quia
cum de matrimonio naturali agatur, non est certum consensum
debere esse irrevocabilem ut verum matrimonium constituatur;
de facto S. Sedes dissolvit talia matrimonia.

c ) Quatuor alii Patres petunt ut sermo fiat de: «consensu
personali deliberato ».

R. — a) Non admittitur, ob rationem expositam in Relat. pag. 14
sub A.

b) Quidquid sit de ratione allata, mutatio non accipitur, quia

[12] in praesentibus adiunctis verborum substitutio ansam prae-
bere posset ambiguitati.

c) Non admittitur, quia «deliberatio» illa in «consensu
personali » iam continetur.

15 — Pag. 6, linn. 11-15: Plures Patres petunt ut in hac phrasi, in

qua origo matrimonii eiusque proprietates describuntur, quae-
dam immutentur :

a) Quinque postulant ut loco: « Ita actu humano », dicatur:
«Ita actu voluntatis legitime manifestato », ut melius declare-
tur natura illius actus et ut attendatur ad formam requisitam.

b) 34 Patres pro lineis 11-13 («quo coniuges sese mutuo
tradunt ... etiam coram societate») alium textum proponunt:
«quo inter se (vel: inter proprias personas) specifica iura et of-
ficia mutuo atque legitime tradunt et accipiunt coniuges, etiam
coram societate in matrimonio legitimo constituuntur, vinculo
divino coniuncti\ quod vinculum ... ». Rationes: obiectum con-
sensus matrimonialis non sunt personae (« sese ») sed potius

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

477

actiones personarum; expressio: «propriae personae traditio» [12]
videtur vitanda: cf. A.A.S., 36 (1944), p. 103; additur: « legiti-
me », quia etiam in matrimonio naturali servandae sunt leges
iustae ab auctoritate legitima impositae; vitatur vox « institu-
tum », quia consensu coniugum legitime praestito nascitur non
institutum in genere sed proprium matrimonium.

c) Ob easdem rationes, ad recolendam doctrinam catholicam
hucusque traditam et ad melius indicandam hierarchiam finium
190 Patres sequentem immutationem pericopae proponunt:

« Ita actu voluntatis legitime manifestato , quo utraque pars
tradit et acceptat ius in corpus, perpetuum et exclusivum in
ordine ad actus per se aptos ad prolis generationem, institutum
ordinatione divina firmum oritur; hoc dein vinculum sacrum in-
tuitu boni tum personarum tum societatis libere contractum a
quolibet humano arbitrio minime pendet. Ipse vero Deus est
auctor matrimonii, variis praediti bonis ac finibus hierarchice
connexis ».

d) Unus Pater petit ut loco: « actu humano », dicatur: « con-
sensu humano », ne videatur agi de ipso actu coniugali.

c) Decem vero Patres sequentem additionem rogant: «Ita
actu humano, quo coniuges sese personaliter in vitae amoris
communione tradunt atque accipiunt », ut vita coniugalis ut
integre humana et non tantum biologica appareat.

/) Unus denique Pater petit ut explicite memorentur bona
matrimonii: «de hisce bonis revera agitur, ait, attamen ver-
bum “fdem” vel semel tantum inducitur ».

a) In textu pastorali praecisio illa iuridica non requiritur. [13]

b) Ius non existit sine obiecto, quod in matrimonio perso-
nas coniugum respicit. Expressio: « traditio personae » nullo
modo in A.A.S., 36 (1944), p. 103 reficitur, immo in Enc. Casti
Connubii explicitis verbis adhibetur: A.A.S., 22 (1930), p. 553:

« generosa propriae personae traditio ». Quoad vocabulum: « le-
gitime »: cf. sub a). Retinetur vox: « institutum » utpote termi-
nus receptus pro ipso matrimonio.

c) In textu pastorali qui dialogum cum mundo instituere in-
tendit elementa illa iuridica non requiruntur. De « bonis ac fini-
bus hierarchice connexis »: cf. infra sub litt. /.

d) Clarum est vocabulum ad consensum referri.

e) Hoc ex ipso contextu elucet.

/) Cum in hoc loco de matrimonio in ordine naturali agatur,
bona christiana (uti sacramentum) hic enumerari nequeunt. Ci-

478

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[13] tabuntur tamen in nota plura documenta traditionis et Magi-
sterii in quibus de illis sermo fit: cf. S. Augustinus, De bono
coniugii, PL 40, 75-376 et 394; S. Thomas, Summa Theol.,
Suppi. Quaest. 49, art. 3 ad l um ; Decretum pro Ar menis : Denz.-
Schon., 1327; Enc. Casti Connubii: A.A.S., 22 (1930), 547-548.

Notetur hierarchiam bonorum sub diverso aspectu conside-
rari posse: cf: Casti Connubiv. A.A.S., 22 (1930), 547. Insuper
in textu, qui stylo directo et pastorali mundum alloquitur, verba
nimis technica (hierarchia) vitanda apparent. Ceteroquin mo-
mentum primordiale procreationis et educationis saltem decies
in textu exponitur, de sacramento pluries sermo fit, fidelitas et
indissolubilitas saltem septies in textu sublineantur. Verum est
in nostro num. 52 « fidem » semel tantum induci: quare lin. 34
legenda erit: «se invicem perpetua fidelitate diligant».

16 — Pag. 6, lin. 12: Unus Pater petit ut loco: «institutum ordina-

tione divina firmum », dicatur: « communitas ordinatione di-
vina firm a» (ad vitandam formulationem iuridicam).

R. — Provisum est in responsione ad Modum 15, sub litt. b).

17 — Pag. 6, lin. 13: Unus Pater petit ut post verba: «hoc vincu-

lum... intuitu boni» et ante: «tum personarum», inseratur:
«tum prolis generationis ».

R. — Admittitur mentio «prolis»: textus sic legatur: «hoc vincu-
lum... intuitu boni tum coniugum et prolis tum societatis».

18 — Pag. 6, lin. 14: Tres Patres postulant ut deleatur verbum: «am-

plius » (quia confusionem generare potest; duo vero alii ut

[14] auferatur verbum: «solo»; 190 denique ut scribatur: «a quo-
libet humano arbitrio minime pendet ».

R. — Retinentur duae priores propositiones, quia revera opportunae
apparent: textus dein sic se habet: «hoc vinculum non (...) ex
humano arbitrio pendet ».

19 — Pag. 6, linn. 14-15: a) Decem Patres petunt ut in prima parte

phraseos, post vocabulum: « finibus », addatur: « ad ipsius
communitatis coniugalis augmentum ordinandis, praediti ».

b) 20 vero alii Patres proponunt ut post verba: «finibus
praediti», ponatur punctum et ut sequens phrasis addatur :
«Itaque Concilium Florentinum (D. 702) declaravit: « Assi-
gnatur ... triplex bonum matrimonii. Primum est proles susci-
pienda et educanda ad cultum Dei. Secundum est fides, quam
unus coniugum alteri servare debet. Tertium indivisibilit as ma-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

479

trimonii, propter hoc quod significat coniunctionem Christi et [14]
Ecclesiae ».

R. — a) Haec omnia in secunda parte phraseos textus recogniti iam
continentur.

h) Cf. responsum ad Modum 15, sub litt. /.

20 — Pag. 6, lin. 16: Unus Pater petit ut post verba: «pro generis

humani continuatione », addatur : « in exsequendo mandato
Eominv. « crescite et multiplicamini » (qui textus nullibi ci-
tatur).

R. — Providebitur postea: cf. resp. ad Modos 68 et 70 (num. 54).

21 — Pag. 6, lin. 16: Duodecim Patres petunt ut loco: «progressu

personali », dicatur: « perfectione personali », quia terminus
« progressus » magis rebus convenit.

R. — Scribatur: « profectu personali ».

22 — Pag. 6, linn. 17-18: Undecim Patres postulant ut etiam sermo

fiat de familia, dicendo: « pro dignitate, stabilitate, pace et pro-
speritate ipsius familiae totius que humanae societatis ».

R. — Propositio admittitur.

23 — Pag. 6, linn. 18-20: Plures proponuntur emendationes relate

ad hanc phrasim:

a) 179 Patres, ad sublineandum procreationem esse finem
intrinsecum matrimonii, dicendum esse putant: «procreatione
et educatione prolis natura sua uti fastigio coronantur ».

h ) ut melius indicetur procreationem esse finem primarium [15]
matrimonii, 16 Patres (quibus 4 alii formula quoad sensum iden-
tica accedunt), petunt ut dicatur: « Ipsum autem institutum
matrimonii, quod est in servitium vitae et amoris, actuali pro-
creatione et educatione prolis simul cum praxi virtutis amoris
coniugalis generosi consciique, veluti fastigio suo coronantur ».

Alius Pater petit ut loco: « procreatione... coronantur », dicatur:

«sua indole ad procreationem et ad educationem prolis natu-
raliter et Dei voluntate ordinantur». Alius adhuc petit ut resti-
tuatur textus prior vel ut dicatur, cum additione quadam: « In-
stitutum..., procreationi et educationi prolis a Creatore desti-
natum, ipsis veluti fastigio coronantur».

c ) Decem Patres petunt ut potius dicatur: « quasi fastigio »,
ne nimis inhaereatur in ipso facto procreationis, ac si communi-
tas infecunda elemento essentiali careret.

d) Unus Pater postulat ut mutetur verbum: « coronantur »

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

(res quae alia re quasi fastigio coronantur, possunt habere finem
principaliorem qui ab illo fastigio differt).

a) et b): Scribatur: «Indole autem sua naturali ipsum institu-
tum matrimonii amorque coniugalis ad procreationem et edu-
cationem prolis ordinantur Usque veluti suo fastigio coronan-
tur ».

c) «Veluti» idem exprimit.

d) Provisum est in responsione ad a) et b).

Pag. 6, linn. 20-24: Plures pro utraque parte huius phraseos
Modi proponuntur:

1. In prima parte:

a) Unus Pater petit ut, in lin. 21, post: « qui », addatur:
« matrimonio » (ne amor confundatur cum ipso matrimonio);
alius ut scribatur: « qui actuali usu iuris ex foedere dilectionis
coniugalis »; alius adhuc ut in eadem linea loco: « dilectionis con-
iugalis », dicatur: « foedere coniuga/i ».

b ) 15 Patres petunt ut dicatur: « Vir insuper et mulier, qui

foedere legitimo coniunguntur ». . »

c ) 161 Patres postulant ut post verba: «foedere dilectionis
coniugalis », addantur verba: « ad fecunditatem vero conna-
tur aliter ordinatae ».

d) Alius vero: «foedere dilectionis coniugalis actu consum-
mato » (quia hoc modo coniuges « una caro » fiunt).

e) Undecim tandem ut dicatur: «qui eximio modo foedere
dilectionis coniugalis... una caro sunt», ne institutum in sola
foecunditate fundetur.

2. In altera parte phraseos:

a) Duo Patres postulant ut scribendo: «animorum» (loco:
« personarum ») reditus fiat ad priorem textum, qui elementum
internum et externum bene exprimebat.

b) 16 Patres petunt ut dicatur: « intima et personali operum
coniunctione mutuum sibi adiutorium et servitium praestant,
sensumque matrimonii unitatis, illis verbis Domini cuicumque
matrimonio propriae (cf. Cone. Trid . : Denz. 969), experiuntur
et vivunt» (ut verba Mt. 19, 6 citentur iuxta sensum Trid.).

Ad primam partem:

a) Omnibus satisfit scribendo: « foedere coniugali».

b) et c) Retinetur formula: «Vir insuper et mulier »; ceteris
satis provisum est in Resp. ad Modum 23 sub a et b.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

481

d) Hoc esset contra exegesim receptam textus citati. 1 [ 1 ®]

e) Hoc nullo modo a textu insinuatur.

Ad secundam partem :

a) Provisum est in Relatione, pag. 15, sub litt. E.

b) Sententia verbis, quae addenda proponuntur, nimis onera-
retur. Cone. Trid. verba Mt. 19, 6 adhibet ad probandum quod
vinculo matrimonii duo tantum coniungi possunt. Quod non ne-
gatur a nostro textu, qui tamen potius sublineat intimam per-
sonarum eorumque operum coniunctionem, quo faciendo nullo
modo Cone. Trid. contradicit.

Pag. 6, limi. 24-26: Plures proponuntur emendationes pro hac
pericopa:

a) Duo Patres petunt ut dicatur: «maritalis donatio» (nam
sunt donationes inter personas sine tali fide); alius Pater petit
ut loco: «intima unio», dicatur: «coniunctio matrimonialis »,
ne cessante amore rueret matrimonium.

b ) Ob eandem rationem 15 Patres sequentem textum propo-
nunt: « quae intima unio et coniugii unitas, cum bono fidelitatis
et indis solubilitatis essentialiter connectitur », qui modus lo-
quendi insuper magis cohaeret cum modo loquendi Enc. Casti
Connubii (Denz. 2229).

c ) 161 Patres sequentem textus immutationem postulant:

« quae intima unio, utpote mutua duarum personarum iurium
et obligationum matrimonialium» (duo alii Patres addunt: «ex
parte duarum personarum operosa donatio ... »). '

d) 11 vero Patres petunt ut dicatur: «mutua ipsarum per-

sonarum donatio», ut appareat communitas ipsius vitae et non
tantum operum, iurium et obligationum. L

e) Uniis Pater petit ut dicatur: « Quae intima unio, utpote...
donatio, sicut et bonum liberorum, plenam coniugum fidem
exigit ».

/) 163 Patres postulant ut in lin. 26 scribatur: « praesertim [17]
(vel: “imprimis”, vel: “maxime”) intuitu liberorum », loco:
«etiam», ne, dicunt, hierarchia finium invertatur.

g) Unus Pater petit ut dicatur: «Quae... unio, utpote mutua
donatio duarum personarum, intuitu liberorum inita » (proponit
insuper ut verba de liberis in lin. 26 deleantur). • ; •

h) Unus denique Pater petit ut addatur in fine phraseos:

« quidquid sit de ista indissolubilitate, praxis misericordiae com-
mendanda est pro coniuge innocente sine propria culpa dere-
licta ».

482

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 17 ] R. — a) Stet textus quia patet agi de matrimonio legitimo.

b) Ad rationem allatam quod attinet, saltem septies in textu
indissolubilitas matrimonii affirmatur: ideae, in Modo exposi-
tae, in ipso textu modo simpliciori exprimuntur. In nota refe-
rentia ad Enc. Casti Connubii fiet: cf. A.A.S., 22 (1930),
546-547: Denz.-Schon. 3706.

c ) Provisum iam est in resp. ad Modum 15 sub b. Contra-
rium ceteroquin petitur in Modo hic sub litt. d exposito.

d ) Iam provisum est in textu.

e) f ) g) Modi illi proponuntur probabiliter quia textus non
sufficienter clarus erat. « Etiam intuitu liberorum » additum fuit
non ad dirimendam quaestionem de finibus matrimonii (de qua
hic nullo modo sermo fit) sed ad urgendam indissolubilitatem
matrimonii, quae exigitur non tantum ex natura fidelis mutuae
duarum personarum donationis sed etiam ob bonum prolis.
Omne periculum erroneae interpretationis evanescit, admittendo
textus mutationem prout sub litt. e exponitur: «Quae intima
unio, utpote mutua duarum personarum donatio, sicut et bonum
liberorum, plenam coniugum fidem exigunt atque indissolubi-
lem eorum unitatem urgent ».

h ) Esset contra normas.

26 — Pag. 6, linn. 27-29: Plures proponuntur emendationes:

a) Unus Pater aestimat verbum « benedicere » regere da-
tivum.

b) 13 Patres proponunt ut deleantur hae lineae una cum ini-
tio phraseos subsequentis (Sicut ... populo suo occurrit), quia
probatum non est etiam matrimonium naturale constitutum
fuisse ad exemplar unionis Christi cum Ecclesia.

c) 16 Patres petunt ut deleatur adiectivum: «multifor-
mem », quia sensum obscurat et infra fusius hac de re sermo fit.

d) Unus Pater proponit ut loco: « dilectionem », dicatur:
« unionem (quia Christus hanc ad sacramentum erexit), alius,

[ 18 ] ob rationem identicam, ut post: « dilectionem », addatur : « con-
tractum sanctum ».

e) 148 Patres petunt ut dicatur: «suae cum Ecclesia fecun-
dae unionis» (quod, aiunt, habetur in Eph. 4, 13-16), decem
vero, e contra: « amantis et fidelis unionis ».

f) 25 Patres rogant ut quaedam addantur : « ad exemplar
(unus Pater hic addit: « et participationem ») suae unionis cum
Ecclesia indissolubiliter constitutam (ita adhuc 28 alii Patres),
abundanter benedixit et sanctificavit » .

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

483

R. — a) Stet textus. [18]

b) Non accipitur, quia praecise hic transitus fit ad matrimo-
nium christianum.

c ) Adiectivum divitias huius dilectionis ostendere intendit;
stet ergo textus.

d) Stet textus quia verba adhibita correspondent verbis Cone.
Tridentini: Denz. 1799 (969).

e) Idea fecunditatis in loco citato non occurrit. Nam Ecclesia
in 1. c. intelligitur de Christo et de Eius membris ita unitis ut
in Ipsum crescant, ex quo totum corpus habet suam connexio-
nem. Constitutio Lumen Gentium , ad ideam inculcandam in
Modo expressam citat Eph. 5, 32.

/) Reiiciuntur hae additiones, quia inutiles (septies de indis-
solubilitate sermo fit in textu; de «participatione»: cf. pag. 7,
lin. 9; idea sanctificationis in sequentibus lineis habetur).

27 — Pag. 6, linn. 32-33: 52 Patres petunt ut haec phrasis sequenti

modo immutetur : « Sicut enim Deus olim foedere dilectionis
et fidelitatis populo suo occurrit sibique univit (quae verba
omittuntur a 27 ex his Patribus), ita nunc , cum Filius Dei in
incarnatione humanitatem nostram in carne sua sibimetipsi con-
iunxerit, Ipse tanquam Sponsus Ecclesiae humanum amorem
coniugalem quasi assumpsit et illum per sacramentum matrimo-
nii sanctifcavit » (ut melius ostendatur fundamentum amoris
coniugalis christiani in ipso mysterio Christi inveniri).

R. — Additio sane pulchra sed sat longa: ipse textus brevius eandem
ideam exprimit (cf. etiam pag. 6, linn. 4-36): stet ergo textus.

28 — Pag. 6, linn. 32-36: Plures proponuntur emendationes pro his

lineis:

a) 25 Patres petunt ut, in initio, loco: « eis », dicatur: « cum
coniugibus christianis» et ut, post: «ad Deum», addatur :

«a quo venit, perducere valeat».

b) Sex Patres postulant ut post: «ditatur», addatur : «ut
sponsi efficaciter ad Deum ducantur atque in sublimi munere [ 19 ]
patris et matris adiuventur et confortentur » (ut mentio fiat de
intrinseca ordinatione germani amoris coniugalis ad munus pa-
tris et matris).

c) 151 Patres novam textus redactionem proponunt: «ut
quemadmodum Ipse dilexit Ecclesiam et semetipsum pro ea
tradidit, eiusdemque membrorum auctum usque ad aetatem ple-
nitudinis suiipsius continuo promovens {Eph. 4, 13-16), ita et

484 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[19] coniuges, mutua deditione, se invicem perpetuo dili gentes, ma-
trimonii fnes recte assequantur: Germanus enim amor coniu-
galis fecunditate sua in divino amore assumitur... ».

( d) Octo vero Patres proponunt ut addatur : « Germanus amor
coniugalis, etiamsi foecunditate non coronatur », ut amor ille
agnoscatur supernaturalis etiam in matrimoniis non fecundis.

e) Unus denique Pater rogat ut loco: « germanus amor »,
dicatur: «unio».

R. — a) Additiones propositae videntur superfluae.

A) Claritatis causa, additio proposita accipitur, mutato verbo:
«sponsi» in «coniuges», ita ut textus sonet: «Germanus
amor coniugalis in divino amore assumitur et virtute redemptiva
Christi ... ditatur, ut coniuges efficaciter ad Deum ducantur
atque in sublimi munere patris et matris adiuventur et confor-
tentur». Cf. Lumen gentium-. A.A.S., 51 (1965), 15-16; 40-41;
41. .. , .

c) Provisum est per mutationem in b; ceteroquin textus Ep.
ad Eph. 4, 13-16 non est ad rem. In linea 34 tamen scribatur
(cf. resp. ad Modum 15 sub /): « Se invicem perpetua fidelitate
diligant ».

d) Provisum est in num. 54, pag. 8, linn. 18-19.

e) Mutatio proposita necessaria non videtur.

29 — Pag. 6, linn. 37-38: Plures Patres immutare volunt formulam
desumptam ex Encyclica Casti Connubii (« peculiari veluti conse-
crantur ... sacramento») quia in praesenti contextu apparet am-
bigua: quatuor proponunt ut deleatur: « veluti »,20 ut scriba-
tur: « vero et proprio consecrantur ... sacramento », 29 ut di-
catur: « proprio sacramento sanctificantur et roborantur»; tres
<d e niqu e petunt ut scribatur: « ad sui status dignitatem et offi-
. ■ . eia ».

R. — Proponitur ut scribatur, ad vitandam omnem ambiguitatem:
« Quapropter coniuges christiani ad sui status officia et digni-
„„ tatem (hic ordo Enc. servatur, quia textus clarus est) peculiari
sacramento roborantur et veluti consecrantur » (ipsa idea Enc.
ita fideliter exprimitur).

[20] 30 — Pag. 6, linn. 38-41: Plures hic proponuntur emendationes:

; a) Unus Pater postulat ut dicatur: «cuius virtute munera
sua (loco: «munus suum») explentes...».

b) Alii ut loco: « ad propriam humanae personae perfectio-
nem» scribantur, vel: «suam» (1 Pater), vel \ «suarum per-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 485

sonarum » (2 Patres: ne quis inducatur in errorem quod quae- [20]
libet persona humana tantum perficiatur per munus coniugale),
vel: «propriam perfectionem» (3 Patres: eadem ratio).

c) 3 Patres petunt ut loco: « gradatim », dicatur: «magis
ac magis ».

d) 32 Patres, quibus 23 alii quoad sensum accedunt, rogant
ut secunda pars phraseos sic immutetur : « cuius virtute munus
suum coniugale et familiae (ita unus Pater) explentes, grada-
tim ad propriam sanctificationem eo magis accedunt quo peni-
tius tota eorum vita fide, spe et caritate quotidie pervaditur, et
ita spiritu Christi imbuti propriae vitae coniugalis et familiaris
exigentiis et mediis Deum glorificare queunt » (ut clarius expo-
natur doctrina de spiritualitate coniugali et ut praecaveatur ne
coniuges putent quod, sincere mutuo sese diligentes, quin cu-
rent de profundiore fide, spe et caritate, eo ipso ad sanctitatem
accedant).

R. — a) Providebitur in resp. ad c).

b) Ut appareat in hoc loco agi de perfectione vitae coniugali
propria, scribatur: « propriam suam perfectionem ».

c) « Magis ac magis » de facto melius est: admittitur.

d) Idea huius additionis retinenda videtur et sequenti modo
in textu exprimi posset: « cuius virtute munus suum coniugale
et familiale explentes, spiritu Christi imbuti, quo tota eorum
vita fide, spe et caritate pervaditur, magis ac magis ad propriam
suam perfectionem mutuamque sanctificationem, ideoque com-
muniter ad Dei glorificationem accedunt ».

31 — Pag. 6, lin. 41: Unus Pater petit ut post: «accedunt», se-

quentia addantur: « Ad roborandum sensum Dei in sinu fami-
liae maxime confert illa oratio qua omnia membra insimul in
. fide et caritate Deum colunt et Eius uberrimas benedictiones
impetrant ».

R. — Sufficienter provisum est in textu et in resp. ad Modum 30.

32 — Pag. 6, lin. 41: Post finem paragraphi praecedentis, 60 Patres

petunt ut nova paragraphus addatur. «Ut familia autem pos-
sit ad suae vitae veluti plenitudinem pervenire, sincere requi-
ritur et benevola inter coniuges communicatio, qua unitas di-
rectionis et auctoritatis ab unoquoque eorum suo peculiari [21]
modo exercendae, obtineatur. Meminerint etiam parentes quot
et quanta bona vel detrimenta filiis, iam ex prima infantia,
ex dictis vel tacitis exemplisque obveniant , ac praesertim quanti

486

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[21] momenti sint praesentia et influxus patris , siquidem quae filii
de patre experiuntur , ad Deum patrem quasi sponte refe-
runt ».

R. — Additio pulchra sed longa. Ageremus contra normas eam ita
inserendo; idea de necessitate exempli iam adest in textu re-
cepto pag. 6, lin. 42; mentio de necessitate praesentiae patris in
num. 56 inseretur.

33 — Pag. 6, lin. 43: Quinquaginta septem Patres proponunt ut ad-

datur-. « humanitatis , sanctitatis atque salutis viam (« praesertim
in adiunctis difficilioribus: ita 26 ex ipsis)», ad sublineandum
etiam aspectum humanum.

R. — Quamquam ipsa « sanctitas » etiam respicit « humanitatem »,
tamen vox « humanitatis » addi potest scribendo ad obtinen-
dam quamdam gradationem: « humanitatis, salutis atque sancti-
tatis »; additio de adiunctis superflua videtur.

34 — Pag. 7, lin. 2: 12 Patres petunt ut loco: «ornati», dicatur:

« praediti », quia paternitas non est simplex ornamentum in ma-
trimonio.

R. — Vocabulum: « ornati » selectum fuit ad ostendendam dignitatem
muneris paterni et materni.

35 — Pag. 7, lin. 3: 58 Patres proponunt ut post verba: «diligenter

adimplebunt », addatur-. « virtute et amore suffulti Illius ex quo
omnis paternitas in caelis et in terra nominatur».

R. — Additio pulchra sed non necessaria.

36 — Pag. 7, lin. 5: Quinque Patres postulant ut omittatur particula:

« enim », quia nexus causalis non datur inter gratum animum
filiorum et sanctitatem parentum; unus vero petit ut post: « pie-
tate», addatur-, «oboedientia».

R. — «Enim» hic potius sensum explicativum habet; in «pietate»
continetur «oboedientia».

37 — Pag. 7, linn. 6-7: Duo Patres petunt ut dictio ponatur in prae-

senti vel in coniunctivo-optativo.

R. — - Hic tempus futurum praeceptum indicat (modo ceteroquin clas-
sico).

[22] 38 — Pag. 7, linn. 7-8: a) 31 Patres aestimant phrasim additam:

«Familia ... generose communicabit» potius inserendam esse
in fine paragraphi, lin. 13.

h) 17 Patres proponunt ut solummodo idea inseratur in lin. 13

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 487

et quidem hoc modo: « tum omnium membrorum inter se et cum [22]
aliis familiis generosa cooperatione».

c ) 1 Pater insertionem ante linn. 7-8 proponit et quidem his
verbis: « Familia est ergo quaedam schola verae et plenae hu-
manitatis, in qua generationes sibi invicem succedentes conve-
niunt, atque sese mutuo adiuvant ad pleniorem humanam sa-
pientiam acquirendam atque iura personarum cum exigentiis
aliorum componenda ; fit ergo fundamentum spirituale societatis,
atque ut tale semper a publicis potestatibus est tuenda. Familia
autem suas divitias ... ».

R. — a) Non videtur necessarium.

b) Sententia videtur retinenda ut stat, quia a laicis valde
optata.

c) Haec additio, in forma breviori, inserenda videtur in n. 56.

39 — Pag. 7, lin. 9: Duo Patres petunt ut, loco: «cum e matrimonio

ut imagine ... exoriatur», dicatur: «cum e matrimonio, quod
est imago et participa tio ... exoriatur», quia theologice est ma-
gis conforme textui paulino.

R. — Admittitur propositio.

40 — Pag. 7, lin. 13: Quatuor Patres postulant ut post ultimam pa-

ragraphum huius numeri addatur exhortatio pro iuvenibus et
pro eorum parentibus de debita praeparatione ad matrimonium.

R. — Provisum est in num. 53, pag. 8, linn. 5-7 et in num. 56,
pag. 10, linn. 14-16.

41 — Pag. 7, lin. 13: Quatuor Patres proponunt additionem de vir-

ginitate et viduitate et quidem sequentibus verbis: «Immo et
etiam sanctitas matrimonii non modo non excludit sed et me-
lius sanctitatem virginitatis manifestat, cum virginitas suo pro-
prio modo unum idemque mysterium unionis virginalis Chri-
sti signifcet et futurum regnum praenuntiet. Quo mysterio
sanctificatur et consecratur etiam viduitas generose acceptata
in caritate Dei et patientia Christi ».

R. — De virginitate sufficienter actum est in aliis textibus conciliari-
bus. De cetero quaestio de relatione inter matrimonium et vir-
ginitatem tam brevi sententia vix claro modo tractari potest.
Textus de viduitate inserendus videtur pag. 7, lin. 7, post [23]
verba: «filiorum more assistent». Scribatur: «Viduitas, in
continuitate vocationis coniugalis forti animo assumpta, ab
omnibus honoretur » (in nota fiet citatio: 1 Tim. 5, 3).

488

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[23] AD NUM. 53 (nunc 49). [De amore coniugali\

42 — : Pag. 7, lin. 14: 113 Patres observant:

a) normas concretas in re pastorali esse proponendas;

b) naturam amoris et amicitiae esse explicandam;

c) textum nimis optimisticum esse, quia non ad passiones
attendit.

R. — a) Iam partim provisum est in resp. ad Modum lude applica-
r tionibus concretis novum documentum, a Pontificiae Com-
missione conficiendum, aget.

b) De natura amoris: cf. num. 53, pag. 7, linn. 20-29; ami-
citia est in reciproca voluntate: cf. num. 53, pag. 7, linn. 19-20.

c ) Textus a passionibus non abstrahit: cf. num. 51, pag. 5,
linn. 23-24; num. 53, pag. 7, lin. 29; num. 53, linn. 39-42
(ubi de virtutibus).

43 — Pag. 7, linn. 15-16: Quinque Patres proponunt ut vocabula:

« fecunda » et « laetantes » inserantur ; unus Pater petit ut omit-
tantur: « sponsalia » de quibus in Vetere Testamento non fit
mentio.

R. — De foecunditate saltem 13 vicibus variis verbis sermo fit in
textu; idea de gaudio adest in num. 53, pag. 7, lin. 33 et
num. 56, pag. 10, linn. 30-31; auditis peritis in re biblica,
mentio de « sponsalibus » non videtur auferenda: textus cete-
roquin non affirmat sermonem de ipsis in V. T. fieri.

44 — Pag. 7, linn. 16-22: Decem Patres petunt ut omittatur haec

phrasis, quia verus amor haberi potest etiamsi coniuges matri-
monio non utuntur.

R. — Stet textus, qui nullo modo affirmat verum amorem haberi non
! ■ : posse si coniuges matrimonio non utuntur.

45 — - Pag. 7, lin. 16: Unus Pater proponit ut loco: « plures», dica-

tur: « ut plurimum».

R. — Superlativus nimis absolutus esset.

[24] 46 — Pag. 7, lin. 19: Unus Pater proponit ut loco: «eminenter hu-

manus», dicatur: « proprie humanus », quia in usu technico
theologico vox « eminenter » respicit visionem beatificam.

R. — Periculum aequivocationis hic adesse non videtur.

47 — Pag. 7, lin. 20: a) Unus Pater petit cur verba illa addita sint.

b) Tres Patres proponunt ut legatur: «ad totius personae
bonum intendit » . ■' ■

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

489

R. — a) Cf. Relat. pag, 16 A: addita sunt verba ut clarius dicatur 1.24]
amorem illum ante omnia in voluntate radicari et totius per-
sonae bonum intendere (ad vitandam confusionem inter amorem
et libidinem).

b) Mutatio textum non meliorem reddit.

48 — Pag. 7, lin. 21: 24 Patres proponunt ut loco: «corporis animi-

que motus », dicatur: « sive quae corporis sive quae animi sunt » ,
ne imago obscena suggeratur.

R. — t- Amor non est in quocumque corporis elemento sed in motu; pro-
ponitur tamen ut loco: «motus», dicatur: «expressiones ».

49 — Pag. 7, lin. 23: a) Unus Pater proponit ut post: «sanare», ad-

datur: « perficere ».

b) Duo Patres petunt ut dicatur tantum: « elevare et sancti-
ficare ».

c) Unus suggerit ut loco: «sanare», scribatur: «confirma-
re », ne matrimonium non-sacramentale quamdam luem con-
tinere videatur.

d ) Alius vero asserit sanationem afficere concupiscentiam et
non amorem.

R. — - Proponitur ut iuxta Concilium Tridentinum (Denz.-Schon.,
1799) addatur vocabulum: «perficere». Servetur vocabulum
«sanare», quia tota natura (ergo etiam amor) gratia Christi
sanatur.

50 — Pag. 7, lin. 23: Decem Patres petunt ut verbis: «caritatis

dono», addatur : «per sacramentum».

R. — Provisum est sub num. 52, pag. 6, linn. 31-38 ubi de sacra-
mento fusius agitur.

51 — Pag. 7, lin. 25: Decem Patres postulant ut expresse dicatur

amorem coniugalem

a) non ad validitatem matrimonii requiri;

b) ordinari ad prolem ita ut onanismo aliisve mediis inhone- [25]
stis eam impedire coniugibus non licet.

R. — a) Cf. resp. ad Modum 1 sub b. Textus ceteroquin nullatenus
insinuat quod Patres illi timere videntur. ,

b) Cf. resp. ad Mod. 42 sub a. Cf. etiam num. 55, linn. 22-29
(pag. 9).

52 — Pag. 7, linn. 24-27: a) Decem Patres proponunt ut phrasis:

«Talis amor ... crescit» omittatur, quia in Enc. Casti Connubii
dicitur amorem officia, non totam vitam, pervadere et quia
nimis agitur de personarum dono.

490

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 25 ] b) Unus Pater petit ut tota phrasis reducatur ad: « Talis amor,
humana et divina consocians, ( ) totam vitam coniugum per-
vadit».

c) 108 Patres postulant ut verbis: « totamque vitam coniu-
gum pervadit», addatur : «in ordine matrimonii finium».

d) Septem Patres proponunt ut legatur: « totam vitam con-
iugum secundum sensum suum naturalem et supernaturalem
pervadit » ut de sensu, bonis ac finibus omnibus agatur.

R. — a) et b) Encyclica non de officiis in sensu restrictivo loqui vide-
tur; ad «traditionem personae » quod attinet: cf. resp. ad
Modum 15 sub b.

c) et d) Superfluum videtur illas ideas, quae sufficienter in
textu continentur, hic repetere.

53 — Pag. 7, lin. 28: a) Sex Patres proponunt ut loco: « eroticam in-

clinationem », dicatur: «sensuum inclinationem », quia vox
« erotica » dedecet et videtur habere sensum peiorativum.

b) Tres Patres petunt ut sileatur de illa « erotica inclinatione »,
de qua iam constat ex num. 51, pag. 5, lin. 24.

R. — d) Stet textus, quia non dicitur «eros» esse in se malum: agi-
tur de inclinatione mere erotica egoistice exculta. Proponitur
tamen ut deleantur unci.

b) Provisum est sub a); cetetoquin in num. 51 non iam sermo
fit de «hedonismo erotico», sed de «hedonismo».

54 — Pag. 7, lin. 30: Unus Pater proponit ut post verbum: «haec»

addatur: «quidem».

R. — Non videtur necessarium.

55 — Pag. 7, lin. 31: Quatuor Patres petunt ut loco: «perficitur » ,

dicatur: «consummatur».

[ 26 ] R. — Stet textus, quia verbum: « perficere » magis aspectum huma-

num in lucem ponit.

56 — Pag. 7, linn. 31 s.: a) 10 Patres postulant ut hic vel alibi de

mysterio virginitatis loquatur.

b) 10 Patres proponunt ut dicatur: « actus quibus ... per se
honesti sunt. At omnia in vita coniugali caritate informari de-
bent, non « carnali tantum citiusque evanescente inclinatione
innixa, neque in blandis verbis sed etiam in intimo animi affectu
posita» ( Casti Connubii).

c) Duo Patres petunt ut vox: «caste» in lin. 31 deleatur ;
unus ut ei addatur : «secundum ordinationem divinam».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

491

d) Post: «uniuntur» (in lin. 32): [ 26 ]

— unus proponit ut addatur : « in ordine ad generationem »;

— 109 Patres petunt ut addatur : «ad prolis generationem
per se apti »;

— 10 Patres vero: « etiam ad communionem vitae confir-
mandam ».

R. — a) Provisum est in resp. ad Modum 41.

b) Provisum est in resp. ad Modum 53 et in textu in
linn. 27-29 p. 7; vox: «carnalis» hodie non bene sonat.

c) Vocabulum: « caste » servetur ad recolendam virtutem seu
ordinem castitatis.

d) Nulla ex his tribus propositionibus videtur admittenda.

Non omnes enim actus ad generationem tendunt (cf. sterilitas,
tempus ageneseos) et de communitate vitae sufficienter iam in
textu actum est.

57 — Pag. 7, linn. 33-34: a) Unus Pater petit ut verba: «qua sese ...

locupletant » deleantur.

b ) Duo vero proponunt ut post verbum: « locupletant »,
addatur: « et Dei consilium in bonum generis humani initum
explent et perficiunt », ut ontologica et sociologica ratio amoris
exprimantur.

R. — a) Haec sententia expresse et instanter a laicis petita fuit.

Cf. ceteroquin Modum 43.

b) Superfluum videtur: cf. num. 52, p. 6, lin. 16.

58 — Pag. 7, lin. 34: 31 Patres petunt ut legatur: «amor ille fide

ratus, institutione matrimoniali sancitus, et potissimum sacra-
mento Christi consecratus».

R. — Fides hic sumitur in sensu formali; quare additio superflua vi-
detur. Ad tollendam tamen omnem ambiguitatem scribatur:
«amor ille mutua fide ratus».

59 — Pag. 7, lin. 36: Tres Patres postulant ut loco «remanet», di- [ 27 ]

catur: « esse debet», quia de facto non semper alienus remanet.

R. — Stet textus quia « remanet » actuose asserit officium morale.

60 — Pag. 7, lin. 37: Unus Pater petit ut vox «agnoscenda», clari-

tatis causa, ante vocabula: «in mutua» ponatur.

R. — Admittitur propositio: textus ergo sic sonat: «Aequali ... di-
gnitate ..., agnoscenda in mutua atque plena dilectione, unitas ...
matrimonii apparet».

492 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

61 — Pag. 7, linn. 38-39 : Decem Patres petunt ut loco: « apparet »,

dicatur: « manifestare debet », quia est dispositio ordinis divini.
R. — Cf. resp. ad Modum 59. .

62 — Pag. 7, lin. 39: Quatuor Patres rogant ut legatur: «Christiani

coniuges autem», quia eos tantum textus hic alloquitur. %
R. — Hoc patet per verba: « vocationis christianae »; stet ergo textus.

63 — Pag. 7, lin. 42: Tres Patres postulant ut dicatur: «coDnt» et

«impetrent».

R. — - Cf. resp. ad Modum 37.

63 — Pag. 7, linn. 42-43: 18 Patres petunt ut addatur : « Immo inter
matrimonium in Christo sanctum et ipsam virginitatem Deo
consecratam unitas profunda viget Mysterii Christi et Ecclesiae
quod est utriusque fons et exemplar. Quo mysterio etiam sancti-
ficatur viduitas generose acceptata in patientia Christi».

R. — Provisum est in resp. ad Modum 41.

65 — Pag. 8, lin. 3: 14 Patres proponunt ut post vocabulum: «reno-

vationem », addatur-. « religiosam », quia renovatio religiosa
prima est.

R. — Non requiritur additio, quia hic sermo fit de renovatione chri-
stiana mundi et non vitae christianae.

66 — Pag. 7, linn. 5-6: a) 14 Patres petunt ut omittantur verba:

«munere et opere », ut educatio generalis ab initiatione sexuali
distinguatur.

b) Tres Patres rogant ut post verbum: « familiae », in lin. 6,
addatur: « opportune impertienda, in ordine ad matrimonium
sancte ineundum, suum habet momentum atque urget».

1 c ) Tres Patres petunt ut voci: « apte », addatur: «et pru-
denter ».

R. — a) Textus videtur sufficienter clarus.

b) Dicatur: «apte et tempestive instruendi sunt».

c) «Prudenter» in «apte» includi censetur.

AD NUM. 54 (nunc 50). [D e matrimonii fecunditate ]

67 — Modi generales-. Unus Pater petit ut totus numerus reficiatur

et reducatur ad pauca principia doctrinae catholicae; alius ut
clare dicatur amorem coniugalem, independenter ab intentione
prolem procreandi, non iustificare actum coniugalem.

R. — Prima propositio accipi non potest, quia esset contra normas;
secunda affirmatio cum doctrina recepta non consonat. .

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 493

68 - — Pag. 8, linn. 8-13: 25 Patres pro prima hac paragrapho novum [28]

textum proponunt: «Ipse Deus dicens: “ non est bonum homi-
nem esse solum” (Gen. 2, 18), " fecit hominem ab initio ma-
sculum et feminam” (Mt. 19, 14). Idem Creator, volens homini
participationem specialem in Suiipsius opere creativo commu-
nicare, viro et mulieri benedixit dicens: “ crescite et multipli-
' camini” {Gen. 1, 28). Intima ab initio ordinatio viri mulierisque
ad invicem ut mutue se compleant, coniungitur cum humani
generis procreatione». Ratio: fines matrimonii et amoris coniu-
galis hoc modo verbis Sacrae Scripturae enuntiantur; insuper
textus sequens hoc modo tanquam conclusio ex S. Scriptura
sequitur.

R. — Inspecta ratione allata, prima pars textus, in forma paululum
mutata, inter phrases primam et secundam huius paragraphi
inseratur, ut iuxta vota plurium Patrum modo magis scriptu-
ristico de matrimonio sermo fiat: «Ipse Deus qui dixit: u non
est bonum hominem esse solum” (Gen. 2, 18) et “qui homi-
nem ab initio masculum et feminam fecit” {Mt. 19, 14), volens
ei participationem specialem quamdam in Suiipsius opere crea-
tivo communicare, viro et mulieri benedixit dicens: “ crescite
et multiplicamini” (Gen. 1, 28)».

69 — Pag. 8, lin. 9: 15,8 Patres postulant ut loco: « indole sua»,

scribatur: «natura sua».

R. — Stet textus, quia voce «natura» sensus non mutaretur sed
neque clarior fieret.

70 — Pag. 8, lin. 9: Unus Pater suggerit ut dicatur: « Uti patet ex [29]

1 ipsa indole sua et ex ipsis Dei Creatoris verbis, matrimonium... ».

R. — Provisum est in resp. ad Modum 68.

71 — Pag. 8, lin. 11: Plures Patres petunt vel ut deleatur particula:

« etiam » (ita: 2), vel ut ei substituatur: « praecipue » (117) vel:

« praesertim » (1 Pater): ratio, aiunt, patet ex hierarchia finium.
Alius vero Pater laudat usum illius « etiam », quia, ait, ita in-
' nuitur ordinationem matrimonii et amoris ad procreationem
non exhaurire sensum tum matrimonii tum amoris coniugalis,
dum alius adhuc Pater loco « etiam », suggerit: « si fieri potest »,
quia, ait, indicationes legitimae existere possunt, quibus foecun-
ditas moraliter commendanda non est.

R. — Commissio admittit vocabulum: «etiam» aliquantulum ambi-
guum esse. In textum inductum fuit ut clare dicitur in Rela-
tionem pag. 18, sub litt. B, non ad quaestionem de hierarchia

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

finium dirimendam, sed ad sublineandum procreationem non
unicum matrimonii finem esse. Si autem simpliciter tollitur vox:
« etiam », sententia quibusdam videri insinuare posset alios ma-
trimonii fines non esse considerandos. Ad quod praecavendum,
Commissio proponit ut deleatur: « etiam », et ut insimul, post
verba: « indole oriens », addatur: « non posthabitis ceteris ma-
trimonii finibus». Ad prolis momentum inculcandum, inseratur
in initio huius paragraphi, inter primam sententiam textus recepti
et alteram (prout in resp. ad Modum 68 accepta fuit), sequens
additamentum: «Filii sane sunt prae st antis simum matrimonii
donum et ad ipsorum parentum bonum maxime conferunt ».

Pag. 8, linn. 14-17: a) Unus Pater suggerit ut phrasis in fine
numeri 54 transponatur, nam magis logicum esse videtur post
doctrinam generalem de exceptione loqui.

b) Unus Pater aestimat hunc textum non posse admitti, quia
traditioni Ecclesiae contradicit; proponit ut ei substituatur
sequens phrasis: «Amor coniugalis ad finem primarium matri-
monii, qui est proles, ordinatur ». Cui accedit alius Pater, saltem
quoad sensum.

c) Sex Patres re struetur ationem phraseos (cum insistentia in
amorem) postulant: «Cum indoles foederis indissolubilis inter
personas atque bonum prolis exigunt ut mutuus etiam coniugum
amor recto ordine exhibeatur, proficiat et maturescat, non est
tantum ad meram procreationem absque dilectione institutum ».

d) Alius Pater postulat ut inter verba: « in prolem » et « or-
dinatur », inseratur-. « praesertim ».

e) 20 Patres ex 25 qui proposuerunt Modum 68, petunt ut
aliquantulum mutetur phrasis, ut melius appareat tanquam con-
clusio ex antea dictis (in modo 68), scribendo nempe: «Matri-
monium quidem in prolem ordinatur, tamen non est tantum
ad procreationem institutum ».

a) Propositio admittitur quia de exceptione potius in fine
num. 54, p. 9, lin. 1 agendum videtur (post verbum: «susci-
piunt »). Cum agatur de coniugio infecundo, ratio non datur cur
in ordinatione ad foecunditatem insistatur, de qua ceteroquin
iam in p. 8, lin. 9; scribatur ergo: «Matrimonium vero ( ) non
est tantum ad procreationem institutum; sed ipsa indole ... indis-
solubilitatem servant». Qua translatione admissa, melius vide-
tur delere ultimam huius numeri sententiam, p. 9, linn. 1-2:
«Qui omnes ... augmentum».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

495

b) Non admittitur: cf. resp. ad a\ de cetero traditioni con- .[ 30 ]
forme est matrimonium infecundum validum manere et alia
bona prosequi.

c) Provisum est sub a).

d) Inutile ob rationes sub a) expositas.

e) Superfluum ob phraseos transpositionem et ob suppres-
sionem inductam.

73 — Pag. 8, linn. 17-20: 91 Patres petunt ut in hoc loco addatur

phrasis de adoptione-. « Huiusmodi tamen coniuges doceantur
adoptionem orphanorum aliorumque puerorum qui parentali
cura orbantur esse rem omnino laudandam. Sic exemplum sequi
possunt Christi, qui nos Dei filios per adoptionem effecit ».

R. — Partialiter saltem provisum est in textu, sub num. 56, p. 10,
linn. 9-10. Gravissimum est problema condicionis vitae orpha-
norum, sed etiam puerorum derelictorum, compartium derelic-
tarum et viduarum. Elenchus fieri nequit nec unum problema
aliis praeponendum videtur.

74 — Pag. 8, lin. 18: 20 Patres suggerunt ut ante verbum: « deficiat »,

addatur: « inculpabiliter », nam non licet suscitare prolem per
media inhonesta, ut v. g. foecundatio artificialis.

R. — Sufficienter provisum est verbis: «saepius tam optata» (de
prole) (p. 8, lin. 18).

75 — Pag. 8, lin. 22: Unus Pater rogat ut loco: «propria», dicatur:

« praeclara », ne intelligatur expressio de fine primario.

R. — Non videtur necessarium.

76 — Pag. 8, lin. 23: 103 Patres petunt ut post verba: «amoris Dei [ 31 ]

Creatoris», addatur : «et Redemptoris ».

R. — De Redemptore: cf. in hoc num. 54, p. 8, lin. 12. De cetero
non clare apparet quomodo sat directe transmissio vitae ad
Redemptionem referatur.

77 — Pag. 8, lin. 24: Quinque Patres petunt ut deleantur verba: « et

christiana (responsabilitate) », secus tota sententia ad solos coniu-
ges christianos coarctaretur.

R. — Sententia per priorem partem omnes respicit et christianos per
utraque criteria.

78 — Pag. 8, lin. 25: Unus Pater desiderat ut verbis: «docili erga

Deum reverentia», substituantur verba: «fideli erga Deum
obedientia et reverentia», ut vitetur situationismus.

496 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[31] R. — Iam dicitur: «dociles» (cf. num. 53, p. 8, lin. 3); docilitas

maiorem sensibilitatem oboedientiae indicat.

79 — Pag. 8, linn. 26-27: 111 Patres petunt ut prius loquatur de

bono puerorum, dein de bono ipsorum coniugum, et ut in primo
casu dicatur: « attendentes tum ad bonum praesertim libero-
rum» (ob hierarchiam finium).

R. — Ex notis verbis Pii XII liquet ad bonum salutis matris quan-
doque maxime attendendum esse; ceteroquin praesens textus nil
de hierarchia finium insinuare intendit.

80 — Pag. 8, linn. 28-29: 13 Patres petunt ut textus sequenti modo

immutetur : « status vitae condiciones tum materiales tum spiri-
tuales, ac denique » quia enumeratio proposita est insufficiens
ideoque melius esset adhibere formulam generalem, quae omnes
condiciones considerandas complectitur.

R. - — Propositio accipitur ob rationes allatas.

81 — Pag. 8, linn. 30-31: Plures proponuntur emendationes in hac

phrasi:

a) quinque Patres petunt ut simpliciter deleatur, quia potest
male intelligi (de independentia nempe a iudicio confessarii),
quia sapit subiectivismum et quia impossibile est iudicare de
futuris;

b ) 86 rogant ut saltem auferantur verba: « et nemo alius »;

c ) plures Patres additiones, rem clarificantes, proponunt, di-
cendo vel: «Hoc iudicium ad conscientiam ipsorum coniugum,

[32] debito modo informatam, spectat », vel: « Hoc iudicium ipsi
coniuges, conscientiis recte formatis et ad normas obiectivas
confirmatis, ferre debent », vel, in unum conflando hanc phrasim
et sequentem: «Hoc iudicium ferre debent, quamquam in sua
agendi ratione...».

d) Quinque, e contra Patres petunt ut deleatur illud:
« idtimatim » (dici posset: «ferre possunt»).

R. — Ad a) et b) Admittitur suppressio verborum: «et nemo alius »
(quia nimis dura videri possent), quin tamen sensus sententiae,
qua excluditur omnis indebita interventio, mutetur; de cetero
voce «ultimatim» responsabilitas coniugibus vere committitur.
Scribatur tamen: « Hoc iudicium ipsi ultimatim coniuges coram
Deo ferre debent».

Ad c) et d) Per verba « coram Deo » provisum est Modo qui
postulat additionem expressionis « debito modo informatam»;

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 497

vox «ultimatim » stare debet, quia propriam coniugum respon- [32]
sabilitatem sublineat quin consilium ex parte aliorum excludat.

82 — Pag. 8, linn. 33-34: a) Duo Patres proponunt ut loco: «illumi-
nanda », dicatur: « mensuranda », alius vero ut scribatur: «illu-
; minata» alius adbuc ut post: «illuminanda», addatur', «et
determinanda iuxta doctrinam Magisterii Ecclesiae ».

b) 17 Patres mutationes phraseos postulant, ita ut dicatur:

« sed semper regi debere ( ) ab ipsa lege divina a Magisterio
Ecclesiae sub luce Evangelii authentice interpretata » (quia con-
scientia non tantum illustratur sed etiam regitur lege divina;
excludenda est suspicio interpretationis sic dictae: « ethicae si-
tuationis »); alius Pater idem intendens proponit: « sed semper
regi debere ipsa lege divina quae illuminat conscientias, quam-
que Magisterium sub luce Evangelii authentice interpretatur.
Magisterio vero christifideles oboedientiam filialem et fidelem
debent».

R. — Omnes illae propositiones revera sufficienter in textu adsunt;
docilitas dicit sensibilitatem oboedientiae. Scribatur tamen, cla-
ritatis causa: « ipsi legi divinae conformanda ».

83 — Pag. 8, lin. 34: Duo Patres rogant ut, loco: «dociles erga Eccle-
siae Magisterium », scribatur: « adhaerentes Ecclesiae doctrinae,
quae illam ».

R. — Cf. resp. ad Modum 82.

84 — Pag. 8, lin. 35: Septem Patres proponunt ut post verba: «au-

thentice interpretatur » et ante verba: « Lex illa », inseratur pars
phraseos ex num. 55, linn. 13-15: « Ecclesia autem in memoriam [33]
revocat veram contradictionem inter Leges divinas vitae trans-
mittendae et germani amoris coniugalis fovendi adesse non
posse. Lex enim illa...», quia sic textus roboratur et clarifi-
catur.

R. — Transpositio phraseos opportuna non videtur, quia specialiter
ipsa ad num. 55 pertinet.

85 — Pag. 8, lin. 35: Unus Pater proponit sequentem textus muta-

tionem-. «Lex enim illa divina amoris coniugalis plenam signi-
ficationem ostendit, illum protegit et ad eiusdem ... » quia lex
divina in primis ostendit significationem amoris coniugalis.

Duo Patres delere volunt verba: « amoris coniugalis », quia
aliae etiam sunt leges in matrimonio, dum alius adhuc suggerit
ut addatur : « foederis et amoris coniugalis», quia agitur de
matrimonio et non tantum de amore.

498

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[33] R, — Introductio verbi: « ostendit » accipitur propter rationem al-

latam. Claritatis causa, verba « amoris coniugalis » ponan-
tur post: «significationem». Tertia observatio non videtur re-
tinenda, quia ubi agitur de amore coniugali foedus supponitur,
quod lege sancitur (cf. num. 53, pag. 7, lin. 34). Phrasis ergo
finaliter sic se habet: « Lex illa divina plenam amoris coniuga-
lis significationem ostendit , illud protegit et ad eiusdem vere hu-
manam perfectionem impellit».

86 — Pag. 8, lin. 36: Unus Pater rogat ut verba: «ad eiusdem vere

humanam perfectionem impellit » clarificentur, ne qui virginita-
tem colunt « minorati » videantur; alius additionem petit post
verbum: «impellit»: « Ius habent huiusmodi coniuges modo
homini digno vivendi. Multoties tamen hoc sub respectu « na-
tivitatis limitationis » applicant. Sed inquirendum habent prae-
primis utrum rationes propter quas pueros non vel non am-
plius habere, velint, revera homini sint dignae ».

R. — Minoratio virginitatis nullatenus insinuatur: cf. ceteroquin

resp. ad Modos 41 et 64; ad aequivocationem vitandam voca-
bulum «propriam» additum fuit num. 52, pag. 6, lin. 39.
Additio proposita nimis particularis videtur.

87 — Pag. 8, lin. 37: Unus Pater petit ut loco: «fideles», dica-

tur: « coniuges », quia de ipsis sermo fit.

R. — Admittitur propositio sed dicatur: « coniuges christiani ». In
linn. 38-39 scribatur, ob motivum latinitatis: «atque ad per-
fectionem contendunt ».

[34] 88 — Pag. 8, lin. 39: Duo Patres proponunt ut loco: « responsabili-

tate », dicatur: « determinatione », quia sic melius visio et con-
ceptio christiana in tam difficili problemate proponitur.

R. - — Ratio allata non sufficiens videtur.

89 — Pag. 8, linn. 39-40: Unus Pater postulat ut deleantur verba:

« generosa humana atque christiana responsabilitate », quia ad
usum mediorum illicitorum adducere possent.

R. — Responsabilitas « christiana » illicita non admittit.

90 — Pag. 8, linn. 40 sq.: Unus Pater aestimat elogium de familiis nu-

merosis non esse ad rem.

R. — Multi Patres hoc expressis verbis petierunt.

91 — Pag. 9, lin. 1: Unus Pater proponit ut post verba: «prolem

numerosiorem suscipiunt», addantur verba: «et ita faciendo
saepissime magnum gaudium etiam in hoc mundo inveniunt ».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 499

R. — Non videtur necessarium; cf. ceteroquin de gaudio: num. 56, [34]
pag. 10, linn. 31 et 36.

92 — Pag. 9, lin. 2: Tres Patres petunt ut post vocabulum: « augmen-
tum», addatur : «Sunt sal terrae ( Mt . 5, 13), lux mundi (Mt.

5, 14) et fermentum societatis (cf. Mt. 13, 33). Augmentum
Ecclesiae enim est augmentum mundi ». Alius vero Pater lon-
gam additionem proponit in qua conflantur textus e psalmo 127
(de prolis benedictione) et e sermone montano (de divina Pro-
videntia).

R. — Citationes biblicae prioris textus non ad familiam pertinent.
Additio secunda esset contra normas.

AD NUM. 55 (nunc 51). [ De amore coniugali componendo cum obser-
vantia vitae humanae~\.

Modus Generalis : 27 Patres petunt ut numerus applicationi-
bus practicis compleatur.

Hoc non ad documentum conciliare pertinere videtur, quia
tale munus Pontificiae Commissioni demandatum fuit.

Pag. 9, lin. 4: Unus Pater postulat ut loco verborum: «S. Sy-
nodus novit », quae « paternalismum sapiunt », dicatur: « In-
ter omnes constat », vel: « Nemo ignorat».

Non sine pretio est ipsam Synodum, sine ulla specie pater- [35]
nalismi, haec facta agnoscere.

Pag. 9, lin. 5: 15 Patres petunt ut loco: «saepe», dicatur:

« forte saepius hodie quam saeculis anteactis».

Cf. num. 55, pag. 9, lin. 5 ubi de condicionibus hodiernis
mentio fit.

96 — Pag. 9, linn. 6-7: a) Unus Pater asserit verba: «in quibus ...
augeri nequit », esse nimis trita et iuvenes hortandos esse « ne
nimis ad matrimonium accedant».

b) Quinque Patres petunt ut verba illa deleantur ne confu-
sioni ansam praebeant.

c) 18 Patres proponunt ut dicatur: « ...rationabiliter au-
geri non (vel: minime) convenit, et ideo ... non parvas difficul-
tates experiuntur »; alius vero: «augeri non posse censent».

R. — a) Non videtur verba illa esse nimis trita; ad exhortationem
quod attinet: cf. num. 53, pag. 8, lin. 7 et num. 56, pag. 10,
linn. 13-14 una cum resp. ad Modos 41 et 64.

93 —
R. —

R. —

95 —
R. —

500 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[35] b) E contextu clarum est illud periculum non adesse.

c) Stet textus: ratio sufficiens immutationis textus adesse
. , non videtur. , ,

97 — Pag. 9, lin. 10: 12 Patres rogant ut loco vocabuli: «possunt »,
ponatur: « contingit »; alii ut loco «homini indignas», di-
catur: « inhonestas ». --

R. — Primum non videtur necessarium; secundum admittitur.

98 — Pag. 9, linn. 13 sq.: a) 26 Patres postulant ut praeter doctrinam

formalem dentur applicationes practicae circa rationem agen-

^ ; di qua prolis generatio limitetur. ,

b) 12 Patres petunt ut deleantur vt rba. «At Ecclesia ... non
posse»; 19 vero ut transferantur ad num. 54, lin. 34.

c) Unus Pater suggerit ut aliquid dicatur de moderatione in
cibis seu de ieiunio ut medio continentiae et de aliis adiumen-
tis spiritualibus quibus difficultates descriptae facilius supe-

: rantur. ■ ■

R. — a) Cf. resp. ad Modum 93.

: b) Stet textus ut nexus idearum servetur.

« ; c ) Consideratio de ieiunio nimis particularis videtur. Idea
de necessitate virtutis castitatis coniugalis ad difficultates su-
perandas retinetur, sed melius hic non inseritur quia ex hoc
[36] contextu quidam concludere possent S. Synodum castitatem

conjugalem tanquam unicum medium ad easdem difficultates
superandas proponere. Dicatur potius in lin. 28 huius pagi-
nae, post verba: «integrum sensum mutuae donationis ... ob-
■ servant » : « quod fieri nequit nisi virtus castitatis coniugalis
sincero animo colatur».

99 — Pag. 9, lin. 17: a) 14 Patres postulant ut post verbum: «com-

misit», addatur : « actibus humanis adimplendum tum quoad
usum facultatum gener ativarum tum quoad vitam conceptam ».

b) 18 Petunt ut dicatur: «ministerium conservandae spe-
ciei ».

c) Duo Patres animadvertunt verba: « humano modo adim-
plendum» significare posse: «sine magno conatu »; alius vero
dicit quod obscura sunt.

R. — a) Stet textus quia principium omnino generale enuntiatur.

b) Idem responsum.

c) Proponitur ut dicatur: «modo homini digno».

100 Pag. 9, lin. 17: Unus Pater rogat ut dicatur: « vita hominis ».

R. — Vocabulum « hominis » superfluum videtur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI ; V 501

101 “ Pag. 9, lin. 18: a) 19 Patres proponunt ut verba: « in utero», [36]

deleantur , quia ovum fertilizatum, etsi non iam in utero, quid
sacrum est. .

b) Tres Patres petunt ut deleantur verba: « iam concepta »,

ne quis illa male intelligat, eo sensu quod actus coniugalis ad
vitam colendam non spectaret. -a •• .

c) Tres Patres petunt ut «abortus» melius describatur.

R. — a) Proponitur ut dicatur: « inde a conceptione », quin tempus

animationis tangatur.

b) Cf. resp. ad a). . ::L- V

c) Stet textus, quia illa crimina sine determinationibus tech-
nicis in documento pastorali enuntiari possunt.

102 - — Pag. 9, linn. 19-22: 13 Patres petunt utrum e textu constet

necne observantiam vitae coniugalis omnes simul actus aut
etiam singulum actum respicere, utrum onanismus illicitus sit
illis qui 5 vel 10 filios habuerit necne.

R. — Cf. resp. ad Modum 93; in praesenti numero principia in ge-
nere tantum enuntiantur.

103 — Pag. 9, linn. 19-22: a) 21 Patres postulant ut indoles humana [37]

totius hominis sexualitatis agnoscatur, legendo: « Indoles vero
sexualis hominis necnon facultas humana generali mirabiliter
exsuperant ea quae ... habentur; proinde ......

b) Unus Pater proponit ut post verbum: «habentur» (in
lin. 20) dicatur: « iam aliquo modo innuit dignitatem ipsius
actus vitae coniugali proprii et Domini institutionem ».

c) Duo Patres proponunt ut, lin. 19, loco: « mirabiliter »,

scribatur: « mirabili sua dignitate» et lin. 21, loco: «germa-
nam», ponatur: « suam ». •-

R. — a) Admittitur propter rationem allatam; ne autem phrasis se-
quens lin. 22 eodem vocabulo incipiat, ibi legatur: « Moralis
autem indoles ». •' ■' • c ; 7

b) Expositio fieret longior neque dignitas humana et lex

divina opponendae sunt. . -

c) Non requiri videtur; ceteroquin vocabulum « dignitas »
iam in lin. 17 inductum est.

104 — Pag. 9, linn. 25-26: a) 20 Patres postulant ut loco: «criteriis».

dicatur: «normis moralibus». .. .

b) 13 Patres proponunt formulam: « criteriis ut exempli
gratia in facultatibus generativis humanae naturae in eadem
personae humanae dignitate fundatis ».

502

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[37] c) Quinque petunt ut dicatur: « ex ipsa personae natura et
dignitate desumptis ».

d) 20 vero: «secundum legem Dei».

e) Quatuor: «in ipsa personae ... dignitate fundatis».

/) Alius: « in eadem personae humanae dignitate atque iuxta
naturam ipsorum ».

g) Alius adhuc: «in lege Creatoris ... fundatis».

h) Alius: «in dignitate et lege naturali fundatis».

i) Duo vero: «in ordine divino fundatis».

/) Ultimus denique: «in normis a Magisterio statutis».

R. — a) Vocabulum «criterium» magis characterem obiectivum in-
nuit.

b) Additio videtur superflua, quia agitur de principio ge-
nerali.

c ) et/): Elementa ex utraque hac propositione retinendo,
proponitur ut loco: «in eadem personae dignitate fundatis »,
dicatur: « ex personae eiusdemque actuum natura desumptis »;
quibus verbis asseritur etiam actus diiudicandos esse non se-
cundum aspectum merum biologicum, sed quatenus illi ad per-
sonam humanam integre et adaequate considerandam pertinent.

[38] e) Provisum est sub c).

d) f ) g) i) /): Cf. resp. ad Modum 103 b ) et num. 55,
pag. 9, linn. 28-29 et num. 54, pag. 8, lin. 34.

105 — Pag. 9, lin. 27: a) Unus Pater petit ut post verba: «humanae

procreationis», addatur : «et naturalem ordinationem actus».

b) Alius proponit ut loco: «in contextu veri amoris», dica-
tur: «intra verum amorem».

R. — a) Provisum est in resp. ad Modum 104 sub c) et /) et in
resp. ad Modum 103 b).

b) Stet textus, quia coaetaneis clarior.

106 — Pag. 9, lin. 28: a) Tres Patres proponunt ut post vocabulum:

«observant», addatur : «atque unitati fidelitatique favent».

b) Sex Patres petunt ut post idem verbum, addatur conclusio
explicita et clarior: «Moralis igitur illa ratio agendi aestima-
tur quae generoso animo exercita , veram integritatem huma-

nam modo harmonico veretur».

R. — a) Hoc continetur in expressione: «veri amoris».
b) Videtur bona explicatio sed superflua.

107 — Pag. 9, linn. 28-29: a) Unus Pater suggerit ut illa verba trans-

ferantur in linn. 12-13 huius paginae, post verbum: «prae-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

503

sumunt »: « At filii Ecclesiae, in procreatione regulanda, ne vias [38]
ineant, quae a Magisterio improbantur, memores veram contra-
dictionem ... adesse non posse. Ipsi praesertim abhorrent a foe-
tus occisione. Deus enim...».

b) Unus Pater proponit ut verba deleantur, quia de Magiste-
rio sufficienter sermo fuit in num. 54, pag. 8, linn. 31-35.

c ) Sex Patres novam formulam proponunt, propter nexum
cum num. 54, pag. 8, lin. 36: «Quibus principiis imbuti, in
regulanda procreatione, filii Ecclesiae dociles sint erga eius Ma-
gisterium, quod Legem divinam interpretari curat»..

d) Unus Pater, claritatis causa, novum textum redegit: « In-
doles igitur moralis ... cum responsabili vitae transmissione, cum
in sincera intentione fundetur divinae voluntati adhaerendi,
quam Magisterium Ecclesiae rite interpretatur, et obiectivis quo-
que adiunctis rationem habere oportet, ita tamen ut, humanae
personae dignitate semper servata, omnique sancti matrimonii
abusu improbato, integer sensus observetur mutuae donationis
ac humanae procreationis, in contextu veri amoris ».

e) Alius Pater suggerit: « vias inire non licet » (lin. 29),
alius adhuc: «vias inire non possunt».

f) Unus Pater hanc formulam proponit: « Quibus principiis [39]
imbuti, filii Ecclesiae, in procreatione regulanda, religiose prae
oculis habeant doctrinam a Magisterio authentice propositam,

ne vias ineant a Lege divina aberrantes ».

g) Unus adhuc Pater postulat ut loco: «in procreatione re-
gulanda », dicatur: « in exercitio facultatis vitae procreativae ».

h ) Duo denique suggerunt ut in nota citetur Enc. Casti Con-
nubir. Denz. 3176-3177.

a) Translatio et additiones propositae non necessariae vi-
dentur.

b ) Non videtur opportunum: ceteroquin esset contra normas.

c) Talis repetitio non videtur necessaria: cf. num. 54, pag. 8,
linn. 34-35,

d) Textus ut novus sonare posset et propter verba: «in sin-
cera intentione » quibusdam ansam praebere ac si subiectivi-
smus induceretur: Cf. Relat. pag. 20, litt. g).

e) Dicatur: « Fili A Ecclesiae, his principiis innixis, in pro-
creatione regulanda, vias inire non licet, quae a Magisterio, in
Lege divina explicanda, improbantur ».

/) et g): Sufficienter provisum est sub e).

h) In adnotatione sequentia inducentur documenta: Cf. Enc.

504 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[39] Casti Connubii: A.A.S., 22 (1930). Denz. 3716-3718; Oratio
Pii XII ad obstetrices habita\ A.A.S., 43 (1951); Allocutio Pau-
li VI ad E. mos Patres Purpuratos : A.A.S., 56 (1964), 581-589.
Sequens nota ipsis addatur : « Quaedam quaestiones quae aliis
et diligentioribus investigationibus indigent , iussu Summi Pon-
tificis, Commissioni pro studio populationis, familiae et natalita-
tis traditae sunt, ut postquam illa munus suum impleverit, S. Pon-
tifex iudicium ferat. Sic stante doctrina Magisterii, S. Synodus
solutiones concretas immediate proponere non intendit».

108 — Pag. 9, linn. 30 sq.: Unus Pater postulat ut allusio fiat ad divi-

nam Providentiam in incremento demographico.

R. — Provisum est in cap. II partis II.

109 — Pag. 9, lin. 31 : Unus Pater proponit ut loco vocabuli: « perstrin-

gi », dicatur potius: «restringi».

R., — Admittitur claritatis causa.

110 — Pag. 9, lin. 32: 16 Patres petunt ut loco: «sed ad», dicatur:

« sed etiam ad ».

R. — - Sine vocabulo « etiam » textus videtur clarior.

[40] 111 — Pag. 9, linn. 30-32: Tres Patres petunt ut illa phrasis in fine
' * num. 54 transferatur.

R. — Stet textus: ratio sufficiens huius translationis non existit.

AD NUM. 56 (nunc 52). [De matrimonii et familiae promotione ab om-
nibus curanda~\.

112 — Pag. 9, lin. 35: Unus Pater proponit ut loco: «aeterna», di-

catur: « immutabilia ».

R. — Terminus « aeterna» hic magis convenire videtur.

113 — Pag. 9, lin. 40: Sex Patres petunt ut dicatur: «sensus Chri-

stianus fidelium, oboedientiam filialem exhibire Magisterio
1 Ecclesiae».

R. — De Magisterio iam fit sermo in num. 54 et 55.

114 — Pag. 10, lin. 1: Unus Pater proponit ut post vocabulum:

«praecipue», addatur : «medicis ».

R. — Admittitur ut post: «biologicis», dicatur: «medicis».

115 — Pag. 10, lin. 4: Unus Pater petit ut post; « conantur », adda-

tur'. «Parati semper Magisterio Ecclesiae in rebus moralibus
plene consentire ». ■

R. — Cf. resp. ad Modum 113.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 505

116 — - Pag. 10, lin. 6: Unus Pater suggerit ut scribatur: « promo- [40]

tionz».

R. — Erat intentio textus, sed melius adhuc dicitur: «ad promotio-
nem ... conferre debent».

117 — Pag. 10, lin. 7: Unus Pater rogat ut media oeconomica fovendi

vitam familiarum citentur.

R. - — Cf. caput 3 Partis II.

118 — Pag. 10, linn. 7 sq.: Tres Patres petunt ut dispositio materiae

in hac parte mutetur (unus ut linn. 9-10 alibi ponantur) et qui-
dem hoc modo:

— in lin. 7, post «debent», inserantur linn. 25-27.

— in lin. 7, post: «tutandum», inserantur linn. 19-21.

— in lin. 21 post verbum: «posthabeatur», legatur: «Le-
gibus et moribus atque sensu responsabilitatis omnium eo [41]
tendendum est ut cunctis infantibus bonum procuretur quo, in
familia vere unita nati, ibi enutriantur atque educentur. Sa-
pienti legislatione et inceptis privatis et socialibus illi prote-
gantur et adiuventur qui misere bono familiae carent».

— dein ponantur paragraphi de liberis (linn. 9-18), de va-
riis operibus (linn. 22-24), de sacerdotibus (linn. 28-32), et de
ipsis coniugibus (linn. 33-36).

R. — Nova materiae ordinatione textus sane clarior ,et magis logicus
fieri potest. Principaliores propositiones hic factae videntur
admittendae, inserendo tamen etiam in textu ideas quae in
resp. ad Modos 32 et 38 (de familia) retentae fuerunt cum neces-
sariis correctionibus stylisticis inductis. Proponitur ut phrasis:
«Cunctis infantibus ... educentur» pag. 10, linn. 7-9 suppri-
matur quia de eorum condicione oeconomica provisum est
pag. 10, lin. 14.

119 — Pag. 10, linn, 9 sq.: a) Octo Patres proponunt ut mentio fiat

de illis quae bono familiae carent, nempe mulierum viduarum
et derelictarum, in linn. 21-22, ubi sermo fit de cura domestica
matris, quia ita obtinetur ordo logicus.

b) 80 Patres proponunt ut in num. 54, linn. 17-20, loqua-
tur de adoptione ex parte coniugum qui prole carent.

R. — a) De ordine: cf. resp. ad Modum 118; de viduis: provisum
est in resp. ad Modum 41 et 64.

b ) De adoptione: cf. resp. ad Modum 73.

506

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[41] 120 — Pag. 10, lin. 12: a) Tres Patres proponunt ut post verba: « re-

sponsabilitatis sensu », addatur : « consilium divinum ad voca-
tionem sacram fortasse invitantem fideliter exsequantur».

b) Unus Pater proponit ut dicatur: « vel vocationem etiam
sequi vel, si nuptiis iungantur, vitae statum eligere...».

c) 30 Patres petunt ut verba: «etiam sacram» omittan-
tur, ne sacra puerorum vocatio detrimentum patiatur.

d) Unus Pater suggerit ut vel virgula post « sacram » delea-
tur, vel nova post «vocationem» addatur.

e) Alius tandem ut legatur: «etiam vocationem sacram
sequi ».

R. — a) Sufficienter provisum est in textu.

b) Non videtur necessarium; de cetero « status vitae » non
nuptiis ligandus videtur.

c ) Esset contra vota multorum Patrum; ceteroquin non vi-
detur quomodo textus sit in detrimentum vocationis sacrae.

[42] d) Admittitur suppressio commatis: scribatur: «vocatio-

nem etiam sacram sequi».

e) Cf. resp. ad d): sensus apparet clarus.

121 — Pag. 10, lin. 22: Quinque Patres aestimant praesertim verba:

« praecipue nuper iunctos» non requiri, quia praeparatio et
formatio ad matrimonium semper requiruntur.

R. — His verbis alii non excluduntur, sed nuper iuncti speciali titulo
citari debent.

122 — Pag. 10, linn. 22-24: Sex Patres petunt ut plus dicatur de prae-

paratione ad matrimonium.

R. — Sufficienter provisum est in textu: cf . num. 53, pag. 8, linn. 5 sq.,
num. 54, pag. 10, linn. 10 sq.

123 — Pag. 10, lin. 25: Sex Patres postulant ut ante lin. 25 sequentia

inserantur : «Magni etiam inter est societati civili salus cum
naturalis tum ethica et psychologica familiae; in ea enim cives
hodierni et futuri formantur, ideoque ab ipsa bonum ipsius
maxime pendet. Pro viribus itaque ea omnia quae nostris die-
" bus libertatem familiae atque unionem, communicationem, har-
monicam cooperationem et amicitiam inter familiae membra in
discrimen adducunt, avertere conetur».

R. — Esset additio satis longa. Nihilominus plures huius proposi-
tionis ideae in textum inserentur, inductione in textum reela-
boratum (cf. Resp. ad Modum 118) idearum Modi 38, c). Cf.
etiam num. 52, pag. 7, linn. 9-13.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

507

124 — Pag. 10, lin. 25: Duo Patres petunt ut loco: «potestas pu- [42]
blica », dicatur: «potestas civilis », uti in «De libertate reli-
giosa».

R. — Admittitur propositio.

.125 — Pag. 10, linn. 26-27: a) Unus Pater proponit ut post vocabu-
lum: « matrimonii » (in lin. 26), addatur-, «indissolubilis».

b) Novem Patres proponunt ut verbo: « protegere », adda-
tur-. « promovere ».

c) Unus Pater petit ut in lin. 26 dicatur: «protegere liber-
tatem et communicationem, quidquid unionem inter familiae
membra in discrimen adducit avertere ».

d) Alius Pater suggerit ut post verbum: « favere », addatur-.
«Sana enim familia, in seipsa non conclusa, necessarium est
adiumentum necnon et parentibus et liberis optima vitae so- [43]
cialis palaestra » .

e) Unus denique addere proponit in lin. 27: « Est autem
societatis coniugalis et familiaris ita sese gerendi et prolem
educandi ut habitudo ad societatem universalem sive religio-
sam sive civilem, suis modis propriis, efficaciter honoretur».

R. — a) Non videtur necessarium quia saepius dictum.

b) Dicatur: «provehere», quia «promovere» pluries iam
in textu occurrit.

c) Cf. Resp. ad Modum 123.

d) Provisum est: cf. Resp. ad Modum 38.

e) Provisum est: cf. Resp. ad Modum 38.

126 — Pag. 10, lin. 26: a) Decem Patres petunt ut post: « sacerdotum

est», addatur, «debita in re familiari praeparatione accepta».

b) Sex Patres proponunt ut post: «cultu liturgico », dica-
tur: « directione spirituali aliisve adiumentis vitam et unitatem
coniugalem et familiarem fovere».

R. — a) Dicatur: « debita de re familiari eruditione accepta».

b) Difficultas provenire videtur ex errore in textu, in qdo
legendum est, loco: « spirituali », « spiritualia^ ».

127 — Pag. 10, lin. 29: Unus Pater proponit ut dicatur: « spiritua-

Wbus ».

R. — Revera fuit mendum in textu.

128 — Pag. 10, lin. 31: a) 12 Patres petunt ut dicatur: « vere et ra-

diose familiae efformentur ».

508

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[43] b) Unus ut loco: « radiosae », dicatur: « felices »,
c) Unus petit ut vox: «radiosae» tollatur.

R. — Vox in latinitate existit; in linguis modernis sat vulgata est:
indicatur hoc vocabulo felicitas diffusiva sui.

129 — Pag. 10, lin. 31: a) Unus Pater petit ut loco: « sustentare »
(quod adiutorium materiale indicat), scribatur: «mor aliter ad-
iuvare » vel «roborare ».

b) Alius proponit ut post verbum: . << sustentare », addatur:
«prudenter in difficultatibus moralibus consiliare».

R. — a) Admittitur «roborare».

b) Idea iam adest in textu. . ' , -

[ 44 ] 130 — Pag. 10, lin. 33: a) Unus Pater suggerit ut dicatur: «Ipsi

denique coniuges ... mutua sanctitate inter se adunati sint, et
parentes, cum pueris suis filiis Dei nominatis et factis ligati
sint, ut Christum ... »,

b) Alius Pater proponit ut, loco: «mutua sanctitate», di-
catur: « mutuo sanctificationis studio >> .

R. — a) Additiones nimis onerarent phrasim; de cetero provisum
est in num. 53. ^ $

b) Ne mutetur citatio Sacramentarii Gregoriani.

131 — Pag. 10, lin. 33: 30 Patres proponunt ut dicatur: « Christi

vitae et amoris principium ».

R. — Iam bis in hac phrasi de amore sermo fit.

132 — Pag. 10, lin. 36: a) Unus Pater petit ut dicatur: « mutuum

fidelem amorem».

b) 31 Patres rogant ut scribatur: «per eorum fecundum et
fidelem amorem».

R. — a) Si «fidelis» est amor, est etiam « mutuus ».
b) Sufficienter provisum est in textu.

133 — Pag. 10, lin. 36: 17 Patres proponunt ut dicatur: «fidelem

amorem, quo omnia familiae membra nutriantur atque in unum
coadunentur, illius testes fiant mysterii dilectionis quo Domi-
nus morte et resurrectione sua homines in unam familiam Dei
coadunare vult».

R. — Idea quae a prima additione exprimitur iam pluries in textu
•• • exprimitur; pro secunda additione: cf. num. 54, pag, 8, linn.
12-13. ' V -

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 509

134 — Pag. 10, lin. 38: Unus Pater petit ut aliquid addatur de condi-
cione sociali et in specie de aequalitate status mulieris.

R. — Satis provisum est in num. 53, pag. 7, linn. 37 sq. et in novo
textu admisso in Resp. ad Modum 118.

In expensione Modorum sub numeris 5, 71, 98 et 107, Commissio
Generalis Mixta sedulo et reverenter rationem habuit consiliorum Sum-
mi Pontificis, quae ei, mediante E.mo Cardinali a Secretaria Status,
transmissa fuerunt.

Caput II

DE CULTURAE PROGRESSU RITE PROMOVENDO

Exitus suffragationum (die 16 novembris 1965)

Sujfr. 490, nn. 37-63

Praesentes votantes 2.158

Placet f ..... 2.102

Non placet 52

; Vota nulla . . . . . . . . x . 4

Sujfr. 491, nn. 64-66

Praesentes votantes
u Placet . . .

‘ ; Non placet . -

Vota nulla

Sujfr. 492, de integro capite •

Ar Praesentes votantes . . . . 2.146

Placet 1.909

Non placet s . . . / . . . . 44

Placet iuxta modum . , t; . ...... . . . 185

Vota nulla ......... 8

Integrum ergo Caput II Secundae Partis, cum omnibus suis parti-
bus a Congregatione Generali approbatum est. Omnes Modi a Patribus
propositi, a Subcorrimissione competenti rite examinati, submissi sunt
Commissioni plenariae mixtae, quae responsa sequentia statuit.

2.125

2.058

510

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[45] AD TOTUM CAPUT

1 — Unus Pater postulat ut textus ad breviorem formam reduca-

tur; alius ut stylus fiat minus verbosus, ephemeridisticus. Alius
rogat sermonem de abusibus, praesertim contra moralitatem,
qui sub specie culturae patrantur. Alius conqueritur in hoc
capite non inveniri ideam quod omnis Sapientia et Scientia est
a Deo; quod Christus communicavit omnem Sapientiam et
Scientiam Ecclesiae suae; et ideo quod dissidium est impossi-
bile inter Revelationem et scientiam humanam.

[46] R. — Quoad stylum iam provisum est. De abusibus, sermo fit in

nn. 61 et sq. Idea quam postulat tertius Pater invenitur in
n. 61 (pag. 24, linn. 32-34) et in n. 66 (pag. 28, linn. 10 sq.).

AD TITULUM

2 — Unus Pater proponit: « De culturae et scientiae progressus ... ».
R. — Obiectum specificum capitis est cultura, in sensu pleno; scien-
tia intervenit tantum ut pars huius culturae.

AD NUM. 57 (nunc 53).

3 — Pag. 22, lin. 2: « Nonnisi » deleatur (2 Patres), vel ei substitua-

tur «etiam et praesertim » (1 Pater). Alius proponit: «ut per
culturam, hoc est bona, valoresque naturae et gratiae » — ne
sancti, parum exculti, excludi videantur.

R. — Remanet textus quia in hoc numero agitur de cultura in quan-
tum ad ipsam hominis naturam pertinet. De gratia sermo fit in
numero 62.

4 — Pag. 22, lin. 3: Verba «veram plenamque » deleantur (1 Pa-

ter), vel saltem «veram» omittatur (17 Patres).

R. — Vox « vera » servatur, quia cultura fundamentum habet in ipsa
natura rationali.

5 — Pag. 22, linn. 5-6: Loco «multifarias» dicatur « multimodas ».
R. — Correctio non est necessaria.

6 — Pag. 22, lin. 6: Additio proponitur: «dotes animi corporisque

perpolit ac explicat finem suum prosequitur; ipsum...».

R. — Additio inutilis, quia de hac re iam loquitur lin. 3.

7 — Pag. 22, lin. 8: Loco « tam familiarem quam politicam », unus

Pater proponit: « tam in familia quam in tota consortione ci-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

511

vili». Quia vita socialis, quam cultura humaniorem reddit, ex- [46]
tenditur ad omnes ambitus consortionis humanae.

R. — Admittitur. i;

8 — Pag. 22, lin. 9: Unus Pater postulat ut post « reddit » addatur:

«veritatem, pulchritudinem honestatemque inquirit magnas-
que experientias ... ».

R. — Additio inutilis: iam provisum est in linn. 18-19 huius numeri [47]
et in n. 61, pag. 24, linn. 32-34.

9 — ■ Pag. 22, lin. 10 ita legatur: « decursu temporum in scientia, in

monumentis litterarum, in artis operibus suis exprimit ... ». Ut
cultura accuratius describatur, et non tantum sub aspectu eius
sociologico.

R. — Additio inutilis, quia de his provisum est in linn. 13-24 huius
numeri.

10 — Pag. 22, linn. 14-15: Unus Pater proponit textum ita rescribi:

« atque vocem “cultura” a variis condicionibus populorum, sive
sociologicis sive ethnologicis, pendere. Hoc sensu...».

R. — Hic Modus textum clariorem non reddit.

11 — Pag. 22, linn. 17-19: In lin. 17, loco «colendi» dicatur, «pro-

fessandi». Linn. 18-19 ita scribantur: «augendi scientias atque
artes sive technicas sive pulchras...». Ut vitetur verbum «co-
lere », et ut idea melius exprimatur.

R. — Haec propositio non videtur admittenda, quia descriptio debet
remanere generalis, et quia verbum «colere» relationem habet
cum «cultura» et ideo consulto adhibetur. Videatur nota (F),
ad quam remittit textus.

12 — Pag. 22, lin. 22: Loco « definitus » scribitur « determinatus ».

R. — Textus receptus est clarus.

AD NUM. 58 (nunc 54).

13 — - Pag. 22, linn. 25-26: 17 Patres rogant verba «ut in initio huius

Constitutionis amplius expositum est » deleri,

R. — Admittitur omissio, sed nota additur, in qua ad antedicta remit-
titur.

14 — Pag. 22, lin. 28: Additio proponitur: « de nova historiae huma-

nae aetate aliquo modo loqui liceat».

R. — Additio est inutilis, quia iam adest «liceat», et non est clara.

512

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[47] 15 — Pag. 22, linn. 30-31: Loco «naturalium et humanarum, etiam

socialium » dicatur «humanarum, socialium et naturalium».

[48] R. — Emendatio non admittitur, quia sensum sententiae mutat. Scien-

tia socialis est pars scientiae humanae.

16 — Pag. 3, lin. 1: Unus Pater additionem proponit: « Hinc cul-
tura hodierna, quae est technica (vel: scientifica), particulari-
;#!: - buS ... ». ■

R. — Non admittitur, quia additio redderet falsa ea quae sequuntur,
<;i . ubi non agitur tantum de cultura technica vel scientifica.

! 17 — Pag. 23, lin. 2: Loco «iudicium criticum» dicatur «empiricam
observationem » .

R. — Emendatio non admittitur, quia aliam ideam introducit; empirica
. observatio iudicio critico subicienda est.

18 — Pag. 23, lin. 5: Loco «evolutionis» dicatur «progressus ».
R. — «Evolutio» retineatur, quia est terminus magis genericus.

19 — Pag. 23, linn. 6-7. Unus Pater proponit ut legatur: «... urbanisa-

tio, automatio aliaeque causae, quae vitam communitariam affi-
ciunt, novas ... ». Alius proponit ut loco «promovent» ponatur
/ « diversimode afficiunt ».

R. — Remanet textus: nam « automatisatio » est aliquis aspectus in-
dustrialisationis, et « afficere » in hoc contextu non sufficit, cum
in sequentibus agatur de aliqua promotione.

20 — Pag. 23, linn. 7-8: Unus Pater proponit: «novas culturae for-

mas creant collectivas, ex quibus novae formae cogitandi, sen-
tiendi ... ».

R. — Non admittitur, quia « mas s -culture », propter usum technicum,
plus dicit quam forma collectiva; quia non expedit vocem « for-
ma » bis repetere; quia « cogitandi » includitur in « sentiendi ».

21 — Pag. 23, lin. 9: Unus Pater proponit ut addatur post «nascun-

tur »: « innumeri sunt libri, de qualibet re tractantes, qui hodie
diffusi sunt in diversis ambitibus quasi omnium nationum orbis ».
R. — - Additio non admittitur, quia hic non est locus ad particularia
descendendi. De re, iterum sermo fiet circa num. 6 5 (pag. 27,
lin. 36).

22 — Pag. 23, linn. 11-14: Unus Pater proponit textum ita legere:

« et sic paulatim universaliora evadant elementa pluribus cul-
turis communia, quae ... promovet ... exprim««£ ... obser-
va/ » . Quia potius quam de aliqua hypothetica cultura univer-

[49]

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 513

sali, oportet loqui de elementis communibus pluribus culturis. [49]
Alius Pater proponit: et sic paulatim vis paratur ad universa-
liorem culturae humanae formaw, quae ... promo vebit ... ex-
primet ... observa bit». Quia elementa enumerata in textu sunt
tantum media quae formam culturae favere possunt.

R. — Manet textus. Nam prima propositio novam ideam inducit, quae
cum contextu non concordat. Secunda autem propositio ideam
affert, quae iam in textu adest (lin. 11:« paulatim ... paratur »).

23 — Pag. 23, linn. 12-13: Unus Pater proponit: « eo magis plenitudi-

nem vitae hominum exprimit ipsam que unitatem humani gene-
ris promovet quo melius...».

R. — Emendatio non admittitur, quia non est ad rem in hoc con-
textu.

24 — Pag. 23, lin. 14: Unus Pater proponit ut in fine addatur: «et

nationalismum exaggeratum evitet vel superet».

R. — Haec idea ad Caput IV potius pertinet.

AD NUM. 59 (nunc 55).

25 — Pag. 23, linn. 15-24: Unus Pater proponit ut textus huius para-

graphi ita retractetur: « Maior in dies fit numerus virorum ac
mulierum cuiuswj- coetus vel nationis, qui conscii sunt suae
communitatis novarum formarum culturae artifices se esse atque
auctores. In universo mundo magis magisque crescit sensus
autonomiae simul variarum disciplinarum, quod pro spirituali
ac morali maturitate generis humani momento non caret. Illud
clarius apparet si ante oculos unificationem physicam mundi
ponimus atque munus nobis impositum, ut in veritate et iusti-
tia novum aedificemus mundum. Tali ergo modo testes sumus
elementa alicuius no vi humanismz evolvi, in quo homo impri-
mis per suam necessitudinem erga suos fratres historiamque de-
finitur ».

R. — (1) In hac propositione expungitur idea centralis huius numeri,
quae in nota B clare explicatur, idea scii, conscientiae secundum
quam homines accipiunt in dies maiorem suae autonomiae ac
responsabilitatis, necnon idea momenti huius conscientiae pro
spirituali ac morali maturatione generis humani. Loco huius
ideae, nova idea introducitur: haec mutatio esset contra sub-
stantiam textus. (2) Admittitur correctio « cuiusf is » atque ornis- [50]
sio verborum «absque ullo dubio» (lin. 19).

514 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[50] 26 — Pag. 23, lin. 16: Unus Pater proponit additionem: «... vel na-

tionis, qui ampliorem culturam quaerunt simul ac conscii... ».
R. — Haec additio non est opportuna in hoc contextu.

27 — Pag. 23, linn. 18-20: Unus Pater petit ut, loco « responsabili-

tatis sensus», dicatur « libertatis sensus ». Duo alii proponunt ut,
post « responsabilitatis sensus », scribatur: « apud paucos, cum
apud multos minuatur, etiamsi hoc incrementum responsabili-
tatis apud omnes necessarium esset. Illud...».

R. — - Vox « responsabilitatis » remanet, quia de hac re praecise agi-
tur. Textus sensum responsabilitatis simpliciter affirmat ut fons
autonomiarum de quibus fit descriptio; ad particularia non est
descendendum.

28 — Pag. 23, lin. 21: loco « unificationem mundi» dicatur «exi-

gentiam humanam familiam unifcandi ».

R. — Haec emendatio non est necessaria.

29 — Pag. 23, linn. 21-23: Unus Pater petit ut scribatur: «munus

omnibus impositum, ut ... aedifi cent mundum. Tali ergo modo
no mus humanismwj nascitur». Quia de munere Patrum Concilii
non agitur.

R. — Significatio textus non est ambigua.

30 — Pag. 23, lin, 22. Unus Pater proponit ut addatur: « ut in veritate,

iustitia, mor alitate et amore...».

R. — Haec additio non est necessaria, nam veritas et iustitia mora-
litatem et amorem includunt.

31 — Pag. 23, lin. 22: loco «novum aedificemus mundum», unus

Pater petit ut dicatur « mundum instauremus » . Quia « novus
mundus » est expressio quae pertinet ad terminologiam eschato-
logicam S. Scripturae. Alius petit ut dicatur « universalem ho-
minum aedificemus societatem »; quia expressio « novus mun-
dus » est metaphora ambigua.

R. — Dicitur «meliorem aedificemus mundum».

32 — Pag. 23, linn. 22-24: unus Pater proponit ut deleatur phrasis

«Tali ergo modo... definitur». Alius aestimat «testes» non

[ 51 ] sufficere, et proponit « actorem »; idem invenit difficultatem
in locutione « novum humanismum » et proponit: « actores
sumus plenioris humanismi promovendi». Alio verbum «hu-
manismus » videtur aequi vocum.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

5X5

R. — Omissio esset contra normas. Correctio verborum « testes » [51]
et « novi humanismi » non est necessaria. Significatio vocis « hu-
manismus » ex contextu patet.

33 — Pag. 23, lin. 24: Unus Pater proponit ut «per» deleatur in
initio lineae, et in fine, pro «definitur» legatur «persentit ».

Alius petit ut loco « definitur » ponatur « describitur ».

R. — Verbum « definitur » servatur, quia accuratius est in hoc loco.

Sed «per» deleatur, et scribatur « su<z responsabilitate ... defi-
nitur ».

AD NUM. 60 (nunc 56).

34 — Pag. 23, linn. 25-28 ita legantur: «Quibus in condicionibus,

mirandum non est si homines qui responsabilitatem suam sen-
ti unt pro culturae progressu, quamvis altiorem spem nutriant
in eo, tamen non sine anxietate adsp iciunt multiplices antino-
, . mias inde exsurgentes, quae nova problemata ponunt ».

R. — Textus receptus est nitidior et fortior: servatur.

35 — Pag. 23, lin. 29: Unus Pater additionem proponit: «Imprimis

responsabilitatis sensus in dies excitatur in anima eorum qui
scientias artesque technicas colunt, necnon timor illius libertatis,
quae ad summum principium non referatur. Inventio ad inven-
tionem provocat et nemo scit quo vadat scientia, semper ad
altiora propulsa. Hodie in controversias vocatur, apud lucidis-
simos scientiarum cultores, finalitas eorum navitatis ».

R. — Iam provisum est, speciatim in expositione introductiva, n. 4.

36 — Pag. 23, lin. 30, ad pag. 24, lin. 9: Relinquatur modus lo-

quendi interrogativus, qui scholis convenit potius quam Con-
cilio.

R. — Quaestiones dialogum facilius instituunt et dogmatismum vi-
tant.

37 — Pag. 23, linn. 35-38: Unus Pater postulat ut loco «novae

culturae » (lin. 35) ponatur « novarum formarum cultu r alium »;
et loco «cum cultura quae... oritur» (linn. 37-38) dicatur [52]
«cum formis cultura libus quae... oriuntur».

R. — Emendatio non est utilis et textum debilitat.

38 — Pag. 23, lin. 36: Loco «pro traditionis haereditate » dicatur

« erga traditi onum haereditatew » .

R. — Admittitur.

516

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[52] 39 — Pag. 23, lin. 37: 17 Patres additionem postulant: «particulari

modo hodie urget ».

R. — Scribatur: « particulari modo urget, ubi cultura ... compo-
nenda est ».

40 — Pag. 23, lin. 41: Post «formandae» addatur «quae non inanis

eclectismus sit ».

R. — Additio non est necessaria, quia redundat.

41 — Pag. 24, lin. 5: Addatur in nova linea: « Quid ulterius jacien-

dum si valor voluptuosus ( Lustwert ), quod apud multos accidit,
uti summus habetur unde cultura tota in discrimen vocatur ? ».
R. — Idea est extranea scopo huius capitis.

42 — Pag. 24, linn. 6-7: Ita legantur: « Quomodo denique culturae

iura propria eiusque leges ita agnoscantur, ut cultura suis legibus
utatur, quin in ... ».

R. — Textus receptus est brevior et magis perspicuus.

43 — Pag. 24, linn. 9-10: Ita legantur: «In medio quidem illarum

antinomiarum culturae humanae ita h.odi£ oportet profiteri, ut
integram personam aequo ordine perficiat atque...».

R. — Haec correctio non videtur necessaria.

44 — Pag. 24, lin. 10 : Post «evolvatur» addatur «optandum est»;

vitetur tonus exhortativus.

R. — Additio non admittitur.

45 — Pag. 24, linn. 11-12: Deleantur verba «praecipue autem chri-

stifideles».

[53] R. — Haec verba servantur, quia textus hic praesertim christifidelibus

destinatur. Sed, ut sensus clarius appareat, scribatur lin. 11 :
« homines iuvet in muneribus ad quae adimplenda omnes, prae-
cipue autem christifideles ... ».

46 — Pag. 24, lin. 13: In fine addatur: «Scimus quomodo progres-

sui in cognitione veritatis et culturae ad bonum commune et
pacem inter omnes, homines scientiae laborant obscure et pa-
tienter, fraterno modo et fructuose ».

R. — Haec idea, certe perpulchra, in sequentibus numeris evolvitur.

AD NUM. 61 (nunc 57).

47 — Pag. 24, lin. 14: 7 Patres proponunt pro titulo: «Scientia
aAtm&que humana et Sapientia ».

R. — Talis titulus non correspondet contento huius numeri, quod in
nota A exponitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

517

48 — Pag. 24, linn. 16-22: Expungantur, quia idem invenitur in [53]

I Parte: pag. 43, linn. 4-7, et pag. 52, linn. 22-23.

R. — Idea exposita in istis lineis necessaria est in contextu.

49 — Pag. 24, lin. 18: Loco «exstruendi» ponatur « ordinandi »

(19 Patres).

R. — «Exstruendi» melius componitur cum imagine aedificationis.

50 — Pag. 24, lin. 18: Post «exstruendi» addatur: «quo etiam

futura caelestia adumbrantur et aliquo adhuc mysterioso modo
parantur» (4 Patres).

R. — Idea proposita cum contextu phraseos male componitur; expo-
sita est in I Parte, Cap. III, n. 39.

51 — Pag. 24, linn. 18-19: Loco «mysterium» dicatur «donum ».

R. — Vox « mysterium » servanda est.

52 — Pag. 24, lin. 21: Loco «cultus humanus» ponatur «cult ura

humana ».

R. — Hoc in loco vox « cultus » servari oportet, propter specialem
significationem de conatu et studio hominis ad seipsum perfi-
ciendum (non licet dicere « cultivatio »).

53 — Pag. 24, lin. 23: Incipiat verbis: «Sed et omnis homo, cum [54]

opere ...» (2 Patres).

R. — Textus servatur, quia in ista paragrapho explicantur ea quae
supra dicta sunt, et quae pro omnibus hominibus valent.

54 — Pag. 24, linn. 25-28: Expungantur, nam idem invenitur in I Par-

te: pag. 42, linn. 22-25.

R. — Idea est eadem, sed applicatio valde differt.

55 — - Pag. 24, lin. 25: Proponitur post «fiat»: et quando conscie

partes assumit in socialium coetuum vita; et lin. 26, deletis
verbis: «signa spiritualia rebus imprimendo»... addatur:

«atque seipsum excolit».

R. — Admittitur.

56 — Pag. 24, lin. 25: Post «ipse» addatur «saltem obiective».

R. — Haec additio non est utilis.

57 — Pag. 24, lin. 18: Addatur in fine: « Dum in vita sociali in com-

merciis cum vitae quotidianae tum temporalium organizatio-
num, invitantur omnes homines ad conscie, active et libere par-
ticipandam mundi organizationem, facultate gaudent seipsos
excolendi, uti constat ex experientia : ita magis ad effectum ad-
ducitur consilium Dei hominem ad imaginem suam creandi,

518

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 54 ] simulque totam humanitatem coadunandi in unam communi-
tatem fraternam » (5 Patres).

R. — Iam provisum est in I Parte, Cap. II.

58 — Pag. 24, linn. 27-28: Ita legantur: «insimul cum genuinam

responsabilitatem in omnibus vitae socialis campis assumunt ,
eo ipso sese excolunt, omnes facultates suas, in servitium fratrum
suorum secundum Christi mandatum impen dentes ».

R. — Manet textus, quia Modus restringit significationem quae cul-
turae tribuitur.

59 — Pag. 24, linn. 29-30: Ita legantur: «Insuper homo, cum in

varias philosophiae, historiae et scientiae mathematicae et na-
turalis disciplinas ... ».

R. — Admittitur.

60 — Pag. 24, linn. 30-32: Ita compleantur: « ... disciplinas obiective

et profunde incumbit et . . . elevetur et ad iudicium rationale

[ 55 ] universalis valoris, iuxta humanae culturae limites, perveniat
sicque ad supernaturalem vitae conceptionem consentaneo modo
recipiendum adaperiatur et clarius illuminetur...» (7 Patres).
Vel hoc modo: «... elevetur ad iudicia intellectualia universalis
valoris, iuxta humanae culturae limites perveniens indeque
super natur alia consentaneo modo bona prospiciens sicque cla-
rius illuminetur...».

R. — Admittitur emendatio sub hac forma: post... «rationes», scri-
bitur: ... « atque ad iudicium universalis valoris elevetur ».

61 — Pag. 24, lin. 41, ad pag. 25, lin. 6: Textus ita reformetur:

«Hodiernus progressus scientiarum pro completa explicatione
mundi sufficere nequit nec plene satisfacit desiderio hominis
circa veritatem, quamvis aliquando sive homines scientiarum
periti ita scientiam proponant, sive aliqui illam accipiant »
(2 Patres).

R. — Textus receptus est explicitior, et emendatio contextui non
convenit.

62 — Pag. 25, lin. 1: loco « essendi » dicatur «rerum» (vel: « es-

sentiarum »).

R. — - Admittitur « rerum » .

63 — Pag. 25, linn. 2-4 ita legantur: « ... nequeunt, cum sola phae-

nomena attingant, cuidam phaenomenismo et agnosticismo fa-
vere potest, quando methodus... habetur». Ita unus Pater;
alius favet «quando».

R. — - Admittitur ut dicatur: essendi rerum e. t quando.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

519

64 — Pag. 25, lin. 3: scribatur « legitime utentes». [55]

R. — Additio non est utilis.

65 - — Pag. 25, lin. 6: Addatur in fine: «Humana scientia semper

eget philosophica interpretatione ac verbi Dei de hominis sorte
in mundo theologica expositione. Ad hoc autem ut dialogus
haberi possit inter tum diversas disciplinas humanae cognitio-
nis omnino requiritur ex unaquaque parte conatus expositio-
nem adaptandi ut vera communicatio idearum et mentium pos-
sibilis evadat» (5 Patres).

R. — Iam provisum est in n. 65, pag. 27, linn. 21-29.

66 — Pag. 25, lin. 6: Addatur in fine: «Ita mentalitas materiali- [ 56 ]

Stic a hodie late diffunditur etiam inter excultos » .

R. — Res accuratius exprimitur in meliori contextu.

67 — Pag. 25, linn. 7-16: Textus reficiatur, quia actionem diaboli

ignorat.

R. — Provisum est in I Parte schematis.

68 — Pag. 25, linn. 7-16: Redactio emendata proponitur: «Haec

tamen infausta non necessario ex hodierna cultura sequuntur,
nec nos in tentatione inducere debent ne eius valores positivos
agnoscamus. Inter quos enumerantur: exacta fidelitas erga ve-
ritates in inquisitionibus scientificis, necessitas laborandi una
cum aliis in coetibus technicis, sensus solidaritatis internatio-
nalis, conscientia magis magisque clara responsabilitate perito-
rum erga homines adiuvandos immo et protegendos, voluntas
vitae condiciones hominibus faustiores reddendi: hi omnes
valores pro credentibus multum conferre possunt ad vitam
christianam perficiendam-, pro vero non credentibus rectitudi-
nem moralem afferunt, quae aliquo modo eos disponit ad nun-
tium Evangelii et donum caritatis Christi accipiendum ».

R. — Admittitur correctio in linn. 8-9: «ne eius valores positivos
( ) agnoscamus »; item admittitur expunctio vocis « hodier-
na » in lin. 10. Sed non admittitur redactio nova secundae par-
tis paragraphi, cum textus receptus votis Patrum respondeat
(cf. nota H), et cum de credentibus sermo fiat in n. 66.

69 — Pag. 25, lin. 14, restituantur verba ex textu a Commissione

plenaria recepto: « praesertim illis qui vel carentia responsa-
bilitatis vel paupertate cultus humani laborant».

R. — Admittitur, quia textus iam approbatus est. Attamen, claritatis
causa, loco «carentia» dicatur «privatione».

520 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[56] 70 — Pag. 25, lin. 14 ita compleatur: «Haec omnia, cum animam

et mentem ad altiora et humaniora elevent, iam aliquam prae-
parationem ... ». Vel hoc modo: « Haec omnia humanas virtutes
excolere possunt, quae Evangelii nuntio gratia Dei fide accepto,
caritate informari possunt ... ».

R. - — Istae additiones non sunt utiles; quoad rem, cf. n. 61; pag. 24,
linn. 29-40.

[57] 71 — Loco «caritate» dicatur «gratia».

R. — Manet caritas.

72 — Addatur in n. 61: «Christif deles vero tentationes et pericula

inquisitionum scientificarum facilius vitare possint si eodem
gradu eademque vi culturam religiosam alant quam huma-
nam » (3 Patres).

R. — Provisum est in n. 66; pag. 28, lin. 43, ad pag. 29, lin. 7.

AD NUM. 62 (nunc 58).

73 — Hic numerus retractetur ad tenorem Cap. III, I ae Partis, prae-

sertim numeri 38.

R. — Haec postulatio est contra normas.

74 — Pag. 25, lin. 19: loco «multiplices nexus inveniuntur» dica-

tur «nexus inveniuntur multiplices et intrinseci» (2 Patres).
R. — Haec additio non est utilis.

75 — Pag. 25, linn. 19-22 ita rescribantur: «Nam Deus, populo

suo sese revelans usque ad pl znam sui manifestationem in
Filio incarnato, varia elementa humanae culturae adhibuit »
(5 Patres). Vel hoc modo: «Nam Deus per revelationem suam
intima hominis attigit ei usque conscientiam excitavit, ut ipsi
Deo responsabilis fieret. Sic autem culturam personalem modo
usque tum inaudito evolvit» (1 Pater).

R. — Textus sic emendatur: «Nam Deus, populo suo sese revelans
usque ad plemzw sui manifestationem in Filio incarnato, lo-
cutus est secundum culturam diversis aetatibus propriam».

76 — Pag. 25, lin. 24: «adhibuit» dicatur «adhibe»; vel «adhi-

buit et adhibet ».

R. — Servatur «adhibuit», quia agitur de hoc quod Ecclesia fecit
« decursu temporum » .

77 — Pag. 25, lin. 29: post «morum ratio» addatur «salvo iure

naturali ac divino ».

R. — Additio non est necessaria, quia res per se patet.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

521

78 —

R. —

79 —

R. —

80 —
R. —

81 —

R. —

82 —
R. —

83 —

R. —

84 —

R. —

85 —

R. —

86 —
R. —

Pag. 25, lin. 31: Dicatur «Suae sacrae traditioni...». Vel: D?]
« Et profundiori reflexione de sua missione universali et me-
liore cognitione diversitatum et unitatis culturarum adiuta his [58]
temporibus Ecclesia magis quam saeculis anteactis conscia est
qua libertate communionem cum diversis...» (3 Patres).

Textus ita recognoscitur: «Propriae traditioni inhaerens et
insimul missionis suae universalis conscia, communionem...».

Pag. 25, lin. 32: Post «inire potest» addatur «et revera iam
inivit » .

Additio non est utilis.

Pag. 25, lin. 32: Loco «Ecclesia» dicatur « christif deles ».
«Ecclesia» manere debet in hoc contextu.

Pag. 25, linn. 32-33 ita redigantur: «quas Ecclesia ad suum
munus adimplendum adhibet ipsas etiam locupletando » (4
Patres).

Textus receptus est ditior et clarior.

Pag. 25, lin. 34: Scribatur «Bonus Christi nuntius».

« Bonum nuntium » est optimae latinitatis.

Pag. 25, linn. 34-41 scribantur modo optativo, non assertivo,
ne in triumphalismum incidamus (4 Patres).

Forma indicativa etiam exprimit sensum optativum.

Pag. 25, lin. 37: Post «elevat» addatur «constanter et stre-
nue reverentiam pauperum revocat, necnon partem quae ipso-
rum est cum materialium tum spiritualium honorum commu-
nitatis humanae» (5 Patres).

Idea placet, sed in hoc contextu non est admittenda; invenitur
in initio numeri 64.

Pag. 25, lin. 41: Deleantur verba « etiam liturgica », quae sunt
otiosa.

Manent, quia his verbis ad traditionem orientalem alluditur.

Pag. 25, lin. 41: loco «interiorem» dicatur «veram».

Non admittitur, quia libertas de qua agitur est de se vera
libertas.

AD NUM. 63 (nunc 59). [59]

87 — Pag. 26, lin. 6: Loco «rationali» dicatur «intellectuali», quia
«intellectus» sensum habet pleniorem quam «ratio».

R. — Vox «rationali» consulto introducta est.

522

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[59] 88 — Pag. 26, lin. 6: Deleatur vox «immediate».

R. — Omissio non placet, cum nexus intimus inter hominis natu-
ram et culturam hic sublineari debeat.

89 — Pag. 26, linn. 8-9: Loco «ius ergo habet ad reverentiam» po-
natur «Merito ergo postulat reverentiam» (19 Patres).

R. — Modus quoad substantiam placet, ideo dicitur: « agendi facul-
tate. lure merito ergo postulat reverentiam et quadam gaudet
inviolabilitate ».

[60]

90 — Pag. 26, lin. 11: Addatur: «intra fines veri boni communis.

Ex sua parte culti homines, specialiter scienti fci , erga huius-
modi honum commune suae responsahilitatis conscii sint».

R. — Modus nihil addit ad ea quae iam dicta sunt.

91 — Pag. 26, linn. 14-18: Loco «nec sane Ecclesia... affirmat» le-

gatur: «nec sane Ecclesia vetat ne “humanae artes et discipli-
nae in suo quaeque ambitu propriis utantur principiis et pro-
pria methodo”; quare “ius tam hanc libertatem agnoscens”,
cultus humani et praesertim scientiarum legitimam autonomiam
affirmat ac “id sedulo cavet, ne divinae doctrinae repugnando
errores in se suscipiant, aut fines proprios transgressae ea, quae
sunt fidei, occupent et perturbent " ». Ut Cone. Vaticanum I ac-
curatius citetur.

R. — Pro prima parte: schema citat Cone. Vat. I ad litteram. Secunda
autem pars Modi est repetitio eorum quae dicta sunt in n. 61,
pag. 24, lin. 41, ad pag. 25, lin. 6.

92 — Pag. 26, linn. 16-18: Loco «quare iustam... affirmat», lega-

tur: «Attamen cum illa principia et illae methodi non sint eius-
dem generis in scientiis naturae materialis et in scientiis “de
homine ” (specialiter in illis scientiis quae de sanitate, moribus
et ethica hominis tractant), sancta Synodus agnoscit et affirmat
“iustam hanc libertatem”, rite servatis natura et principiis
cuiusque scientiae, et optat ut haec legitima libertas vigeat in
omnibus campis cultus humani».

R. — Emendatio non est admittenda, sive quia hic ad particularia
devenire non oportet, sive quia de re agitur, quae in toto Capite
exponitur (videatur Relatio, pag. 34, ad n. 61, nota B).

93 — Pag. 26, linn. 21-22: Loco «ex veritate de publicis eventibus »

dicatur «de veritate circa publicor eventa». Vel dicatur:
« secundum veritatem de publicis eventibus ».

R. — Admittitur secunda propositio: «secundum veritatem».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

523

94 — Pag. 26, lin. 26: Post « minoritates alicuius nationis» addatur [60]

« vel religionis» (20 Patres).

R. — Ne controversiae suscitentur circa naturam « minoritatum »,
maneat textus.

95 — Pag. 26, lin. 26: Ad verbum «nationis» addatur nota: «Cf.

Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Vacem in terris , A.A.S. 55 (1963),
p. 283. Cf. Pius XII, Nuntius radiophon. 24 dec. 1941: A.A.S.

34 (1942), pp. 16-17».

R. — Admittitur.

96 — Pag. 26, linn. 26-28: Ita reformentur: «ne cultura, pote-

statibus publicis vel oeconomicis servire coacta, a proprio fine
avertatur ».

R. — Textus receptus est magis perspicuus.

97 — Pag. 26, lin. 27: Scribatur «iniuste servire cogatur».

R. — Additio non est necessaria.

98 — Pag. 26, lin. 28: In fine (vel alibi) nova alinea addatur:

«Ipsi vero vel litterarum, vel bonarum artium, vel scientiae
cultores sciant se non eximi legibus moralibus, sed in suis
inventis praesertim evulgandis suam responsabilitatem agno-
scant et bene perpendant sive erga ipsum ordinem moralem,
sive erga concivium iura et totius societatis bonum ».

R. — Res aequivalenter dicitur in eodem numero, linn. 19-21.

AD NUM. 64 (nunc 60).

99 — Pag. 26, lin. 30: Deleatur «primum» (2 Patres). Deleantur

linn. 30-31: «Cum nunc primum... liberandi».

R. — Deletur «primum».

100 — Pag. 26, lin. 32: Omittantur verba «praesertim pro christia- [61]

nis ».

R. — Manent verba, quia textus praecipue ad christianos dirigitur,
et quia nunc (in Sectione 3) agitur de christianorum muneribus.

101 — Pag. 26, linn. 33-34: Scribatur: « ... ut tum in re oeconomica...

internationali, ferantur iudicia fundamentalia ... ».

R. — Admittitur nova redactio textus.

102 — Pag. 26, linn. 34-37: Ita legantur: «... quibus postulatio hu-

manae civilAque culturae personae dignitati congruae ab om-

524

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[61] nibus excolendae ... ubique terrarum merito agnoscatur et ad
rem deducatur».

R. — Textus receptus retinetur, quia de vero iure agitur.

103 — Pag. 26, lin. 36: Post «nationis» addatur «religionis» (19

Patres).

R. — Admittitur.

104 — Pag. 26, lin. 36: Loco «condicionibus» legatur « condicionA ».
R. — Admittitur.

105 — Pag. 27, lin. 5: Loco «quoad fieri possit» ponatur « probitate

praediti».

R. — Non requiritur tantum probitas.

106 — Pag. 27, lin. 11: Deleatur idea «iuris» et dicatur: «responsa-

bilitatis , quia secundum fidem et religionem astringuntur »; vel:
«debiti, qua recte astringuntur».

R. — Idea « iuris » et simul idea « officii » retineri debent. Sed, ut
ambiguitas vitetur, dicatur (linn. 10-11): « conscii fiant tum
iuris ad culturam, tum officii ... ».

107 — Pag. 27, linn. 15-16: Loco «humanum eorum cultum» dica-

tur «humamwz eorum cultura».

R. — Admittitur.

108 — Pag. 27, lin. 15: Post «oportet» addatur «ius obtinendi ta-

les...» (4 Patres). Vel loco « quibus praebeantur oportet » dica-
tur «quorum ius est obtinendi» ( 1 Pater).

R. — Hic agitur de casu concreto, in quo difficile videtur simplici-
ter affirmare ius; emendatio ergo non retinetur.

[ 62 ] 109 — Pag. 27, lin. 16: Addatur: « Mulieres, in aliquibus regionibus,

in fere ... »; quia descriptio valet tantum de Occidente.

R. — Textus remanet, quia illa restrictio iam continetur in phrasi.

110 — Pag. 27, lin. 18: Post «propriam indolem» addatur «id est

in domo et in familia sua ».

R. — Modus affert limitationem inopportunam.

111 — Pag. 27, linn. 18-20. Ad repetitiones vitandas, addatur post

«propriam indolem»: « etiam in campo culturali», et deleatur
ultima phrasis: « Omnium erit ... promoveatur».

R. — Retinetur textus receptus, quia ultima phrasis momentum suum
habet.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

525

AD NUM .65 (nunc 61). [ 62 1

112 — Pag. 27, linn. 21-29 melius sub n. 60 venirent. Nam non

apparet quomodo media de quibus sermo fit pag. 27, lin. 34,
ad pag. 28, lin. 4, conferunt ad solvendam crisim de qua agi-
tur in linn. 21-29.

R. — Transpositio non est opportuna; haec paragraphus, si bene
intelligitur, optime introducit ea quae sequuntur.

113 — Pag. 27, linn. 21-29 hoc modo recognoscantur: «Maior ho-

die adest difficultas quam olim varias disciplinas modernae cogni-
tionis scientificas et artes in synthesim redigendi, ita ut ad indi-
cium universalis valoris perveniatur quoad vitam historiamque
humanam. Dum enim crescit moles et diversitas factorum cul-
turalium, insimul minuitur facultas pro singulis hominibus ea
percipiendi quae sunt universalis valoris ita ut bona univer-
salia humanitatis magis ac magis evanesci. Attamen unicui-
que homini remanet officium critica ratione attingendi nexum
inter cognitiones scientificas technicasque artes et valores to-
tius personae humanae...» (7 Patres).

R. — Lin. 22 legitur «varias cognitionis disciplinas». Additio pro
lin. 23 non videtur utilis, quia de hac re agitur lin. 26 sq. Emen-
datio pro lin. 25 sensum mutat: stet textus. Additio pro lin. 26
affert ea quae iam dicta sunt in n. 61: pag. 24, lin. 40, ad
pag. 25, lin. 16.

114 - — Pag. 27, lin. 25: Loco «hominis universalis» dicatur «horni- [63]

nis culturae universalis» (1 Pater); vel «ipsius hominis» (1
Pater); vel «hominis universaliter docti» (17 Patres).

R. — Textus receptus servetur, quia terminum technicum adhibet.

115 — Pag. 27, linn. 28-29 ita legantur: «et fraternitatis valores, qui

omnes in Deo Creatore funda ntur et a Christo mirabiliter sanati
et elevati sunt ».

R. — - Emendatio placet.

116 — Pag. 27, lin. 36: 7 Patres postulant ut inter facta culturalia no-

strae aetatis memoretur ingens librorum diffusio per orbem, et
ut ratio habeatur de momento huius facti pro cultura efformanda
et spargenda. Ex iis duo proponunt additionem in lin. 36 in-
troducendam, post «fovere possunt»: « Insuper vulgantur per
orbem libri et periodica diversis mentibus accommodata, quae
recto animorum profectui conferre satagunt»-, altera formula:

« Insuper libri et periodica diversis mentibus accommodata,

526 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 63 ] quae per orbem vulgantur et sparguntur atque multis homini-
bus etiam per bibliothecas patent, altiori animorum profectui
inservire valent».

R. — Admittitur in lin. 35 haec modificatio: «... praesertim ex aucta
librorum diffusione atque ex novis instrumentis communicatio-
nis culturalis et socialis, ... ».

117 — Pag. 27, lin. 40: Loco «expolitur» dicatur «expol/W potest »;

vel: « congrue dispositum expolitur ».

R. — Correctio non est necessaria.

118 — Pag. 28, lin. 2: Loco «ergo collaborent» unus Pater proponit

«ergo rite instruantur ut collaborent»; alius proponit: «ergo
secundum rerum adiuncta et proprias condiciones collaborent ».
R. — Textus simplicior manet.

119 — Pag. 28, lin. 4: Unus Pater proponit ut in fine addatur:

« Quandoque enim quaedam activitatis sportivae genera, ut
puta boxe, corridas et alia huiusmodi, contraria videntur hu-
manae personae dignitati eius que iuribus et officiis».

R. — Ad nimis particularia descendere non oportet.

[ 64 ] AD NUM. 66 (nunc 62).

120 — Pag. 28, linn. 9-10 ita reficiantur: «Omnes probe sciunt quan-

tum, in decursu temporis, Ecclesia contulit ad progressum cul-
turae. Ipsa tamen conscientiam habet se nonnisi partem, et
quidem sub aspectu morali et religioso, habere, et experientia
constat ... ».

R. — -De hac re controvertitur; textus receptus retinetur.

121 — Pag. 28, lin. 12: Scribatur «sine gravibus difficultatibus».

R. — Stat textus, qui factum generale asserit.

122 — Pag. 28, lin. 12, in fine addatur: «ac plurimis in regionibus

ansam praebuisse damnosi dissidii inter vitam culturalem so-
cietatis et formas manifestationes que vitae ecclesialis ».

R. — Ad haec alluditur in linn. 18-21; amplior explicatio non est
necessaria.

123 — Pag. 28, linn. 13-15 ita reficiantur: «Quamvis istae difficulta-

tes fidei aliquorum damnum afferre possunt, si debita prudentia
proceditur illae potius ad accuratiorem et altiorem fidei intelli-
gentiam mentem excitare valent » (1 Pater). Vel hoc modo:

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

527

« Istae difficultates, quamvis aliquando damnum vitae fidei af-
ferunt, tamen ad accuratiorem...» (18 Patres).

R. — Additiones phrasim onerant, nihil novum afferendo.

124 — Pag. 28, lin. 13: Loco «sed» ponatur « immo » (2 Patres).
R. — Admittitur.

125 — Pag. 28, lin. 16: Post «consequentias», addatur «in discipli-

nis theologicis et ... ».

R. — Additio adducit tautologiam.

126 — - Pag. 28, linn. 18-21: Expungantur «Praeterea... sententia».
R. — Expunctio esset contra normas. Non admittitur.

127 — Pag. 28, lin. 18; Rogatur, ut, post «theologi», scribatur:

«... servatis propriis methodis atque exigentiis ... ».

R. — Admittitur.

[ 64 ]

128 - — - Pag. 28, lin. 23: Unus Pater proponit ut deleantur verba «im- [65]

primis psychologiae et sociologiae ». Alius proponit ut lega-
tur: «imprimis sanae et verae psychologiae, necnon sociologiae
christianae ». Tertius proponit: «imprimis psychologiae et
certis sociologiae repertis »; quia non constat sociologiam esse
veram scientiam.

R. — Stet textus. Emendationes propositae textum non meliorem red-
dere videntur.

129 — Pag. 28, lin. 24: «Etiam» omittatur.

R. — Vox « etiam » manere debet, ut phrasis intelligi possit.

130 — Pag. 28, lin. 25: Addatur in fine: « Dialogus verus et perma-

nens inter theologos, philosophos et homines scientiae statui
debent in mutuo respectu, cum fraterna comprehensione, qui
fructus unicuique profert »,

R. — Provisum est in fine huius numeri.

13 1 — Pag. 28, lin. 31: Addatur post «satagunt»; «necnon prolu-

sionem quandam sortis felicioris efformant» (8 Patres).

R. — Potius legitur in linn. 30-31: «et vires hominum illustrare
atque sortem hominis meliorem adumbrare satagunt ».

132 - — Pag. 28, lin. 32: In fine legatur: «elevare eiusque sensum

spiritualem et religiosum e formare valent».

R. — Haec idea invenitur in linn. 38-39.

133 — Pag. 28, lin. 33: Post «cultores» addatur « mentem et ani-

mum intendant ad catholicae fidei mysteria cognoscenda; atque
se ab Ecclesia ... ».

528

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[65] R. — Haec additio est supervacua et cum contextu non conve-

niens.

134 — Pag. 28, linn. 35-39: Unus Pater rogat ut textus deleatur (« No-

vae quoque... erigat»), quia cum Constitutione «De Sacra
Liturgia » non concordat. Duo Patres petunt ut textus compo-
natur cum iis quae in eadem Constitutione (nn. 123-124) di-
cuntur, ne abusibus ansam praebeat. Alius petit ut dicatur in
initio: «Novae formae verae artis». Alius, ut dicatur lin. 36:
«quae coaevis nostris et menti hominis religiosi adaptantur».
Alius, ut dicatur lin. 37: «regionum indolem pro valore reli-
gioso, quem possunt habere ».

[66] R. — Textus concordat cum Constitutione « De Sacra Liturgia », ad

quam remittitur in nota; in particularia intrare non videtur op-
portunum.

135 — Pag. 28, lin. 37: 8 Patres proponunt ut loco «agnoscantur»

dicatur «recipiantur». Alius ut dicatur «agnoscantur et pro-
moveantur». Alius ut dicatur: «agnosci poterunt».

R. — Admittitur haec modificatio: « agnoscantur. In sanctuario autem
recipiantur, quando, modo...».

136 - — Pag. 28, lin. 39: Nota 11 remittere debet non ad Civ. Catt.,

sed ad A.A.S. 56 (1964), pag. 439-442.

R. — Admittitur.

137 — Pag. 28, lin. 41: Scribatur: «perspicua fit et eorum condicio-

nibus quasi insita apparet».

R. — Admittitur.

138 — Pag. 29, lin. 7: Post «probare atque interpretari» addatur

« vel reprobare et respuere ».

R. — Verbum « probare » implicat possibilitatem approbandi et re-
probandi: «Omnia probate, quod bonum est tenete» (7 Thess.
5 , 21 ).

139 — Pag. 29, linn. 8-22: Unus Pater putat textum non sufficienter

praecavere a periculis, quae ex cultura pro iuvenibus in Semi-
nariis oriri possunt; dicit expositionem esse materialisticam et
hedonisticam, non habentem rationem humanae debilitatis. Alius
Pater animadvertit quod cooperatio, de qua agitur in linn. 8-10,
utilis est pro Universitatibus, non pro Seminariis.

R. — Sermo fit de professoribus, praecise ut pericula a iuvenibus aver-
tant.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

529

140 — Pag. 29, lin. 15: Dicatur: «qui doctrinae de Deo , de ho- [66]

mine ... ».

R. — Admittitur.

141 — Pag. 29, lin. 20: Post «producant» addatur «sub vigilantia

sacrorum Vastorum » .

R. - — Additio est superflua.

142 — Pag. 29, linn. 20-23: Deleantur (2 Patres). [67]

R. - — Expunctio esset contra normas.

143 — Pag. 29, linn. 20-23 hoc modo recognoscantur: «Ut vero mu-

nus suum exercere valeant, agnoscatur fidelibus, sive laicis sive
clericis, tam saecularibus quam regularibus iusta libertas, ita ut
nulli Superiori vel Capitulo religioso hanc libertatem, a sancta
Matre et Magistra Ecclesia omnibus concessa, suis subditis ne-
gare liceat, inquirendi ... ».

R. — Textus receptus sufficit.

144 — Pag. 29, lin. 21: Unus Pater postulat ut expungantur verba

« sive clericis, sive laicis ».

R. — Textus manet, nam illa verba voto in Aula proposito respon-
dent.

145 — Pag. 29, lin. 22: Tres Patres petunt ut deleatur «et fortitu-

dine».

R. — Textus manet, nam fortitudo non est inutilis.

Caput III [68]

DE VITA OECONOMICA-SOCIALI

Exitus suffragationis super integrum Caput-.

Praesentes votantes . 2.253

Placet 1.740

Non placet . . . . . . . . 41

Placet iuxta modum . . . . . . . 469

Vota nulla 3

Subcommissio modos ordinavit et examinavit. Responsiones sub-
commissionis discussae sunt in Commissione plenaria mixta, quae se-
quentes solutiones statuit.

530

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

lUDICIUM GENERALE SUPER TOTUM CAPUT:

1 — Totum caput minus placet eo quod fusius agat et nimis definitive

de his quae pluribus obnoxia sunt technicis mutationibus. Opor-
tet igitur hac de re nonnisi principia generaliora exponere (20
Patres).

Ratio non datur.

R. — Non admittitur. In aliquibus casibus delebuntur forsan aliqua
magis technica.

2 — Nimis ethice tantum loquitur (1 Pater).

Ratio non datur.

R. — Textus in genere receptus fuit post lungas disceptationes.

3 — Cum multa dicantur quidem de iuribus opificum, sed nulla de

eorum obligationibus, caput sapit « demagogismum » (1 Pater).
Ratio non datur.

R. — De opificibus non in particulari agitur, sed de omnibus vitam
oeconomicam participantibus, et etiam de eorum obligationibus
saepius fit sermo (cf. quae dicuntur de operistitio).

Quoad titulum capitis:

4 — Titulus capituli sit: « De vita sociali-oeconomica » (23 Patres).

Ratio: Ordo adiectivorum ideo transponendus est, ut con-
ceptio marxistica — secundum quam oeconomia est basis om-
nium — etiam a titulo capituli elongetur.

R. — Non admittitur, quia in hoc capite agitur de vita sociali, quatenus
est oeconomica; nam etiam in aliis capitibus agitur de vita sociali,
et ibi sub aliis respectibus.

AD NUM. 67 (nunc 63).

1 — Pag. 38, lin. 4, post verbum «finis» addatur «immediatus»

vel «proximus» (2 Patres).

Ratio: Finis ultimus cuiuslibet humanae activitatis Deus est,
non homo. Contra anthropocentrismum naturalisticum.

R. — Finis immediatus praecise vitae oeconomicae est homo.

2 — Pag. 38, linn. 6-8, post «notatur» usque ad «populos» nova

redactio proponitur: « et densiores impensioresque relationes
atque mutuam dependentiam inter cives, coetus et populos fovet ».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

531

Et supprimantur verba « necnon frequentiori imprimis politicae [69]
potestatis interventione» (1 Pater).

R. — Non admittitur, quia non agitur de valutatione aspectuum in hoc
numero.

3 — Pag. 38, lin. 8, supprimatur «imprimis» (13 Patres).

R. — Admittitur.

4 — Pag. 38, lin. 10, dicatur «... oeconomiam magis aptum» (13

Patres).

R. — Vide resp. ad Modum 5.

5 — Pag. 38, linn. 10-12, loco «oeconomiam... inserviendum» dica-

tur: « oeconomiam aptum effecerunt instrumentum, quod adauctis
familiae humanae necessitatibus melius inservire possit» (16
Patres).

R. — Admittitur.

6 — Pag. 38, linn. 14-15, loco « dominari » dicatur « subiici » ( 1 Pater).

R. — Dicitur « regi ».

7 — Pag. 38, lin. 16, post « imbuatur » addatur: « Cum vero hoc acci- [ 70 ]

dat tam in nationibus quae oeconomiae collectivisticae favent
quam in illis quae oeconomiam privatam colunt, potius quam
minuere, illae quae inter eas ex diversa ordinatione oeconomica-
sociali controversiae oriuntur, aliquo modo inquinantur ».

R. — Nimis in particularia descendere videtur. Ergo non admittitur.

8 — Pag. 38, linn. 17-18, supprimatur « tam in nationibus quae oeco-

nomiae collectivisticae favent quam in aliis» (1 Pater).

R. — Post explicitam disceptationem textus sic desiderabatur. Ergo non
admittitur.

9 — Pag. 38, lin. 22, loco «etiam» dicatur «praesertim» (2 Patres).

R. — Non admittitur, quia « praesertim » videtur in contextu verbum

depretiativum.

10 — Pag. 38, lin. 29, post « ex altera parte » addatur « immo non raro

inter liberales et technicas artes » (22 Patres).

R. — Tollitur « ex una parte » necnon « ex altera parte »; et sic respon-
detur ad quaestionem, quia liberales artes comprehenduntur sub
« servitiis ».

11 — Pag. 38, linn. 30 sq., dicatur: « Inter nationes oeconomice magis

progressas alias que nationes gravior...».

R. — Admittitur.

532 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

12 — Pag. 38, linn. 31-32, loco «oppositio fit» dicatur «inaequalitas

oeconomica augetur » (1 Pater).

R. — Non innuitur quod est pugna ineluctabilis; tantummodo alluditur
ad factum vigens.

13 — Pag. 39, linn. 2 sqq., haec nova redactio proponitur: «... Ad

hoc Ecclesia, iustitiae et aequitatis principiis inspirata, in decursu
saeculorum secundum rectae rationis postulata doctrinam sub luce
Evangelii exaravit, atque his praesertim ultimis temporibus, non
tantum pro singulis communitatibus sed et pro vita internatio-
nali, protulit. Sacrum Concilium haec principia secundum adiuncta
huius aetatis roborare et orientationes quasdam proferre inten-
dit...» (12 Patres).

R. — - Admittitur hoc modo: «Ad hoc Ecclesia iustitiae et aequitatis
principia, tam pro vita individuali et sociali, quam pro vita inter-
nationali, a recta ... », etc., et post « roborare » admittitur incisum
« orientationes quasdam proferre ».

14 — Pag. 39, lin. 3, post «a recta ratione postulata» addatur «et

haud raro a non-christianis iam proposita » (4 Patres».

R. — - Non admittitur.

15 — Pag. 39, linn. 5-7, nova redactio proponitur: «Sacrum Conci-

lium haec principia secundum adiuncta huius aetatis proponere
intendit, hominibus huius temporis collaborationem suam in tot
problematibus solvendis, quae pro homine ex hac progressione
oriuntur, praebere desiderans » (4 Patres).

R. — Non admittitur, quia saepius haec collaboratio Ecclesiae iam in
prima parte offertur.

16 — Pag. 39, linn. 6 sq., deleatur «imprimis» (aliqui Patres).

R. — Non admittitur.

AD NUM. 68 (nunc 64).

1 — Pag. 39, lin. 8, mutetur titulus sic: « De progressione oeconomica

et de eius criterio fundamentali » (13 Patres).

R. Titulus sic mutatur: «De progressione oeconomica in hominis
servitium ». '

2 — Pag. 39, linn. 8 sqq., aliquid esset dicendum de paupertate evan-

gelica (4 Patres). 7

R. — Pag. 44, lin. 36, fit sermo de « spiritu Beatitudinum », ubi addetur
«notabiliter paupertatis».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

533

3 — Pag. 39, lin. 11, post « servitiorum » addatur « et eorum omnium

iusta distributio » (3 Patres).

R. — Non admittitur, quia in hoc contextu agitur tantummodo de pro-
gressione oeconomica et de incremento.

4 — Pag. 39, lin. 16, loco «lex» dicatur «criterium» (13 Patres).
R. — Dicitur «finalitas».

5 — Pag. 39, lin. 18, loco «hominis... integri» scribatur «hominis

integri servitium» (1 Pater).

R. — Propter connexionem cum membro sententiae ultimo admitti non
potest.

6 — Pag. 39, linn. 17-18, deleatur verbum «maximum» et verbum

« latissimum » et legatur « neque lucrum vel dominatum, sed
hominis servitium» (3 Patres).

Ratio: lucrum est incitamentum, nullo modo lex fundamen-
talis.

R. — - Admittitur; sed dicatur «Huius autem productionis finalitas
fundamentalis non est merum productorum incrementum, neque
lucrum vel dominatus, sed hominis servitium...».

7 — Pag. 39, lin. 20, loco «hominis, dicimus, cuiuscumque» legatur

«Quod servitium cuicumque homini destinatur» (1 Pater).

R. — Propter ordinem totius sententiae non admitti potest.

8 — Pag. 39, lin. 22, nova redactio proponitur «... navitas oeco-

nomica secundum methodos et leges proprias, quae ad utilitatem
oeconomicam obtinendam proxime spectant, et intra fines ordi-
nis moralis exercenda est...» (18 Patres).

R. — Admittitur, deleto inciso « quae ad utilitatem oeconomicam ob-
tinendam proxime spectant, et».

9 — Pag. 39, lin. 23, post «exercenda» dicatur «ita ut in servitium

hominis cedat et Dei de homine consilio respondeat».

R. — Lineis immediate antecedentibus (18) dicitur servitium homi-
nis esse legem fundamentalem oeconomiae. Hinc repetitio non
necessaria. ■

AD NUM. 69 (nunc 65).

1 — Circa totam paragraphum 69:

Cum textus non paucas neque leves tangat technicas quaestio-
nes, lineis tantum universalioribus oportet loqui. Dicatur erga

534

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[72] simpliciter quam plurimos esse promovendos ad rerum geren-
darum participationem in vita oeconomica-sociali (16 Patres).

R. — Omnia et singula puncta correspondent Patrum postulatis.

2 — Pag. 39, lin. 32, post verbum « coetuum » addatur « stimulen-
tur, promoveantur et» (1 Pater).

R. — Iam satis provisum est cum verbis, quibus reiicitur arbitrium
paucorum in initio numeri (lin. 26).

[73] 3 — Pag, 39 ; linn. 32 et 35, loco «publicarum» vel «publicae»

dicatur «civilium» vel «civilis» (1 Pater).

R. — « civilis » contradistinguitur ab « ecclesiastico », « publicum » a
« privato ».

4 — Pag. 39, lin. 34, post «Incrementum» addatur «bonorum ma-

terialium» (2 Patres).

R. — Agitur de incremento oecon. in genere (etiam servitiorum),
quod satis patet ex contextu.

5 — Pag. 39, lin. 37, post verba « quam illae » addatur « quae spe-

cie falsae socialitatis» (17 Patres).

R. — Iam provisum est verbis « organizationi productionis collecti-
vae ».

6 — Pag. 40, linn. 2-3, loco « adhuc progredientibus » dicatur « minus

progressis» (1 Pater).

R. — Admittitur addito verbo «oeconomice».

7 — Pag. 40, lin. 4, loco « graviter in discrimen vocant qui opes

suas infructuose retinent » dicatur « qui ingentes suas opes in-
f ructuor retinent» (1 Pater).

R. — Non admittitur.

AD NUM. 70 (nunc 66 ). [De ingentibus differentiis oeconomicis-socia-
libus removendis ].

1 — - In hac paragrapho introducatur pericopa de pretio iusto compa-

rando pro sic dictis «matieres premieres » (1 Pater).

R. — Hoc problema pertinet ad commercium internationale. De idea
agitur sub n. 90, b).

2 — Pag. 40, lin. 8 , post «satisfiat» addatur «atque socialis et inter-

nationalis pax servetur»... etc. (1 Pater).

R. — Pag. 38, lin. 32, est sermo de pace turbata per ingentes diffe-
rentias. Hinc non est necessarium ut hic dicatur iterum expres-
se quod per diminutionem differentiarum pax servari debeat.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

535

3 — Pag. 40, lin. 11, loco «cum discriminatione sociali conmnctae» [73]

dicatur « quae ordinatae progressioni societatis et exercitio iu-
rium fundamentalium personae humanae omnium membrorum [ 74 ]
communitatis sese opponuntur» (14 Patres).

Ratio: Nulla.

R. — Textus prout iacet melior videtur, quia innuit praecise iniu-
stitiam. Admittitur tamen ut post «discriminatione» addatur
«individuali et».

4 — Pag. 40, lin. 12, post «minuantur» addatur «ita ut plures

semper homines plenius atque plenius ad bona oeconomica ac-
cedant » (25 Patres).

R. — Esset repetitio ideae saepius in capite enuntiatae (v. incrementum
oecon. n. 68; v. paragr. 75).

5 — Pag. 40, lin. 12, post «minuantur» addatur «Ad hoc requiritur

praesertim ut eligantur media aptissima ad necessitates urgentio-
res pacanda et ut instituantur organisationes quae aequam distri-
butionem divitiarum nationis inter omnes faveant » (26 Patres).

R. — Nimis in particularia descendit. Alii «media apta» inquiran-
tur.

6 — Pag. 40, lin. 12, deleantur verba «vel saltem minuantur» (1

Pater).

R. — Admittitur.

7 — Pag. 40, linn. 12-17, nova redactio proponitur: «Pariter in

pluribus regionibus, attentis peculiaribus agriculturae difficulta-
tibus sive in gignendis sive in vendendis bonis, adiuvandi sunt
ruricolae, cum ad necessarias evolutiones et innovationes indu-
cendas, tum ad aequum redditum consequendum, ne ut saepius
accidit, in conditione civium inferioris ordinis maneant».

Et addatur: « Ipsi autem agricolae, praesertim iuvenes, con-
scii fiant de momento ac dignitate suae missionis et sponte ac
sollerter sese applicent ad suam peritiam professionalem perfi-
ciendam sine qua progressio agriculturae dari nequit» (140 Pa-
tres).

R. — Admittitur incisum « tum ad aequum redditum consequendum ».

Ex «additione» admittitur: «Ipsi autem agricolae , praesertim
iuvenes, sese sollerter applicent ad suam peritiam professiona-
lem perficiendam, sine qua progressio agriculturae dari nequit».

8 — Pag. 40, lin. 28, post verbum « favere » addatur: « Immigrantes

autem talem insertionem et sincere velle et in effectum paula-
tim ducere ipsi ex officio tenentur» (9 Patres).

536 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Non omnes immigrantes tenentur sese inserendi definitive in
communitatem recipientem.

Pag. 40, lin. 28, post «favere» addatur «Cui insertioni et ipsi
immigrantes positive cooperari satagant» (2 Patres).

Vide resp. ad Modum antecedentem.

Pag. 40, linn. 30 sq. legatur « In rebus oeconomicis hodie mu-
tationi obnoxiis, exempli gratia ubi automatio progreditur...»
(1 Pater).

Loco « necnon » dicitur « ut ».

Pag. 40, lin. 35, loco « ob morbum vel aetatem gravioribus la-
borant difficultatibus » dicatur « ob morbum vel aetatem vel
sexum laborant difficultatibus » (17 Patres).

Ratio: liquet.

Non admittitur, quia difficultates, de quibus in textu, et viros
et mulieres tangunt.

AD NUM. 71 (nunc 67).

1 — Pag. 40, lin. 37 sqq., haec nova redactio proponitur: «Labor

humanus cuiusvis generis vere spiritualem induit indolem proin-
deque omnibus aliis factoribus vitae oeconomicae praestat quippe
quae sunt propter hominem. Hic enim labor ...» (2 Patres).

R. — — ■ Non admittitur, quia contradis tinctio inter laborem humanum
et alios factores oeconomicos fortius exprimitur in textu re-
cepto.

2 — Pagg. 41-42: Ibidem de aliis quoque elementis quae praeter hu-

manum laborem oeconomicarum rerum productioni necessario
conferunt, quodammodo ex iustitia agendum est (15 Patres).
R. — Agitur de facto de aliis elementis in variis locis e. g. n. 86
(«Studium inceptorum creandorum»), n. 74 («de pecuniarum
collocationibus »). Hic agitur tantum de labore. Expresse fit
etiam sermo de «rebus materialibus», quibus labor praestat.

3 — - Pag. 41, linn. 3-6, nova redactio textus proponitur: «Labore

suo, homo communi societatis humanae etiam totius creationis
bono inservit, et simul media sibi comparat, quibus suae suo-
rumque sustentationi providere valet, germanam caritatem erga
[76] pauperes et afflictos exercere potest, et cum fratribus suis in la-

boribus amicitia laete coniungitur» (4 Patres).

R. — Ea quae hic desiderantur, iam bene tractantur in prima parte,
n. 34.

[75] R. —

9 —

R. —
10 —

R. —
11 —

R. —

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

537

4 — Pag. 41, lin. 4, post « sustentat » addatur « proprias ingenii vires [76]

evolvit, virtutes exercet, plurima bona humano cultui affert,
cum fratribus...» (11 Patres).

R. Cf. resp. ad Modum antecedentem.

5 — Pag. 41, lin. 7, supprimatur «tenemus» et textus aliter rediga-

tur (1 Pater).

R. — Adhibetur vox «tenemus», ut appareat quod hic non sermo est
tantum secundum simplicem rationem naturalem.

6 — Pag. 41, lin. 10, post «officium laborandi» inseratur referentia

ad dictum S. Pauli 2 Thess. 3, 10-12 (4 Patres).

R. — Ratio, quae datur pro officio laborandi («Exinde oritur...»),
desumitur ex omnibus elementis contextus antecedentis et non
restringi potest ad dictum S. Pauli. Ergo non admittitur.

7 — Pag. 41, linn. 10-12, loco « societatis vero... possunt» haec scri-

bantur: « inter praecipua vero societatis officia est talem ordinem
oeconomicum fovere, et si adiuncta exigant, promovere, in quo
omnes cives, et praesertim iuvenes, sufficientis laboris occasionem
invenire possunt» (1 Pater).

R. — Difficile est stabilire praevalentiam officii pro iuvenibus. Additio
de ordine oeconomico favendo in hoc contextu non est ad rem.

8 — Pag. 41, lin. 11, post « adiuvare » addatur «praesertim iuvenes

qui familiam condere contenduntur» (2 Patres).

R. - — Vide antecedentem Modum.

9 — Pag. 41, linn. 12-14, dicatur: «Denique quamvis remuneratio

laboris computari debeat iuxta ipsius qualitatem et efficacitatem,
tamen, dummodo labor recte et honeste exerceatur, numquam
minor esse debet quam quae sufficit ut homini facultates...»

(1 Pater).

R. — Additur post « excolendi » « spectatis uniuscuiusque munere et
producti vitate necnon officinae conditionibus et bono communi ».

10 — Pag. 41, lin. 13, post « praebeantur » addatur « saltem » (1 Pater). [77]
R. — Idea includitur in verbo «digne» in lin. 14.

11 — Pag. 41, lin. 14, post «culturalem» addatur «familiarem» (1

Pater).

R. — Continetur in «eorumque».

12 — Pag. 41, lin. 14, post «excolendi» addatur «spectatis munere et

productivitate singulorum nec non conditione oeconomica coetus

538

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[77] bonis gignendis et bono communi civitatis consortionisque ho-

minum universae» (14 Patres).

R. — Vide resp. ad Modum 9.

13 — Pag. 41, lin. 14, post «spiritualem» addatur «religiosam»

(1 Pater).

R. — Includitur in «spirituali».

14 — Pag. 41, lin. 14, post «excolendi» addatur «ita tamen, ut cre-

scente lucro etiam salarium crescat» (1 Pater).

R. — In notula 6 remittitur ad documenta Pontificia.

15 — Pag. 41, lin. 16, loco «esset» dicatur « est » (1 Pater).

R. — Admittitur.

16 — Pag. 41, lin. 18, loco «opus facientes» dicatur «opifices» (1

Pater).

R. — Agitur hic de « quibusvis laborantibus », sicuti ex linea antece-
denti videndum est, non tantum de opificibus sensu stricto.

17 — Pag. 41, lin. 20, aliquid de iuvenum labore dicendum esset (1

Pater).

R. — Implicite continetur in lin. 23, quando de respectu aetatis agitur.

18 — Pag. 41, lin. 25, loco «socialem et religiosam» dicatur «et so-

cialem necnon ad religiosam praxim » (1 Pater).

R. — Non admittitur, quia ratio data non videtur constringens.

19 — Pag. 41, lin. 25, post «explicandi » addatur: «Ad has facultates

excolendas adolescentes, praesertim ruricolae, iuventur ut apti
fiant ad laborem dignum persona inveniendum. Denique ad
vitam ...» (2 Patres).

R. — Nimis particularia videntur.

[78] 20 — Pag. 41, lin. 26, post «otio» addatur « semper fecundiore»
(7 Patres).

R. — Idea exprimitur in phrasi immediate sequenti.

21 — Pag. 41, lin. 28, post «valent» haec addantur: « Iamvero obli-
vioni dari non debet, quod in oeconomiis valde progressis non
raro obtingere potest, sensu vitae humanae, quamdiu in hoc
saeculo versamur, non positum esse praesertim in obtinendo
quam maximo et semper augendo tempore a laboris onere libero,
sed in labore professionali fideliter praestando» (24 Patres).
R. — Admittitur hoc modo, ut in lin. 10 ante verbum «laborandi»
addatur « fideliter » et in lin. 25 post verbum « explicandi »

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

539

nova phrasis sic currat: « Huic exercitio tempus viresque suas 178 ]
debita cum responsabilitate applicantes, tamen ad vitam... etiam
sufficiente quiete et otio omnes gaudeant » .

AD NUM. 72 (nunc 68).

1 — Participatio enixe optanda est, dummodo servetur libertas in-

cepti. Nondum experientia constat, quaenam sit melior metho-
dus sequenda (15 Patres).

R. — Libertas aequivalenter exprimitur cum verbis «salva... unitate».

2 — Pag. 41, lin. 32, scribatur: «Ideo, salvis operis efficacitatis con-

ditionibus, promoveatur...» (2 Patres).

R. — De efficacitate productionis sermo fit in n. 68.

3 — Pag. 41, linn. 32-34, loco phrasis ibi enuntiatae haec nova re-

dactio proponitur: « Ideo, salva efficientia coetus ad bona gi-
gnenda et necessaria directionis operis unitate, omnibus actuosae
partes attribuantur in negotiis societatis cui navant operam, mo-
dis apte determinandis. Cum autem...» (12 Patres).

R. — Vide responsum ad Modum 5.

4 — Pag. 41, linn. 32-34, phrasis «Ideo... et fructibus», omittatur

et eius loco inseratur: «Auctoritates civiles leges edant quae,
salva directionis operis unitate necnon primaria proprietarii re-
sponsabilitate, laborantibus cuiuscumque incepti congruentem
participationem, modis apte determinandis, in curatione praeser-
tim servandarum laboris occasionum et magis in fructibus prae-
beant » (1 Pater).

R. — Vide responsum ad Modum 5.

5 — Pag. 41, lin. 33, post verba « operis unitate » addatur « quae suam [ 79 ]

distinctam responsabilitatem tribuit proprietati, intellectui, ope-
rae» (22 Patres).

R. — Pro linn. 32-34 post « creati » dicitur: « Ideo, attentis muneribus
uniuscuiusque , sive proprietariorum, sive conductorum operis,
sive dirigentium, sive operariorum, atque salva necessaria direc-
tionis operis unitate, promoveatur, modis apte determinandis,
omnium actuosa participatio in inceptorum curatione et fructi-
bus». Cum autem...

6 — Pag. 41, lin. 33, loco «promoveatur ... participatio» dicatur

«promovere oportet omnium sociorum participationem» (25
Patres).

R. — Non possumus in re tam delicata praeceptum formale imponere.

540

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 79 ] 7 — _ Pag. 41, lin. 34, loco «in inceptorum negotiis» dicatur «ad ne-

gotia expedienda» (1 Pater).

R. — Cf. notulam 7 in textu recepto.

8 — Pag. 41, lin. 34, deleatur «negotiis eorum» (6 Patres).

R. — Admittitur.

9 — Pag. 41, linn. 38 ss., deleatur « et quidem per delegatos libere

electos» (25 Patres).

R. — Admittitur hoc modo, ut post « habeant » dicatur « et quidem
per se ipsos vel per delegatos libere electos ».

10 — Pag. 41, lin. 38, post «partem» addatur «non mere symbo-

licam et passivam, sed realem et efficacem, habeant ipsi...»
(1 Pater).

R. — In contextu agitur de actuosa participatione, et expresse nomi-
natur in phrasi antecedente.

11 — Pag. 41, lin. 40, deleatur «fundamentalia» (3 Patres).

R. — Non admittitur. Hoc ius a quasi omnibus legibus constitutiona-
libus inter « iura fundamentalia personae » ponitur.

12 — Pag. 41, lin. 40, post «consociationes» addatur «intra limites

iustos boni communis cuiusque populi» (2 Patres).

R. — Valet de omnibus iuribus huius ordinis: hinc non est cur expres-
sa mentio fiat.

[ 80 ] 13 — Pag. 41, linn. 40-42, loco « Inter ... condendi » dicatur: « Omnes

qui in inceptis oeconomicis consociantur ampliores consociationes
libere condendi...» (1 Pater).

R. — Hic non agitur de inceptis tantum, prout ex titulo paragr. ap-
paret.

14 — Pag. 41, lin. 41, post «pro laborantibus» addatur «ceterisque

in incepto aliquo oeconomico cooperantibus vel participantibus »
(1 Pater).

R. — « laborantes » omnes operis socios comprehendit, non tantum
opifices.

15 — Pag. 41, lin. 43, post «navitatem» addatur «propriam» vel

«specificam» (2 Patres).

R. — Additio non videtur necessaria.

16 — Pag. 41, lin. 43, post «libere» addatur «et iuste » (1 Pater).
R. — Ex contextu, lin. antecedenti, apparet quod agitur de « recto or-
dine » .

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

541

17 — Pag. 42, lin. 1, post «participandi» addatur: «Hoc tamen ius [80]

exerceatur oportet intra limites impositos exigentiis boni com-
munis cuiusque Civitatis, uti sunt propria populorum indoles,
gradus progressionis oeconomicae et socialis aliaque eorum ad-
iuncta historica» (7 Patres).

R. — Vide resp, ad Modum 12.

18 — Pag. 42, lin. 11, post «participandi» addatur: «Numquam

tamen desint in societate politica organa legitima ad iura unius-
cuiusque in ambitu laboris definienda et imponenda» (1 Pater).

R. — Supponitur pro omnibus iuribus; hinc mentio specialis non re-
quiritur.

19 — Pag. 42, linn. 1-5, phrasis tota «Per... sentiant» deleatur, vel

saltem addatur « dummodo a probatis et libere electis viris hae
consociationes ducantur et bonum totius communitatis non par-
vipendant » (1 Pater).

R. — - Additur post «socialis» «necnon universi boni communis ».

20 -v- Pag. 42, lin. 5, post « se sentiant » addatur: « Praeter has conso- [ 81 ]

ciationes, quae iuris et ordinis sunt privati (nota 8: Pius XI,
Quadragesimo anno, A. A.S. 23 [1931], 205), etiam collegia seu
corpora, quae tamquam iuris publici instrumenta atque instituta
consociationes illas dirigunt easque in rebus communibus ad
unum idemque coordinant, ad meliorem ordinem socialem instau-
randum promovendumque conducere possunt, dummodo prae-
dictum ius consociationum intra ipsa servetur, neque potestas
civilis ultra limites boni communis liberae activitati civium se
substituat (not. 9: cf. Pius XI, ibid., 208 (26 Patres).

R. — Collegia seu Corpora iuris publici non excluduntur in contextu.

21 — Pag. 42, linn 6 ss., loco phrasis ibi enuntiatae haec dicantur:

« Cum vero controversiae laboris oriuntur, media pacifica impri-
mis adhibenda sunt» (13 Patres).

R. — Textus videtur dicere substantialiter idem.

22 — Pag. 42, linn. 6-12, pro tota alinea nova redactio proponitur:

« Cum vero conflictus oeconomici- sociales oriuntur, ut ad pacifi-
cam eorum solutionem deveniatur enitendum est, ita ut semper
praeprimis ad sincerum inter partes colloquium sit recurrendum,
vel ad magistratus, ubi ad hoc adsint, vel ad colloquium cum
ipsa auctoritate publica. Operistitium tamen ad propria iura de-
fendenda et ad iusta laborantium quaesita implenda adiumentum

542

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[8!] ultimum esse debet, ita ut quamprimum viae ad negotiationem et

solutionis colloquium resumendum quaerantur» (27 Patres).

R. — Textus prout iacet, post longas disceptationes et cum votatione
receptus est. Et ad praecavendas difficultates additum est « etsi
ultimum ».

23 — Pag. 42, linn. 6-12, pro tota alinea nova redactio proponitur:

« Si inter personas in inceptis oeconomicis consociatas conflictus
oeconomici-sociales oriuntur, ut ad pacificam et iustam solutionem
deveniatur enitendum est, sive sincero inter partes colloquio, sive
recursu ad legitima organa publica quae iura aut iusta quaesita
cuiusque partis definiant et impleant. Nec licet ad operistitium
confugere nisi quando pacifica et iusta via non suppetat ad iura
defendenda et implenda» (1 Pater).

R. — Idem ac pro Modo antecedenti.

24 — Pag. 42, linn. 6-12, recolenda est doctrina PuXIin Quadragesimo

anno de institutionibus socialibus (tribunali dei lavoro) (1 Pater).
R. — Non excluditur a mediis ad pacificam solutionem quaerendam.

[ 82 ] 25 — Pag. 42, linn. 8-11: improbetur operistitium quod non sit propter
rationes oeconomico-sociales (1 Pater).

R. — 1) Agitur tantum de conflictibus oec. -socialibus;

2) quoad «operistitium» sic dictum politicum cf. relationem
textus recepti, pag. 5 1, ad c).

26 — Pag. 42, lin. 8, post «colloquium» addatur «et ad instituta ar-

bitralia, ubi dentur» (1 Pater).

R. — Vide Modum 24.

27 — Pag. 42, lin. 9, post « iura » addatur « in re oeconomica » ( 1 Pater).
R. — Vide Modum 25.

28 — Pag. 42, lin. 10, post «manere potest» addatur «si desunt nor-

mae iuridicae ad solvendos conflictus» (1 Pater).

R. — Supponitur cum verbis « etsi ultimum », quod significat « ultimam
rationem ».

29 — Pag. 42, lin. 10, post « etsi ultimum » addatur « iustisque semper

legibus moderandum intuitu boni communis» (1 Pater).

R. — Non intratur in hanc rem, quia hoc pendet a diversis conditio-
nibus in variis nationibus.

30 — Pag. 42, lin. 11, post « etsi ultimum » addatur « et defectu cuius-

que compositionis pacificae etiam inductae per normam legalem
et secure protectae» (3 Patres).

R. — Vide Modum antecedentem.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

543

31 — Pag. 42, lin. 11, post «manere potest» addatur «Vitetur autem [82]

in operistitio quaecumque vis sive in res sive in personas, ne ius
in iniustitiam pervertatur» (1 Pater).

R. — Hoc supponitur.

32 — Pag. 42, lin. 11, post «manere potest» addatur: «Cessationes

vero operis tantummodo habeantur ob rationes vere graves et
sint semper proportionatae illis rationibus gravibus et incom-
modis, nocumentis, damnis ac malis quae communitati civium
causantur ab ipsa operis cessatione» (1 Pater).

R. — Continetur in verbis « etsi ultimum » et « iusta laborantium
quaesita ». Reliquia pertinent ad casuisticam laboris.

33 — Pag. 42, lin. 11, post «potest » addatur «dummodo maiora mala [ 83 ]

non implicet et honestis methodis procedat, vitata qualibet ope-
rariorum iniusta coactione» (1 Pater).

R. — Vide Modum 31.

34 — Pag. 42, lin. 12, post «quaerantur» addatur «ita ut progressus

ad controversias mediis iuridica efficacitate praeditis solvendas
foveatur» (13 Patres).

R. — Iam includitur aliquomodo prima sententia huius alineae.

35 - — Pag. 42, lin. 12, post «quaerantur» addatur «siquidem non

raro, si nimis protrahatur, operistitium, initialiter iustum, potest
iniustum devenire» (1 Pater).

R. — - Tunc non iam sermo esse potest de «iustis quaesitis». Hoc de
casu in casum determinandum est.

36 — Pag. 42, lin. 12, post «quaerantur» addatur «In casu operi-

stitii respiciantur etiam iura aliorum et universe ea quae bonum
commune postulat» (1 Pater).

R. — Si laedantur iura aliena, cessant «iusta quaesita».

37 — Pag. 42, linn. 6-12, ad operistitium generaliter: etiam in casu

operistitii servitia necessaria in tuto collocari debent (3 Patres).

R. — Deletum fuit, quia videbatur inclusum in verbis « iusta quae-
sita ».

38 — Pag. 42, linn. 6-12, ad operistitium generaliter: Textus insuffi-

ciens est. Reformetur, ut abusus evitentur (2 Patres).

R. — Vide Modum 22.

39 — Pag. 42, linn. 6-12, de operistitio generaliter: «Operistitium

non oportet ut ab Ecclesia suadeatur ullo modo». Totum alinea
deleatur (3 Patres).

R. — Vide Modum 22. Insuper Ecclesia indiscriminatim non suadet,
sed agnoscit ius.

544

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[83] AD NUM. 73 (nunc 69).

1 — Pag. 42, linn. 13 s.: Subtitulus «De bonorum terrestrium uni-
versali destinatione ad usum omnium » (9 Patres).

R. — Potest recipi cum hac formula: «De bonorum terrestrium ad
universos homines destinatione ».

[84] 2 — Pag. 42, lin. 15, post «destinavit» adiungatur: « secundum ius

naturale» (6 Patres).

Ratio: Ut conformitas habeatur cum S. Thoma, II-II, q, 57
a. 2-3.

R. Additio non videtur necessaria, quia in contextu agitur de bonis

a Deo creatis, ergo de ordine naturali rebus intrinseco, et dicitur
« iustitia duce », ergo in primis de iustitia naturali, ad quod per-
tinet ius naturale. De citato textu S. Thomae multo esset dispu-
tandum.

3 — Pag. 42, lin. 16, loco « iustitia duce caritate comite » proponitur

ut dicatur: « secundum iustitiam, caritate inspiratam et robora-
tam » (3 Patres).

Ratio: Quia expressio textus recepti esset omnino contra
doctrinam S. Scripturae, offendit theologos et homines modernos
ridere facit.

R. — Illa expressio iisdem verbis legitur in litteris encyclicis Pii XII
citatis in nota 8. Alia ex parte de momento et primatu caritatis
in genere agitur in prima parte schematis et de influxu super iusti-
tiam sermo fit expresse in fine huius capitis, n. 76, ubi dicitur:
«opus iustitiae inspirante caritate». In praesenti numero vero
agitur de effectiva destinatione rerum ad omnes homines; quod
primo pertinet ad iustitiam, etiam ex parte illorum qui caritatem
non agnoscunt. Alia ex parte cf. Relatio textus anterioris p. 51,
B, ubi explicatur sensus.

4 — Pag. 42, lin. 16 quaeritur, ut loco « comite », dicatur « influente »

(1 Pater).

Ratio: Hoc verbum maxime convenit caritatis actioni.

R. — Ut ad Modum praecedentem.

5 - — Pag. 42, lin. 17 s. quaeritur ut hic etiam enuntietur explicite prin-

cipium proprietatis privatae uti essentialis exigentia personae hu-
manae (2 Patres).

Ratio: Ne illud principium videatur in oblivionem poni.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 545

R. — De hoc quod quaeritur agitur in num. 75, linn. 28 ss. Hic sermo [34]
fit tantum de primario imo. omnium hominum ad habenda neces-
saria ad vitam, quod praevalet ipsi iuri proprietatis ut talis.

6 — Pag. 42, lin. 18, loco «secundum... adiuncta» proponitur, ut

dicatur: « qua secundum ius humanum diverse et mutabiliter
condita sunt » (6 Patres).

Ratio: Propter conformitatem cum doctrina S. Thomae, II-II, [85]
q. 66, a. 2, ad 1.

R. — Additio potest male intellegi, quasi ac proprietas privata non sit
etiam secundum ius naturale, quod e contra ipse S. Thomas affir-
mat II-II, q. 57, a. 3 in resp. et alibi.

7 — Pag. 42, lin. 19, loco «ad hanc... attendendum est» proponitur:

« ad hanc primariam bonorum destinationem ad usum omnium
semper attendendum est» (11 Patres).

Ratio: Ut clarior fiat textus.

R. — Anterius iam disputatum fuit, num placeat verbum « primarium »

« fundamentale » etc. relate ad ius de quo in lin. 22, et praevaluit
mens ut illa adiectiva vitentur (cf. Relatio textus recepti, p. 51,
inD).

Dicatur hoc modo: « ad hanc bonorum universalem destina-
tionem ... ».

8 — Pag. 42, linn. 19-22 respectu verborum «Quapropter homo...

prodesse queant » plures Patres sequentes proposuerunt Modos:

a) Lin. 20 dicatur: « non sibi tantum proprias » (21 Patres).

Ratio: Sic negatio est minus absoluta.

b ) Linn. 21-22 dicatur: « ut scilicet de facili eas communicet in
necessitate aliorum » .

Ratio: Ut integer textus S. Thomae referatur et non una pars
tantum; haec omissio posset male intellegi (8 Patres).

c) Linn. 20 ss. loco « non tanquam sibi proprias, sed tamquam
communes habere debet » proponitur ut dicatur: « non ut exclu-
sive proprias habere debet, sed functionem rerum socialem agno-
scat ».

Ratio: Ut ex una parte vitetur abusus -proprietatis et ex alio
versu conceptus ipsius proprietatis servetur, qui in textu non vi-
detur sufficienter tutus ad mentem Magisterii Ecclesiae, vel ma-
xime litt. encycl. Rerum Novarum Leonis XIII (cf. D. 3265)

(2 Patres).

d) Alii (2 Patres) linn. 19-22 hanc redactionem proponunt:

« quapropter homo, illis bonis utens, res exteriores quas possidet

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

uti proprias tamquam communes etiam habere debet, in eo quod
aliis quoque prodesse debent ». Non datur ratio.

e) Alius proponit eodem loco: « quapropter homines qui bona
illa ut propria possident, nihilominus in usu eorum ea tamquam
communia reputant, ut non sibi tantum sed etiam aliis prodesse
queant.

Ratio: Ut vitetur interpretatio communistica.

/) Alius, lin. 20, loco «res exteriores... proprias» proponit
ut dicatur: « quas possidet tamquam proprias, ita tamen ut aliis
prodesse queant ».

Ratio: Ut melius conformetur magisterio Ecclesiae.

g ) Alius proponit eodem loco sequentem redactionem: « Qua-
propter homines bonis exterioribus utentes, non exclusive ad pro-
prium commodum et arbitrium, sed tamquam patrimonium com-
mune totius humanae familiae ea habeant {ut etiam aliis prosint );
nam ius omnibus competit, servatis servandis, partem sufficientem
habendi sibi suisque ex bonis terrae. Ita etiam qui in extrema ne-
cessitate etc. ».

Ratio: Ut vitetur interpretatio non recta, quasi ac textus fave-
ret negationi proprietatis.

b) Alius proponit ut omittantur verba a «non tamquam...»
usque ad « habere debet »; et finiatur verbis « ita agat ut non sibi
tantum sed etiam aliis prodesse queant ».

Ratio: Aliter textus est directe contra ius naturale proprietatis
privatae.

1) Ad a) Textus quoad substantiam concordat cum textu S. Tho-
mae in notis citato. Cf . etiam Encycl. Leonis XIII Rerum Nova-
rum (cf. Denz. 1938 [3267]). Tamen ex hac citatione S. Thomae
nullo modo deduci potest negatio iuris proprietatis ex parte
Leonis XIII.

2) Ad b) Verba ultima textus S. Thomae mutata fuerunt, non
ut illa negarentur; sed ut melius hodie consulatur modis amplio-
ribus adimplendi functionem socialem, non tantum rerum directa
communicatione, sed quocumque modo, quo aliis, propriis rebus,
quis prodesse potest.

3 ) Ad c) De functione sociali proprietatis expresse sermo fit in
numero 75, pag. 44, linn. 3 ss. Non potest ex contextu desumi
negatio proprietatis, quia paulo antea nominantur « quaecumque
formae proprietatis ... ». Item aliis locis fit sermo de proprietate
privata.

4) Ad d) Suggestio per se est recta; sed non correspondet

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

547

litterae textus S. Thomae. Textus autem ex contextu diiudican- [86]
dus est.

5) Ad e-h) Valere possunt explicationes supra datae pro aliis
Modis!

Conclusio : Ad clariorem reddendum textum legatur: « Qua-
propter homo, illis bonis utens res exteriores quas legitime possi-
det non tantum tamquam sibi proprias, sed etiam tanquam com-
munes, eo sensu ut non tantum sibi sed etiam aliis prodesse
queant». In nota datur referentia ad S. Thomam. Et citantur
etiam documenta pontificia, in primis Litt. Enc. Rerum Novarum ,
quae ad explicationem textus S. Thomae se refert.

9 — Pag. 42, lin. 22, loco «ceterum ius habendi partem...» a) unus [87]
Pater quaerit ut dicatur: «ius habendi, pro posse, partem»;
b) alius proponit « ceterum ius utendi rebus sibi suis que fami-
liis sufficientibus omnibus competit ».

Ratio: Nam directe usus necessitatibus satisfacit non nuda
proprietas. Alii 11 Patres similiter: «... ceterum ius utendi rebus
sibi suisque familiis sufficienti^! omnibus competit».

R. — Textus fundatur in documentis pontificiis citatis in nota 8 et 9.

De iure autem ad proprietatem cf. in num. 75 textus. Hic agitur
de iure primario.

10 — Lin. 25: lin. 25 a) Unus Pater proponit ut verba «non tantum
ex superfluis » supprimantur.

Ratio: Quia textus videtur non distinguere inter ea, quae sunt
ex praecepto et ea quae sunt ex consilio; inter casum ordinariae
necessitatis et casum extraordinariae necessitatis.

b) Unus Pater proponit ut auferantur noviter inducta verba
«non tantum».

Ratio: Videtur non esse satis probatum, quod sit obligatio
iustitiae dare etiam de necessariis.

R — Ad a) Distinctiones relinquimus consulto theologis. At dare de
necessario aliquando et saltem ex caritate urget, ut constat etiam
ex citato textu S. Gregorii (cf. Relatio textus anterioris, p. 51,

F) de quo in nota datur citatio.

Ad b) Hic non affirmatur quod sit obligatio iustitiae dare de
sibi necessariis. Nam supra in principio capitis praemittitur, quod
etiam caritas intervenit in istis obligationibus. Verbulum « Ita »
se refert ad totum contextum.

Alia ex parte hic intenditur meminisse secundum mentem
Sanctorum Patrum superflua non esse egoistice determinanda.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Ideo, ad clariorem reddendum textum in nota post textus ex
SS. Patribus et Doctoribus, adiungantur verba desumpta ex Ioan-
nes XXIII, Nuntius radio-televis. pro Concilio 11 sept. 1962:
in A.A.S. 54 (1962), p. 682.

Pag. 42, linn. 25-27 quoad verba «qui autem... sibi procurent»
sequentia proponunt Patres:

a) Quidam (3 Patres) post «procurent» addunt: «Ius illud
naturale valet non tantum pro individuis sed etiam quodammodo
pro communitatibus humanis , ut sunt familiae vel populi».

Ratio: Ut sic sit fons exigentiae pro nationibus divitibus et
fons spei pro nationibus in via incrementi. Quid simile propo-
nunt alii 4 Patres.

b) Alius loco «procurarent» proponit «prostent».

Ratio: Procuratio directe debet esse ultimus modus. Sufficit
nobis statuatur ius.

c) Alii (2 Patres) proponunt: « Qui autem in extrema neces-
sitate degunt, ius habent naturale ut etiam ex aliorum opulentia
et divitiis necessaria sibi ad vitam procurare queant, quippe quia
Deus bona materialia omnibus ad vitam necessaria abundanter
creavit et providit ».

Ratio: Ne videantur homines ad violentae appropriationis bo-
norum aliorum provocare.

d) Alii (3 Patres) ut tota periodus deleatur sive propter
periculum falsae interpretationis quasi ac Concilium ad revolu-
tionem incitaret pauperes; vel alia formula est invenienda vel de-
bitis cautelis muniri (1 Pater).

e) Alii (Plures Patres) ut post «procurent», addatur: «modo
hominis digno» (aut similis) (1 Pater).

Ratio: Propter leges civiles, quae generatim furtum vetant.

Alius: «necessaria sibi sine violatione pacis populorum».

Ratio: Quia pax semper servanda est.

Duo Patres addunt: «dummodo iisdem poscentibus a pro-
prietario irrationabiliter denegetur».

Ratio: Quia haec est doctrina communis theologorum.

Alius addit: « modo tamen rationabili».

Ratio: v. g. non destruendo, ut aliquando fit, res vel media
productiva.

Alius addit: «ab omni tamen vi vel fraude se se abstinentes».

Ratio: Sententia prout iacet iustificare videtur furtum vel
rapinam,

/) Alii (5 Patres) quaerunt ut addatur: « secundum adagium

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 549

commune\ iure naturae omnia sunt communia, id est tempore [88]
necessitatis communicanda».

Ratio: Comprobatur textibus fontium quoad hoc adagium et
interpretatione auctorum modernorum; additio autem vult mani-
festare intentionem substantialem textus praesentis.

g) Alius proponit: « Qui autem in extrema necessitate degunt
ius habent ut ex aliorum divitiis necessaria sibi dentur».

Ratio: Quia verba textus prout iacent male possunt intellegi.

h) Alius loco « procurent » proponit ut dicatur: « participent »,

« acquirant », vel simile.

Ratio: ne fures excusationem inveniant!

1) Ad a) Quoad iura populorum dicitur in textu paulo infra
linn. 31 s.

2) Ad b) De iure naturali ad habendum necessarium iam dici-
tur in linn. 22 ss. Hic agitur tantum de casu extremae necessita- \:
tis, in quo illud ius maxime urget, ut non tantum prostent res, [89]
sed illas arripere si aliter sibi subvenire non potest, et servatis

de iure servandis.

3) Ad c ) Modus propositus est verus; sed de iure habendi
sermo fit paulo antea lin. 22 ss. Hic agitur de casu urgente et
imminente periculo extremo, secundum doctrinam communem.

4) Ad d) Deletio opponitur explicito voto anteriori. Et textus
est maioritate firmatus.

5) Additiones propositae sunt rectae; sed per se implicite
continetur in nota 11, ubi dicitur: «pro ratione, extensione et
modo quo applicatur principium in textu proposito, cf. S. Tho-
mas, Summa theol., II-II, q. 66, a. 7. «Si tamen adeo sit
urgens et evidens necessitas ut manifestum sit instanti necessitati
de rebus occurrentibus esse subveniendum, puta cum imminet
personae periculum et aliter subveniri non potest, tunc licite
potest aliquis ex rebus alienis suae necessitati subvenire, sive
manifeste sive occulte sublatis. Nec hoc proprie habet rationem
furti vel rapinae».

6) Ad /) Principium expresse citatur in nota 11.

7) Ad g) Sed si non dantur res in illo casu extremo" omnibus
conditionibus impletis, licet sibi sumere.

8) Ad h ) Modus propositus parum mutat substantiam. S. Tho-
mas l. c. utitur verbo « subvenire ».

Conclusio : Phrasis construatur modo singulari noti plurali
ne textus videatur innuere conspirationem vel revolutionem. In
nota referatur ad textum S. Thomae, et addatur aliqua explicatio.

550

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 89 ] 12 — Pag. 42: 112 Patres proposuerunt, ut in textu n. 73 sequentia

verba inserantur: « Caritatis summus actus adiuvare est indigentes ,
ut per seipsos se se adiuvent : hoc modo non fames tantum, sed
homo ipse elevatur » (in Modis propositis adsunt aliquae verbo-
rum variationes quae non tangunt substantiam).

R. — Admittitur suggestio, et loco verborum pag. 42, linn. 31 ss.
legatur: « praesertim illos, sive singulos sive populos, subsidiis
muniendo, quibus ipsi sese adiuvare atque evolvere possint».

13 — Pag. 42, lin. 39, post verbum «dummodo» addatur: «cum
recta doctrina morali componatur et» (1 Pater).

Ratio: Evidens, non enim semper tales consuetudines rectae
sunt sub aspectu iustitiae, aequitatis, caritatis etc.

R. — Suggestio recipitur hoc modo: lin. 38, loco «contra illas» dica-
tur: « contra honestas consuetudines ».

[ 90 ] 14 — Pag. 42, linn. 41 s., loco «socialium institutionum» dicatur:

«socialium institutioni» (1 Pater); legetur «... spectantium, in
communem bonorum destinationem ad actum adducendam pro
sua parte valet conferre» (1 Pater); «... spectantium, conferre
valet, ut communis bonorum destinatio pro sua parte ad actum
adducatur »; «... spectantium, conferre valet, ut communis
bonorum destinatio quam efficacissime ad actum adducatur »
(3 Patres).

Ratio: Latinitas et claritas.

R. — Loco «valet conferre» sufficit dicere: «adducere potest».

AD NUM. 74 (nunc 70).

1 — Pag. 43: Integer numerus deleatur (1 Pater).

Ratio: Agit de rebus nimis technicis et fluentibus, et ea quae
linn. 15-21 habentur, non videntur opportuna nec omnino vera.
Nimium restringitur ad problema determinatae partis mundi.

R. — Textus est iam probatus. Pro lineis 15-21 cf. infra.

2 — Pag. 43, lin. 11: post «gravem suam obligationem agnoscere»

addatur: « ex una parte invigilandi, ut necessariis ad vitam de-
centem requisitis, sive pro singulis sive pro coetibus, semper
provideatur, etiamsi aerario publico onerosa sint; ex altera parte
futura praevidendi...» (23 Patres).

Ratio: Quia in decernendo ii qui rebus oeconomicis aut aera-
rio praesunt, prae oculis habere debent non tantum aequilibrium
hic et nunc stabiliendum inter necessitates ipsius praesentis tem-
poris.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

551

R. — Recipitur Modus sed loco « sive pro singulis sive pro coetibus » PQ]
dicatur: « sive singulorum sive totius communitatis »; et de-
leatur « semper » ante « praevideatur » et omittantur verba
« etiamsi aerario publico onerosa sint », utpote nimis technica.

3 — Pag. 43, lin. 11: post « futura » addatur « prudenter » (2 Patres).

Ratio: Liquet.

R. — Non videtur necessaria additio, quia supponitur semper pru-
denter agendum esse.

4 — Pag. 43, linn. 15-21: deleantur proposita verba (23 Patres). [ 91 ]

Ratio: Quia est res nimis ardua.

R. — Textus gaudet possessione. Sed cf. resp. ad Modum seq.

5 — Pag. 43, linn. 15-21. 5 Patres proponunt ut dicatur: «Cum plu-

rimae sint difficultates nunc exortae tam a formis commercii
oeconomici, tum a depretiatione pecuniae, necessario omnino
videntur transformationes regularum quibus commercium diri-
gitur nec non et systematum “pecuniae” modo magis conscio
exigentiarum solidarietatis internationalis ».

Ratio: Propter difficultates in istis problematibus innixas vi-
tandas.

R. — Admittitur ut generaliori modo dicatur: «In re autem monetaria
caveatur, ne propriae nationis necnon aliarum nationum bono
offendatur. Provideatur insuper ne oeconomice debiles ex valoris
pecuniae immutatione iniuste detrimentum patiantur ».

6 — Pag. 43, lin. 17: « ...quicumque ob quamlibet rationem pecuniae

valorem invocant, caveant ne contra commune propriae nationis
necnon aliarum nationum bonum offendant ut vitetur ne immo
oeconomice debiles praeprimis detrimentum ex valoris pecuniae
diminutione iniuste patiantur » (1 Pater).

Ratio: Interdum devaluatio valoris pecuniae utilis et etiam
necessaria esse potest.

R. — Cf. resp. ad Modum praecedentem.

7 — Pag. 43, linn. 20-21: Non constat «oeconomice debiles prae

primis ex valoris pecuniae diminutione iniuste patiantur »

(1 Pater).

Ratio: Diminutio valoris pecuniae saepe necessaria fuit ad
procurandum laborem. Post valoris pecuniae diminutionem re-
munerationes possunt ita augeri ut debiles ullum damnum pa-
tiantur.

R. — Cf. resp. ad Modum 6.

552

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 91 ] AD NUM. 75 (nunc 71).

1 — Pag. 43, linn. 22 sq. Proponitur:

(De accessione ad proprietatem et de latifundiis). Cum pro-
prietas seu ius stabili modo possidendi uti propriis et libere di-
sponendi de bonis sive materialibus sive immaterialibus, essen-
tialem connexionem habeat cum perfectione personae et ordinata

[ 92 ] progressione societatis, cum insuper occasionem homini prae-
beat...» (13 Patres).

R. — Additur ad «dominium» adiectivum «privatum» (in titulo et
in prima phrasi huius alineae).

2 — Pag. 43, linn. 23 sq.: Desideratur distinctio inter bona consum-

mativa quae sunt immediatum obiectum appropriationis ad per-
sonalem et familiarem autonomiam, et bona productiva, quorum
dominium ex se ordinatur ad vitam oeconomicam et culturalem
aliorum hominum (cf. iam in encyclica Mater et Magistra). Ergo
melius inciperet textus (lin. 23) a tali duplici fine (et regulatione)
dominii super bona exteriora, tum ad necessariam perfectionem,
libertatem et responsabilitatem personae humanae, tum ad vitam
socialem ampliandam secundum destinationem bonorum — et
non immediate a sola radice personali (1 Pater).

R. - — Videntur nimis particularia.

3 — Pag. 43, lin. 24: «ad expressionem personae», addatur «et li-

bertatem»; dicatur ergo: « ad expressionem et libertatem per-
sonae ».

R. — In lin. 30 est sermo de libertate. Sed proponitur ut deleatur
verbum « necessaria ».

4 — Pag. 43, lin. 27: Post verbum «foveatur», addatur: «Quoad

securitatem in dispositione bonorum consumptionis omnino es-
set distinguendum inter ea quae ad consumptionis bona perso-
nalia et familiaria attinent, usum instrumentorum (equipements)
socialium collectivorum et iura circa media productionis »
(5 Patres).

R. — Vide resp. ad Modum 2.

5 — - Pag. 43, lin. 26: Sic mutetur: «... sive singulorum sive com-

'munitatum ad proprietatem accessio foveatur. Hoc ius proprie-
tatis exerceri potest non tantum a singulis sed et a coetibus fami-
liaribus libereque consociatis et a communitatibus intermediis.
Proprietas privata spatium plane ...» (13 Patres).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

553

R. — 1. vox «communitates» includit omnes hos casus [ 92 ]

2. verba «dominium quoddam» retineantur, quia post Mo-
dum acceptum pro prima sententia difficultas sublata est.

6 — Pag. 43, lin. 32: Post «constituunt», addatur: «Unde fit quod [ 93 ]

in Rebuspublicis, ubi proprietas privata minuitur, etiam liber-
tates civiles facilius in discrimen vocantur » (25 Patres).

R. — Loco «libertatis politicae» dicitur «libertatum civilium».

7 — Pag. 43, lin. 33: Legatur: «Formae proprietatis...» (13 Patres).

R. — Vide resp. ad Modum 5.

8 - — Pag. 43, lin. 39: Legatur: «Ius autem privatae proprietatis sive

singulorum sive coetuum libere constitutorum illi iuri non ob-
stat...» (13 Patres).

R. — Iam provisum est in pag. 43, linn. 26-27.

9 — Pag. 43, lin. 41: Addantur: «... auctoritate, iuxta legem, iuxta

boni» (1 Pater).

R. - — Forma iuridica includitur in expressione textus: «iuxta boni
communis exigentias».

10 — Pag. 43, lin. 42: Post verbum «potest» addantur: «ita tamen

ut sufficiens quantitas bonorum privatis civibus relinquatur »

(1 Pater).

R. — Supponitur ex antea dictis (nn. 73 et 75) de iure habendi par-
tem bonorum sufficientem.

11 — - Pag. 43, lin. 42: Post «intra eius limites», addatur: «iustaque

compensatione oblata» (3 Patres).

R. — Accipitur hoc modo: «aequa compensatione oblata».

12 — Pag. 44, lin. 3: Post «Ipsa autem proprietas privata», addatur:

« cuiusvis naturae sint res quibus refertur » (24 Patres).

R. — Verba textus recepti per se ipsa omnes illos casus comprehendunt.

13 — Pag. 44, lin. 6: Post «accidit», addatur: «Hoc momentum

suum maximum habet praesertim in regionibus illis qui in via
progressionis sunt in eo quod attinet ad nimia lucra (specula-
tion) e fundis terris cultivabilibus oriundis necnon et circa loca
quae ad aedificationem habitationum destinantur» (5 Patres).

R. — - Sunt tantum exemplificationes subintelligibiles. Verba textus an-
terioris ablata fuerunt ne descenderetur ad particularia.

14 — Pag. 44, lin. 7: Ad textum priorem in fine redeundum est: «quae- [94]

stus studium ... incrementis » (24 Patres);

R. — Idem ac pro Modo antecedente.

554

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 94 ] 15 — Pag. 44 ? lin, 7: Addatur (post lin. 7): «Curent homines temporis

nostri, ut sensim sine sensu, magnanimitate, solidarietate, et
patientia christiana ducente et moderante, luctuosa illa inter
ipsos differentia et divisio in proprietarios et proletarios, ut di-
cunt, in altiori et efficaciori sensu boni communis totius huma-
nitatis dispareat omnesque ad bona sibi in communitate humana
et sufficientia liberum habeant accessum. Nemo enim ab homine
privari debet iis, quae ei dono Dei obveniunt» (2 Patres).

R. — Iam plura dicuntur de inaequalitatibus removendis vel minuen-
dis, etiam de iure omnium habendi bona sibi sufficientia.

16 — Pag. 44, lin. 15: Substituatur «ulla» cum «omni» (1 Pater).
R. — Admittitur.

17 — Pag. 44, lin. 17: Legatur: «... ut fere omnis facultas sponte...

agendi» (1 Pater).

R. — Admittitur.

18 — Pag. 44, lin. 22: Addatur: « Immo, debita et sufficienti praepa-

ratione praemissa, ut distribuantur fundi...» (2 Patres).

Ratio: Immatura et praecipi tosa distributio maiora adhuc
damna causare potest, ut docet historia.

R. — Non admittitur, quia de praeparatione praemittenda agitur in
linn. 23-27.

19 — Pag. 44, lin. 22: Post «distribuantur», inserantur verba «salva

tamen iustitia erga proprietarios» vel aliud simile (1 Pater).

R. — In finali sententia huius numeri est sermo de compensatione
aequa.

20 — Pag. 44, lin. 22: «Quae de politica oeconomica dicuntur circa

latifundi divisionem, gravem ingerunt suspicionem textum fluxum
continuum perspexisse necnon rerum oeconomicarum perennem
mutationem relate ad agrorum proprietatem.

Huiusmodi divisio, nempe, ut quaestuosae arti adaequari pos-
sit, saltem postulat amplam potius terrae partem et plurium
associationem.

[ 95 ] Nonnisi igitur declararentur hac de re principia, ceteris vero
scientificis studiis technicisque definitionibus simpliciter relictis »
(28 Patres).

R. — Distributio non suadetur ut unicum medium. Ubi autem fieri
debet, facultas coordinationis cooperativae expresse in textu
(lin. 24) requiritur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

555

21 — Pag. 44, linn. 22 sq.: Recte in paragrapho sexta verba proferun- [95]

tur reprobantia latifundia, sed nihil dicitur de amplissimis lati-
fundis quae per auctoritatis publicae usurpationem efformantur
in nationibus regiminis communistici, nempe de ita dictis « kolk-
hoz » (1 Pater).

R. — Implicite dicitur pag. 43, linn. 41-42.

22 — Pag. 44, lin. 23: Dicatur « ... quo in casu a potestate publica sup-

peditanda sunt...» (1 Pater).

R. — Non delimitetur subiectum.

23 — Pag. 44, lin. 23: Post «valeant», addatur: «salvis tamen iusti-

tia et aequitate » (2 Patres).

R. — De consectariis iustitiae et aequitatis mentio fit in fine, ubi de
compensatione aequa agitur.

24 — Pag. 44, linn. 25-27: Phrasis «quodsi... aestimanda est», a) In-

cipiat loco «Quodsi» cum vero «Quoties», b) Fiat proprium
incisum. 1

R. — Ad a) Admittitur.

Ad b) Additio iam facta est loco dicto (pag. 43, lin. 42).

25 — Pag. 44, lin. 26: «ex iustitia » loco «ex aequitate» (1 Pater).

R. — « iustitia » est vox nimis arcta in hoc casu; propter hoc voce

« aequitate ».

AD NUM. 76 (nunc 72).

1 — Pag. 44, lin. 32: Loco «in his activitatibus» dicatur: «in oeco-

nomicis structuris reformandis...» (1 Pater).

R. — Hic de tota activitate oeconomica agitur. Aliquid de reformatio-
nibus necessariis iam in fine n. 67 dictum est.

2 — Pag. 44, lin. 34. Loco «rectum bonorum ordinem servent», [96]

dicatur: « Rectum condant ordinem bonorum, non tantum in
beneficiis erga individuos, sed et amplius in oeconomicis con-
structionibus reformandis, sic Evangelium Domini adimplentes »

(2 Patres).

R. — Vide Modum antecedentem quoad reformationes structurales.

Sed lin. 34 deletur «bonorum».

3 — Pag. 44, lin. 36, post «spiritu Beati tudinum » additur «nota-

biliter paupertatis », sic obsequendo desiderio expresso per
Modum 2, ad n. 68.

556

ACTA CONC. VATICANI II — PERIODUS IV

Caput IV

DE VITA COMMUNITATIS POLITICAE

Exitus suffragationum
(die 17 novembris 1965)

Suffr. I, nn. 77-78

Votantes . . . . . . 2.261

Placet . . . . 2.188

Non placet . . . ... . . . 70

Vota nulla . . . . ... 3

Suffr. II, nn. 79-80

Votantes 2.217

Placet 2.145

Non placet . . . . . ... 66

Vota nulla . ........ 6

Suffr. III, de integro capite

Votantes 2.241

Placet 1.970

Non placet 54

Placet iuxta modum . 210

Vota nulla . ... . . . . . 7

Integrum ergo Caput IV - Pars II, cum omnibus suis partibus, a
Congregatione Generali adprobatum est.

Omnes Modi, a Patribus introducti, examinati sunt a Subcommis-
sione IX, ac Commissionis plenariae mixtae examini subiecti, quae se-
quentia responsa statuit.

AD NUM. 77 (nunc 73).

1 — Modus generalis : Omnia de hoc capite (nn. 77-80) ad pauca et
summa principia restringantur, ne civiles potestates de provin-
ciae suae occupatione 1 Concilium accuset.

R. — Modus non accipitur. Esset contra Normas substantialiter mutare
quod a Patribus probatum fuit.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 557

2 — - In initio capitis recolentur principia revelata vel cum revelatione [98]

connexa.

R. — Non necessarium. Longior additio contra Normas pugnat.

3 — Desideratur mentio vel declaratio de iure nationum ad indepen-

dentiam et libertatem ab aliis nationibus.

R. — Providebitur infra. Cf. n. 78, Modus 13. In hoc numero agitur
tantum de descriptione phaenomenologica situationis vitae po-
liticae in mundo huius temporis.

4 — Pag. 54, linn. 1-4: Quattuor Patres proponunt ita scribendum:
«Nostris temporibus profundae advertuntur transformationes
etiam in compage et institutionibus populorum, quae evolutionem
eorum (A) historicam (B), culturalem, oeconomicam ac socialem
consequuntur; inter quas...»: 1) propter stylum ad vitandam
repetitionem vocis «populorum; 2) datur etiam «evolutio hi-
storica», quae ad facta historica praesertim alligatur, dum e
contra evolutio culturalis, etc., ab eventibus culturalibus, oeco-
nomicis ac socialibus potissimum pendet.

R. — 1) Admittitur. Scribatur: « ... institutionibus populorum, quae
ipsorum evolutionem culturalem,..». 2) Additio non videtur
necessaria, nam agitur de transformationibus, quae praecise ex
actuali evolutione culturali, oeconomica et sociali proveniunt.

5 — Pag. 54, lin. 3: Loco « evolutionis » dicatur «progressus». Ratio

est quia « evolutio » sapit materialismum.

R. — Stet textus. Ratio allata non est valida.

6 — Pag. 54, lin. 4: Dicatur: « ... istae transformationes magnum

influxum exercent in vitam communitatis politicae, praesertim
(scilicet) quod attinet ad relationum civium ... ». Sic datur nexus
logicus cum priori parte.

R. — Placet. Linn. 4-7 clarius hoc modo redigantur: « ... consequun-
tur; quae transformationes magnum influxum in communitatis
politicae vitam exercent, praesertim quod attinet ad omnium
iura et officia in libertatis civilis exercitio ac in bono communi
attingendo et ad civium relationes inter se et cum publica aucto-
ritate ordinandas ».

7 — Pag. 54, linn. 4-5: Unus Pater proponit ut loco verborum « inter

quas... illae nempe, quae...» dicatur «inter quas enumerantur
illae politicae, quae...», nam verbum «quaestiones» minus fa- [99]
cile cum verbo « transformationes » concordare videtur.

R. — Iam provisum. Cf. Modus 6.

558

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[99] 8 — Pag. 54, lin. 5: Quattuor Patres proponunt ut loco «potestate»

dicatur « auctoritate » ad procurandam in toto capite uniformita-
tem dictionum.

R. — Admittitur. Consequenter hoc valet etiam pro num. 79, pag. 56,
lin. 7.

9 — Pag. 54, lin. 5: Loco «publica» dicatur «civili», nam vox
«publica» aequivoca est (etiam auctoritas Ecclesiae est publica).
R. — Maneat textus. Ex contextu non adest periculum aequivocationis.
In pag. 57, lin. 40, dicitur revera «auctoritas civilis », sed con-
sulto, nam parallelismus adest cum «auctoritate ecclesiastica».

10 — Pag. 54, lin. 8: Unus Pater proponit ut, ante verba: «Ex vivi-

diore...», haec phrasis inseratur: «Evolutio normalis seu natu-
ralis cuiusque nationis comprehendit ut non amplius ab alia
natione dominetur atque sui iuris fiat». Ratio: Ecclesia non
potest silere de hoc iure elementari cuiusque nationis. A Con-
cilio ne saltem minus dicatur quam quod continetur in Declara-
tione Iurium Hominis a Coetu Nationum Unitarum.

R. — Respondebitur infra. Cf. n. 78, Modus 12. Hic est brevis de-
scriptio phaenomenologica situationis vitae politicae in mundo.

11 — Pag. 54, lin. 10: Quattuor Patres rogant ut dicatur «humanae

personae iura », sicut facit Declaratio « De Libertate Religiosa »
necnon haec ipsa Constitutio v. gr. ad num. 67, lin. 2. Est
expressio technica et magis determinat subiectum iuris.

R. — Stet textus. Expressio «personae iura» latius patet, nam et
iura personarum moralium includit.

12 — Pag. 54, lin. 10: Decem Patres proponunt «protegantur et exer-

ceantur ... », nam oportet ut iura etiam exerceantur.

R. — Non accipitur; nam ordo politico-iuridicus tendit ad protegenda
iura; exercitium ipsorum ad cives ut tales libere pertinet.

13 — Pag. 54, lin. 10: Unus Pater proponit dicendum «melius inse-

rantur et protegantur...».

R. — Non meliorat textum.

[ 100 ] 14 — Pag. 54, linn. 10-12: Unus Pater proponit «... ut sunt, salvo

bono et ordine communi , iura ... ». Alius Pater: « ... ut sunt iura,
salvo semper bono communi, libere sese...». Tertius desiderat:
«... libere sese ad legitimos fines coadunandi ... ». Quidam alius,
post verba « religionem profitendi », vult additionem: « Quae
omnia et possunt et debent salvari, quin unitas essentialis, mo-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

559

ralis, politica et religiosa detrimentum patiatur». Ratio est quod [100]
praefata iura non sunt absoluta, sed bono communi subor dinata.

R. — Additiones propositae non accipiuntur. In hoc num. agitur tan-
tum de descriptione quadam, et non de iudicio valoris. Non sta-
tuuntur principia. Non dantur normae. Praeterea textus prout
iacet iam adprobatus est.

15 — Pag. 54, linn. 10-12: Omittantur omnia verba «ut sunt iura... »

usque ad « religionem profitendi », nam superflua et incongrua
sunt.

R. — Non admittitur. Talis omissio esset contra Normas.

16 — Pag. 54, lin. 12: Verba «ac religionem profitendi» omittantur,

nam tale ius alterius generis est et nunquam opponitur bono
communi.

R. — Non accipitur. Hic agitur de iuribus personae in vita publica
protegendis, inter quae absque dubio est ius religionem profi-
tendi.

17 — Pag. 54, lin. 12: Quattuor Patres proponunt ut dicatur «reli-

gionem privatim publice que profitendi », tredecim alii vero desi-
derant « religionem etiam publice profitendi », nam clarissime
dicendum est cives hoc iure ubique gaudere. Expressio « religio-
nem privatim publiceque profitendi » est ipsius Declarationis
«De Libertate Religiosa», num. 15.

R. — Admittitur «privatim publiceque». Expressio ipsa in pluribus
Constitutionibus civilibus hodiernis invenitur.

18 — Pag. 54, linn. 12-14: Verba « Ita civibus ... », etc., hoc modo in

recto redigantur: « Protectio enim humanae personae iurium
conditio necessaria est ut cives, sive singuli sive consociati, in
rei publicae vita et moderamine actuose participare possint».
Redactio prior, in obliquo, debilis erat. Textus propositus vide-
tur clarior, positivus.

R. — Accipitur. Ita scribatur: « Putamen enim personae iurium con-
ditio necessaria est ut cives ... », etc.

19 — Pag. 54, lin. 15: In fine addantur haec verba: « ... praesertim [ 101 ]

cum ubique crescat munus auctoritatis publicae». Extensio mu-
neris auctoritatis publicae in luce ponenda est.

R. — Hoc non videtur necessarium.

20 — Pag. 54, linn. 15-22: Sec. unum Patrem aliqua fantasiosa et

minus vera dicuntur. Vitetur optimismus, qui risum provocabit.

R. — Textus adprobatus est.

560

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[101] 21 — Pag. 54, lin. 15: Quattuor Patres proponunt: «Una cum pro-

gressu culturali (A), oeconomico ac sociali (B)...». (A) Antepo-
natur vox « culturalis », ut ordo tractationum huius secundae
Partis schematis servetur; (B) Istae voces separentur, nam de
alio et alio progressu agitur.

R. — Admittitur.

22 — Pag. 54, linn. 18-19: Quattuor Patres rogant ut omittantur

verba, quae de minoritatibus agunt, nempe: « ... studium servandi
iura simul et officia minorum alicuius nationis partium augetur
necnon ... ». Dicunt isti Patres minoritates ethnicas saepissime
potius bonum particulare respicere quam bonum commune com-
munitatis politicae. Verba praefata ansam praebere possent ut
tales minoritates ethnicae adhuc magis proprium bonum parti-
culare quaerant et adhuc minus bonum totius communitatis
inspiciant.

R. — Non accipitur ac eo quod longior suppressio contra Normas est.

23 — - Pag. 54, linn. 18-19: Unus Pater proponit: «... studium ser-

vandi una cum unitate fundamentali politico-sociali iura simul
et... »; alius vult: « ... iura simul et officia..., si tamen vera sint
et bono communi non noceant». Quidam alius proponit addi-
tionem: « ...iura simul et officia..., salva unitate essentiali com-
munitatis nationalis». Dum e contra 17 Patres post verbum
«augetur» (lin. 19) addere volunt: « ... intra ambitum commu-
nitatis politicae et salvo bono communi».

R. — Additiones propositae non videntur accipiendae. Non possumus
descendere ad particularia, quae etiam implicite in « officia »
includuntur. Ad maiorem claritatem vero phrasis hoc modo redi-
gatur: « In multorum conscientia studium augetur ut iura ( )
minorum alicuius nationis partium serventur, earum officiis erga
communitatem politicam non neglectis, insuper reverentia in
dies increscit erga ...», etc.

[102] 24 — Pag. 54, lin. 20: Loco «homines» dicatur potius « cives », nam

membra communitatis politicae, de qua hoc in capite agitur,
technice «cives» vocantur.

R. — Vox «homo» latior est quam «cives ». Consulto electa est.

25 — Pag. 54, lin. 20: Duo Patres volunt additionem post verbum
« profitentes ». Unus sic: «Quae iura et officia, quoad eorum
praxim, habeant protectionem iuridicam in ambitu unitatis con-
stitutionalis ordinis politici». Alius vero sic: «... quae quidem

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 561

apte tutari possunt sine detrimento unitatis moralis et socialis [102]
Communitatum; simul latior...». Ratio haberi debet praesertim
unionis ordinatae totius Communitatis politicae, quae supremum
bonum est.

R. — Additiones propositae non accipiuntur. (Cf. Modus 13), propter
ipsas rationes iam superius adductas: Non necessariae et iudi-
cium valoris.

26 — Pag. 54, lin. 17: Loco «publica» dicatur «civili». Cf. Mod. 9.

R. — - Maneat textus. Cf. Modus 9.

27 — Pag. 54, lin. 22: Unus Pater rogat ut quaedam verba addantur

hoc modo: «... frui possent, sine detrimento unitatis essentialis
communitatis moralis et politicae». Non dat rationem.

R. — Stet textus sine additione proposita. Agitur de descriptione de
generalibus, ubi non est opportunum ad particularia descendere.

28 — Pag. 54, linn. 23-27: Unus Pater rogat ut haec paragraphus

deleatur, quia sapit interventionem directam Ecclesiae in rebus
politicis et contradicit num. 80 alin. secundae.

R. — Textus adprobatus est. Praeterea obiectiones fundamento carent.

Stet textus.

29 — Pag. 54, lin. 23: Quattuor Patres loco «Reprobandae autem

sunt ... » proponunt: « Sunt autem, proh dolor!, quaedam formae
politicae ... », nam in hoc numero agitur tantummodo de descrip-
tione status rerum existentis, dum iudicium de eisdem postea fit.

R. — Sequenti modo scribatur: «Reprobantur autem quaecumque
formae politicae ... », etc.

30 — Pag. 54, lin. 23: Loco «quaecumque formae politicae...» unus

Pater proponit: «... illae formae oppressionis politicae ... » ad cla-
ritatem textus.

R. — Stet textus, qui sufficienter clarus est.

31 — Pag. 54, linn. 23-24: Duo Patres rogant omissionem incisi [ 103 ]

«... in aliquibus regionibus vigentes...».

R. — Maneat textus. Iam sufficienter provisum in Modo 28 ope
omissionis iudicii valoris.

32 — Pag. 54, lfnn. 24-27: Quattuor Patres proponunt ut hoc modo

scribatur: «... libertatem civilem vel (A) religiosam praepe-
d iant, ... multiplicet ..., detorqueat (B)». (A) Ponatur disiunc-
tiva « vel », nam non omnino semper libertas civilis simul cum
libertate religiosa praepeditur. Aliquando una tollitur, alia vero

562

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 103 ] relinquitur. (B) Sensus phraseos est subiunctivus, non vero indi-
cativus.

R. — (A) Placet. (B) Non accipitur, nam descriptionem, non vero mo-
nitionem facimus.

33 — Pag. 54, lin. 24: Duo Patres proponunt « ... quae iustam liber-

tatem...», alius vero: «... quae debitam libertatem...», secus
grave periculum intellegendi textum sensu non recto adest.

R. — Additiones non accipiuntur. Contextus sufficienter clarus est.

34 — Pag. 54, lin. 24: Unus Pater proponit additionem: « ... vigentes,

imprimis in regionibus cum regiminibus dictatoriis vel totalita-
riis communisticis, quae libertatem...». Ratio allata: Textus
clarior fit.

R. — Non admittitur. Non descendendum est ad particularia exem-
pla, in hac brevissima descriptione. Praeterea de formis dictato-
riis vel totalitariis fit sermo statim in n. 79, pag. 56, linn. 28-30.

35 — Pag. 54, lin. 29: Decem Patres additionem proponunt hoc

modo: «... et benevolentiae ac servitii boni communis sensum
fovere...», nam servitium requiritur ad vitam politicam vere
humanam instaurandam.

R. — Accipitur.

36 — Pag. 54, lin. 31: Undecim Patres loco «atque» proponunt

« necnon » ob stylum.

R. — Admittitur.

[ 104 ] 37 — Pag. 54, lin. 31: Unus Pater loco «publicae» proponit «civi-

lis». Cf. Modus 9.

R. — Maneat textus. Cf. Modus 9.

AD NUM. 78 (nunc 74).

1 — Pag. 54, lin. 34. Unus Pater loco «communitatem socialem»

vult « communitatem civilem ».

R. — Admittitur.

2 — Unus Pater desiderat ut aliquid explicite dicatur de Ecclesiis

particularibus praesertim ritus orientalis quae omni iure pri-
vantur et sub dictione communistica opprimuntur.

Ratio: Fideles harum regionum hoc expectant a Concilio.

R. — De atheismo iam provisum est in Cap. I. Praeterea in hoc Ca-
pite non esset locus ad tale quid dicendum.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

563

3 — Pag. 55, lin. 9. Unus Pater addere vult: «et maxime in huma- [104]

nae personae servatis iuribus et officiis consistit » .

Ratio: Talis descriptio boni communis proponitur et in Pa-
cem in terris et in schemate De libertate religiosa n. 6. Magis in
dies bonum commune in personae servatis iuribus et officiis con-
sistere putatur.

R. — Non admittitur: non necessaria et insuper haec additio de se
non pertinet ad descriptionem boni communis, quae invenitur
in Ency elicis Pacem in terris. Praeterea iura et officia personae
necessario includuntur in descriptione proposita.

4 — Pag. 55, lin. 11: Unus Pater proponit ut post v. «declinare

possunt » addatur: « dummodo nec attentent nec in discrimen
vertant fundamenta communitatis politicae».

Ratio: Nostris temporibus sunt multa consilia perversa, quae
ad demoliendum ordinem socialem et politicum tendunt.

R. — Non admittitur; providetur in sequentibus lineis.

5 — Pag. 55, lin. 13. Unus Pater addere vult v. «omnium civium»

«etiam minoritatis ».

Ratio: Ne obliviscantur iura et officia minoritatis.

R. — Non admittitur, quia verbo « omnium » comprehenditur mino-
ritas.

6 — Pag. 55, lin. 16. Tres Patres addere volunt post v. «nititur», [ 105 ]

« at etiam, si opus est, coercitionis iure, cives obligatione ad-
stringat ad cooperandum, consociatis viribus, in bonum com-
mune ».

Ratio: Textus videtur reducere auctoritatem ad quandam
vim directivam totumque valorem obligationis ad' liberum con-
sensum civium iuxta eorum responsabilitatem.

R. — Non admittitur, quia textus non excludit potestatem coerciti-
vam.

7 — Pag. 55, lin. 16: Unus Pater vult addere post v. «nititur»

«potestas autem Dei minister est, vindex etiam in iram ei qui
malum agit» {Romr 13, 4; 1 Pt. 2, 14).

Ratio: Auctoritas politica vim coactivam importat, etiam se-
cundum Scripturam.

R. — Non admittitur in textu; sed in Nota (3), citatio Rom. 13, 1
extenditur usque ad v. 5.

8 — Pag. 55, lin. 16: Unus Pater vult addere post v. « nititur »: « In-

super hodiernis conditionibus periculum adesse, quod ex arte

564

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[105] gubernandi nonnumquam fit mere artificium technicum admini-
strandi homines. Publica potestas ergo potestatem suam tantum
in mensura iuris sibi dati adhibeat».

Ratio: Ut rectus usus potestatis melius in lucem ponatur.

R. — Non admittitur, quia satis provisum est.

9 — Pag. 55, lin. 17: Duo Patres loco «auctoritatem publicam» vo-
lunt «auctoritatem politicam».

Ratio: Videtur esse quidam error, quia in unum ponit commu-
nitatem et auctoritatem quas vocat «publicam», cf. infra lin. 21
ubi habetur « auctoritatis politicae ».

R. — Maneat textus.

10 — Pag. 55, lin. 19. Unus Pater addere vult post v. «designatio»

« et modus moderatorum designandi singulis populis relinqua-
tur », non datur ratio. Alius ut addatur: « vel condicionibus hi-
storicis vel libere...».

Ratio: Ut quae hic dicuntur concordent cum iis quae in li-
neis 32-36 affirmantur.

R. — Provisum est in textu.

11 — Pag. 55, lin. 19: Tres Patres loco «civium» dicatur «homi-

num ».

[ 106 ] Ratio: Ut vitentur principia Rousseau quasi cives possent li-
bere mutare regimen politicum et auctoritates.

R. — Non admittitur; ratio patet.

12 — Pag. 55, lin. 20. Unus Pater petit ut post v. «voluntati» adda-

tur « forte ».

Ratio: Regimen democraticum et repraesentativum non est
unicum ut bene dicitur in lineis 32-34.

R. — Non admittitur, quia determinatio regiminis pertinet etiam ad
cives.

13 — Pag. 55, lin. 20. Duo Patres volunt hanc additionem: «Ideo

Concilium in memoriam revocat et affirmat omnes homines cuius-
cumque populi vel gentis pari et nato iure gaudere communita-
tem politicam et auctoritatem propriam sibi efformare ad bo-
num commune propriae stirpis, gentis vel populi melius et con-
venientius procurandum. Exoptat proinde Concilium ut uni-
cuique ius hoc restituatur et firmetur et nemo iure hoc privetur
vel, debita maturitate obtenta, in eius usu impediatur. Domi-
natus enim unius in alium cum dignitate, libertate et maturitate
hominis non componitur » .

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

565

Ratio; Ut mentio fiat earum nationum et populorum qui pro [ 106 ]
sua independentia politica pugnant, ut pacifice hoc ius obtinere
valeant. Erit novus titulus gratitudinis eorum populorum versus
nostrum Concilium.

R. — Licet idea sit pulchra, Modus non admittitur, quia nimis longa
et potius pertinet ad aliquod commentarium. Totum caput iam
multum de libertate loquitur.

14 — Pag. 55, lin. 24. Unus Pater petit ut tollantur v. «et quidem

dynamice conceptum » .

Ratio: Non bene intelliguntur haec verba. Sensum evolutioni-
sticum habere possunt. Ansam communistis praebere possunt
et sunt inutilia.

R. — Non admittitur. De bono communi dynamice concepto agitur in
cap. IV Encycl. Vacem in terris.

15 — Pag. 55, lin. 25. Unus Pater vult ut deleatur v. «tunc».

Ratio: Ne singuli cives incipiant de his rebus iudicare respectu
praestationis oboedientiae.

R. — Non admittitur.

16 — Pag. 55, lin. 26. Unus Pater vult additionem « qui (enim) resistit [ 107 ]

potestati, Dei ordinationi resistit» Rom. 13, 2.

Ratio: Mirum esset quod haec gravis doctrina de officio con-
scientiae videatur quasi simplex conclusio ratiocinationis, cum ad-
sint textus expliciti in Novo Testamento.

R. — Citatio Rom. 13, 2 iam in Nota (3) invenitur. Ad huic Modo
et etiam aliis satisfaciendum additur: « Exinde vero patet re-
sponsabilitas, dignitas et momentum eorum qui praesunt».

17 — Pag. 55, lin. 28. Unus Pater vult ut addatur post v. «ipsi»

« etiam minoritas civium ».

Ne obliviscantur iura et officia minoritatis civium.

R. — Non admittitur, quia verbum « ipsi » minoritatem continet.

18 — Pag. 5, lin. 29. 16 Patres volunt ut dicatur loco v. «iniustas

aggressiones» «abusum huius auctoritatis».

Ratio: Ita sensus clarior fit.

R. — Admittitur.

19 — Pag. 55, linn. 29-30. Unus Pater petit quomodo lineae istae

«fas vero... delineat» conciliari possint cum lineis 5 sq. nu-
meri 79, pag. 57: «contra iniuriam, et oppressionem, unius
arbitrarium dominatum et intolerantiam...».

R. — Non admittitur, quia, si attente examinetur, nulla oppositio in-
venitur.

566

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 107 ] 20 — Pag. 55, lin. 30. Unus Pater loco « evangelica » desiderat «ca-

ritas christiana».

Ratio: Expressio «lex evangelica» fratribus seiunctis, prae-
sertim lutberanis, est scandalosa. Ideo vitanda est. Habetur
«lex Christi», sed Evangelium non est lex.

R. — Maneat textus.

21 — Pag. 55, lin. 35. Unus Pater petit ut addatur post v. «autem»
« responsabilitate personae propria attenta...».

Ratio: Contra doctrinam materialisticam quae responsabili-
tatem personalem despicit.

R. — Non est necessarium.

[ 108 ] AD NUM. 79 (nunc 75).

1 — Pag. 55, lin. 39. Loco «sine ullo discrimine» dicatur: «sine

ulla discriminatione » (Unus Pater).

Ratio: Analogice valet in hoc casu illud quod adducitur in
Relatione ad num. 70 G (pag. 49).

Lin. 39. Post verbum «ullo» addatur «iniusto» (unus
Pater).

R. — « sine ulla discriminatione » admittitur.

2 — Pag. 55, lin. 40. Ubi dicitur: «Cum humana natura plene con-

gruit ut... libere et actuose participandi tum ad... tum ad...
Memores ergo omnes cives sint iuris simul et officii suffragio
utendi ad bonum commune promovendum », dicatur: «... et actuo-
se participandi in vita publica. Quae participatio extendi potest
tum ad... tum ad... Cum ergo suffragium ferendum proponitur ,
omnes cives memores sint iuris et officii illo utendi ad bonum
commune promovendum» (26 Patres).

Ratio: Participatio in vita publica est principium generale.
Schema aliqua exempla praebet, sed exempla non statuuntur in
principium.

R. — Non admittitur Modus, quia hic non agitur de exemplis, sed de
ambitu in quo cives participare debent.

3 — Pag. 55, lin. 43. Post «lectionem» addatur: «Ubi hae struc-

turae verificantur, memores ...» (23 Patres).

Ratio: Officium suffragio utendi supponit veram libertatem.
R. — Providetur: «suo libero suffragio utendi».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

567

4 — Pag. 56, lin. 1. Post «suffragio utendi» addatur «et agendi [108J

in quantum possunt ad promovendum bonum commune » ( 1
Pater).

Ratio: Actio politica non est reducenda ad solum suffragium.

R. — Provisum est in n. 78.

5 — Pag. 56, lin. 3 a). Loco «se» dicatur «vires suas» (15 Pa-

tres).

Ratio: Ne moderatores nimis diu officio suo adhaereant ultra [ 109 ]
vires suas.

Lin. 3 b). Addatur: « servitium communi rei publicae bono »

(unus Pater).

Ratio: Partes politicae saepe solum suae classi serviunt.

R. — Maneat textus.

a) Est nimis particularis.

b) Bonum reipublicae est bonum commune.

6 — Pag. 56, lin. 7. Post «munerum» addatur «et institutorum»

(18 Patres).

Ratio: Hac enim institutorum divisione, munerum divisio tu-
tius obtinetur.

R. — Admittitur.

7 — Pag. 56, lin. 7. Deleantur verba «conveniens divisio mune-

rum potestatis publicae atque simul» (unus Pater).

Ratio: Technici in scientiis politicis iam non loquuntur hac
de re verbis quibus utebantur eorum decessores.

R. — Vide responsum ad M. 6.

8 — Pag. 56, linn. 7-8. Post verba «potestates publicae» addatur

«sine tamen detrimento eius efficaciae» (3 Patres).

Ratio: Non oportet ansam dare dissolutioni principii aucto-
ritatis.

R. — Non videtur necessarium.

9 — Pag. 56, lin. 14. Post verba « infra-nationalia » addatur «in-

debite» (unus Pater).

Ratio: Ut bonum custodiatur.

R. — Hoc supponitur in textu.

10 — Pag. 56, lin. 14. Deleantur verba «aut instituta infra-natio-
nalia» (unus Pater).

Ratio: Ardens est disputatio de hac re in populo.

568 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 109 ] R. — Admittitur suppressio expressionis « infra-nationalia », et phra-

sis lin. 14 hoc modo scribatur: «... corpora aut instituta inter-
media ... ».

[ 110 ] 11 — Pag. 56, lin. 16. Post verba «promovere satagant» addatur

« ita ut principium subsidiarietatis sancte salvetur » (unus
Pater).

Ratio: Principium subsidiarietatis debet exhiberi a nostro
schemate.

R. — Non admittitur. Textus passim ita providet.

12 — Pag. 56, linn. 16-19. Deleantur verba «cives vero, sive sin-

guli sive consociati... officii onus imminuant» (2 Patres).

Ratio: Verba nimis ambigua sunt et occasionem praebent
diversis interpretationibus.

R. — Textus stet uti approbatus.

13 — Pag. 56, lin. 17. Loco «caveant ne nimiam potestatem aucto-

ritati tribuant » dicatur: « tantam potestatem auctoritati tri-
buant quantam requirit cura boni communis» (unus Pater).

Ratio: Mirum videri potest quod Concilium stet potius pro
libertate civium quam pro auctoritate.

R. — Non admittitur. Pro auctoritate provisum est in n. 78.

14 — Pag. 56, lin. 17. Omittantur verba «caveant ne nimiam pote-

statem auctoritati tribuant » (unus Pater).

R. — Non admittitur.

15 — Pag. 56, lin. 23. Post verbum «iuventur» addatur «numquam

autem auctoritates immemores sint principii subsidiarii offi-
cii» (unus Pater).

R. — - Non videtur necessarium.

16 — Pag. 56, lin. 23. Loco «Inter socializationem ... relationes

intercedere » scribatur: « Socializatio, cum sit insimul causa et
effectus extensionis publicae auctoritatis magis magisque re-
quirit ut cives positive et personaliter se gerant, secundum di-
versas regiones et populorum evolutionem» (11 Patres).

Ratio: Locutio est obscura. Verba «socializatio» et «perso-
nalizatio » claram significationem non habent.

R. — Vide M. 18.

17 — Pag. 56, linn. 23-28. Scribatur «Inter ea quae competunt aucto-

ritati publicae, coetibus intermediis et spontaneae responsabili-
tati singulorum... Sed ubi ambitus responsabilitatis spontaneae

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

569

coetuum vel singulorum propter bonum commune... restituam [ID]
tur » (3 Patres).

Ratio: Sic vitantur verba « socializatio » et « personalizatio ».
Forsitan nemo extra ambitum linguae gallicae ea intelliget quae
volunt dicere.

R. — Vide M. 18.

18 — Pag. 56, linn. 23-25. Sic legatur: «Inter invalescentem actio-

nem potestatis publicae, quae indicium et causa est socializa-
tionis et personae humanae intimas rationes autonomiamque
aliae atque aliae relationes intercedere...» (8 Patres).

R. — Admittitur boc modo: Secundum autem diversas regiones et
populorum evolutionem diverso modo intellegi possunt rela-
tiones inter socializationem (7) et personae autonomiam ac pro-
gressum.

19 — Pag. 56, lin. 26. Loco «evolutionem» dicatur «conditionem»

(unus Pater). Ne Concilium videatur evolutionismo favere.

R. — Non admittitur.

20 — Pag. 56, linn. 26-28. Phrasis scribatur «sed ubi exercitium iu-

rium propter bonum commune ad tempus restringitur, libertas,
circumstantiis mutatis, quam primum restituatur» (17 Patres).

Ratio: Propter latinitatem et claritatem.

R. — Admittitur.

21 — Pag. 56, lin. 28. Loco «At inhumanum est... in dictatorias vel

totalitarias formas incidat », dicatur: « in formas praesertim
totalitarias incidat quae » (27 Patres).

Ratio: Dictatura est forma extraordinaria quae in principio
mala non est. Concilium non debet loqui cum ambiguitate. Dic-
tatura aliquando ut bonum acceptari potest et etiam praevi-
deri ab ipso ordine iuridico et constitutionali.

Loco « auctoritas politica in dictatorias vel totalitarias for-
mas incidat» dicatur: «auctoritas politica in illas formas in-
cidat » (unus Pater).

Ratio: Concilium debet se abstinere a quibusdam determina-
tionibus .

«At inhumanum... socialemque coetum» deleatur (1 Pater).

Ratio: Formae dictatoriae vel totalitariae sunt inhumanae si
et quando iura personae socialiumque coetuum laedant. Salus
populi potest exigere nationem dictatoriam vel totalitariam. Vi-
tanda est confusio locutionum in re politica.

Omittantur verba « dictatorias vel totalitarias » (unus Pater).

570

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[112] R. — Ut Commissio aliquo modo Patribus satisfacere possit, ita le-

gatur: «At inhumanum est quod auctoritas politica incidat in
formas totalitarias vel in formas dictatorias quae iura...».

22 — Pag. 56, lin. 30. Post «laedant» fiat nova alinea et deleatur

verbum «vero» (13 Patres).

Ratio: Quia pietas erga patriam est nova aliqua idea.

R. — Admittitur.

23 — Pag. 56, lin. 33. Loco « semper simul animum attendant»

ponatur «semper prius animam attendant» (5 Patres).

Ratio: Ut officiorum hierarchia recte exprimatur.

R. — Non admittitur. Hic non est quaestio de hierarchia officiorum.

24 — Pag. 56, lin. 33. In fine paragraphi addantur verba: «semper

vero vitent nationalismum exaggeratum qui populos invicem op-
ponit, odia fovet, debiliores opprimit et pacis inter homines
sit inimicus » (vel similiter) (unus Pater).

R. — Non admittitur. Satis provisum est in textu.

25 — Pag. 56. Ultima paragraphus sic incipiatur: « Christifideles con-

scii boni caritatis et unitatis quod in communitate politica exco-
litur, sed et periculorum quae, teste Ioanne in Apocalypsi, in
ea inveniuntur, specialem et propriam ...» (4 Patres).

Ratio: Ut rationes vocationis Christianorum propriae mani-
festius appareant.

R. — Non admittitur. Iam provisum est in Parte I.

26 — Pag. 56, linn. 34-35. Deleantur verba «specialem et propriam

vocationem sentiant...» (3 Patres).

Ratio: Textus uti iacet exaggerat.

R. — Non admittitur. Est doctrina Decreti « De Apostolatu laico-
rum ».

27 — Pag. 56, linn. 34-42. Tota paragraphus «Christifideles... re-

vereantur » in aptiorem locum mutetur, nempe in num. 80,
pag. 57 post lin. 35 (unus Pater).

R. — Non admittitur. In textu agitur de officiis fidelium. In n. 80
agitur de Ecclesia ut institutione.

28 - — Pag. 56, lin. 35. Textus sic sonet: «exemplo praefulgere de-

bent, praesertim mutuam unionem fovendo ...» (unus Pater).

[113] Ratio: Commendetur catholicis necessitas fovendi mutuam
unionem in navitate politica.

R. — Non admittitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

571

29 — Pag. 56, lin. 40. Ita legatur: « ... legitimas, at inter se discre- [113]

pantes opiniones, deserviente, tamen ad promotionem pacificae
convivendae socialis agnoscant» (3 Patres).

Ratio: Ut determinentur quae sint legitimae dissidentes opi-
niones politicae.

R. — Textus maneat. Modus est nimis particularis.

30 — Pag. 56, lin. 42. Loco «Partibus autem politicis ea promo-

vere incumbit » dicatur: « Partes autem politicae, aliisque so-
cialibus coetibus, immo et singulis indistinctim civibus, ea pro-
movere incumbit» (3 Patres).

Ratio: Munus non est exclusi ve concessum iure naturali par-
tibus politicis.

R. — Maneat textus. Hic agitur praecise de partibus politicis.

31 — Pag. 56, lin. 42. «earum iudicio » deleatur (2 Patres).

Ratio: Bonum publicum non pendet tantum a iudicio aucto-
ritatis civilis vel partium politicarum.

R. — Aliquo modo satisfacere Patribus Commissio conatur scribendo:

«Partes autem politicae ea promovere debent...».

32 — Pag. 56, linn. 42-44. Verba «Partibus politicis... proponere

licet » deleantur (unus Pater).

Ratio: Melius tacendum de hac re difficili. Technici in scien-
tiis politicis magna cautela et pauca de hac re loquuntur.

R. — Non admittitur. Textus cum cautela loquitur de partibus poli-
ticis quibus incumbit, ubi adsunt, boni communis promotio.

33 — Pag. 56, lin. 44. Post «licet» fiat nova alinea (12 Patres).

Ratio: Incipit nova idea.

R. — Admittitur.

34 — Pag. 57, lin. 2. Addantur haec verba «omnes cives in primis

per consociationes christianas» (unus Pater).

Ratio: Potestas consociationis maior est.

R. — Non admittitur. Est nimis particularis.

35 — Pag. 57, lin. 3: Post «possunt» addatur «tam mulieres quam [ 114 ]

viri» (unus Pater).

Ratio: Promotio politica feminarum non est tacenda.

R. — Mulieres sunt cives. Additio non videtur necessaria.

36 — Pag. 57, lin. 5. Post «satagant» addatur «solum in partibus

politicis cum fundamentis libertatis, humanitatis vel christia-
nis » (unus Pater).

572

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Ratio: In partibus politicis sine illis fundamentis possibilitas
collaborationis non exsistit.

R. — Non admittitur. Hic agitur de educatione politica.

37 — Pag. 37, lin. 6. a) Post «unius» addatur « hominis vel partis

Politicae » (4 Patres).

Ratio: Etiam pars politica dominatum arbitrarium exercere
potest.

Lin. 6. b) Post « unius » addatur « vel plurium » (unus Pater).
Lin. 6. c) Deleantur verba «unius arbitrarium dominatum et
intolerantia» (unus Pater).

R. — a) Admittitur, addendo «hominis vel partis politicae».
b) et c ) iam provisum sub a).

38 — Pag. 57, lin. 8. Addatur «Nec associationes civium, quae

quaestus causa ortae sunt, sese immisceant in gubernium, mul-
to minus gubernium a bono communi prosequendo detineant »
(unus Pater).

Ratio: Istae associationes magnum influxum etiam in res po-
liticas exercere intendunt.

R. — Additio convenire non videtur.

AD NUM. 80 (nunc 76).

1 — Unus Pater monet cavendum esse ne indiflerentismus religiosus

adprobetur in hoc numero.

R. — Nullum periculum adest.

2 — Pag. 57, lin. 10. Dicatur «ubi societas ideologice pluralisti-

ca...». Quaesitum unius Patris, qui nullam rationem affert sui
desiderii.

R. - — Additio non videtur necessaria. Sufficienter clarum ex con-
textu.

3 — Pag. 57, linn. 11-12. Quatuor Patres proponunt ut ita legatur:

«... et Ecclesiam habeatur. Inter ea autem, quae christifideles ... ».
Ad claritatem textus.

R. — Mutatio non est necessaria. Textus clarus est.

4 — Duo Patres rogant ut deleantur verba: « ... simul signum est et

tutamen tum transcendendae personae humanae». Ratio in eo est
quod communitas politica, non secus ac Ecclesia, transcenden-
dam personae humanae agnoscere debet.

R. — Non accipitur, nam hic agitur de Ecclesia ut signo et tutamento.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

573

5 — Pag. 57, linn. 15-29. Ista paragraphus nova ordinatione indiget [U 5 ]

(unus Pater), et quidem hoc modo: Linn. 18-22 («corpus se-
paratum » in sequentiam idearum) fit nova alinea; Linn. 23-29
etiam alia alinea.

R. — In parte admittitur: Linn. 18-29 constituant novam paragra-
phum.

6 — Pag. 57, lin. 18. Unus Pater observat «una ab alia» erroneum

esse, nam cum de duabus agitur, « alter » adbibendum est. Dica-
tur « altera ab altera» (vel «ab invicem»). Praeterea sequentem
petitionem facit: Tota latinitas schematis sedulo perpoliatur,
quaesumus.

R. — Scribatur «ab invicem».

7 — Pag. 57, linn. 18-19. Ita dicatur: «Communitas politica et Ec-

clesia in proprio campo una ab alia sunt independentes et auto-
nomae » . Ratio in eo est ut in clara luce ponatur omnimoda inde-
pendentia Ecclesiae (a quacumque ingerentia) in propria missione
et campo sui laboris.

R. — Placet et admittitur.

8 — Pag. 57, linn. 18-19. Unus Pater rogat ut dicatur: «Ecclesia et

communitas politica in proprio ordine una et alia sunt supre-
mae », nam vox « autonomae » nimium tribuit auctoritati poli-
ticae. Alius Pater vult: «Ecclesia et communitas politica sunt
perfectae suo ordine » . Hoc desideratur quia nullo in loco ser-
mo est de Ecclesia ut societate perfecta.

R. — Ratio allata pro priori propositione caret fundamento. Quoad
alteram propositionem, attendendum est hoc Caput praesertim
de communitate politica agere, et non directe de Ecclesia. Non
possumus omnia dicere, nec facimus Tractatum de Iure Publico
Ecclesiastico.

9. — Pag. 57, lin. 22. Unus Pater petit ut loco verborum « ... atten- [116]
tis... adiunctis » sequentia ponantur: «quae cooperatio exigit
tum plenam Ecclesiae libertatem in munere suo exercendo, tum
tolerantiam potestatis publicae, necnon fidelitatem eius quoad
pacta servanda».

Ratio: In eo est quod hoc modo loquendi arceri potest falsa
interpretatio textus a parte regiminis communistici in variis re-
gionibus.

R. — Non accipitur quia nimis particularis; et longior additio esset
praeterea contra Normas.

574

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[116] io — Pag. 57, linn. 24-25. Melius dicetur: « ... Ecclesia conferre

vult...», nam non convenit, in hoc documento praesertim, ut
Ecclesia suas laudes proclamet.

R. — Mutatio non est necessaria. Quod dicitur, verum est.

11 — Pag. 57, lin. 29. Proponit unus Pater ut ita redigatur: «... ci-

vium libertatem iustamque societatis ordinationem veretur...»,
ad hoc ut, simul cum libertate, harmonice exhibeatur effectus
socialis illuminationis Ecclesiae.

R. — Admittitur quoad rem et sic scribatur: «... civium libertatem
et responsabilitatem reveretur...».

12 — Pag. 57, linn. 39-40. Quinque Patres rogant ut deleantur verba

« Spem vero suam ...» usque ad «... non reponit ».

Ratio: Quia inutilia et etiam offensiva.

R. — Non admittitur. Talis substantialis mutatio textus iam adprobati
est contra Normas.

13 — Pag. 57, linn. 39-43. Duo Patres petunt ut tollantur verba:

«... immo quorundam ...» usque ad « ... exigere ordinationem »,
nam vix hodie talia privilegia exsistunt, quibus Ecclesia pru-
denter possit renuntiare.

R. — Non admittitur. Cf. Modus praecedens.

14 — Pag. 58, lin. 1. Quattuor Patres enixe rogant ut quaedam verba

maximi momenti ibi addantur hoc modo: «... ubique ei fas sit
cum vera libertate fidem et socialem suam doctrinam praedi-
care ... ».

Ratio est quia dantur regiones, ubi, quamvis populatio ex
maxima parte catholica sit, fides sine difficultate, socialis vero
Ecclesiae doctrina in toto suo complexu aliquando sat difficul-

[ 117 ] ter vel immo impossibile est ut praedicetur, quin vexationibus
ex parte auctoritatum civilium exponatur.

R. — Admittitur. Ita scribatur: «... cum vera libertate fidem praedi-
care, socialem suam doctrinam docere, munus suum inter ho-
mines ... ».

15 — Pag. 58, linn. 3-4. Quattuor Patres proponunt ut deleantur

verba: «... personae iura fundamentalia aut...».

Ratio: Animarum salus vitam tam personalem quam commu-
nitariam respicit.

R. — Non admittitur. Ecclesiae omnino competit iudicium suum mo-
rale de iuribus fundamentalibus personae ferre. Praefata verba
necessaria sunt.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

575

16 — Pag. 58, linn. 3-4. 22 Patres proponunt ut loco «quando per- [ 117 ]

sonae iura fundamentalia » scribatur « quando iura fundamenta-
lia hominum » vel simpliciter « quando iura fundamentalia »

(sic unus Pater), nam Ecclesia non tantum iura singularum per-
sonarum, sed etiam coetuum (v. g. familiae) tueri debet.

R. — - Mutatio non videtur necessaria, nam inter iura personae inclu-
duntur etiam iura coetuum, uti familiae, etc.

17 — Pag. 58, linn. 7-8. Novem Patres rogant ut hae duae lineae

vel deleantur, vel modo optativo, et non assertivo, scribantur.

Quod bic dicitur, Ecclesia nec semper fecit nec hodie semper
facit. Abstinendum est a propria commendatione et a pulchris
votis. Duo alii Patres vero proponunt ut sententia ita mutetur:
«Ecclesia... elevare vult, sic pacem...». Ratio: Intentionem,
non vero iudicium valoris, Ecclesia proferre debet. Praeterea
textus Const. dogm. Lumen gentium non ad omnes homines
dirigitur, sed solummodo ad Christianos. Insuper in hoc docu-
mento non convenit ut Ecclesia seipsam laudet.

R. — Praefatae lineae sic legantur: «Fideliter Evangelio adhaerens
et suam missionem in mundo exercens, Ecclesia, cuius est, quid-
quid verum, bonum et pulchrum in communitate humana inve-
nitur, fovere ac elevare (9), pacem inter homines ad Dei gloriam
robori (10)».

Caput V [ 118 ]

DE PACE FOVENDA ET DE COMMUNITATE GENTIUM

PROMOVENDA

Exitus suffragationum de Capite V

Suffr. nn. 81-86

Praesentes votantes 2.242

Placet 2.081

Non placet 144

Vota nulla 17

Suffr. nn. 87-90

Praesentes votantes 2.170

Placet 2.122

576 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 118 ] Non placet ......... 43

Vota nulla 5

Suffr. nn. 91-94

Praesentes votantes 2.200

Placet . 2.126

Non placet 65

Vota nulla 9

Suffr. de integro Capite V (et Conclusione )

Praesentes votantes 2.227

Placet 1.656

Non placet 45

Placet iuxta modum . . . . . . . 523

Vota nulla 3

Integrum ergo Caput V cum omnibus suis partibus, a Congregatione
Generali approbatum est. Omnes Modi, a Patribus introducti ordinati et
discussi sunt a Subcommissione X. Commissio autem plenaria has solu-
tiones proposuit.

Modi generales ad totum caput

a) Unus Pater proponit ut toti capiti V substituatur allocutio S. Pont.
Pauli VI in aula Nationum Unitarum.

[ 119 ] b) Alius observat, quod caput non pervenit ad maturitatem necessariam,
propterea proponit ut committatur ulterior elaboratio Synodo
Episcopali.

c) Unus Pater petit ut redeatur ad divisionem anteriorem sectionum.

d) Duo Patres observant, quod caput gravi culpa laborat eo quod omit-

tit admonere mundum et nationes christianas de inimicis et pe-
riculis tam graviter imminentibus.

R. — Cum textus capitis V secundum normas Concilii maioritatem
necessariam obtinuerit, nec deleri, nec transferri, nec eius divisio
substantialiter mutari potest. Sic respondetur ad a) b) c); ad d)
textus non ignorat causas profundas dissensionum et malorum
socialium et remedia efficacia ad illas exstirpandas indicare in-
tendit.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

577

AD NUM. 81 (nunc 77). [119]

1 — Pag. 62, lin. 4, scribatur « in unum paulatim concrescens atque

ubivis suae unitatis melius conscia » vel alius « in unum pror-
sus congregata atque ubivis suae unitatis conscia» (2 Patres).

R. — Admittitur hoc modo: «in unum paulatim concrescens... atque
ubivis suae unitatis melius iam conscia ».

2 — Pag. 62, lin. 7, loco «veritatem» dicatur «voluntatem» (1

Pater).

R. — - Non admittitur) quia sensus textus est plenior.

3 ; — Pag. 62, linn. 10-11. Pacifici, de quibus in Mt. 5, 9 intelligendi

sunt filii Dei sensu proprie supernaturali (1 Pater).

R. — Non est vera obiectio.

4 — Pag. 62, lin. 14, loco « auxiliante Christo auctore pacis» po-

natur: «Deo iuvante, auctore pacis et amatore cuius pax do-
num certe, sed et primo voluntas est» (2 Patres).

R. — Non admittitur; textus propositus non est satis clarus.

5 — Pag. 62, lin. 16 addatur: « insuper et mundo testimonium prae-

beant in divina defensione confidere » (2 Patres).

R. — Non admittitur ut non aggravetur textus. Hic datur divisio ca-
pitis.

AD NUM. 82 (nunc 78). [120]

1 — Pag. 62, lin. 17: Post « ... belli», addatur: « Haud certe num-

quam minus» (2 Patres).

R. — Reficitur, quia hic agitur de plena ratione pacis.

2 — Pag. 62, lin. 18, loco: «solum... aequilibrium» dicatur: «ali-

quoddam.,. sic dictum aequilibrium» (2 Patres).

Ratio: Secus per verbum « solum » aequilibrium indicatur
ut verum elementum pacis; et vox «aequilibrium» sine qualifi-
catione sapit humanam praesumptionem.

R. — Non videtur necessarium.

3 Pag. 62, lin. 23-26, loco: «pax... aedificandum» dicatur: « pax

perenniter acquisita sed perpetuo aedificanda» (20 Patres).

Ratio: Melioris latinitatis et maioris claritatis gratia.

R. — - Admittitur hoc modo: « Nunquam pax pro semper acquisita
sed perpetuo aedificanda».

578

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[120] 4 — Pag. 62, lin, 28, post « dominationem » addatur: « cantatis in-

crementum et legitimae auctoritatis simul atque omnium civium
invigilandam» (2 Patres).

Ratio: Magis positive dicitur et responsabilitas ad omnes
cives extenditur.

R. — Reiicitur, quia structuram textus nimis mutat.

4 bls — Pag. 62, lin. 32 post «verbum homines» addatur «et popu-
los» (1 Pater).

R. — Admittitur.

5 — Pag. 62, lin. 33, deleatur: «mutua amicitia innixa» (19 Patres).

Ratio: Inutilis repetitio minus dicens quam verba immediate
praecedentia.

R. — Admittitur.

6 — Pag. 63, lin. 1, loco «pax fructus altioris » dicatur: «pax etiam

fructus » (23 Patres).

Ratio: « Etiam » ad pag. 62, linn. 19-20 refert; « altioris » non
videtur ad ullum terminum comparationis referri posse.

R. — Admittitur inquantum dicitur «fructus etiam amoris».

[ 121 ] 7 — Pag. 63, lin. 2, proponitur longa additio de responsabilitate il-

lorum qui regimina oppressiva imponunt et sic bella consequen-
tia causant (1 Pater).

Ratio: Necesse videtur dicere qui sint vere propugnatores pa-
cis et qui inimici.

R. — Abstinendum est a polemicis.

8 — Pag. 63, lin. 3: deleatur «figura et» (20 Patres).

Ratio: Pax inter gentes non potest esse figura pacis superna-
turalis Christi quae interior est.

R. — Pax terrestris de facto est figura (analogice) pacis Christi.

9 — Pag. 63, lin. 4, loco: «Deo et Patre», ponatur «Deo Patre»

(21 Patres).

Ratio: Locutio « et » est superflua.

R. — Admittitur.

10 — Pag. 63, lin. 4: post verbum « promanantis » inseratur: « Ipse
Christus, pax nostra, cuius praedicatio incipit ab illis verbis-.
« Beati pacifici », inimicis suis non resistit. Discipulo dixit-. « Con-
verte gladium tuum in locum suum, omnes enim qui acceperint
gladium gladio peribunt », et « legiones angelorum » Patri non
petit. Ipse etiam per crucem suam... (ut linea 5) (10 Patres).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

579

Ratio: Secus taceretur in textu praeceptum (vel consilium) [121]
et exemplum Christi, cum tamen multa de hoc verba et exempla
in Evangelio sint: talis praetermissio sane in scandalum Chri-
stianorum non catholicorum verteretur.

R. — Reiicitur, quia textus longior plura continet de quibus discuti
deberet fusius.

11 — Pag. 63, lin. 7: Loco «carne» ponatur «morte» (19 Patres).

Ratio: Sic textus est clarior et simplicior.

R. — Reiicitur, quia expressio in textu acceptata est a traditione et
plenior est.

12 — Pag. 63, lin. 7: Post «odium» addatur: «radicem pariter ac

fructum belli» (1 Pater). •'}

Ratio: Ut expresse dicatur bellum sine odio non posse duci.

R. — Praecisio non videtur necessaria.

13 — Pag. 63, lin. 9: Loco «Quapropter» dicatur «Hac caritate [122]

moti, quamvis ...» (25 Patres).

Ratio: Expressio magis satisfacit quam clausula « quaprop-
ter». 'V

R. — Videatur Modus 17.

14 — Pag. 63, linn. 9-12: Vel omittantur vel clarificentur (1 Pater).

Ratio: Non apparet quid hic intenditur et in specie quae
sint « media » de quibus hic sermo fit.

R. — Videatur Modus 17.

15 — Pag. 63, linn. 9-12: Deleantur et ponantur post lin. 15: «pa-

cem vero periclitantem dependere satagant mediis non violentis,
quae etiam debilioribus praesto sunt, necnon, quatenus necessa-
rium est, aliis quoque legitimae defensionis formis » (23 Patres).

Ratio: Locus aptior videtur postquam sermo fuerit de promo-
tione pacis (linn. 13-15). Textus a Commissione propositus vide-
tur implicite hortari ad despectionem aliarum formarum legi-
timae defensionis et omnino silet de imprudentia possibili in
renuntiatione actioni violentae.

R. — Videatur Modus 17.

16 — Pag. 63, linn. 9-15: Hae paragraphi inter se mutentur ita ut

linn. 13-15 veniant prius et modificetur sequens sententia, i. e.
linn. 9-12 ita: « Eodem spiritu moti, non possumus ... ad alia
media defensionis recurrunt quae ceteroquin etiam debiliori-
bus ... » (4 Patres).

580

ACTA CONC. VATICANI II — PERIODUS IV

[122] Ratio: Melius servaretur ordo logicus.

R. — ^ 'Admittitur in coniunctione cum Modo 1 7. Videatur sub hoc
- - ? numero. ' : ■■ y ■

17 — Pag. 63, linn. 9-10: Post « nequeant » addatur: «dummodo ve-
rae defensionis sint, id est conservationis aut prae servationis,
non vero annihilationis vel exterminationis » (1 Pater).

■ Ratio: Verbum « defensio » aequivocum est.

R. — De toto hoc passu sic fiat: Admittitur in toto Modus 16 ita
ut incipiatur a lin. 13; sed ei anteponitur verbum « quapropter »;
et lin. 9, incipiat et prosequatur ut postponitur in Modo 16;
in fine post «praesto sunt » dicatur iuxta Modum 21.

[123] 18 — Pag. 63, linn. 9-12: Ponatur referentia ad Mt. 5, 39 (1 Pater).
R, - — ,Non est hic locus citandi Evangelium ; : i - .

19 — Pag. 63, linn. 10-12: Scribatur: « in iuribus suis vindicandis

tanpum media inviolenta adhibere volunt >> [\ Pater),

Ratio: Aufertur sic ambiguitas textus propositi.

R. — Videatur Modus 16. .

20 — Pag. 63, linn. 11-12: Post «quae» sic mutetur: «melioribus

fortioribus que et etiam debilioribus pauperibusque omnibus
, ; praesto sunt » (1 Pater).

^ r ; Ratio: Ista media non solum ratione necessitatis sed ratione
perfectionis valorem suum habent.

R. — Videatur Modus 16.

21 — Pag. 63, lin. 12: Post « praesto sunt » addatur: « dummodo

hoc sine laesione iurium et obligationum aliorum vel commu-
nitatis fieri possit» (19 Patres). j"
v Ratio:. Quia adsunt casus in quibus talis renuntiatio iuris
aliena laedere potest. , .

R. — Admittitur, videas Modum 16.

22 — Pag. 63, linn. 13-15: Deleantur (1 Pater).

;; Ratio: Ne videamur appellare aliquas organisationes quae
sub praetextu inserviendi paci de facto causis politicis praesto
sunt.

R. — Contra normas,

23 — Pag. 63, lin. 14: Post « pacificis » ponatur: « sine ulla discri-

; minatione » (1 Pater). . w.;'.:-,' • „ :

Ratio: Sic textus omnino clarior est.

R. — Videtur additio superflua.

581

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI •

24 — Pag. 63, lin. 14: Loco « sincere pacificis » dicatur « vere paci- [123]
ficis » (1 Pater). r • •• .. •• ... ^

Ratio: Est quaestio non de subiectiva sinceritate sed de obiec-
... tiva veritate. , ' r

R. — Accipitur. ,

25 — Pag. 63, lin. 16: Loco «belli» dicatur « conflictus » ( 1 Pater). [124]

Ratio: Conflictus semper erunt dum bellum eradicandum est.

R. — • Terminus « bellum » melius ad rem videtur.

26 — Pag. 63, lin. 17, dicatur « caritate moti » loco « coni uncti » (1

Pater). ^ '■ rr-u*

Ratio: Nulla datur. ' tpx. --

R. — « Coniuncti » videtur melius. /

MODI GENERALES PRIMAE SECTIONIS
1

— Deleantur paragraphi 83, 84, 85 (1 Pater).

— Hoc fieri non potest: esset contra normas.

— Textus ultimo redactus redigatur adeo ut fiat brevior, non

tam excessive concretus; sufficit ut generaliora principia enun-
tientur (1 Pater). ^ ■ ■■ ; 3 f:

- — Hoc fieret contra normas.

— Redeundum est ad textum praecedentem (1 Pater).

— Contra normas.

2 — Pag. 63, linn. 23-24: Post verbum « damna » addatur «tum

materialia, tum moralia» (5 Patres); post «persequitur» addatur
«odia servans morumque perturbationes adducens» (5 Patres).
R. — Accipitur prima additio et per hoc superflua est secunda quae
aggravaret textum. C ■'

3 — Pag. 63, linn. 25-27: Unus Pater proponit ut deleantur. 21 Pa-

tres autem proponunt Modum: loco «adducit... superat» po-
natur: « adducere minatur, quae ingentem illam anteactorum
temporum superet ».

R; — Accipitur, scribendo: « quae illam anteactorwtfz temporum longe
SUpere/ ». ‘ v '• ' .

4 — Pag. 63, lin. 31: Post «habetur» addatur:

a) « Itaque novis mediis, non armatis vero, immo et spiritua-
libus, longius latiusque resistere potest et debet. Sic pax mundi
ubique terrarum melius et securius aedificatur » (2 Patres) .

582 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 124 ] b) Alius Pater e contra proponit hunc textum: « Quod quidem

[ 125 ] gravissimum officium secumfert obligationem parandi arma pro-
portionata armis aggressoris possibilis » ( 1 Pater).

R. — Ad a) Hic agitur solummodo de conditione mundi actualis et
non de remediis.

Ad b) De legitima defensione infra sermo est.

5 — Pag. 63, linn. 34-36: a) Unus Pater proponit ut loco «Ipsa...

proclamat » scribatur: « Ipsa generis humani conscientia haec
principia magis ac magis proclamat »; b) 33 Patres proponunt ut
lin. 35, loco «clarissime firmiterque » scribatur «firmiter», quia
in historia videtur quod quantum ad haec conscientia saepe ob-
scurata fuit.

R. — Accipiuntur hoc modo: « Ipsa generis humani conscientia haec
principia firmiter magis magis que proclamat».

6 — Pag. 63, lin. 36: Loco «quae iisdem deliberate» scribatur «deli-

beratae iisdem adversantur », quia agitur de moralitate obiectiva.
(1 Pater).

R. — Textus non adversatur moralitati obiectivae; remanet.

7 — Pag. 63, linn. 37 ss.: Deleantur verba «nec caeca ... valet », quia

miles ordinarius in plerisque casibus nequit iudicare de qualitate
morali iussionis concretae (1 Pater).

R. — Quando agitur de sceleribus oboedientia non excusat.

8 — Pag. 63, linn. 39 ss.: Loco « ante omnia ... quae » dicatur: « ante

omnia ... universa gens ac natio vel ethnicae minoritates exter-
minantur quae» (1 Pater).

R. — Admittitur, sed ponatur in singulari sic «minoritas ethnica».

9 — Pag. 63, lin. 39: Post «ratione quadam et methodo» addatur

« aut solo effectu », quia intentio minus mala actiones perversas
iustificare non valet (2 Patres).

R. — - Modus introducit novam quaestionem, quae hic discuti non
debet.

10 — Pag. 63, linn. 40 ss.: Scribatur simplicius: « quae tamquam
crimina horrenda vehementer condemnanda sunt» (3 Patres).
R. — Admittitur.

[ 126 ] 11 — Pag. 64, lin. 2: Post «resistere timescunt » addatur: « quod iam

necessarium erit tempore pacis, praevisa satis praeparatione talis
exterminationis » (2 Pattes).

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 583

R. — Textus satis completus est, haec praecisatio videtur esse super- [126]
flua; nec omnino recta; genocidium non necessario cum bello
connectitur.

12 — Pag. 63, lin. 10: Post verba «refrenandam conducant» addatur:

« Semper memores vero sint ista applicare difficillimum et iam
impossibile esse , quia lex belli per se ad victoriam solam quibus-
cumque mediis inhumanissimis quoque tendit » (2 Patres).

R. — Textus attendit ad ea quae iuris sunt.

13 — Pag. 64, linn. 10-14: De obiectione conscientiae: 45 Patres,

cum diversis rationibus quaerunt ut hae lineae deleantur. Rationes
eorum si colliguntur: 1) Quaestio perdifficilis est, nimis bre-
viter tangitur; 2) res est controversa, propterea non expedit de
hoc loqui; 3) res est nimis particularis; 4) non est Concilii pro-
videre de individuis; 5) non patet ex iure naturae; 6) in casu
defensionis patriae res adhuc magis dubia fit; 7) in hac materia
iudicium non pertinet ad singulos; 8) doctrina est contraria com-
muniori sententiae et sine probatione ponitur; 9) oboedientiam
civium destruit; 10) consequentiae funestissimae.

R. — Textus harum linearum secundum votum nonnullorum Patrum
redactum fuit ac post exitum positivum suffragii nec deleri nec
in sensum contrarium mutari potest.

14 — Ibid.: 20 Patres petunt ut indicetur in nomine principiorum

obiectivorum moralitatis catholicae obiectionem conscientiae
vindicari non posse, vel saltem, ut unus Pater notat, armorum
recusationem in casu necessitatis defensionis esse, vel esse posse,
obiective erroneam.

R. — Quando dicit « aequum videtur » textus nullum iudicium in
ordine moralitatis obiectivae profert de obiectione conscientiae.

De bello autem defensivo vel alio, in hoc casu distinctio non est
facienda.

15 — Ibid.: Unus Pater petit ut insistatur in officio quo omnes cives

adstringuntur oboediendi legibus ad bonum commune tuendum,
etiam cum sacrificio propriae opinionis.

R. — Obligatio obiectiva huius obedientiae in textu non negatur.

16 — 22 Patres petunt ut linn. 10-14 ponantur post verba: «merito [127]

habentur» in lin. 23, et quidem in hac forma: « Illi vero qui
personali ... recusant, coercitioni obnoxii esse non debent, dum-
modo aliam... acceptant».

584 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 127 ] Ratio: a) In Declaratione de libertate religiosa materia sem-
per exponitur in forma negativa: libertas seu immunitas a coer-
citione, quod prudentius videtur;

b) de ordinatione conditionum vitae obiectorum conscientiae
in documento conciliari non est explicitis verbis tractandum;

c) ut aliqui Patres specialiter notant, schema non potest ali-
quid dicere in favorem obiectionis conscientiae quin haec dicta
in reprobationem militum dici videantur, si nulla laus muneris
militaris fiat.

R. — Rationes b) et c) accipiuntur. Sed Commissio maluit solvere diffi-
cultatem motam minorem mutationem textus adhibendo. Con-
iunctio immediata rerum dictarum de militibus et de obiecto-
ribus conscientiae inconveniens videtur, utpote militibus offen-
siva, contra intentionem Modi. Cf. R. ad 25.

17 — 22 Patres petunt ut loco «formam servitii communitatis homi-

num » dicatur « aequivalentem formam serviendi defendendae
communitati hominum » .

R. — Hic modus dicendi non aptior et nimis restrictivus videtur. Pro-
ponitur ergo ut dicatur: «... aliam formam communitati homi-
num setviendi ... ».

18 — Unus Pater quaerit ut loco «aequum» dicatur «opportunum».

R. — Textus maneat. De aliqua aequitate humana potius quam de

opportunitate hic agitur.

19 — Unus Pater deplorat debilitationem textus praesentis in com-

paratione cum textu antecedente et proponit ut dicatur: « insuper
aequum videtur ut leges dignam conditionis ordinationem eorum
qui propter reverentiam erga vitam humanam vel ex sincero
fastidio vim exercendi militare servitium recusant, dum tamen
aliam formam servitii communitatis hominum acceptant». Ra-
tiones ex antiquissima traditione Ecclesiae sumuntur.

R. — Rationes sane considerandae sunt. Attamen situatio profunde
mutata est et quaestio obiectionis conscientiae unice ex his per-
antiquis fontibus solvi non potest. Nonnulli Patres petierunt
antea ut de motivis hic allatis mentio non fiat in textu.

[ 128 ] 20 — Duo Patres proponunt ut in lin. 10 loco verbi «videtur» scri-

batur: «est».

R. — Melius videtur rem tam affirmative non statuere.

Nota : Textus recognitus a Commissione sic se habet: « Insu-
per aequum videtur ut leges humaniter provideant pro casu

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 585

illorum qui ex motivo conscientiae arma adhibere recusant, dum [128]
tamen aliam formam serviendi communitati hominum acceptant » .

21 — Pag. 64, linn. 15-27 deleantur.

Ratio: Per hanc sectionem vis totius capitis inefficax evadit
(1 Pater). :

R. — Hoc esset contra normas. Hic non agitur de vi textus sed de
aequilibrio doctrinae.

22 — Pag. 64, linn. 15 ss.: Post «utique bellum... eradicatum» sic

mutetur textus: «Tamditi autem periculum belli aderit , quam -
diu auctoritas supranationalis vel mundialis competens, congruis
viribus munita defuerit exhaustisque, sicut dicuntur, omnibus
pacificae tractationis subsidiis, ius sic dictum legitimae defen-
sionis, si iam quo sensu f ruatur et adae quatio rei et vocis possi-
biliter exis tat, gubernia separ atim e communitate gentium sibi-
met erogaverint» (2 Patres).

R. — Textus propositus non bene intelligitur. Ius legitimae defensio-
nis non est ex se « sic dictum » ius, sed verum ius in circumstan-
tiis requisitis ut defensio legitima sit.

23 — Pag. 64, lin. 18: Loco «guberniis» scribatur « populis».

Ratio: Ius defensionis competit proprie populis et non guber-
niis (29 Patres).

R. — Maneat textus; gubernia repraesentant populum.

24 — Pag. 64, lin. 21: Post verba « graviter gerentes », transferatur

textus linn. 21-23 ad lin. 26.

Ratio: Linn. 23-26 magis ad civitatum rectores quam ad exer-
cituum duces pertinent (1 Pater).

R. — Accipitur, sed transferuntur etiam linn. 26-27. Vide redactionem
completam textus post resp. ad 31.

25 — Pag. 64, lin. 22: 34 Patres requirunt ut loco « suae gentis » scri-

batur «populorum». Ibid .: Unus Pater petit ut post verba «in
exercitu versantur » includatur « patriae amore necnon suae vitae
impendendae vocatione ducti».

Ratio: Ad evitandum ne mere mercenarii laudari videantur. [129]
Ibid.\ duo Patres quaerunt ut loco « merito » dicatur «bona
fide».

R. — Primus Modus accipitur; Secundus vero recipitur in hac forma:

«Qui vero, patriae servitio addicti, in exercitu versantur ... ».

Tertius autem Modus nunc aliter sonaret; proponitur ut dicatur:

586

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 129 ] «tanquam... ministros 1 sese habeant...». Et ut etiam animad-
versionibus Modi 16 satisfiat, hoc membrum phraseos adiun-
gatur: « et, dum hoc munere recte funguntur, vere ad pacem
stabiliendam conferunt ».

26 — Pag. 64, lin. 21: Post «salutem» addatur « non ruinam vero»

(2 Patres).

R. — Additio superflua videtur; idea iam includitur in verbo « sa-
lutem ».

27 — Unus Pater petit ut altera pars lin. 26, scii, «nec bello... etc. »

necnon lin. 27 post verbum «poterit», lin. 19, ponantur.
Ratio: Cohaerentia textus.

R. — Melius est aliquam parvam mutationem textus facere, dicendo:
« Partes adversas » loco « proeliantes ».

28 — 38 Patres volunt ut pag. 64, linn. 23-27 sic mutentur: «At res

militares gerere ut populi contra iniustas aggressiones defendan-
tur, a voluntate ... abest. Nec omnem artem bellicarum militarem
vel politicum ... facit, nec bello infeliciter aliquando inito ... etc. ».

Ratio: Ut evitetur obscuritas locutionis « artes bellicas exer-
cendi capacitas ».

Item tres Patres sequentem textum proponunt: « At aliud est
res militares gerere ut populi iuste defendantur, aliud alias natio-
nes subiugare velle. Nec potentia bellica omnem eiusdem mili-
tarem vel politicum usum legitimum facit».

R. — Ad primum Modum, providetur Modo sequenti. Ad secundum,
accipitur.

29 — Unus Pater petit ut lin. 24 dicatur: «... a voluntate alias natio-

nes subiugandi prorsus abesse debet».

Ratio: Ut exprimatur tum factum subiectivum cum obiectivum.
R. — Modus loquendi textus sufficiens videtur.

[130] 30 — Duo Patres proponunt ut post « abest », lin. 24, addatur: « ad

vim supranationalem aut mundialem quidem constituendam
promptius prodesse debet » .

Ratio: Ut textus magis positive loquatur.

R. — Haec idea infra in n. 86 proponitur.

31 — Unus Pater proponit ut dicatur: «At res militares gerere...
prorsus abest, nec omnes artium bellicarum..., nec bello infeli-
citer aliquando exorto, eo ipso... licita reddit».

R. — Accipitur prima pars Modi, scii, «exorto» loco «inito», in hac

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

587

forma: « nec, bello infeliciter iam exorto, omnia inter partes [130]
adversas licita fiunt».

32 — Pag. 64, lin. 27: Post «licita fiunt», addatur: «E contrario
praesumptio iuris, hic quidem publici internationalis , confirmata
autem per organis ationem internationalem nunc vigentem est-,
nullus iudex in propria causa » (2 Patres).

Item alius Pater proponit ut addatur: «At bellum cum sit
gravissimum damnum, etiam defensivum, gravissime tenentur
nationes auctoritatem internationalem supremam instituere eique
oboedire ut bellum, etiam defensivum, tollatur ».

Item tres Patres volunt ut in eodem loco textus sequens ad-
datur: « Attamen, si armis resistere licet cuilibet aggressioni
armis susceptae, iam nequit propugnari ut agnoscatur ius nega-
tum aut violatum. Malum est quodlibet aggressivum bellum,
etiam limitatum; insuper in seipso gerit periculum ne extendatur
ad amplas regiones, vel interdum ad mundum universum, atque
cito bellum totale deveniat quod homines hodierni ferre recu-
sant ».

Alius Pater quaerit ut adiungatur principium generale quoad
usum armorum secundum textum etiam priori anteriorem: « Usus
armorum, quorum effectus omnino aestimari nequeunt ac prop-
ter e a ab homine rationabiliter temperari non possunt vel ipsam
speciem humanam in sua constitutione physica aut biologica ir-
reparabiliter laedunt, excedit omnem ius tam proportionem ac
proinde mor aliter cohonestari nequit ».

R. — Ad primum et secundum Modum: Idea, aliis verbis, in n. 86
proponitur; insuper auctoritas suprema internationalis est adhuc
in fieri. Ad tertium Modum: hoc ex principiis hic et in numero
sequenti deduci posse videtur; textus autem longis additioni-
bus ulterius onerari non potest. Ad quartum Modum: de hoc
aliquo modo providetur in numero sequenti, in praesenti autem
loco hoc incisum textum oneraret.

AD NUM. 84 (nunc 80). [131]

1 — Deleatur n. 84 et redeatur ad textum anteriorem (in n. 98).

R. — Hoc esset contra normas.

2 — Pag. 64, linn. 28-39, hae sententiae modificentur tum secun-

dum tenorem textus originalis lingua italica exarati, qui confor-
mis est sensui linn. 17-19 n. 83 tum secundum dicta S. P.

588 ACTA CONC. VATICANI II ^- PERIODUS IV

[^1] Pauli VI, tum secundum statum hodiernum armorum scientifi-

corum.

Ratio: In mundo hodierno bellum omnino necessarium est
atque aptum ad violata quorundam populorum sarcienda; sen-
tentiae contradicunt linn. 17-19 n. 83; quaedam arma scien-
tifica scopum praecisum et determinatum destructionis habent.
Absonum est Concilium asserere quod falsum est (174 Patres).

R. — — Intentio Modi pro posse accipitur intra limites normarum. Cum
autem propositiones concretae desint in hoc Modo, textus ex
aliis Modis propositis huic intentioni satisfacere nititur. Ad ra-
;■ tiones allatas autem: 1) Sententia Encycl. Pacem in terris non
contradicit principio legitimae defensionis; aliud dicit. Insuper
textus latinus est textus officialis. Omnia ergo ex contextu intel-
. ligi possunt, cum veritas rerum dictarum in numero praecedenti
non tollatur in sequenti et cum nunc agatur de. actionibus belli
totalis quae evidenter limites legitimae defensionis longe exce-
dunt. 2) Alia sententia incriminata, quae accipit verba S. P.
Pii XII, nullo modo dicit quod omnia arma scientifica destruc-
tiones << indiscriminatas » efficiunt; dicit quod sunt aliqua talia
arma quae ingentes indiscriminatasque destructiones afficere pos-
sunt, quod patenter verum est; insuper commemorandum est
quod textus non respicit ad media technica belli qua talia, sed
ad actiones humanas quae committi possunt, talibus mediis adhi-
bitis. .

3 — Ibid. unus Pater vult ut modificetur paragraphus ita ut ius legi-
timum se defendendi armis etiam scientificis rite teneatur.

R. — - Vide resp. ad Modum praeced. . :

4 — Ibid. alius pater dicit quod praecisius distinguendum est inter
quaestionem belli totalis et iuris defensionis licito vel illicito
usu armorum scientificorum.

R. — ^ Hic non agitur tantum de deploratione belli totalis, sed de re-
probatione expressa aliquarum actionum bellicarum quas bel-
lum totale possibiles effecit. De reliquis, vide resp. ad 2.

[132] 5 — Ibid. alius Pater petit ut adiungatur illud principium generale

quoad usum armorum, de quo iam in Modo ultimo numeri prae-
cedentis agebatur (4 Modus n. 32 in n. 83).

R. — De hoc providetur per verbum « indiscriminatim » et novam
redactionem secundae sententiae praesentis numeri. Explicitatio
totius incisi textum inutiliter oneraret. Vide doctrinam recen-
tium Romanorum Pontificum.

589

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

6 — Pag. 64, lin. 29, deleatur sententia: «Bellica enim... licitum [ 132 ]

Ratio: Idem melius dicitur postea, pag. 65, lirin. 3-6 (1 Pa-

' ter). Item, deleantur verba « quod nulla ratione licitum est».

Ratio: Verba praecedentia nimis vaga sunt; quaeri licet an
in extremis, aliis servatis iustae defensionis regulis, talis actio
omni in casu illicita sit (22 Patres).

R. — Accipitur et sententia modificatur ex sequentibus Modis. De
quaestione autem mota in fine rationis praecedentis, textus ante-
rior non intendebat explicite aliquid statuere (cf. Relatio huius
numeri pag. 81, nota c), nec praesens intendit; vide etiam infra,
resp. ad II. Modus insuper non sufficienter attendere videtur ad
vocem « indiscriminatasque » cf. R. ad Modum 5. ,

7 — Pag. 64, lin. 31* scribatur : « destructiones quae limites legiti-

mae defensionis longe excedunt quas potius pura ac simplex ...
etc. » (39 Patres). ■ A

R. — Accipitur hoc modo: «... ingentes indiscriminatasque inferre
possunt destructiones quae proinde limites legitimae defensio-
nis longe excedunt». /

8 — Pag. 64, linn. 37-39, deleatur tota propositio (27 Patres).

Ratio; Sententia falsa, sicuti iacet; contradicit n. 83, linn. 17-19.

R. — Votum Patrum a Commissione admittitur, in coniunctione cum
voto Modi 2, ita ut haec sententia tantummodo in aliqua nota
expresse inveniatur. Attamen rationes in praesenti Modo allatae
non possunt admitti; vide resp. ad 2. : -

9 — Ibid. 36 Patres petunt ut propositio transferatur ad initium n. 86.

Item tres Patres proponunt ut transferatur ad n. 86, pag. 66,
lin. 34, post verba «... promovenda sunt» et ut post «sar-
cienda » addatur: « controversiae quae forte inter populos existant
vel oriantur methodis pacificis semper perficiendis , iuridicis et
politicis , dirimendae sunt ». : , ;:rr . ; -

Ratio; Ut vitentur difficultates interpretationis. Item duo [ 133 ]
Patres proponunt ut transferatur pag. 64, lin. 41, post verbum
«instituamus», et ut loco « quae vi atomica gloriatur » dicatur
«quae admirabili scientiarum incremento gloriatur».

R. — Vide resp. ad 8. Commissio 'aestimavit solutionem citationis
factae in nota meliorem esse. Ad 3 Modum: vide responsum ad
sequentem Modum, inquantum de modificatione verborum citato-
rum agitur, i

590

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 133 ] 10 — Ibid. dicatur «quare praesertim aetate hac nostra, quae vi ato-

mica gloriatur, alienum est a ratione bellum totale aptum esse
ad... etc. » (1 Pater). Item, inseratur verbum «huiusmodi» post
verbum «bellum» (1 Pater). Item, scribatur « semper magis
alienum fit a ratione... etc. ».

R. — Sententia iam amplius non invenitur in ipso textu. Mutationes
propositae correspondebant plus minusve intentioni textus.
Attamen maximae opportunitatis videtur, ut si citatio fiat, verba
ad verba fiat, ne apud lectores Concilium in periculum suspicionis
incidat quasi alterationem proponat verborum S. Pontificis.

11 — Ibid. post «...iura sarcienda» addatur: «intacto manente iure

defensionis , inquantum legitimum est» (1 Pater). Duo Patres
petunt ut addatur: «Quo citius se convertere debet humanum
genus, cuius membra responsabilia sumus, ad rationem recupe-
randam si vivere velit».

R. — Additiones sunt inutiles, cum sententia iam non amplius inve-
niatur in textu.

12 — Ibid. hoc modo loquendum etiam est de morali tate necessariae

defensionis in connexione cum armis atomicis; casus de actione
mere et necessarie defensiva considerandus est (1 Pater). Item
quaestio proponitur: Quid autem de mera et necessaria defen-
sione? Cur textus non clare de hoc casu loquitur, et quidem loco
citato et in connexione cum armis atomicis? (20 Patres).

R. — — In contextu aliquo modo providetur quaesitis. Insuper: de mora-
litate defensionis in genere, vide n. 83; in specie : textus non in-
tendit nisi condemnationem ingentium indiscriminatorumque
destructionum aliquibus actionibus bellicis patratorum. Particu-
liora relinquuntur discussioni theologorum.

13 — - Pag. 64, lin. 42, post verbum «consiliis» addatur: «immo et

huius Concilii» (2 Patres).

R. — Haec additio parum opportuna videtur.

[ 134 ] 14 — Pag. 65, linn. 3-6 deleantur.

Ratio: affirmatio nimis radicalis (1 Pater). Item, possunt omitti
(1 Pater).

R, — Textus iam a maioritate approbatus maximique momenti, deleri
non potest.

15 — Ibid. mutentur verba «est crimen contra Deum... damnandum
est », et dicatur: « Omnis actio bellica quae indiscriminatim

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 591

et per se tendit... amplarum regionum ut valde inhonesta repro- [134]
banda est». ■ \

Ratio: Textus, nimis fortiter, plus dicit quam enuntiaverunt
recentiores S. Pontifices. Insuper in documentis Concilii Vati-
cani II usus verborum « damnatio », « damnat », etc. consulto
reservatus est pro erroribus et haeresibus exclusive (1 Pater).

Alius Pater petit ut loco «crimen contra Deum... etc.» scriba-
tur « crimen contra novam legem Christi et ipsum hominem quod
firmiter reprobandum est».

Ratio: Bellum totale ab ipso Deo in Vetere Testamento impe-
ratur; ergo textus Deum inculparet.

R. — Ad primum Modum: Substitutio verbi « damnandum » interpre-
taretur ut mutatio substantialis sensus; in praesenti textu verbum
« damnandum » adhibetur qualiter intelligitur ab hominibus ad
quos textus dirigitur. In hac acceptione verbum « damnandum »
huius declarationis semper receptum fuit in anterioribus redactio-
nibus. Modus admitti non potest. Ad secundum: neque potest
admitti. Vide quid dicatur a traditione catholica de quibusdam
actionibus imperatis a Deo in Vetere Testamento, e. g. in casu
Osee prophetae; vide etiam responsum ad primum Modum pro
usu verbi «reprobandum» in hac declaratione.

16 — Unus Pater petit ut illae lineae reformentur ut non tam absolute

damnetur casus legitimae defensionis, quod non esset iustum et
aequum.

R. — Casus defensionis vere legitimae ullo modo includitur in hac
condemnatione, nec ullo modo actiones pertinentes ad legitimam
defensionem. Ad hoc clarificandum nova redactio secundae sen-
tentiae huius numeri facta est.

17 - — Unus Pater aestimat vocem «fere» impraecisam esse, ac non

concordare cum declaratione formali; declaratio proinde refor-
metur.

R. — Accipitur, hoc modo: « Omnis actio bellica quae in urbium inte- [135]
grarum vel amplarum regionum cum earum incolis destructionem
indiscriminatim tendit est crimen... etc.».

18 — Ibid. lin. 4, verbum «indiscriminatim», cum maximi momenti

sit, sublineari oportet in textu definitivo (22 Patres).

R. — Idea bona est. Attamen: a) momentum verbi « indiscriminatim »
ex lineis anterioribus (2 sententia) patet, b) non est consuetudo
in textu definitivo.

20 — Pag. 65, lin. 7, loco «societatibus» scribatur «eis».

Ratio: vox « societas » non habet communiter sensum quem
textus hic intendit (24 Patres).

R. — Admittitur, in hac forma: «illis, qui... etc. ».

21— — Pag. 65, lin. 11, post verba «unquam eveniat» addatur: «se-
cundum sollemne votum Pauli VI, nunquam denuo bellum,
episcopi... etc.» (1 Pater).

R. — Textus allocutionis S. Pontif. Pauli VI iam in actis Concilii

• , invenitur. •

22 — Pag. 65, lin. 14, post «perpendant», addatur: « et decisiones
- consequenter indagant » (2 Patres).

R. — Additio videtur inutilem explicitationem facere rerum quae
iam in textu includuntur.

AD NUM. 85 (nunc 81).

1 — De armis scientificis ita fiat sermo, ut omnibus indiscrimina-
tim interdicantur, ne cum aliquae nationes illa praeparent et
habeant, ceterae exarmatae maneant et ideo non aptae sint ad
seipsas defendendas. Porro quaeri potest pertinetne ad Con-
cilium has. quaestiones pertractare? (1 Pater).

R. — Textus non intendit arma scientifica indiscriminatim interdicere,
sed cursum ad arma apparanda prout nunc habetur reprobare,
quod recte videtur ad Concilium pertinere.

[136] 2 — Firmis his in n. dictis, addatur quod Concilium agnoscit situa-

tionem complexam et concretam in qua sese inveniunt auctorita-
tes publicae, nec intendit imponere, graviter onerata eorum con-
scientia, obligationem destructionis unilateralis armorum atomi-
corum. Alius Pater petit ut modificetur paragraphus ne textus
nationes quae iure studiis nuclearibus se incumbunt armaque
scientifica iure possident, indiscriminatim damnare videatur (2
Patres).

R. — Textus nullo modo intendit obligationem imponere destructio-
nis unilateralis armorum atomicorum. Ad hoc melius patefa-
ciendum aliqua modificatio textus n. 86 introducta est, in ulti-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

593

ma sententia primae alineae. Textus loquitur de cursu ad arma [136]
apparanda tamquam communi plaga nationum. Nec ullo modo
loquitur de investigationibus scientificis ut damnabilibus. De
situatione concreta et complexa in seq. n. agitur.

3 - — Pag. 65, linn. 20-39, delendae sunt, atque earum loco omnes

gentes exhortandae sunt ut sincera colloquia ineant ad conven-
tum pangendum quo arma nuclearia diminuantur et regantur.

Ratio: Attribuitur quibusdam nationibus occidentalibus « stra-
tegia» quam revera non tenent; continent asserta erronea quae
inimicis libertatis proderunt; doctrina Concilii non debet prae-
bere ansam qua gubernia atheistica abutantur; schema possessio-
nem armorum scientificorum modo mere negativo et indiscri-
minato damnare non debet (24 Patres).

R. - — Deletio ac substitutio fierent contra normas; cum insuper propo-
sitio concreta desit secundum alios Modos modificatio textus
providetur, ad satisfaciendum rationibus hic allatis, prout legiti-
mis ac validis.

4 — Ibid.: Haec dicta recognoscantur ne Sancta Ecclesia ullam natio-

nem impugnare videatur, sive ditiorem, sive revolutionarem,
sive ex Occidente sive ex Oriente. Purgentur ne suggerere vi-
deantur indagationes scientificas, sive in vi atomica et nucleari,
sive in telis aereis construendis, necessario esse inhonestas.

Ratio: Hoc modo attribuitur quibusdam nationibus « strate-
gia» quam revera non habent; schema possessionem armorum
scientificorum modo mere negativo et indiscriminato damnare
non debet, sed potius aliquam optionem dare; haec exhortatio
ita proferenda ut pariter ad omnes nationes dirigatur (160
Patres).

R. — Intentio Modi accipitur. Cum autem nulla propositio concreta
fiat, ex aliis Modis propositis rationibus hic allatis pro posse
satisfacere intenditur.

5 — Pag. 65, lin. 23, additur: «habent nationes ius sese defendendi [137]

et paratas esse se defendendi ».

R. — Hoc iam dictum est in n. 83. Quae dicta fuerunt in illo n. ma-
nent vera pro numeris sequentibus.

6 — Ibid., addatur: « quae opinio tamen valde disputatur et scienti-

f cis ac sapientibus contestatur».

Ratio: Ut Concilium non videatur facere suam opinionem ibi
expressam (2 Patres).

594

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[137] R. _ Additio inutilis; textus praedictam opinionem nullo modo Con-

cilio attribuit.

7 — Pag. 65, lin. 24, dicatur: «persuasum habent homines ... » lo-

co «Christiani».

Ratio: Ne offendamus homines bonae voluntatis (2 Patres).
R. — Accipitur.

8 — Pag. 65, lin. 24, post « quidquid sit de illa strategia » inseratur:

« quae tamen si ex intentione oritur bellum etiam defensivum
indiscriminatim gerendi , pro certo illicita est » .

Ratio: Ne videatur Concilium pravas intentiones exculpare
(1 Pater).

R. — Patet iam sufficienter in textu quod Concilium non intendit pra-
vis intentionibus indulgere.

9 — Pag. 65, lin. 26, loco verbi «tuendam», ponere «servandam ».

Ratio: Pro aliquo tempore transitorio omnino via apta esse
potest ad pacem tuendam (24 Patres).

R. — Accipitur. De ratione autem dubitatur, saltem de verbo « om-
nino». Sed dicatur: «... non securam esse viam ad pacem fir-
miter servandam ».

10 — Pag. 65, lin. 28, loco verbi «aggravantur» ponatur «aggravari

possunt».

Ratio: Rectius videtur expressum (1 Pater).

R. — Accipitur, in hac forma: aggravari minantur.

11 — Ibid., loco «potius paulatim aggravantur» ponatur «multo

magis aggravantur».

Ratio: Quo maiora instrumenta mortis eo graviora et proxima
pericula (2 Patres).

R. — Sufficit textus.

[138] 12 — Pag. 65, lin. 29, verba «id quod pacem vocant acquirendi...»

mutentur in «... ponendi obstacula ad bellum ... ».

Ratio: « id quod pacem vocant » sensum despectivum aliqua-
tenus habet. Vitetur (1 Pater).

R. — Haec pars textus mutatur ex aliis Modis propositis.

13 — Pag. 65, linn. 24-26: Tres Patres dicunt quod patet ex historia
nationum « aequilibrium », de quo in textu, saepe ad pacem
contulisse; exinde petunt ut totum alinea reficiatur; potius re-
deatur ad textum anteriorem.

R. — Hoc non denegatur in textu, sed ad hoc melius innuendum
prout verum videri possit, Modus aptus (scii. 9) acceptus est. Sed

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

595

hoc non sufficiens videtur ut totum alinea reficiatur. Redire ad [ 138 ]
textum anteriorem esset contra normas.

14 — Pag. 65, linn. 28-29: Aliter dicatur: textus ergo loquatur sub

forma tantum possibilitatis (20 Patres).

R. — Provisum est in n. 9.

15 — Pag. 65, linn. 28-33 deleantur (42 Patres) vel mitigentur (8 ex

illis 42 Patribus).

Ratio: Aptae sunt quae offendunt quasdam nationes, nec ne-
cessariae, nec undequaque verae. Eliminentur verba « ditiores et
potentiores» et dicatur «aliae et aliae» (3 Patres).

R. — Provisum est, mitigando redactionem secundum primum Modum
propositum in 17.

16 — Ibid.: Modificentur, ut coram mundo abstineatur a iudiciis

quae nullo modo probantur nec probari possunt.

Ratio: Concilii enim est principia et consilia semper et ubi-
que valida denuntiare (150 Patres).

R. — Pro posse, respiciendo ad normas, modificatio facta est in textu
recognito, secundum propositionem positivam primi Modi 17.

17 — Ibid.: Loco huius incisi, post «aggravantur» scribatur: «Dum

in armis semper novis perabundantes nationum divitiae erogan-
tur tot populis indigentibus adiutrix opera sufficiens iam non
praebetur. Potius quam dissentiones inter populos vere ac fun-
ditus sanentur, iisdem aliae mundi partes inficiuntur. Novae
viae... etc. ».

Ratio: Textus minus offensivus (4 Patres).

Item dicatur: Ditiores et potentiores nationes nimis de defen- [139]
sione praeoccupatae sunt, cum pax magis pendeat de meliore di-
stributione divitiarum de qua utique praeoccupatae sunt, sed
( forsitan ) cum aliqua timiditate, quam de armorum accumula-
tione» (1 Pater).

Item alius Pater proponit: « Rebus sic stantibus coetus inter -
nationales adlaborent, ut tandem omnes nationes consentiant
in communi nisu quo unaquaeque natio superabundantes divi-
tias, quas ad apparanda arma funestissima erogare non dubi-
tavit, populis indigentibus adiutrici opera impendet », omit-
tendo phrasim: «Potius quam... inficiunt».

R. — Ad a) Accipitur, in hac forma: « Dum in arma semper nova
apparanda perabundantes divitiae erogantur, tot miseriis hodier-
nis mundi universi remedium sufficiens praeberi non potest...

PERIODUS IV

596 ACTA CONC. VATICANI II -

[ 139 ] etc. » (ne fiat mentio de «populis indigentibus», quae mentio

nunc despectiva videretur).

Ad b ) et c), alio modo providetur.

18 — Pag. 65, lin. 31, proponitur insertio alicuius textus (in lingua

anglica) ad sublineandum factum quod etiam in nationibus pro-
gredientibus multae divitiae erogantur ad arma apparanda, et
etiam quod in aliquibus casibus situatio peior fit quam in natio-
nibus iam progressis.

Ratio: Vitandum est ne, tacendo de hoc, schema videatur ap-
probare nationes progredientes quae suo modo « cursum ad ar-
ma apparanda» participant (18 Patres).

R. — Non accipitur: In textu modificato hoc offensivum fieret aliqui-
bus nationibus.

19 — Pag. 65, lin. 37, deleatur «ac pauperes intolerabiliter laedere».

Ratio: Duplicatio cum linea 30 eiusdem paginae; minuit vim
condemnationis quia cursus ad arma est malum in se, expensis
non consideratis (2 Patres).

R. — Melius videtur hanc deletionem non accipere, cum textus an-
terior mutatus fuerit. Laesio pauperum non unice ex nimiis opi-
bus in cursu ad arma apparanda expensis oritur.

20 — - Pag. 66, lin. 3, loco « nescimus » ponatur « valde nimis scimus ».

Ratio: Exempla nos docere debuerunt (2 Patres).

Ibid.: Finis mutetur: « ...renuerimus, mala imminent ia maio-
ra erunt quam quis excogitari possit » (1 Pater).

Post verbum « liberemus » vel post verbum « nescimus », ad-
datur: «quod de jacto non jieri potest nisi bellica instrumenta
[ 140 ] per idemque tempus minuantur , ut tandem ad congruentem ab

armis discessum omnes ex condicto deveniant, mutua efficacique
cautione adhibita».

Ratio: Haec verba e Vacem in terris excerpta resumunt quae
constanter a SS. Pontificibus edocta sunt et sola possunt impedire
quin unilateralem ab armis discessum ad politicos scopos inter-
pretentur.

R. — Ad a) emphasis inutilis.

Ad b) clausula textus melior videtur.

Ad c) hoc ad n. sequentem pertinere videtur et ibi provi-
debitur in fine primae alineae linn. 13-16, pag. 66, in hac forma:
Cum pax e mutua gentium confidentia nasci oporteat potius quam
ab armorum terrore nationibus imponi, omnibus adlaborandum

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

597

est ut cursus ad arma apparanda finem tandem habeat , ut dimi- [ 140 ]
nutio armorum re incipiat, non unilat er aliter quidem sed pari
passu ex condicto progrediatur, veris efiicacibusque cautioni-
bus munita». Citatio Encycl. Vacem in terris in nota ponitur.

AD NUM. 86 (nunc 82).

1 - — Pag. 66, lin. 5, ita incipiat: «Aetate hac nostra, quae vi atomica

gloriatur abiendum (pauci: alienum) est a ratione, bellum iam
aptum esse ad violata iura sarcienda. Enitendum potius nobis
est ut viribus ... ».

Ratio: Phrasis haec desumpta ex Enc. Vacem in terris hoc
loco multo aptius et sine periculo falsi intellectus et abusus
ponitur (31 Patres).

R. — Vide N. 84 ad 8.

2 — Pag. 66, lin. 6, loco «consentientibus nationibus» dicatur

«consentientibus omnibus nationibus».

Ratio: si non omnes nationes consentient impossibile est vi-
tare bella (1 Pater).

R. — Consensus omnium haberi non potest; quasi-unanimitas sufficit
ad propositum.

3 — Pag. 66, lin. 7, loco «quod sane requirit» dicatur «quod pro-

babiliter requirit » .

Ratio: Probabile est auctoritatem universalem meliorem viam
esse ad bellum vitandum, sed probatum non est.

R. — Est sensus doctrinae Summorum Pontificum, verbumque « sa-
ne » ad hoc adhibetur.

4 — Pag. 66, lin. 17, loco «cogamur» dicatur « inveniamur ». [ 141 ]

Ratio: est quaestio humanae voluntatis, non caecae necessi-
tatis (2 Patres).

R, - — Idea accipitur et textus mutatur: « Interea non parvipenden-
da sunt ... ».

5 — Pag. 66, lin. 8: «auctoritas universalis»: adiungatur, ut illa

auctoritas iuste agat et non unilateraliter, quod est magni mo-
menti. Omnes sciunt quod praepotentiae etiam in coetibus in-
ternationalibus habentur (1 Pater).

R. — Explicite loquitur textus de necessitate observandi iustitiam,
quae contraria est unilaterali praepotentiae.

598

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 141 ] 6 — Pag. 66, lin. 19, loco «qui licet» dicatur « qui, inter quotidie

ingentes suorum supremorum munerum onerosas curas ».

Ratio: Prius istud est officium publicum (3 Patres).

R. — Textus clarior esse videtur. Idea autem accipitur et exprimi-
tur: a) per suppressionem verborum «licet cotidie» linn. 19-20,
b) per translationem incisi lin. 21 post verbum «onerati» in
lin. 19, verbo «autem» adhibito.

7 — Pag. 66, lin. 23, post «Deum autem enixe rogare oportet»,

addatur: «eosque quam efficacius iuvare, ut illis vis detur».

Ratio: Actio enim orationem comitetur (1 Pater).

R. — De cooperatione humana satis constat.

8 — Pag. 66, lin. 25, loco «exiget» dicatur « exigit » (1 Pater).

R. — Textus maneat ut res hic non tam imperative dicantur.

9 — Pag. 66, lin. 39, deleatur « nimii ».

Ratio: vox « nimii » immerito debilitat textum, quia ho-
stilitas, contemptus et diffidentiae sensus simpliciter est re-
probandus (1 Pater).

R. — Accipitur.

10 — Pag. 66, lin. 43, post verbum «praesertim» addatur «puero-
rum et ».

Ratio: quia persaepe media communicationis, cinema, epheme-
rides pueros pessime in hac re instruunt. Nimis indulgent re-
bus bellicis et violentis (2 Patres).

R. — Hoc iam subintelligitur: « iuvenes », idest sine exclusione pue-
rorum.

[ 142 ] 11 — Pag. 67, lin. 2, post «novos» addatur «sincerosque pacifi-

cos que » .

Ratio: quia communistae loquuntur de pace sine fine, sed
bella volunt et promovent (1 Pater).

R. — Textus maneat ne vis expressiva adhuc minuatur.

13 — Pag. 67, linn. 8-10, scribatur: «quae, quamvis scientia mira-
bili praedita, in gravi discrimine versatur ne omnes suos valo-
res vitamque ipsam destruant ».

Ratio: ut evitetur illa locutio sensum christianum omnino
offendentem «horrendam mortis pacem» (1 Pater).

R. — Sensus textus facilis intellectu est: non agitur de morte chri-
stiana, sed de morte secundum opinionem publicam et commu-
nem hominum.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

599

14 — Pag. 67, lin. 10, loco «horrendam mortis» «pacem mortis hor- [142]

rendae ».

Ratio: Pax enim mortis nunquam horrenda esse debet chri-
stiano. Pax horrenda non est, mors horrenda est (3 Patres).

R. — Vide responsionem supra.

15 — - Pag. 67, lin. 10, loco «in qua... experiatur» dicatur «in qua

non aliud quam mortem experiatur ».

Ratio: pax mortis, ut conceptus christianus, nullo modo hor-
renda est (1 Pater).

R. — Ratio allata certissime vera est; sed videas responsionem ad
Modum 13.

16 — Pag. 67, linn. 9-10: phrasis «in qua... experiatur» omittatur

vel dicatur: « in qua humanum genus in destructionem quasi
universalem se insano gestu detrudat».

Ratio: Textus uti iacet nimis rhetorice sonat, nec modo chri-
stiano de morte loquitur (5 Patres).

R. — Vide etiam responsionem ad Modum 13.

17 — Pag. 67, linn. 11-14, loco «firmissime... dies salutis» dicatur:

« confidit quod Deus velit benedicere sincera conamina fami-
liae humanae ad fructum pacis undique adlab or antis ».

Ratio: mentio facienda etiam de conaminibus hominum; tex-
tus citatus minus ad rem. Hoc textu finis paragraphi fit sat
debilis (1 Pater).

R. — Mutatio cordis maximum ac perdifficile conamen est in condi-
tione humana.

18 — Pag. 66, linn. 14-15, scribatur: «in mutua gentium confidentia [ 143 ]

innixa ».

Ratio: Propter latinitatem (1 Pater).

R. — Textus hic, claritatis causa, nunc paululum aliter sonat.

AD NUM. 87 (nunc 83).

1 — Addendus est textus: « Ecclesia catholica magni facit iustas
aspirationes nationum ad earum legitimam independentiam, nul-
lo modo favens sic dictis imperialismis qui suis propriis inter esse
alios populos subdunt, atque aestimat moderatum principium
nationalitatis unum esse e mediis aptis ad pacem ac aequilibrium
inter populos stabiliendum et conservandum» (1 Pater).

R. — Non est locus hic tractandi de aliqua quaestione tam complicata,
lura vero minoritatum pertinent ad aliud caput.

600

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 143 ] 2 — Pag. 67, lin. 19, loco «necnon ex retardatis remediis neces-

sario apponendis » scribatur « necnon ex necessariis remediis
retardatis » ( 1 Pater).

R. — Admittitur.

3 — Pag. 67, lin. 20, post «oriuntur» addatur «vel ex cupiditate

proprias ideologias aliis nationibus imponendi» (1 Pater).

R. — Iam alio loco dicitur.

4 — Pag. 67, linn. 22-24 expungatur et scribatur « aliisque egoisti-

cis passionibus. Quapropter ad haec mala vincenda vel praeve-
nienda, et ad eff renatas violentias coercendas omnino necessa-
rium est ut melius et firmius cooperentur ».

Ratio: quia deest cohaerentia (1 Pater).

R. - — Non videtur necessaria mutatio.

5 — Pag. 67, lin. 22, post « egoisticis passionibus » addatur: « mera

existentia quoque armorum in tentationem inducit eisdem utendi
et abutendi» (2 Patres).

R. — Quoad usum armorum videatur sectio praecedens.

6 — Pag. 67, lin. 29 post « promoveant » addatur «atque etiam in-

stituatur educatio sensus civilis mundialis» (2 Patres).

R. — Est contra rationem huius numeri.

[ 144 ] 7 — Pag. 67, lin. 29 post ultimum verbum paragraphi addatur: « ut

populorum necessitudines ad normas veritatis, iustitiae, charita-
tis et libertatis componi queant» (1 Pater).

R. — Iste textus in alio loco habetur.

AD NUM. 88 (nunc 84).

1 — Pag. 67, lin. 34 post verba «constituere ordinem» addatur

« etiam publica quadam generali auctoritate moderatum » ( 1
Pater).

R. — Cum verbis generalioribus idem exprimitur, est additio super-
flua.

2 — Pag. 67, linn. 35-36 deleantur verba «praesertim... adhuc pa-

tiuntur» alius autem requirit ut addatur post «praesertim rela-
te», «ad nationes ubi personae humanae iura fundamentalia
impune neglecta atque -conculcata sunt et» (1 Pater).

R. — De iuribus fundamentalibus humanis agitur in I Parte sche-
matis.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

601

3 — Pag. 68, lin. 11, post verba «quacumque forma praecavenda» [144]

addatur: «itaque numerosae consociationes internationales , ex
initiativa libera civium ortae , pro iustitiae progressu et pacis
promotione, in variis campis fructuose operant. In omnibus ... »

(2 Patres).

R. — Reiicitur, quia in hoc numero agitur de cooperatione gubernio-
rum, seu Statuum.

4 — Pag. 68, linn. 13-14 requiritur ut scribatur « intensiora fiant

ad pacem firmandam et ad ingentem miseriam sublevandam »
alius proponit ut addatur post miseriam sublevandam « conver-
tendo gradualiter copias ex armis reiectis in unaquaque natione,
ad vitam pauperum promovendam » (2 Patres).

R. — a) additio videtur esse superflua;

b ) de usu armorum videatur sectio I.

AD NUM. 89 (nunc 85).

1 — Pag. 68, lin. 23, loco «autem requiritur» ponatur «autem

quandoque requiritur » .

Ratio: propositio non valet de nationibus progressis (23 Pa-
tres).

2 — Pag. 68, lin. 26 dicatur loco «regulae» «consuetudines» et [145]

loco «in mundo» dicatur « inter nationes» (31 Patres).

R. — Quoad 1 accipitur, quoad 2 reiicitur quia commercium mun-
diale plus est quam commercium inter nationes.

3 — Pag. 68, lin. 30: Addatur haec sententia: «Concilium ex

imo corde agnoscit atque commendat ingens auxilium a quibus-
dam nationibus iam praestitum in favorem sive illarum quae
propter bellum depopulatae sunt vel ad egestatem redactae».

Ratio: Ut veritati et aequitatis testimonium praebeatur (56
Patres).

R. — Hoc aliis verbis et melius exprimitur in n. 88 quando dicitur:
«gaudet Ecclesia de spiritu verae fraternitatis...».

4 — Pag. 68, lin. 30: Post verbum « honestate » addatur «gratitu-

dine » (4 Patres).

R. — Agitur de obligatione iustitiae et non solummodo de aliquo dono.

5 — Pag. 68, linn. 30 ss.: Aliquid addatur de creatrice initiativa pri-
vata quae progressum movet et innuatur quod aequalitas per-
fecta relate ad divitias sit chimerica visio (2 Patres).

— Etsi idea est bona, non videtur tamen opportuna additio.

602

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[ 145 ] 6 — Pag. 68, linn. 31-34: A) Unus Pater requirit ut scribatur: «Ad

verum ordinem... instaurandum curandum est ne auxilia prae-
stita dominentur a nimiis lucrorum studiis , ambitioni.? natio-
nal ibus, appeti tu dominationis politicae, calculi s ordinis milita-
ristici necnon a machinationi bus ad ideologias propagandas et
imponendas». B) Alius autem requirit ut linn. 31-38 expun-
gantur, quia plura contradictoria dicunt.

R. — A) Reiicitur quia Modus mutat sensum textus.

B) Contra normas.

7 — Pag. 68, lin. 38: Post «gerendum» addatur «spiritu iustitiae
distributivae promptos se praebeant» (1 Pater).

R. — Nimiae distinctiones evitandae sunt.

AD NUM. 90 (nunc 86).

[ 146 ]

1 — Numerus 90 reducatur, ad litteram d ), pag. 69, lin. 28.

Ratio: Quia reliqua nimis casuistice sonant (2 Patres).

R. — Est contra normas.

2 — Pag. 68, lin. 39: Textus sic incipiat: « Pro hac cooperatione

hae normae opportunae videntur : a)...» (1 Pater).

R. — Admittitur hoc modo: « Pro hac cooperatione sequentes normae
opportunae videntur-, a ) ... ».

3 — Pag. 69, lin. 7: Addatur post «gravissimum»: «fraternitatis et

humanae solidarietatis » (1 Pater).

R. — Sunt expressiones ambiguae; hic agitur de officio iustitiae.

4 — Pag. 69, lin. 15: Addatur « incrementum productionis bonorum »

(1 Pater).

R. — Textus schematis largius patet, propterea Modus superfluus est.

5 — Pag. 69, lin. 18: Post verba «principio subsidiarietatis » adda-

tur «in omnibus » (1 Pater).

R. — Additio superflua est hoc loco.

6 — Pag. 69, lin. 19: Deleantur verba «commerciales et nummarias»

quia nimis particularia respiciunt et confusionem causant (1
Pater).

R. — Accipitur.

7 — Pag. 69, lin. 31: Post verba «spirituali indoli» addantur «ac

profectui» (1 Pater).

R. — Accipitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

603

AD NUM. 91 (nunc 87). [146]

1 — Generalis circa 91-94: vel auferatur vel abbrevietur (1 Pater).

Ratio: De hoc persaepe actum est; schema insuper dirigitur
non ad christianos sed ad omnes homines.

R. — Est contra normas.

2 — Circa 91: Dolendum quod nil dicitur de polygamia quae consti-

tuit causam indebiti incrementi incolarum (1 Pater).

R. — Non videtur opportunum neque constat.

3 — Pag. 70, lin. 5: Addatur: «Quin obliviscamur remedii urgentis-

sime praestandi per promptum succursum ad conditiones vitae
elevandas» (1 Pater).

Ratio: Fames et absentia laboris pro parte favent natalitati
nimis elevatae.

R. — Videtur quod esset durum elevare conditionem vitae populorum [ 147 ]
cum proposito reducendi incrementum demographicum.

4 — Pag. 70, lin. 8: Loco «familiarem» dicatur «ad familias respi-

cientem » (1 Pater).

Ratio: Verbum « familiaris » non habet sensum hic intentum.

R. — Accipitur.

5 — Pag. 70, lin. 9: Post «nationis» addatur: « Ubi necesse est mi-

gratio populorum in alias nationes, haec ne impediatur ratione
coloris vel stirpis» (1 Pater).

Ratio: Aliquando populatio ruralis est tanta ut transitus intra
limites territorii non sit possibilis.

R. — De migratione loquitur textus in alia parte.

6 — Pag. 70, linn. 11-12: a) Dicatur «christiani» loco «catholici»

(1 Pater).

b) Post « evolvant » addatur « in dialogo cum peritis acatho-
licis » (3 Patres).

c) « in dialogo cum peritis bene cordatis acatholicis saeculari-
bus» (6 Patres).

Ratio: Problema ad omnes christianos pertinet, insuper expe-
rientia docet utilitatem dialogi ad positionem Ecclesiae clarius
perspiciendam et probandam.

R. — Textus agitur explicite de catholicis.

7 — Pag. 70, lin. 13 (et etiam lin. 20): Dicatur « auctoritatis civilis»

loco « auctoritatis publicae » (1 Pater).

Ratio: Auctoritas ecclesiastica est etiam publica.

R. — Reiicitur, ratio non valet in contextu.

604

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[147] 8 — Pag,

70, lin. 16: Roboretur textus et dicatur: «omnes vehemen-
ter urget ut caveant omnino a solutionibus » (1 Pater).

Ratio: Adest hic obligatio gravis quae ut talis proponenda est.
R. — Textus hoc iam sufficienter dicit.

9 — Pag. 70, lin. 17: a) Loco «quae legis moralis ... habent » dica-
tur: « quae legi moral/ contrariantur » (21 Patres).

Ratio: Formula schematis omnino aequivoca est.

R. — Accipitur, sed adhibetur verbum contradicunt.

10 — - Pag. 70, lin. 17: b) Loco eiusdem clausulae dicatur: quae iura

conscientiae parentum fr angunt» (1 Pater).

[148] Ratio: Est clarius et magis cohaerens cum immediate sequen-
tibus.

R. — Vide Modum 9.

11 — Pag. 70, linn. 17-20: Auferantur hae lineae (3 Patres).

Ratio: Subiectivismum sapiunt et favebunt de facto contra-
conceptionismo.

R. — Agitur de iure parentum relate ad auctoritatem publicam; recti-
tudo hic implicita intelligitur in sensu obiectivo.

12 — Pag. 70, limu 19 s.: a) Omittantur omnia post « pendet » (1 Pater).

b) Dicatur « ac ultimo publicae auctoritatis iudicio committi
nequeunt» (1 Pater).

Ratio: Non videtur opportunum tam absolute loqui cum ne-
sciamus quid exigere possit situatio demographica in posterum
et cum videatur denegari competentia ulla auctoritati civili hoc
in campo.

R. — Reiiciuntur quia in textu partes status in politica demographica
sufficienter describuntur.

13 — Pag. 70, lin. 21: addatur post « supponat »: «et haud levem mo-

ralem disciplinam imponat» (1 Pater).

Ratio: Ne videatur Concilium praetermittere consequentiam
exercitii recti responsabilitatis.

R. — Additio non est necessaria.

14 — Pag. 70, lin. 23: omittitur « Attentis adiunctis rerum et tempo-

rum » (1 Pater). ' ^ J

Ratio: Ne videatur consideratio adiunctorum a lege Dei in
matrimonio servanda abducere.

R. — Reficitur, quia haec praecisio est necessaria.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

605

15 — Pag. 70, linn. 24-25: post « sociales » addatur «oeconomicae» [ 148 ]
(1 Pater).

Ratio; Quia certe conditio oeconomica hac in re magnam
partem habet.

R. - — Non est addendum, de conditionibus oeconomicis prius sermo
fuit. „ -

16 — Pag. 70, linn. 26-30:

a) Recastigatur textus ne subiectivis interpretationibus for-
san occasionem praebeat (1 Pater).

b) Alius Pater, eadem ratione motus, suggerit ut lim 29 po- [ 149 ]
natur « obiectiva » ante « certitudo » (1 Pater).

c) Alius Pater suggerit ut lin. 29 loco «sufficiens» dicatur
«maxima», cum talis esse debeat certitudo moralis (1 Pater).

d) Alius Pater suggerit ibidem ut substituatur praesentibus
verbis ]« et de quorum... certitudo» «et de quorum morali-
tate Ecclesia cautionem dedit». Deinde prosequatur immedia-
te: «homines, si res id postulat ... ». Sic datur criterium aliquod
certitudinis (1 Pater).

e) Alius Pater suggerit sequentes additiones in textu: «... qui-
bus coniuges iuvari possint in ordinando numero prolis, qua-
rum firmitas bene probata est et congruentia cum ordine morali
certitudo habeatur, homines sapienter certiores fiant» (1 Pater).

Quia agitur de re satis delicata quae ita exprimi debet ut falsae
interpretationes arceantur.

/) Quatuor Patres omissionem petunt quia iam omnes de hoc
certi fiunt et talis hortatio Concilio indigna est.

R. — a) Contra normas.

b) Accipitur et sic fit responsio ad c) et d).

e) Accipitur, sed ad claritatem paululum aliter scribitur.

/) Reficitur quia ratio allata non videtur esse conveniens.

AD NUM. 92 (nunc 88).

1 — Pag. 70, lin. 33 post verbum «hominum» addatur «et popu-
lorum », atque post verbum « fraternitatem » addantur « populi
enim sicut et homines naturae dignitate inter se pares sunt,
quorum simul iura mutua agnosci et officia persolvi opus est »

(1 Pater).

R. — Utrumque includitur iam in textu.

606 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

[ 149 ] 2 — Pag. 70, lin. 40 post verbum «miseria» addatur «et in gravi

periculo damni moralis versantur» (1 Pater).

R. — In hoc contextu additio non videtur esse opportuna quia pau-
peres iniuste in comparatione divitum ^.av arentur.

3 — Pag. 71, lin. 3 loco «de substantia» dicatur «de necessario»
(1 Pater).

R. — Verbum secundum votum Patrum introductum fuit et ex usu
traditionali desumptum est.

[ 150 ] 4 — Pag. 71, lin. 8, post « seiunctis » addatur «et cum aliis homini-

bus bonae voluntatis» (3 Patres).

Alius vero: «cumque non christianis», quia non sunt nimis
multi homines bonae voluntatis ad fraternitatem fovendam
(2 Patres).

R. — In hoc puncto explicite agitur de munere Christianorum proprio,
de cooperatione cum non christianis alibi sermo fit.

5 — Pag. 71, lin. 8 deleantur verba «nullo modo prohibet sed
potius» (1 Pater).

R. — Reiicitur, quia textus debilitaretur.

AD NUM. 93 (nunc 89).

1 — Pag. 71, lin. 16 loco «legis divinae et naturalis» dicatur «legis

divinae sive positivae sive naturalis» (1 Pater).

R. — Non sunt multiplicandae distinctiones.

2 — Pag. 71, linn. 27-28 dicatur «in educatione tam religiosa quam

civili» (1 Pater).

R. — Accipitur.

3 - — Pag. 71, lin. 29 loco «ceteros» ponatur «omnes» (22 Patres).
R. — Textus paululum mutatus est.

AD NUM. 94 (nunc 90).

1 — Pag. 72, lin. 2 post «consociationes catholicae» addantur ver-

ba « sive aliae ab hominibus bonae voluntatis compositae » (2
Patres).

R. — Hic agitur explicite de organisationibus catholicis promovendis.

2 — Pag. 72, lin. 4 corrigatur latinitas quoad «ac... ac» (2 Patres).
R. — Respicitur.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI

607

3 — Pag. 72, lin. 13 loco «veram pacem» ponatur «universalem [150]

pacem » (2 Patres).

R. — Verba « Veram pacem » melius concordant cum toto textu sche-
matis.

4 — Pag. 72, linn. 14-19: A) requiritur ut totum hoc comma expun- [151]

gatur. Ratio: Existit iam Caritas internationalis (2 Patres); B) aut
tota phrasis omittatur, aut lin. 17 post «ut» addatur «praevio
consilio cum ecclesiis et communitatibus ecclesialibus non catho-
licis inito de modo communiter procedendi » (2 Patres); C) lin.

18 post verba «catholicorum communitatem» addantur «im-
mo christianorum necnon primo hominum » (1 Pater). D) lin. 19
in fine addatur: « quae ius titia primo postulat sicut activam con-
tributionem divitiarum immensarum huius mundi usum non ad
mortem sed ad vitam et ad vitam abundantius habendam , ut ad
perpetuam atque praesentem simul perveniamus prosperitatem
et pacem » (2 Patres).

R. — A) Fuit votum multorum Patrum, ac textus acceptus est.

B) Necesse est ut catholici prius habeant organisationem pro-
priam ut deinde cum aliis efficaciter cooperare possint.

C) Vide resp. supra.

D) Modus proponit textum perlongum qui iam adiungi non
potest.

EXPENSIO MODORUM AD CONCLUSIONEM [152]

Ad num. 95-97

Modus generalis : Unus Pater rogat ut hi numeri abbrevientur et simpli-
ficentur quia modo exhortativo et rhetorico procedunt.

R. — Hoc esset contra normas. Textus enim receptus est.

AD NUM. 95 (nunc 91).

Pag. 87, linn. 12-14: Observant plures Patres affirmationem «imperfec-
tionis » schematis vel non dignam esse Concilio, vel ambiguam.

Duo Patres animadvertunt aliquam contradictionem adesse inter
hanc affirmationem et aliam in pag. 63, lin. 35 (« firmi terque »).

Unus proponit ut hae linae tollantur; alii proponunt ut loco « im-

608

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[152] perfectionem» dicatur: «non exhaustiva est propositio» (1 Pa-
ter), vel «laborare potest» (1 Pater), vel « non certe perfecta
est » (4 Patres).

R. — Modus quoad substantiam admittitur. Sic textus legatur: « ...prae
se fert: immo, licet doctrinam iam in Ecclesia receptam proferat ,
cum non raro de rebus incessanti evolutioni subiectis agatur ,
adhuc persequenda et amplianda erit. Confidimus vero...».

Pag. 87, linn. 14-18: Observat unus Pater aliquam contradictionem
adesse inter ea quae dicuntur hic de « moderamine Pastorum »,
et ea quae affirmantur in pag. 53, linn. 1-10 («ne censeant pasto-
res suos semper peritos esse»).

R. — - Hae duae affirmationes non sunt contradictoriae, sed mutuo sese
complent.

AD NUM. 96 (nunc 92).

Pag. 87, lin. 21: Postulat unus Pater ut post verbum «nationis», adda-
tur vox « religioni »; ratio per se patet.

R. — Non videtur hic congruam esse additionem istam.

Pag. 87, linn. 22-23: Proponunt quatuor Patres ut loco «... symbolum
evadit illius fraternitatis quae sincerum dialogum permittit et

[153] roborat», scribatur: «... coadunandi, sincerum inter homines
dialogum permittit et roborat », omittendo verba « symbolum
evadit illius fraternitatis », quia haec formula accipi non potest.

R. — Loco « symbolum » dicatur « signum » (cf . Concilium Vatica-
num I).

Pag. 88, linn. 14-16: Postulant plures vel ut tollantur hae lineae, «quia
sapiunt indifferentismum religiosum » (2 Patres), vel non in forma
interrogativa enuncientur (2 Patres); unus proponit: «Et ideo
hac eadem ... cooperari possumus et debemus».

R. — Has lineas tollere esset contra normas. Accipitur ultimus Mo-
dus, scribatur: «Et ideo, hac eadem ... cooperari possumus et
debemus ».

AD NUM. 97 (nunc 93).

Modus generalis-. Proponunt quatuor Patres textum recognitum, sequenti
modo: Christiani, memores verbi Domini «in hoc cognoscent
omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad in-
vicem» (Io. 3, 35), sciunt se vocari ad hominibus huius tempo-

CONGREGATIO GENERALIS CLXVI 609

ris semper generosius et e fficacius inserviendum, intime cum eis [-153]
coniuncti in spe et angore, in gaudio et luctu, per omnes vicis-
situdines mundi nostri tantis immutationibus et inaequilibriis
laborantis, tot interrogantibus aperti. Itaque, Evangelio fideliter
adhaerentes eiusque viribus f ruentes, ingens opus in his terris
cum omnibus, qui iustitiam colunt adimplendum susceperint, de
quo Ei, qui omnes iudicabit ultimo die, rationem reddere de-
bent. ( ) Christum fratrem in omnibus hominibus agnoscentes
et efficaciter tam verbo quam opere diligentes, atque familiae
humanae unitatem cum vinculo verae pacis foventes, testimo-
nium Veritatis perhibebunt et cum aliis mysterium amoris Patris
caelestis communicabunt. Hac via (et reliqua) ...

Ratio: 1) In conclusione schematis aliquid inveniri debet ima-
' . ginis huius mundi qualis ex parte introductiva evadet. 2) In hoc

numero uti iacet non apparet « dimensio communitaria » officium
caritatis erga « familiam humanam». 3) Lineis 19-20: verba
«nihil ardentius optare possunt» videntur nimis « idealistica ».

R. — Repetitio verborum Prooemii non videtur necessaria. Idea com-
munitaria iam satis apparet in toto schemate et insuper innuitur
in linn. 21-24. Denique additio proposita in lin. 28 non congruit
cum contextu (cf. relatio ad n. 97, C et n. 96, H), et aliquam
aequivocationem continet.

Pag. 88, linn. 19-20: Rogat unus Pater ut addatur: « ...hominibus mundi [154]
sui temporis semper generosius et efficacius secundum spiritum
Christi inserviant » (Concilium christianos alloquitur pro suo tem-
pore; servitium suum non potest esse nisi secundum spiritum
Christi).

R. — Non admittitur prima propositio, quia vox « huius » invenitur
in ipso titulo schematis. Non admittitur secunda propositio quia
esset repetitio: eadem enim idea exprimitur in sequentibus
verbis. ...

Pag. 88, lin. 30: Proponit unus Pater ut post verbum « communice-
mus », addatur «omnes enim homines fratres sumus quia filii
' Dei».

R. — Hoc iam provisum est in n. 96, pag. 88, linn. 13-14, et in n. 97,
pag. 88, linn. 27-29.

Pag. 88, linn. 34-38: Observant septem Patres quod citatio Eph. 3,

20-21, iam concludit schema de Ministerio et vita presbytero-
rum. Proponunt ut, eius loco, citetur Apoc. 22, 20 (« Veni Do-
mine Iesu! Gratia Domini Iesu cum omnibus vobis »).

610

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

[154] R, — Videtur hic servandam esse citationem Eph. 3, 20-21, quia
textui schematis huius magis congruit.

Moderator : Faveat nunc exc.mus D. Gabriel Garrone, arch. Tolo-
sanus, relator, relationem generalem nobis legere super expensione mo-
dorum in schemate de Ecclesia in mundo huius temporis.

Exc.mus P. D. GABRIEL GARRONE
Archiepiscopus Tolosanus

Relatio generalis

[C/. pag. 464-469 ].

Moderator : Exc.mo D. relatori, necnon omnibus membris commis-
sionis, gratias iterum atque iterum agere volumus de labore tam improbo,
tam amplo, tam celeriter confecto. Gratias plurimas! Loquatur nunc
exc.mus D. secretarius generalis.

Secretarius generalis : Communico exitus duarum suffragationum,
quae mane factae sunt.

Suffragatio 522:

Patres praesentes votantes 2.298

Dixerunt placet 2.291

non placet . 5

placet iuxta modum 1

Suffragium nullum 1

Suffragatio 523:

Patres praesentes votantes 2.301

Dixerunt placet 2.262

non placet 38

Suffragium nullum . 1

Reliqui exitus communicabuntur proxima congregatione generali.

Moderator : Proxima congregatio generalis erit sabbato, hora nona.

Em.mus P. D. Eugenius card. Tis serant; Reponatur Sacrosanc-
tum Evangelium.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVII
4 decembris 1965

Unus ex Caeremoniariis : Hodie Missam S. loannis Baptistae celebrat
exc.mus D. Irenaeus Dud, vic. ap. Wavensis in Sudan.

Omnes cantus in fasciculo peculiari. Cantabunt alumni congregatio-
nis S. Mariae Montis Oliveti.

Evangelium inthronizat exc.mus D. Ludovicus Dadaglio, Nuntius
Apostolicus in Venezuela.

Feria secunda proximae hebdomadae, Missa erit in ritu byzantino
Ruthenorum.

Exc.mus P. D. Iacobus Le Cordier, ep. tit. Prienensis, Ss. Concilii
subsecretarius : Patres venerabiles, haec Missa in honorem S. loannis
Baptistae offertur pro eis qui persecutionem patiuntur propter iustitiam.

Exc.mus P. D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis, Ss. Concilii
secretarius generalis:

Patres venerabiles, congregationem generalem 167 moderabitur
em.mus ac rev.mus D. card. Iulius Dopfner, arch. Monacensis-Frisin-
gensis.

Patres venerabiles, hesterna congregatione generali, praenuntiavi fe-
ria II proxima distributum iri res gratissimas. Aliquis intellexit « res
gravissimas », et timuit ne instarent magna pericula! Sed secretarius
generalis, quantum potest, semper « felicia » praenuntiat!

Et veniamus ad rem. Summus Pontifex, in proxima sessione publica,
nempe die 7 decembris, donabit unicuique Patri anulum aureum [ plau-
sus ], ad significandam arctiorem caritatem, qua omnes, qui in Christo
sumus pastores, cum eo coniungimur [plausus]. Sed distributio huius
anuli, cum fieri non possit commode in sessione publica — nam multa
peragenda sunt et ceterum celebratio Sacri non potest distractionibus
subici — , fiet in proxima congregatione generali.

Dabitur etiam diploma participationis Concilii [plausus]. Diploma
refert nomen uniuscuiusque Patris; quapropter distributio cum multa
attentione facienda est, et certe omnes Patres suis locis stabunt cum di-
stributio fiet, nam secus impossibile erit invenire singulos.

Haec est prima res gratissima, et praecipua, quia venit a Patre nostro,
cui obsequium et reverentiam nos semper profitemur [plausus].

614 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

De aliis postea dicam, nam sunt multa intervalla in hac congregatione
generali, et in intervallis iucundum quid semper audire iuvat, non cantus,
sed aliquid simile.

Patres venerabiles, clarissimi Observatores magna attentione erga
Patres voluerunt ad eos mittere nuntium reverentiae et gratitudinis, et
me vehementer et instanter rogaverunt ut ipse illud legerem nomine
eorum. Hoc facio libenter, et ipse diligens eorum voluntatis observator.
Lego igitur nuntium clarissimorum DD. Observatorum ... [cf. vol. IV,
pars I, pag. 56].

Patres venerabiles, incipiamus suffragationes circa Modos schematis
constitutionis pastoralis de Ecclesia in mundo huius temporis. Est suf-
fragatio 528. Videatis pag. 91 voluminis I. Quaeritur... [cf. pag. 316].
Placet an non placet?

Patres venerabiles, em.mus ac rev.mus D. card. Wyszynski, primas
Poloniae, haec rogat legi in hac sacra congregatione:

« Pervigilio millesimi anniversarii Baptismatis Poloniae, quod fuit
die 14 mensis aprilis 966, proxime adventante anno sollemniter cele-
brandi, antistites Poloni Ecclesiam et totum Populum in Patria sua pre-
cibus Ecclesiae Universalis devotissime commendant.

Insimul, in signum fraternae unitatis, benignam petunt acceptatio-
nem praesentis doni — fidelis copiae Sacrae Imaginis Thaumaturgae Bea-
tae Mariae Virginis Claromontanae seu Czgstochoviensis, Reginae Po-
loniae [plausus], sub cuius materno patrocinio Magna Novena, ad Sa-
crum Poloniae Millennium praeparandum, per novem annos perageba-
tur necnon publicae supplicationes ac pietatis exercitationes, ad felicem
Concilii Oecumenici Vaticani Secundi exitum deproperandum, habitae
sunt.

In caritate fraterna

[ Plausus ]

Moderator : Legatur nunc textus sequentis suffragationis.

Secretarius generalis'. Videatis pag. 93, voluminis I... [ cf.pag . 315].
Est suffragatio 529. Placet an non placet?

Audiatis, Patres, exitus suffragationum, qui nondum lecti sunt, circa
schema decreti de presbyterorum ministerio et vita.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVII

615

Suffragatio 524\

Praesentes suffragantes . 2.278

Dixerunt placet 2.261

non placet 15

Nulla 2

Suffragatio 525:

Praesentes votantes Patres 2.271

Dixerunt placet 2.243

non placet 27

Suffragium nullum 1

Suffragatio 526:

Patres praesentes votantes
Dixerunt placet

non placet .

Nulla

Suffragatio 527 , quae est super integro schemate:

Suffragati sunt Patres 2.257

Dixerunt placet 2.243

non placet 11

Nulla 3

Ergo integrum schema a congregatione generali approbatum est
[ plausus ]; exitus iam delatus est Summo Pontifici, qui statuit de hoc
decreto suffragationem habendam esse in proxima sessione publica, quem-
admodum pro aliis duobus documentis, nempe pro declaratione de li-
bertate religiosa et pro decreto de activitate missionali Ecclesiae. Ergo
pro his documentis iam habemus decisionem Summi Pontificis, nempe
deferantur sessioni publicae diei septimae proximae.

Vobis iam distributi sunt vel distribuentur fasciculi qui continent
et declarationem de libertate religiosa et decretum de activitate missio-
nali Ecclesiae. Et proxima feria secunda distribuetur etiam schema de-
creti, discutiendum in sessione publica, de presbyterorum ministerio et
vita, et, si probabitur a congregatione generali, distribuetur etiam ...
— et si Summus Pontifex ita decernet — distribuetur etiam fasciculus
continens schema de Ecclesia in mundo huius temporis. Quapropter ante
sessionem publicam, omnia documenta habentur quae suffragationi sub-
icienda sunt.

2.268

2.254

616 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Moderator: Communicetur nunc textus sequentis suffragationis.

Secretarius generalis: ... quae est 530. Videatis pag. 96 ... \_cf. pag.
3211. Placet an non placet?

Patres venerabiles, horis pomeridianis, nempe hora quinta post me-
ridiem, in Basilica Ostiensi, ut praenuntiatum est, 1 habebitur sacra cele-
bratio ad Christianorum Unitatem fovendam, quae est reservata Patri-
bus Conciliaribus et DD. Observatoribus. Habitus est habitus pianus,
sine lacerna, quae lacerna dicitur italice « ferraiuolo ». Ergo, sine lacerna!

Libelli, qui continent preces dicendas vel lectiones faciendas, distri-
buentur hodie, in hac congregatione generali. :

Patres qui habitant in diversoriis vel in domibus religiosis, ubi plures
sunt, ducentur in Basilicam Ostiensem autocinetis, quibus communiter
ducuntur in hanc aulam; alii sibi providebunt. Ingressus ad Basilicam
pro em.mis ac rev.mis DD. cardinalibus erit in « Piazzale 'Ostiense »,
ingresso laterale; pro Patribus conciliaribus et pro Observatoribus, in
porticu Basilicae, ubi revera est ingressus principalis Basilicae, versus
flumen Tiberim.

Sacra celebratio, quam participabit Summus Pontifex, incipiet hora
17, nempe 5 post meridiem.

Feria JI proxima, horis pomeridianis, habebitur in Auditorio Pio,
coram Summo Pontifice et in honorem Patrum conciliarium, exsecutio
Oratorii « Gloriosi Principes Petrus et Paulus », rev.mi D. Dominici
Bartolucci, nempe magistri Cappellae Sixtinae. Ad ingrediendum Audi-
torium, requiritur tessera, quae una cum libello Oratorii potest a
Patribus haberi in hac congregatione generali in aliquo ofliciolo, quod
est ante cappellam « Pietatis >>, in extrema parte huius Basilicae, latere
dextro pro eo qui ingreditur. , . ..

Sed, videatis, Patres: tessera est pure personalis. Itaque qui non
sunt Patres conciliares,, etiam si deferant hanc tesseram, non admitten-
tur: est pure personalis. Et tesseram, igitur, accipiant tantummodo illi
Patres,, qui cupiunt audire hanc exsecutionem musicam. Qui, ob unam
vel aliam rationem, non possunt,, dent locum aliis. Est pure personalis.

Ergo potest accipi haec tessera una cum libello ante cappellam « Pie-
tatis », non in officio mechanographico, quod hodie est tantopere occu-
patum, sed ante cappellam « Pietatis », durante hac Congregatione.

Sed caveatis, Patres, ne hanc tesseram accipiatis . durantibus suffra-

1 Cf. pag. 98.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVII 617

gationibus, quia magna perturbatio erit; in extrema parte, quando iam
plura sunt facta, potestis accedere. • ^

Moderator. Communicetur textus sequentis suffragationis. .

Secretarius generalis : Optime! Est suffragatio 531, quam potestis
videre pag. 99 [ cf . pag. 324]. Quaeritur Placet an non placet?

Alia res gratissima. Patres venerabiles, quae dabitur vobis feri a II
proxima, est numisma argenteum, quod offerunt Patribus Conciliaribus
Syndicus atque Consilium Communale Urbis Romae [plausus], una cum
invitatione ad coetum qui habebitur in honorem Patrum conciliarium
die 7, horis pomeridianis. Sive invitatio, sive numisma distribuentur
in congregatione proxima feriae secundae.

Numisma refert in una parte, ut mihi videtur, angelum quasi bene-
dicentem et, in altera parte, habet hanc inscriptionem: Concilio Ecume-
nico Vaticano Secondo 1962-1963, Ai Padri Conciliari. Roma. Et, in
eadem facie, habetur insculptum nomen uniuscuiusque Patris [plausus].
Quapropter etiam hoc numisma est pure personale et singulis distribuen-
dum est magna cum attentione. ; :r: . ,

Hanc ob rationem, statuentibus em.mis DD. moderatoribus, omnes
suffragationes respicientes hoc schema nostrum hodiernum fient hodie:
sunt duodecim, tempus habemus, etiam quia, ante horam 12, non pos-
sumus egredi ex hac aula: est clausura, cum area ante S. Petrum libera
manere debeat pro ea visitatione, quam dixi sabbato elapso. Et, feria II,
manebit tantum suffragatio super integro schemate, et totum tempus
insumetur in his distributionibus gratissimis, ut patet, et in aliis aliisque
distributionibus gratis semper, sed minus gratis quam haec. 7

Moderator: Communicetur textus sequentis suffragationis. V*'****»-^

' Secretarius generalis: Est suffragatio 532 . Videatis pag. 1 04. Quae-
situm V est [cf. pag. 329]. Quaeritur Placet an non placet?

Moderator: Communicetur nunc textus sequentis suffragationis.

Secretarius generalis: Suffragatio 533, pag. 109 [ cf. pag. 334] , quae
est super cap. I Partis II schematis de Ecclesia in mundo huius tem-
poris. Placet an non placet? ' .

Cap. I inscribitur: « De dignitate matrimonii et familiae fovenda ».
Placet an non placet?

Moderator: Legatur textus sequentis suffragationis.

618

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Secretarius generalis : Videatis pag. 112. Suffragatio est super Modis
respicientibus cap. II Partis II: «De culturae progressu rite promo-
vendo » .

Patres venerabiles, lego etiam titulum, quia aliquis Pater hoc petiit.
Ceterum quae sunt ad claritatem semper facienda sunt.

Quaeritur igitur, videatis pag. 112 [cf. pag . 337]. Placet an non
placet?

Patres venerabiles, em.mus ac rev.mus D. card. Concha, arch. Bo-
gotensis, rogat haec legi Patribus Sacri Concilii:

« Cardinalis archiepiscopus Bogotensis em.mis cardinalibus, archie-
piscopis ac episcopis notum facere placet, approbante Sanctissimo Do-
mino Nostro Paulo Papa VI, Congressum eucharisticum internationalem
in urbe Bogota, quae est caput Columbianae Reipublicae, celebratum
iri anno 1968.

Cardinalis archiepiscopus Bogotensis venerabiles Patres conciliares
comiter invitat ut praedictum Congressum eucharisticum internationa-
lem praesentia sua celebrare dignentur » [plausus].

Moderator : Legatur textus sequentis suffragationis.

Secretarius generalis : Est suffragatio 535. Videatis pag. 115

[cf. pag. 340]. Agitur de Modis quoad cap. III Partis II: «De vita
oeconomica-sociali ». Placet an non placet?

Moderator-. Legatur nunc textus sequentis suffragationis.

Secretarius generalis : Suffragatio 536. Videatis pag. 117. Respicit
cap. IV « De vita communitatis politicae » [cf. pag. 342]. Placeat an non
placet?

Patres venerabiles, tessera pro concerto symphonico est tantummodo
pro Patribus conciliaribus, non pro peritis.

Moderator'. Legatur textus sequentis suffragationis.

Secretarius generalis-. Est suffragatio 537. Videatis pag. 120 [cf.
pag. 345]. Respicit cap. V. «De pace fovenda et de communitate gen-
tium promovenda ». Placet an non placet?

Audiatis, Patres, exitum primae suffragationis hodiernae:

Praesentes votantes 2.230

Dixerunt placet . . . . . . , ... . 2.153

CONGREGATIO GENERALIS CLXVII 619

non placet . . 72

placet iuxta modum (sed nullum) . . 1

Suffragia nulla 4

Moderator : Legatur nunc textus sequentis suffragationis.

Secretarius generalis : Est suffragatio 538. Videatis pag. 121. Respi-
cit conclusionem [ cf . pag. 345]. Placet an non placet?

Moderator : Communicetur nunc textus sequentis suffragationis.

Secretarius generalis: Est suffragatio 539 et ultima in congregatione
hodierna. Videatis pag. 122 [cf. pag. 346]. Est quoad titulum huius
schematis. Ad bene intelligendam hanc suffragationem vel sensum huius
suffragationis, videatis etiam pag. 6 [cf. pag. 235], ubi habetur nota
«Ad titulum». Ergo proponitur suffragatio. Placet an non placet ?

En exitum suffragationis 529:

Praesentes votantes Patres 2.238

Dixerunt placet 2.103

non placet 131

placet iuxta modum (sed nullum) . . 3

Vota nulla 1

Quae proposita est, Patres venerabiles, est ultima suffragatio sive
hodiernae congregationis generalis, sive totius schematis, nempe partia-
liter sumpti — Modorum schematis, uti patet. Detis responsionem et
exspectetis aliquantisper donec reliquae distributiones fiant. Postea,
quando clausura cessaverit, discedemus.

Patres venerabiles, communico exitum suffragationis 530:

Patres praesentes votantes 2.236

Dixerunt placet 2.166

non placet . 68

placet iuxta modum 1

et suffragium nullum dedit 1

Patres venerabiles, patientiam habetote aliquantisper adhuc!

620

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Patres venerabiles, audiatis exitum suffragationis 531:

Patres praesentes et suffragantes .

T . 2.230

Dixerunt placet

. . 2.165

non placet

. . 62

f liArOvuQr TTlOuUrrl « • •

Suffragia nulla ........

. . l

. . 2

Suffragatio 532:

. Ex Patribus praesentibus suffragantibus . - . . 2.228- v

Dixerunt placet . . ... . . . . 2.149

P; . t ..V non placet . 15

... Suffragia nulla ...yv . ; . v • 4

Congregatio finem habebit post decem minuta.

Moderator : Congregatio genefalis proxima erit feria II sequenti, hora
nona.

Em .mus P. D. Eugenius card. Tis serant: Reponatur Sacrosanctum
Evangelium.

SACRA CELEBRATIO

AD CHRISTIANORUM UNITATEM FOVENDAM

In Basilica S. Pauli de Urbe
4 decembris 1965

SACRA CELEBRATIO

AD CHRISTIANORUM UNITATEM FOVENDAM

In Basilica S. Pauli de Urbe
4 decembris 1965

Celebrationis initium 1

1) Cantus ad ingressum:

Cantores : ty. Dominus illuminatio mea et salus mea.

Omnes : repetunt.

Cantores : Ps. 26: Dominus protector vitae meae* a quo trepidabo?
Omnes : Dominus ...

2) Oremus Deum Patrem omnipotentem ut peccata nostra non respiciens
verumque poenitentiae zelum innovans in nobis, Spiritum Sanctum
Paraclytum benigne infundat in cordibus nostris, qui nobis gaudia
largiatur aeterna.

Omnes in silentio orant.

Oratio : Adesto, Domine, famulis tuis, et perpetuam benignitatem
largire poscentibus: ut iis, qui te auctore et gubernatore gloriantur,
et congregata restaures, et restaurata conserves. Per Christum Domi-
num nostrum.

3) Lectiones:

a) 1 Paralip. 29, 10-18;

Canticum: Now thank we ali our God ...

b) Rom. 15, 1-6.

Alleluia cum Ps. 122.

c) Mt. 5, 1-12.

1 Cf. Sacrosanctum Oecumenicum Concilium Vaticanum Secundum. Sacra ce-
lebratio ad Christianorum unitatem fovendam. Typis Poly glottis Vaticanis 1965.

624

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Homilia Summi Pontificis *

Messieurs, Chers Observateurs, ou plutot laissez-Nous vous appeler
du nom qui a repris vie en ces quatre annees de Concile CEcumenique :
Freres, Freres et amis dans le Christ! ; • •

Voici que le Concile s’acheve et que nous allons nous quitter: Nous
voudrions, en ce moment de 1’adieu, Nous faire 1’interprete des Vene-
rables Peres Conciliaires qui sont venus Nous entourer ici ce soir pour
prier avec vous et prendre conge de vous.

Chacun de vous va reprendre le chemiri du retour a sa propre resi-
dence, et nous allons nous retrouver seuls. Permettez que nous vous
confions cette intime impression: votre depart produit autour de nous
une solitude qu’avant le Concile nous rie connaissions pas et qui main-
tenant nous attriste; nous voudrions vous voir toujours avec nous!

Ceci Nous oblige a vous redire Nos remerciements pour votre pre-
sence a Notre Concile oecumenique. Nous 1’avons grandement appreciee,
cette presence; Nous en avons senti Tinfluence; Nous en avons admire
la noblesse, la piete, la patience, Paffabilite. Et c’est pourquoi Nous
conserverons un souvenir reconnaissant de votre venue; et en repen-
sant a la courtoisie de ces rapport humains et chretiens, Nous saurons
mieux apprecier a sa juste valeur la signification historique du fait de
votre presence, en decouvrir le contenu religieux, et scruter le mystere
des divins desseins qu’elle semble a la fois cacher et indiquer. :

Et ainsi, votre depart ne mettra pas fin, pour Nous, aux relations
spirituelles et cordiales auxquelles votre assistance au Concile a donne
naissance; il ne ferme pas, pour Nous, un dialogue silencieusement
commence, mais Nous oblige, au contraire, a etudier comment Nous
pourrions fructueusement le pour sui vre. L’amitie demeure. Et ce qui
demeure aussi, comme premier fruit de la rencontre conciliaire, c’est
la conviction que le grand probleme de la reintegration dans 1’unite de
l’Eglise visible de tous ceux qui ont le bonheur et la responsabilite de
s’appeler chretiens doit etre etudie a fond; et que Theure en est venue.
Cela, beaucoup d’entre nous le savaient deja; maintenant le nombre a
grandi de ceux qui pensent ainsi, et c’est un grand avantage.

Si nous voulons dresser un bilan sommaire des fruits qui ont muri,
a 1’occasion et a cause du Concile, en ce qui concerne la question de

* A.A.S., 58 (1966), p. 66-64.

CELEBRATIO AD CHRISTIANORUM UNITATEM FOVENDAM 625

Punite, nous pouvons d’abord enregistrer le fait d’une conscience accrue
de 1’existence du probleme lui-meme: probleme qui nous concerne et
nous oblige tous. Nous pouvons a jouter un autre fruit, plus precieux
encore: Pespoir que le probleme — non aujourd’hui, certes, mais
demain — pourra etre resolu; lentement, graduellement, loyalement,
genereusement. C’est la une grande cbose!

Et c’est le signe que d’autres fruits encore ont muri: nous avons
appris a vous connaitre un peu mieux, et non pas seulement comme les
representants de vos confessions respectives: a travers vos personnes,
nous sommes entres en contact avec des communautes chretiennes, qui
vivent, prient et agissent au nom du Christ; avec des systemes de
doctrines et de mentali tes religieuses; disons-le sans crainte: avec des
tresors chretiens de haute valeur.

Loin de susciter en nous un sentiment de jalousie, cela augmente
plutot en nous le sens de la fraternite et le desir de retablir entre nous
la parf aite communion voulue par le Christ . Et cela nous amene a de-
couvrir encore d’autres resultats positifs sur la voie de notre paix: nous
avons reconnu certains manquements et certains sentiments communs
qui n’etaient pas bons; de ceux-la, nous avons demande pardon a Dieu
et a vous-memes; et de ceux-ci, nous avons decouvert la racine non chre-
tienne et nous nous sommes propose, pour notre part, de les transformer
en sentiments dignes de 1’ecole du Christ; on renonce a la polemique a
base de prejuges et offensante, et on ne met plus en jeu un vaniteiix
prestige; on cberche plutot a avoir presentes a Tesprit les exhortations
repetees de 1’Apotre sur la tombe duquel nous nous trouvons ce soir:
« Qu’il n’y ait pas entre vous de contestations, de jalousies, d’animosites,
de rivalites, de medisances, d’insinuations, de manifestations d’orgueil,
de desordres». 1 Nous voulons reprendre des rapports humains, sereins,
bienveillants, confiants.

Et vous connaissez les pas que Nous avons tente de faire dans cette
direction. Qu’il sufEse d^voquer les rencontres qu’au cours de ces annees
des representants du Saint-Siege et Nous-meme avons eu 1’honneur et
la joie d’avoir avec tant de personnages de vos communautes. Significa-
tive entre toutes fut rinoubliable entrevue que la Providence Nous
menagea avec Sa Saintete le Patriarche Athenagoras a Jerusalem, au
debut de Pannee derniere; elle fut suivie d’autres emouvantes visites,
de representants de diverses confessions chretiennes qui, depuis des
siecles, n’avaient plus aucun contact avec PEglise catholique et specia-

1 2 Cor. 12, 20.

626

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

lement avec le Siege Apostolique. Nous considerons ces rencontres fra-
ternelles comme un fait historique de grande importance et Nous vou-
lons y voir le prelude de plus consolants developpements.

Mais ce n’est pas tout: vous savez, Freres, que notre Concile cecu-
menique lui-meme s’est mis en mouvement vers vous de bien des ma-
nieres: de la consideration que les Peres Conciliaires n’ont cesse de
manifester pour votre presence qui leur a ete si chere, jusqu’a Peffort
unanime pour eviter toute expression qui ne fut pas pleine d’egards
envers vous; de la joie spirituelle de voir votre groupe d’elite associe
aux ceremonies religieuses du Concile, jusqu’a la formulation d’expres-
sions doctrinales et disciplinaires aptes a ecarter les obstacles et a ouvrir
des sentiers aussi larges et apianis que possible, pour une meilleure mise
en valeur du patrimoine religieux chretien que vous conservez et deve-
loppez: 1’Eglise catholique romaine, vous le voyez, a temoigne sa bonne
volonte de vous comprendre et de se faire comprendre; elle n’a pas pro-
nonce d’anathemes, mais des invitations; elle n’a pas pose de limites
a son attente, pas plus qu’elle n’en pose a son offre fraternelle de con-
tinuer un dialogue qui 1’engage. Elle aurait aime, avec le Pape Jean XXIII,
a qui revient le merite de cette conversation redevenue conflante et fra-
ternelle, celebrer avec vous, avec quelques-uns d’entre vous, la rencontre
decisive et finale; mais elle se rend compte que c’est la une hate trop
humaine, et que pour arriver au but d’une pleine et authentique com-
munion, il reste encore beaucoup de chemin a faire, beaucoup de prieres
a elever vers le Pere des lumieres, 2 beaucoup de veilles a supporter.
Du moins pouvons-nous, au terme du Concile, enregistrer une conquete:
nous avons recommence a nous aimer; et fasse le Seigneur qu’au moins
a cela le monde reconnaisse que nous sommes vraiment ses disciples,
parce que nous avons retabli entre nous une dilection reciproque. 3

Vous allez repartir. N’oubliez pas cette charite avec laquelle 1’Eglise
catholique romaine continuera a penser a vous et a vous suivre. Ne la
croyez pas insensible et orgueilleuse si elle sent le devoir de conserver
jalousement le «depot» 4 qu’elle porte avec elle depuis les origines; et
ne 1’accusez pas d’avoir deforme ou trahi ce depot, si, au cours de sa
meditation seculaire, scrupuleuse et pleine d’amour, elle y a decouvert
des tresors de verite et de vie auxquels ce serait une infidelite de renon-
cer. Songez que c’est justement de Paul, 1’Apotre de son cecumenicite,
qu’elle a regu sa premiere formation au magistere dogmatique; et vous

2 lac. 1, 17.

3 Cf. Io. 13, 35.

4 Cf. Tim. 6, 20.

CELEBRATIO AD CHRISTIANORUM UNITATEM FOVENDAM

627

savez avec quelle inexorable fermete. 5 Et pensez que la verite nous
domine et nous libere tous, et aussi que la verite est proche, proche de
1’amour. ,

On Nous a raconte, il y a bien des annees, un episode gracieux et
symbolique de la vie d’un des grands penseurs orientaux des temps mo-
dernes; et Nous le rapportons comme Notre memoire l’a conserve. II
s’agit, Nous semble-t-il, de Soloviev. II etait un jour 1’hote d’un mo-
nastere et avait prolonge jusqu’a une heure tardive sa conversation spi-
rituelle avec un pieux moine. Voulant, a la fin, faire retour a sa cellule,
il sortit dans le couloir, sur lequel donnaient les portes, toutes pareilles,
et toutes egalement fermees, des cellules. Dans 1’obscurite, il n’arrivait
pas a identifier la porte de la cellule qui lui avait ete assignee; impossible,
d’autre part, dans cette obscurite, de revenir a celle du moine qu’il
venait de quitter, et il ne voulait pas non plus deranger quelqu’un durant
le rigoureux silence monastique de la nuit. Et ainsi le philosophe se
resigna a passer la nuit en se promenant lentement, absorbe dans ses
pensees, le long du corridor du monastere devenu soudain mysterieux
et inhospitalier. La nuit fut longue et pesante; mais a la fin elle passa,
et les premieres lueurs de l’aube permirent finalement au philosophe
fatigue dfidentifier sans peine la porte de sa cellule, devant laquelle il
avait passe tant et tant de fois sans la reconnaitre. Et il commentait: il
en est souvent ainsi de ceux qui cherchent la verite; iis passent tout
pres d’elle au cours de leurs veilles, sans la trouver, jusqu’a ce qu’un
rayon du soleil de la divine sagesse vienne leur rendre aussi facile
qu’heureuse la consolante decouverte. La verite est proche. Puisse, Fre-
res aimes, ce rayon de la divine lumiere nous en faire a tous reconnaitre
la porte benie!

Tei est notre souhait. Et maintenant, sur la tombe de Paul, prions
ensemble.

Celebrationis conclusio

1) Preces Litanicae.

Recitantur lingua anglica, omnibus respondentibus: Kyrie Eleison.
Dein oratio, ad quam omnes respondent: Arnen.

2) Oratio Dominicalis.

Beatissimus Pater : Oratione ipsius Salvatoris edocti atque moniti,

5 Cf. Gal. 1, 6 ss

628

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Patrem omnipotentem suppliciter exoremus.

Omnes dicunt, propria lingua: Pater Noster.

3) Invocatio Finalis.

Beatissimus Pater : Gratia Domini nostri Iesu Christi et caritas Dei
Patris et communicatio Sancti Spiritus sit cum omnibus vobis.
Omnes: Arnen.

Omnes canunt canticum: Magnificat.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVIII
6 decembris 1965

Exc.mus P. D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis, Ss. Con-
cilii secretarius generalis : Exeant omnes! Velint omnes cum festina-
tione exire! Bonum est hic esse, attamen oportet exire!

Patres venerabiles, em. mus ac rev.mus D. card. Ioseph Suenens,
arch. Mechliniensis-Bruxellensis, moderabitur hanc congregationem ge-
neralem, quae est 168 et ultima huius Sacri Concilii [plausus].

Audiatis, Patres, exitus reliquarum suffragationum quoad schema
constitutionis pastoralis de Ecclesia in mundo huius temporis.

Suffragatio 333:

Praesentes votantes . 2.209

Dixerunt placet 2.047

non placet 155

placet iuxta modum 1

Suffragia nulla 6

Suffragatio 334 :

Patres praesentes qui suffragati sunt .... 2.226

Dixerunt placet 2.137

non placet . 81

Suffragia nulla 8

Suffragatio 333:

Patres praesentes votantes 2.212

Dixerunt placet 2.110

non placet 98

placet iuxta modum 1

Suffragia nulla 3

632

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Suffragatio 536:

Patres praesentes votantes 2.214

Dixerunt placet 2.086

non placet 121

Suffragia nulla . . . . . 7

Suffragatio 537:

Patres praesentem votantes ... . . . . 2.201

Dixerunt placet . ■■■'. . ..... . 1.710

non placet ..... 483

placet iuxta modum . . . . 2

Suffragia nulla ... 6

Suffragatio 538 :

Patres praesentes votantes 2.174

Dixerunt placet 2.039

non placet . . 128

Suffragia nulla 7

Suffragatio 539 et ultima quoad partes schematis:

Suffragati sunt 2.174

Dixerunt placet 1.873

non placet 293

placet iuxta modum . . . . . 1

Suffragia nulla . 7

Quapropter proceditur ad suffragandum totum schema cum modis
insertis. Sed videatis, Patres, in pag. 35 vol. I, nempe in textu omissum
est unum verbum, quod acceptatum erat a commissione, ergo conferatis
antea pag. 234, duabus ultimis lineis [cf. pag. 450]: «Respondetur:
linn. 3 ad 5 omittuntur, quia iam in n. 22. Additur in lin. 1: divino ».

Atqui, in pag. 35 [cf. pag. 264], hoc attributum « divinum » deest.
Videatis lin. 20, ubi legitur (lego paucis lineis ante): « Solus autem
Deus, qui hominem ad imaginem suam creavit atque a peccato redemit,
his quaestionibus plenissimum responsum praebet, idque per revelatio-
nem in Christo Filio suo divino qui homo factus est ».

CONGREGATIO GENERALIS CLXVIII

633

Videatis praeterea pag. 49. In nota 14: « Cf. Pius XI, Litt. Encycl.
Casti Connubiv. A.A.S. 22 (1930) », ita complendum est: «pag. 559-
561 ». Reliqua manent ut sunt.

His emendationibus, proponitur nunc textus suffragandus, quem
lego per principium et finem tantum. Videatis pag. 5 vol. I [cf.
pag. 234].

Schema Constitutionis pastoralis de Ecclesia in mundo huius tem-
poris :

« Gaudium et spes, luctus et angor hominum huius temporis, pau-
perum praesertim et quorumvis afflictorum, gaudium sunt et spes, luctus
et angor etiam Christi discipulorum, nihilque vere humanum invenitur,
quod in corde eorum non resonet. Ipsorum enim communitas ex homi-
nibus coalescit, qui, in Christo coadunati, a Spiritu Sancto diriguntur
in sua ad Regnum Patris peregrinatione et nuntium salutis omnibus
proponendum acceperunt. Quapropter ipsa cum genere humano eiusque
historia se revera intime coniunctam experitur ».

Et reliqua, usque ad pag. 85, in his novissimis verbis: « Ei autem
qui potens est omnia facere superabundanter quam petimus aut intelli-
gimus, secundum virtutem quae operatur in nobis, Ipsi gloria in Ecclesia
et in Christo Iesu, in omnes generationes saeculorum. Arnen. »

Patres venerabiles, hic textus, qui per partes lectus est sed integer
lectus haberi debet, placetne vobis an non placet? Est suffragatio 540.

In hac congregatione, Patres, vobis distribuentur hi fasciculi — iam
aliqui, ut video, distribuuntur. Distribuitur textus approbatus in ses-
sione VII constitutionis dogmaticae de divina revelatione; pariter textus,
item in sessione VIII approbatus, decreti de apostolatu laicorum; deinde
datur vobis textus decreti de presbyterorum ministerio et vita , de quo
agetur in sessione publica diei 7 decembris 1965.

Crastina erit sessio IX, et deinde ultima sessio erit sessio X, uti iam
praenuntiavi.

Distribuentur etiam fasciculus, qui continet Ordinem concelebra-
tionis et methodum servandam in publica sessione Concilii Oecumenici
Vaticani II , die 7 decembris anno 1965 ; et Bulla indictionis Iubilaei
extraordinarii, quam legam propediem.

Hodie, Patres venerabiles, est festum S. Nicolai, est Sancta Claus;
ergo, quamvis nulla de his cogitatio subierit, dantur vobis dona, et qui-
dem numisma argenteum Urbis Romae, et potissimum anulus aureus
cum diplomate participationis Concilii datus a Summo Pontifice
[plausus].

Quando incipiet distributio sive numismatis sive anuli, quae est

634

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

ultima distributio — est maximi momenti, ideo ultimo loco fieri debet — ,
monebo Patres ut stent suis locis, quia distributio omni diligentia et
praecisione fieri debet.

Aliqui petierunt quomodo faciendum sit, si quis Pater absit et dele-
gaverit unum ex Patribus praesentibus ad comparanda sibi et distributio-
nes omnes et dona et alia huiusmodi. Faciemus ita, Patres venerabiles:
hoc mane accipient dona tantum qui sunt praesentes, sed horis pomeridia-
nis in nostris officiis a Sancta Martha, heic prope, erunt praesto tres qua-
tuorve assignatores, qui dabunt diplomata, numismata et anulum com-
petentem eis qui praebent delegationem ad hoc faciendum, et subscribant
se nomine illius Patris rem accipere. Hoc fiet horis pomeridianis. Quin-
immo, si quis error irrepserit in scribendis diplomatibus vel in aliis
huiusmodi, possunt Patres hos errores significare horis pomeridianis
dictis assignatoribus; ne conquerantur in hac aula, quia inutile est.

Officia huiusmodi patebunt ab hora 4 ad horam 8 huius vesperis.

Lego vobis, Patres, interea, diploma quo traditur donum Pontificis:

PAULUS VI
PONTIFEX MAXIMUS

CARDINALIBUS, PATRIARCHIS, PRIMATIBUS, ARCHIEPISCOPIS
EPISCOPIS ALIORUMQUE LOCORUM ORDINARIIS
QUI CONCILIO OECUMENICO VATICANO SECUNDO INTERFUERUNT

VOBIS A ROMA QUASIQUE A DOMO NOSTRA DISCESSURIS, QUO EX QUALIBET
TERRARUM ORBIS REGIONE CONFLUXERATIS, UT, IN CONCILIUM OECUMENI-
CUM VATICANUM SECUNDUM CONGREGATI, NOBISCUM DELIBERARETIS DE
CHRISTI ECCLESIA AD NITIDIOREM SPLENDOREM ET AD ALACRIOREM SEDU-
LITATEM RENOVANDA, QUONIAM PROPENSISSIMAE BENEVOLENTIAE NOSTRAE
INDICIUM ET FAUSTISSIMI EVENTUS MNEMOSYNUM DEFERRE CUPIMUS,
AUREUM ANULUM EPISCOPORUM INSIGNE, DONO VOBIS DAMUS, QUO VELUTI
SENSU SIGNIFICETUR, VOS, QUAMVIS A NOBIS POSTHAC TERRARUM SPATIO
DISIUNGAMINI, NOBISCUM TAMEN ARCTISSIMO CARITATIS VINCULO SEMPER
FORE CONIUNCTOS. SED, VOBIS AD PASTORALIS SOLLERTIAE VESTRAE CAM-
PUM REVERSURIS, CUM VOBISMETIPSIS, VENERABILES FRATRES, TUM OVI-
BUS CUIQUE VESTRUM CONCREDITIS ALIUD DONUM, APOSTOLICAM BENEDIC-
TIONEM IMPERTIMUS, DEUM EX ANIMO PRECANTES, UT, VOBIS REGENTIBUS,
PRAEEUNTIBUS, INCITANTIBUS, CELEBRATI CONCILII PRAESCRIPTA ET HOR-
TAMENTA, CUM ECCLESIAE UNIVERSAE ANIMORUMQUE UTILITATE SUMMA,
A FIDELIBUS VESTRIS EFFICIANTUR ET SERVENTUR.

EX AEDIBUS VATICANIS, ANTE DIEM VI IDUS DECEMBRIS (i. e. die 7 decembris,
crastina) ANNO MDCCCCLXV. [ PLAUSUS ]

Patres venerabiles, lego vobis Bullam indictionis Iubilaei extraor-
dinarii:

CONGREGATIO GENERALIS CLXVIII

635

PAULUS EPISCOPUS

SERVUS SERVORUM DEI UNIVERSIS CHRISTIFIDELIBUS
PRAESENTES LITTERAS INSPECTURIS
SALUTEM ET APOSTOLICAM BENEDICTIONEM *

Mirificus eventus, cui modo finis est factus, ad quemque animos
et mentes cum tota catholicorum familia, tum vero etiam universa homi-
num coniunctio incensiore cotidie studio per hos quattuor annos adhi-
buerunt, Concilium Oecumenicum Vaticanum II dicimus, a Nobis factum
itidem permagnum expostulare videtur, quod non solum in hominum
mentibus diuturnam imprimat memoriam amplissimi illius Consessus, in
praesenti in futuroque rerum Ecclesiae cursu praecipui, sed, quod pluris
interest, christifidelium animos ad sacratissimae Synodi praecepta tenenda
componat.

Iamvero hoc Nobis in pectore volutantibus visum est, ut iam nun-
tiavimus, nihil magis ad rem conducere posse quam Iubilaei extraordi-
narii celebrationem. Hac enim via opinamur optime fieri, ut hinc — quod
aequissimum est — summo Deo grates publice agantur de donis uberri-
mis Ecclesiae suae allatis, sive cum trepidanter laeteque Concilium ap-
pararetur, sive cum per quadriennium maxima cum alacritate et utilitate
eius momenta agerentur; hinc ut divina subsidia in hoc praesertim tem-
pus implorentur, cum exsultantium et exspectantium animorum quasi
fremitus Nos sperare sinit, plurima fore commoda ab huius aetatis homi-
nibus inde percipienda.

Iubilaeum deinde, ut equidem sentimus, praeclaram opportunitatem
christifidelibus bonae voluntatis praebere potest, sese ad christianam vir-
tutem recipiendi, ut renovatio illa exspectatissima in singulorum vita, in
domestica, in publica, in sociali, effecta detur, ad quam unam dimissum
nuper Concilium spectavit.

Neque sine causa magna emolumenta de Iubilaeo Nobis sponde-
mus; cum, si memoriam rerum gestarum Ecclesiae repetamus, pro-
fecto doceamur, numquam sine magno fructu salutare huiusmodi insti-
tutum instauratum esse. Quod, ut sescenta aliorum testimonia praeterea-
mus, plane monent haec verba Decessoris Nostri ven. mem. Pii XII,
Sacrum Iubilaeum in annum millesimum nongentesimum quinquagesi-
mum indicentis: Si enim homines hanc Ecclesiae vocem exaudierint,
si a terrenis fluxisque rebus ad aeterna se converterint perpetuoque man-

A.A.S., 57 (196 5), pp. 945 ss.

636

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

sura , tum procul dubio optatissima illa habebitur renovatio animorum ,
ex qua non tantum privati , sed publici etiam mores christianis praeceptis
christianoque afflatu conformabuntur. 1

Has ob causas, Romanorum Pontificum Decessorum Nostrorum ve-
stigiis insistentes, ac de Venerabilium Fratrum Nostrorum S. R. E. Car-
dinalium consilio, Iubilaeum extraordinarium in omnibus ac singulis
catholici orbis dioecesibus, a die primo mensis Ianuarii proximi anni
millesimi nongentesimi sexagesimi sexti inchoandum et ad diem festum
sacrae Pentecostes, hoc est ad diem undetricesimum mensis Maii eiusdem
anni finiendum, auctoritate omnipotentis Dei, beatorum Apostolorum
Petri et Pauli ac Nostra, ad ipsius Dei gloriam, ad animorum salutem
et catholicae Ecclesiae incrementum, indicimus per has Litteras et pro-
mulgamus, ac pro indicto promulgatoque haberi volumus.

Quo praecipuo supernae salutis tempore nuntiato, atque caelestium
gratiarum aperto fonte, Nostrum esse ducimus statim in medio ponere,
quid potissimum, hac egregia occasione oblata, quaeramus.

Primum omnium, non secus atque Decessores Nostri in eiusdem
generis condicionibus, a christifidelibus omnibus expetimus miram eam
animorum mutationem, quae haberi nequaquam potest, nisi in intimis
hominis sensibus: in cultu nempe virtutis paenitentiae, cui quidem
accedat sacrae confessionis Sacramentum, quo fideles, quasi in salutari
quodam balneo, se in pretiosissimo Christi sanguine mergant; neque ha-
beri potest, nisi christiani homines, se nobilitandi gratia, quam maxime
cum divino mortalium Redemptore coniungantur, qui sive redintegrato
incruente Crucis Sacrificio, nostrae salutis causa, sive facta nobis sui
Eucharistici Corporis facultate ita animos nostros extollit et perficit, ut
ad verum germanumque divinae vitae consortium perveniamus. Quare
in spe sumus fore ut promulgatum Iubilaeum Christianorum optimos
ad altiora quaeque impellat, bonos vero ad acriorem alacritatem com-
moveat ad cotidianae vitae officia servanda, secundum Dei praecepta.
Atque utinam inter hoc piaculare tempus fiat, ut qui vel a fonte ac
principio gratiae longe absint, vel maxime qui fidem in Deum incon-
sulte seu obliti sint, seu repudiaverint, ii singulari condicione) quae
nunc defertur, utantur, atque ita cum Deo pacem reconcilient!

Quin etiam optamus vehementer, ut Christi sectatores, satis non ha-
bentes mores tenere inculpatos, vitae sanctitatem, quoad per humanas
vires liceat, appetant ac veluti sitiant: qua nimirum tum ad Christiana-
rum virtutum, ac praecipue caritatis, certam exercitationem, tum ad

1 Litt. Ap. Iubilaeum maximum, 26 maii 1949: A.A.S., 41 (1949), p. 257.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVIII

637

firmissimam voluntatem imitandi Christum Crucifixum, tum ad studium
cupiditatemque regni Dei amplificandi maiorem in modum inflammen-
tur. Quibus ex rebus simul fieri non poterit, quin Ecclesia, ad pristinam
vim suam revocata, summas capiat utilitates, ac nativus eius tamquam
impetus animorum Deo quaerendorum magis magisque exacuatur, ab
excultiore conscientia profectus; simul consequi non poterit, quin am-
plissimi illi fructus longe lateque in Ecclesia maturescant, quorum per-
cipiendorum causa in Oecumenica Synodo tot tantique labores insumpti
sunt. Quas spirituales utilitates Nosmetipsi quasi summatim in primis
Litteris Encyclicis Nostris delineavimus, hoc animo praecipientes, ut
ex Concilio gloriam Deus, gaudium Ecclesia, mundus salutiferum exem-
plum acciperet ; 2 -

Quoniam vero, quod modo clausimus Concilium, iure merito ab Ec-
clesia appellationem traxit, utpote in quo Christi Sponsa datum sibi
a Deo mandatum animorum hominum servandorum diligentius cogno-
verit, nunc par esse arbitramur indictum Iubilaeum ad hunc finem tam-
quam sibi proprium pertinere: ut scilicet in omnibus christifidelibus,
cum e sacra Hier archia tum e laicorum ordine, increbrescat sensus Ec-
clesiae, huiusque rei magis illustrata magisque actuosa conscientia excu-
tiatur. Quapropter omnino oportet, inter sacrum tempus, quod sequitur,
Ecclesia illud insistens iter, quod per Concilium esse tenendum dixi-
mus, non intermittat: in seipsam introspicere penitus; suum meditari
mysterium ; se docendi et incitandi causa, altius perscrutari doctrinam
de sua origine, de sua natura, de suo persequendo mandato, de suo fine;
quae doctrina, licet iam sibi sit nota, atque superiore hoc saeculo sit enu-
cleata et vulgata numquam tamen satis neque excussa neque intellecta
dici potest . 3

Nunc vero rati nulla alia ratione posse aptius salutaria haec consilia
ad effectum adduci, haud perperam expetere videmur, ut sacrum Iubi-
laeum, in unaquaque dioecesi peragendum, suam sedem ac veluti do-
mum habeat aedem cathedralem, atque in uno Episcopo, concreditarum
sibi ovium Patre et Pastore, nitatur.

Etenim cathedrale dioecesis templum, quod haud raro artis pietatis-
que studium maiorum nostrorum splendide declarat, operibusque exor-
natur mirabili artificio factis, ea in primis insignitur dignitate ut, quem-
admodum pervetusto eius significatur nomine, in eo Episcopi cathedra
consistat, quae est unitatis, ordinis, potestatis, veracisque magisterii cum

2 Cf. Litt. Enc. Ecclesiam suam, 6 aug. 1964: A.A.S., 56 (1964), pp. 621-22.

3 Litt. Enc. Ecclesiam suam, 6 aug. 1964: A.A.S., 56 (1964), p. 611.

638 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

beato Petro coniuncti tamquam cardo. Quin et hoc accedit, quod cathe-
dralis aedes, ob exstructae molis maiestatem, spiritualis illius templi
index est, quod intus in animis aedificatur ac divinae gratiae magnifi-
centia nitet; ex ea Pauli Apostoli sententia: vos enim estis templum
Dei vivi ? Deinde templum cathedrale expressa imago est ducenda aspec-
tabilis Christi Ecclesiae, quae in terrarum orbe et precatur, et canit, et
adorat; est nimirum imago putanda Mystici eius Corporis, cuius membra
in una conglutinantur caritatis compage, supernorum donorum rora-
tione nutrita; nam, ut die festo Dedicationis scriptum apud ritum Ambro-
sianum legimus: haec est mater omnium, filiorum numero facta subli-
mior : quae per Spiritum Sanctum quotidie Deo filios procreat : cuius
palmitibus mundus omnis impletus est: quae propagines suas ligno
baiulante suspensas erigit ad regna caelorum. Haec est civitas illa subli-
mis iugo montis erecta, perspicua cunctis, et omnibus clara?

Fere igitur naturae convenienter, tempore proximi Iubilaei, christi-
fideles aut piis caerimoniis operam daturi, aut sacris vacaturi contioni-
bus, aut peculiares eas poenae remissiones, peccatis debitae, lucraturi,
quae usitatiore vocabulo indulgentiae nuncupantur, in princeps dioecesis
templum vel singuli vel per turmas confluent.

Siquidem vero necesse esse diximus, celebrandum Iubilaeum circa
Episcopum, quasi circa fulcimentum suum, totum verti, adhortamur
idcirco, ut Ecclesiae filii ipsi circumfundantur.

Quam ob rem, cum Episcopi, hoc concluso Concilio, ad suas se-
des sancto inflammati ardore reversi erunt, ducti consilio fideles exa-
cuendi ad Concilii praescripta efficienda, eos, in singulis dioecesibus,
sacerdotes et christianus populus universus circumstent, ut iisdem ani-
mum profiteantur gratum ob diligentem operosamque industriam, quam
in celebrando Concilio posuerunt; ut observantiam pietatemque, filio-
rum propriam, iterum restentur; ut praesertim suam adiutricem operam
polliceantur, quae in deprecationibus, in vitae actione atque in voluntaria
sui castigatione consistat. Scilicet clerus, Religiosi, sacrae virgines omnes-
que laicorum hominum coetus, inter se arte coniuncti, alacri studio ad
sapientem paternamque suorum Pastorum moderationem sese conferant,
qui, ut significantem sententiam mutuemur ex Oecumenico Concilio Va-
ticano II, oportet Ecclesias sibi concreditas ita sanctificent, ut in eisdem
universae Christi Ecclesiae sensus plene effulgeat?

4 2 Cor. 6, 16.

5 Missale Ambrosianum, in Praefatione diei festi Dedicationis ecclesiae.

6 Decr. Christus Dominus, n. 15.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVIII

639

Episcopus autem, dum in cathedrali aede omnibus hisce coetibus
christianae sibi concreditae familiae auctoritate sua praeest, apostolatus
obeundi normas impertit, eosque ad caritatem exercendam precesque
fundendas incendit, tunc re vera efficit, ut per sollemniores sacrorum
officiorum externas celebrationes, in principe dioecesis templo interna
mentium voluntatumque concordia et consensio gregis cum Pastore suo
apertissime ostendantur.

Curet igitur in primis Episcopus, ut illis salutis diebus in cathedrali
aede habeantur, tum peculiares sacrarum contionum series, quibus Con-
cilii decreta explicentur; tum sacrae Missiones, quas vocant; tum pro
clero populoque christiano piae animi exercitationes, praesertim Quadra-
genarii ieiunii tempore, animis ad festum Paschatis praecolendis; ita
nimirum ut in omnibus summa cupiditas sui renovandi innascatur.

Ad Nos autem quod attinet, cum id etiam ad fructum huius Iubi-
laei conferre posse existimemus, Nostra apostolica auctoritate concedi-
mus sacris Confessariis, ad audiendas sacramentales confessiones legi-
time approbatis, quae sequuntur, facultates, quibus solummodo per idem
tempus, in foro conscientiae et in sacramentali confessione uti possint.
Quapropter iidem poterunt: 1) absolvere a quibusvis censuris et poenis
ecclesiasticis quoscumque paenitentes, qui scienter doctrinas haereticas,
schismaticas vel atheis ticas quomodocumque externe professi fuerint,
dummodo unusquisque paenitens, sincere dolens, coram confessario er-
rores detestetur et data forte scandala se resarturum promittat; iniuncta
congrua et salutari paenitentia, et addito consilio ad Sacramenta fre-
quenter accedendi; 2) absolvere a censuris et poenis ecclesiasticis eos
qui libros apostatarum, haereticorum aut schismaticorum, pro apostasia,
haeresi aut schismate propugnantes, aliosve per Apostolicas Litteras
nominatim prohibitos, scienter sine debita venia legerint, vel apud se
retinuerint; iniuncta congrua ac salutari paenitentia, et addita admoni-
tione circa librorum cautam retentionem vel destructionem; 3) absol-
vere a censuris et poenis ecclesiasticis eos qui nomen dederint sectae
massonicae aliisque eiusdem generis consociationibus, quae contra Ec-
clesiam vel legitimas civiles potestates machinantur; dummodo a sua
secta vel consociatione omnino se separent, et scandala vel damna, pro
viribus, se sarturos et praecauturos esse promittant; iniuncta, pro modo
culparum, gravi paenitentia salutari; 4) solvere, commutando, conside-
ratis causis, in alia paenitentiae vel pietatis opera, ab omnibus votis
privatis, etiam Sedi Apostolicae reservatis, dummodo solutio ne laedat
ius aliis quaesitum.

Concedimus praeterea ut, piaculari hoc tempore, omnes utriusque

640

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

sexus christifideles, qui rite Paenitentiae Sacramento expiati et sacra
Synaxi refecti ad mentem Nostram precati fuerint, Indulgentiam plena-
riam lucrari valeant: 1) quotiescumque, aut saltem tribus institutio-
nibus de Concilii Oecumenici Vaticani II decretis, vel contionibus per
sacras, quas vocant, Missiones habendis interfuerint; aut Eucharistico
Sacrificio quadam cum sollemnitate ab Episcopo in cathedrali templo
celebrato pie interfuerint; 2) semel vero tantum, si, inter sacrum idem
tempus, cathedrale templum pie inviserint, ibique, qualibet legitima
formula adhibita, fidei professionem iteraverint.

Id insuper libenti animo damus, ut singuli Episcopi, opportuniore
eiusdem temporis die, occasione praecipuae celebrationis, semel imper-
tiri valeant Benedictionem Papalem, addita Indulgentia plenaria , a chri-
stifidelibus lucranda, qui, ita animo affecti ut supra diximus, eandem
Benedictionem pia mente acceperint.

Ut autem haec Constitutio ad omnium notitiam facilius perveniat,
volumus eius exemplis, etiamsi typis editis, manu tamen alicuius notarii
publici subscriptis ac sigillo personae in ecclesiastica dignitate constitutae
munitis, eadem prorsus fides adiungatur, quae ipsi praesenti haberetur,
si foret exhibita vel ostensa. Nulli igitur hominum liceat hanc paginam
Nostrae indictionis, promulgationis, concessionis et voluntatis infringere,
vel ei ausu temerario contraire.

Datum Romae, apud S. Petrum, die vn mensis Decembris, anno
mdccclxv, Pontificatus Nostri tertio.

EGO PAULUS

CATHOLICAE ECCLESIAE EPISCOPUS

[ Dum haec legitur Constitutio Apostolica Patribus distribuuntur
numismata Urbis Romae; cf. pag. 617].

Secretarius generalis-. Patres venerabiles, in anulo, qui dabitur, in-
sculptae sunt imagines Christi Servatoris, una cum Sanctis Petro et
Paulo Apostolis; et ita est confectus ut unicuique digito aptari possit.

Propono vobis, Patres, ut in sessione publica habenda crastina pu-
blice dentur gratiae Summo Pontifici pro dono oblato. [ plausus ]

Patres venerabiles, antequam hunc ambonem relinquam — alias
communicationes dabo postea — , sinatis ut vobis omnibus mea vota pro-
feram uti possum.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVIII

641

Patres venerabiles,

Finis adventat Synodi Sacratae,

Finis et nostri properat laboris:

Nunc iuvat Vobis renovare grates

Et pia vota.

Christus, o nobis faveat benignus,

Adsit e caelo pia Virgo Mater,

Nosque Pastores repleant amoris
Igne superni!

[ Plausus ]

Secretarius generalis : Patres venerabiles, communico exitum suf-

fragationis:

Patres praesentes suffragantes 2.373

Dixerunt placet 2.111

non placet 251

placet iuxta modum 1

Suffragia nulla 10

Ergo schema de Ecclesia in mundo huius temporis in congregatione
generali probatum est, et proponetur Summo Pontifici pro eo deferendo
in sessione publica [ plausus ].

Patres venerabiles, Summus Pontifex coram admittet episcopos ex
Italia, hoc vespere, hora 6,30.

Patres venerabiles, incipit distributio anuli et diplomatis.

Audiatis, Patres venerabiles! Summus Pontifex statuit schema de
Ecclesia in mundo huius temporis esse deferendum in sessione publica
crastina habenda.

Patres venerabiles, non vobis loquor hac vice, sed omnibus iis qui
cum Patribus conciliaribus sunt, ut annuntiem quod Summus Pontifex
crastina, die 7 decembris, coram se admittet, hora sexta cum dodrante,
nempe cum tribus quadrantibus — sexta cum tribus quadrantibus — ,
rev.mos parochos invitatos ad Concilium, « nella Sala dei Trono ».

Hora autem 7, post meridiem uti patet, clar.mos Dominos Auditores
laicos, « nella Sala dei Papi ».

642

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Hora 7,15 rev.mos secretarios necnon autocinetorum ductores
em. morum ac exc. morum Patrum conciliarium, hos omnes « nella Sala
Clementina ».

Denique, hora 7,30 post meridiem, ill.mos ac rev.mos peritos Con-
cilii, « nella Sala dei Concistoro » [plausus].

Patres venerabiles, crastina, dispensatio habita est a ieiunio et absti-
nentia, quae praescripta esset in pervigilio festi Immaculatae. Haec di-
spensatio facta est intuitu solemnitatis nostri Sacri Concilii.

Dispensatio ab abstinentia et ieiunio est tantum pro Urbe Roma.

Patres venerabiles, rev.mi Domini assignatores, erga quos tanta tene-
mur grati tudine pro labore impigre peracto in hoc Concilio [plausus],
coram admittentur a Summo Pontifice crastina, hora 7,15 post meridiem
in Sala Clementina, loco sibi assignato.

Patres venerabiles, audiatis hunc nuntium, quem rogat fieri em. mus
ac rev.mus D. card. Emmanuel Gongalves Cerejeira, patr. Ulyssiponensis:

« Recurrente, anno 1967, quinquagesimo anniversario Apparitio-
num Beatae Virginis Mariae in loco Fatim a, hac occasione celebrabitur
Ulyssipone (Lisbona) Congressus Mariologicus, diebus a 2 ad 8 augusti,
et Congressus Marianus Internationalis Fatimae, diebus a 9 ad 13 eius-
dem mensis.

« Quapropter, em. mus ac rev.mus D. card. Emmanuel Gongalves
Cerejeira, patr. Ulyssiponensis, una cum tota hierarchia Catholica Lusi-
tana, humanissime invitat omnes em. mos principes, rev.mos DD. archie-
piscopos et episcopos, ut ad Congressum veniant, vel ad Fatimam vene-
raturi Beatissimam Virginem Mariam, quam Paulus Papa VI dignatus
est peculiariter honorare, mittens em.mum card. Cento laturum donum
Rosae Aureae.

Manuel card. GoNgALVES Cerejeira
Patriarcha Ulyssiponensis. »

Exc. mi Patres conciliares, vel etiam em. mi, qui non receperunt di-
ploma quia a Secretaria Status adhuc conscriptum non est, possunt illud
recipere in nostris officiis vel horis vespertinis hodiernis, uti dixi, vel
etiam horis vespertinis crastinae, nempe ab hora quarta usque ad horam
septimam post meridiem crastina. Ergo ne petant hoc diploma a nostra
secretaria, quia ubi non sunt nos creare non possumus!

CONGREGATIO GENERALIS CLXVIII

643

Moderator :

Venerabiles Patres, antequam finis imponatur huic ultimae congre-
gationi generali, liceat mihi nomine Moderatorum ultima quaedam verba
proferre.

Imprimis, gratias agamus Deo Patri Omnipotenti, et Filio eius Do-
mino nostro Iesu Christo, et Spiritui Sancto quem tam instanter ante
congressus nostros invocavimus pro felici exitu Concilii nostri Vaticani
Secundi.

Gratitudinem nostram proferamus, ante omnes, Summo Pontifici
nostro Paulo, feliciter regnanti, qui Concilium ... [plausus], qui Conci-
lium a Papa Ioanne inceptum tanta cum sollertia et paterna sollicitudine
direxit et ad conclusiones doctrinales et pastorales perduxit in bonum
totius Ecclesiae.

Moderatores, nomine omnium Patrum, gratias exprimunt singulis
membris Consilii Praesidentiae, qui una cum venerabili Decano suo tanta
cum aequitate invigilaverunt ut omnia rite procederent secundum Ordi-
nem Concilii celebrandi [plausus].

Gratum quoque animum exhibemus exc.mo secretario nostro gene-
rali, et cum ... [plausus] ... et cum ipso optimis et semper promptis secre-
tariis adiunctis [plausus]. Omnes admirati sumus eximias dotes, ut ita
dicam, « administrativas » archiepiscopi Felici, sicut etiam claritatem
eius praestantissimam, patientiam indefectibilem, sensum humoristicum,
mirabilem artem latine dicendi, alacrem et nunquam periclitantem promp-
ti tudinem ad omnibus serviendum [plausus].

Gratias quoque dicimus omnibus Patribus Concilii, tam illis qui in
aula locuti sunt ad utilitatem omnium quam illis qui in scriptis obser-
vationes mandaverunt. Moderatores veniam petunt si quandoque debue-
runt finem imponere oratoribus nimis eloquentibus, et rogant indulgen-
tiam vestram atque absolutionem, ratione habita suae contritionis saltem
imperfectae et firmi propositi non iterum peccandi! [Risus]

Gratias dicimus omnibus relatoribus et membris commissionum con-
ciliarium, qui tam ardue laboraverunt, Modos perpenderunt et textus
perfecerunt, ita ut tandem aliquando ad unanimem fere consensum quasi
semper pervenerint Patres. [Plausus]

Gratias dicimus pariter carissimis peritis nostris, qui incessabili la-
bore, cum tanta abnegatione, eruditione et constanti animo, quandoque
etiam cum damno propriae salutis, nobis tam sollerter adiuverunt in
opere commissionum. Nomina eorum non possumus hic proferre, sed
in mente et corde nostro remanebunt, et in historia Concilii semper ma-
nebit memoria eorum. [Plausus]

644

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Gratias dicimus carissimis Observatoribus, qui nobiscum in fraterna
communione animi adfuerunt omnibus diebus Concilii, cum tanta atten-
tione ac benevolentia. Magno cum gaudio accepimus eorum nuntium
fraternum, ad nos missum et in aula lectum; et magna cum spe et fiducia
preces nostras cum eis ad Dominum effudimus ad sepulchrum sancti
Pauli, ubi Concilium suum primum et mirabile exordium habuit.
[ Plausus ]

Gratias dicimus pariter omnibus Auditoribus sive laicis sive religio-
sis, quorum praesentia dilucide ostendit Ecclesiam esse populum Dei,
et pro semper ut symbolum remanebit istius voluntatis episcoporum
omnium fecundum dialogum prosequendi cum omnibus christifidelibus.
[ Plausus ]

Gratias dicimus pariter officialibus omnibus, qui collaboratione con-
stanti et quotidiana curam egerunt de practica atque externa disposi-
tione rerum. Et inter illos oblivisci non possumus assignatores loci, qui
incessanter et indefectibiliter nobis praesto fuerunt [ plausus ]; etiam
cantores, qui cultui divino inservierunt, et etiam quandoque animos Pa-
trum recreaverunt; etiam praepositos tum ad distributionem textuum
tum ad custodiam Basilicae tum ad refocillandas vires Patrum, quandoque
deficientes, raro in infirmeria, saepe vero in thermopoliis. [Plausus]

Gratias quam maxime exprimere quoque volumus illis omnibus
qui die noctuque adlaboraverunt in typographia vaticana [plausus], et
quorum conatus et celeritas admirationem nostram abunde merentur.

Gratias tandem dicimus omnibus illis qui se dederunt ad relationes
officiales quotidianas conficiendas atque edendas, et qui modo suo dia-
logum cum mundo inierunt quotidie in praxi vitae.

Tandem, Moderatores vobis omnibus exoptant felicem exitum in
nationibus vestris, ubi Concilium Vaticanum Secundum, Deo iuvante
et Maria intercedente, suas practicas et vitales conclusiones inveniet pro
renovatione totius Ecclesiae Dei. Gratias. [Plausus]

Textus scripto traditus :

Venerabiles Patres, antequam finis imponatur huic ultimae congregationi ge-
nerali, liceat mihi nomine moderatorum quaedam verba proferre.

Imprimis gratias agamus Deo, Patri Omnipotenti, et Filio eius Domino nostro
Iesu Christo, et Spiritui Sancto quem ante congressus nostros instanter invocavimus,
pro felici exitu Concilii nostri Vaticani Secundi.

Deinde gratitudinem nostram proferimus, ante omnes, Summo Pontifici nostro
Paulo, feliciter regnanti, qui Concilium a Papa Ioanne inceptum cum tam paterna
atque sollerti sollicitudine direxit, et ad conclusiones doctrinales et pastorales per-
duxit in bonum totius Ecclesiae.

CONGREGATIO GENERALIS CLXVIII

645

Moderatores, nomine omnium Patrum, gratias exprimunt singulis membris Con-
silii Praesidentiae, qui una cum venerabili suo Decano cum miranda aequitate invi-
gilaverunt ut omnia rite procederent secundum ordinem Concilii celebrandi.

Gratum quoque animum exhibemus excellentissimo Secretario nostro generali,
cumque ipso optimis et semper promptis Secretariis ei adiunctis. Omnes admirati
sumus eximias dotes, ut ita dicam, « administrativas » Archiepiscopi Felici, patien-
tiam eius indeficientem, sensum humoristicum, claritatem in loquendo praestantis-
simam artemque latine dicendi numquam periclitantem, denique alacrem promptitu-
dinem ad omnibus serviendum.

Gratias etiam dicimus omnibus Patribus Concilii, tam illis qui ad utilitatem
omnium in aula locuti sunt quam illis qui scriptas observationes mandaverunt.
Moderatores veniam petunt si quandoque debuerunt interrumpere orationes nimis
eloquentes, et rogant indulgentiam vestram atque absolutionem, ratione habita suae
contritionis saltem imperfectae et firmi propositi non iterum peccandi.

Gratias agimus omnibus relatoribus et membris Commissionum conciliarium,
qui tam strenue laboraverunt, Modos perpenderunt et textus perfecerunt, ita ut
Patres quasi semper ad unanimem fere consensum tandem aliquando pervenire
valerent.

Gratias dicimus pariter eruditissimis peritis nostris, qui constanti animo et
incessabili labore, cum maxima abnegatione, immo quandoque cum damno propriae
salutis, nobis tam sollerter adiuverunt in opere Commissionum. Nomina eorum non
possumus hic enumerare, sed in cordibus nostris inscripta sunt. Cum historia Con-
cilii indissolubili ter coniunguntur.

Gratias dicimus carissimis Observatoribus, qui nobiscum in intima communione
animi adfuerunt omnibus diebus Concilii, continuo attenti ac benevoli. Magno cum
gaudio accepimus eorum nuntium fraternum, ad nos missum et in aula lectum;
magna cum spe et fiducia preces nostras cum eis Domino effudimus ad sepulchrum
sancti Pauli, ubi hoc Concilium habuit mirabile suum exordium.

Gratias deinde dicimus omnibus auditoribus sive laicis sive religiosis, quorum
praesentia dilucide ostendit Ecclesiam esse populum Dei, symbolumque praebuit
voluntatis episcoporum dialogum prosequendi fecundum cum omnibus christifide-
libus.

Gratias dicimus officialibus omnibus, qui collaboratione quotidiana curam ege-
runt de practica atque externa dispositione rerum. Inter illos oblivisci non possumus
assignatorum loci, qui indefatigabiles nobis praesto fuerunt; etiam cantorum, qui
cultui divino inservierunt, et animos patrum interdum recreaverunt; etiam praepo-
sitorum cum ad custodiam Basilicae tum ad distributionem textuum tum etiam ad
refocillandas vires patrum, sive in thermopoliis sive in infirmeria.

Gratias quoque exprimere volumus quam maximas omnibus qui die noctuque
adlaboraverunt in Typographia Vaticana, quorumque celeritas laudem nostram me-
retur.

Gratias denique dicimus omnibus qui se dederunt ad conscribendas atque eden-
das relationes quotidianas rerum gestarum. Modo suo dialogum nostrum cum mundo
diem ex die repercusserunt.

Vobis omnibus tandem exoptant moderatores felicem exitum conatus commu-
nis in nationibus vestris, in quibus Concilium Vaticanum Secundum, Deo iuvante
et Maria intercedente, suas conclusiones inveniet vitales ad renovationem totius

Ecclesiae Dei. T T ,

L. J. card. Suenens

646

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

S ecretarius generalis :

Et nostris em.mis moderatoribus
Anni plurimi plaususque multus a nobis!

[Plausus]

Exspectetis, Patres, ut vobis distribuatur fasciculus continens schema
decreti de Ecclesia in mundo huius temporis , qui iam promptus est.

Em.mus P. D. Eugenius card. Tis serant: Reponatur Sacrosanc-
tum Evangelium.

SESSIO PUBLICA IX

die 7 decembris 1965

SESSIO PUBLICA IX
die 7 decembris 1965

Sessionis initium

Chorus et omnes praesentes cantant antiphonam Tu es Petrus , alter-
natim cum versiculis Ps. 131 Memento, Domine, David. Dum cantus
protrahitur, Summus Pontifex, sacris vestibus sumptis, cum baculo et
mitra, ingreditur Basilicam Vaticanam, comitantibus em.mis cardinalibus
et concelebrantibus.

Cum ad altare aulae conciliaris pervenerint, concelebrantes, facta
debita reverentia, sedes sibi assignatas petunt. Summus Pontifex, depo-
sitis mitra et baculo, genuflectit super faldistorium et aliquantulum orat.

Tunc exc.mus P. D. Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis, secreta-
rius generalis Concilii, Codicem Evangeliorum tradit Summo Pontifici,
qui secretario generali praecedente et em.mis cardd. diaconis Alfredo
Ottaviani et Arcadio Larraona comitantibus, illum super parato throno
statuit. Interea chorus et Patres alternatim cantant Gloria, laus : chorus
quidem cum melodia polyphonica 5 vocibus, auctore Bartolucci, Patres
vero modo gregoriano.

Deinde Summus Pontifex ad sedem eminentem ante Altare papale
erectam se confert, et ei praestatur oboedientia a Patribus conciliaribus,
duobus tantum, nomine ceterorum, ex unoquoque ordine, dum chorus
cantat Hoc est praeceptum meum, 5 vocibus, auctore Morales.

Card. primus diaconus assistens, em.mus D. Alfredus Ottaviani,
elata voce dicit: Orate, et omnes genua flectunt.

Post breve temporis spatium, Summus Pontifex surgit ac tono feriali
legit orationem Adsumus, Domine, una cum Patribus.

Oratione expleta, card. protodiaconus, elata voce, dicit: Erigite vos,
et surgunt omnes, dum chorus cantat antiphonam Exaudi nos, Domine,
quinque vocibus, auctore Bartolucci.

Summus Pontifex, dicta oratione Mentes nostras, praecinit hym-
num Veni, Creator Spiritus, quem chorus prosequitur alternatim cum
omnibus praesentibus: chorus quidem cantu polyphonico 6 vocibus,
auctore Bartolucci, praesentes vero modo gregoriano. Expleto hymno,
Summus Pontifex cantat versiculos et orationes.

Receptis documentis a Summo Pontifice, exc.mus D. secretarius ge-
neralis ad ambonem accedit atque illa legit.

650

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Paulus Episcopus, Servus servorum Dei, una cum Sacrosancti
Concilii Patribus, ad perpetuam rei memoriam.

Declaratio de Libertate Religiosa.

[cf. pag. 663 ss.].

Patres venerabiles, haec declaratio, quae per partes lecta est, at pro
integra lecta habenda est, placetne. vobis an non placet? Respondeatis.

Sequitur intervallum. Dum Patres suffragium suum per schedulas
exprimunt, chorus cappellae Sixtinae exsequitur cantum Ave Maria,
5 vocibus, auctore Perosi.

Secretarius generalis-.

Paulus Episcopus, Servus servorum Dei, una cum Sacratissimi
Concilii Patribus, ad perpetuam rei memoriam.

Decretum de activitate missionali Ecclesiae.

[cf. pag. 673 ss.].

Patres venerabiles, hoc decretum de activitate missionali Ecclesiae,
quod pro integro lectum habendum est, placetne vobis an non placet?
Est suffragatio 542.

Sequitur intervallum. Dum Patres suffragium per schedulas dant,
chorus Cappellae Sixtinae exsequitur: Justorum animae, 5 vocibus, auc-
tore Orlando di Lasso.

Secretarius generalis-.

Paulus Episcopus, Servus servorum Dei, una cum Sacrosancti
Concilii Patribus, ad perpetuam rei memoriam.

Decretum de presbyterorum ministerio et vita.

[cf. pag. 704 ss.].

Patres venerabiles, hoc decretum de presbyterorum ministerio et vita,
quod pro integro lectum habeatis, placet vobis an non placet? Est suf-
fragatio 543.

Sequitur intervallum. Dum Patres suffragium per schedulas dant,
chorus Cappellae Sixtinae exsequitur: Alma Redemptoris Mater, 4 voci-
bus, auctore Bartolucci.

SESSIO PUBLICA IX

651

Secretarius generalis :

Paulus Episcopus, Servus servorum Dei, una cum Sacrosancti
Concilii Patribus, ad perpetuam rei memoriam.

Constitutio pastoralis de Ecclesia in mundo huius temporis.

[cf. pag. 733 ss.].

Patres venerabiles, haec constitutio pastoralis de Ecclesia in mundo
huius temporis, quae perinde ac tota lecta habenda est, placetne vobis
an non placet? Respondeatis, quaeso. Est suffragatio 544 et ultima huius
Ss. Concilii. [Plausus]

Patres venerabiles, Summus Pontifex, qui nos paterno est semper
prosecutus amore, suae benevolentiae ac magnificentiae hisce ultimis
diebus Concilii erga nos documenta multiplicavit. Hodie nobis insigne
donum ab eo factum est: anulus aureus.

Donavit anulum Summus Pontifex significans qua arctissima caritate
cum eo et inter nos vinciri debeamus. Profecto, Patres venerabiles, hoc
Concilium definiri potest magna caritatis epiphania. Hac quidem caritate
nos impleamur; caritas Dei diffundatur in cordibus nostris per Spiritum
Sanctum qui datus est nobis. Omnes exardeamus caritate imprimis erga
nostrum Patrem amantissimum, qui, ut Vicarius Christi, est petra Ec-
clesiae, unde, uti Cyprianus ait — et scriptum legimus in hac magna
Basilica, quae nostram caritatem nostrosque labores vidit — , Unitas Sa-
cerdotii exoritur. [ Plausus ]

Patres venerabiles, hac caritate inflammemur donec omnes cum no-
stris christifidelibus, cum populo sancto Dei consummati inveniamur in
gloria caelesti Ecclesiae aeternae! [Plausus]

Beatissime Pater, dum grates enixe ex imo pectore promimus, haec
sunt nostra filiorum omina, vota, preces. [Plausus]

Patres venerabiles, benedictione, quam Summus Pontifex imper-
tiet in fine huius celebrationis, intendit benedicere omnia obiecta pietatis
quae Patres et adstantes secum deferunt.

Audiatis, Patres! Communi desiderio permoti obstacula removendi
quae vias obstruunt ad dialogum qui, gratia Dei auspice, ad reconcilia-
tionem ducit, Paulus Papa VI et patriarcha Constantinopolitanus Athe-
nagoras de sequenti convenerunt declaratione [plausus], quam nunc leget
exc.mus P. D. Ioannes Willebrands, ep. tit. Maurianensis, a secretis
secretariatus ad unitatem christianorum fovendam.

652

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

PAULI PAPAE VI ET ATHENAGORAE
PATRIARCHAE CONSTANTINOPOLITANI
DECLARATIO COMMUNIS *

1. Penetres de reconnaissance envers Dieu pour la faveur que, dans
sa misericorde, il leur a faite de se rencontrer fraternellement aux lieux
sacres oii, par la mort et la resurrection du Seigneur Jesus, a ete con-
somme le mystere de notre salut et, par 1’effusion du Saint-Esprit, a ete
donne naissance a LEglise, le pape Paul VI et le patriarche Athenago-
ras I er n’ont pas perdu de vue le dessein qu’ils ont congu des lors, chacun
pour sa part, de ne rien omettre desormais des gestes qu’inspire la charite
et qui puissent faciliter le developpement des rapports fraternels ainsi
amorces entre LEglise Catholique Romaine et 1’Eglise Orthodoxe de
Constantinople. Iis sont persuades de repondre ainsi a 1’appel de la
grace divine qui porte aujourd’hui LEglise Catholique Romaine et
LEglise Orthodoxe ainsi que tous les chretiens a surmonter leurs diffe-
rends afin d’etre a nouveau « un » comme le Seigneur Jesus La demande
pour eux a son Pere.

2. Parmi les obstacles qui se trouvent sur le chemin du developpe-
ment de ces rapports fraternels de confiance et d’estime, figure le sou-
venir des decisions, actes et incidents penibles, qui ont abouti en 1054,
a la sentence d’excommunication portee contre le patriarche Michel Ce-
rulaire et deux autres personnalites par les legats du siege romain, conduits
par le Cardinal Humbert, legats qui furent eux-memes ensuite 1’objet
d’une sentence analogue de la part du patriarche et du synode constan-
tinopolitain.

3. On ne peut faire que ces evenements n’aient pas ete ce qu’ils ont
ete dans cette periode particulierement troublee de Lhistoire. Mais
aujourd’hui qu’un jugement plus serein et plus equitable a ete porte sur
eux, il importe de reconnaitre les exces dont iis ont ete entaches et qui
ont amene ulterieurement des consequences depassant, autant que nous
pouvons en juger, les intentions et les previsions de leurs auteurs dont
les censures portaient sur les personnes visees et non sur les Eglises et
n’entendaient pas rompre la communion ecclesiastique entre les sieges
de Rome et de Constantinople.

4. C’est pourquoi le pape Paul VI et le patriarche Athenagoras I er
en son synode, certains d’exprimer le desir commun de justice et le

* A.A.S., 58 (1966), p. 20-21.

SESSIO PUBLICA IX

653

sentiment unanime de charite de leurs fideles et se rappelant le precepte
du Seigneur: « Quand tu presentes ton offrande a Pautel, si la tu te
souviens d’un grief que ton frere a contre toi, laisse la ton offrande
devant Pautel et va d’abord te reconcilier avec ton frere »/ declarent
d’un commun accord:

a) regretter les paroles offensantes, les reproches sans fondement,
et les gestes condamnables qui, de part et d’autre, ont marque ou accom-
pagne les tristes evenements de cette epoque;

b ) regretter egalement et enlever de la memoire et du milieu de
PEglise les sentences d’excommunication qui les ont suivis, et dont le
souvenir opere jusqu’a nos jours comme un obstacle au rapprochement
dans la charite, et les vouer a Poubli;

c) deplorer, enfin, les facheux precedents et les evenements ulte-
rieurs qui, sous Pinfluence de divers facteurs, parmi lesquels Pincompre-
hension et la mefiance mutuelles, ont finalement conduit a la rupture
effective de la communion ecclesiastique.

5. Ce geste de justice et de pardon reciproque, le pape Paul VI et le
patriarche Athenagoras I er avec son synode sont conscients qu’il ne peut
suffire a mettre fin aux differends, anciens ou plus recents, qui subsistent
entre PEglise Catholique Romaine et PEglise Orthodoxe et qui, par
1’action de 1’Esprit-Saint, seront surmontes grace a la purification des
coeurs, au regret des torts historiques ainsi qu’a une volonte efficace de
parvenir a une intelligence et une expression commune de la foi aposto-
lique et de ses exigences.

En accomplissant ce geste, cependant, iis esperent qu’il sera agree
de Dieu, prompt a nous pardonner lorsque nous nous pardonnons les
uns les autres, et apprecie par le monde chretien tout entier, mais surtout
par 1’ensemble de PEglise Catholique Romaine et PEglise Orthodoxe
comme 1’expression d’une sincere volonte reciproque de reconciliation
et comme une invitation a poursuivre, dans un esprit de confiance,
d’estime et de charite mutuelles, le dialogue qui les amenera, Dieu
aidant, a vivre de nouveau, pour le plus grand bien des ames et Pavene-
ment du regne de Dieu, dans la pleine communion de foi, de concorde
fraternelle et de vie sacramentelle qui exista entre elles au cours du
premier millenaire de la vie de PEglise.

Dum exc.mus D. Ioannes Willebrands osculum pacis et reconcilia-
tionis dat legatis S. B. Athenagorae I, patriarchae Constantinopolitani,
ab e.mo D. Meliton, metropolita Heliopolitano ductis, chorus et omnes
praesentes cantant Ubi caritas et amor.

1 Mt. 5 , 23 - 24 .

654

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

N.B. Eadem Declaratio , eadem hora, legebatur intra liturgiam S. Ioan-
nis Chrysostomi, in basilica patriarchali Constantinopolitana, quae com-
muniter « Phanar » nominatur, praesentibus S. B. patriarcha Athena-
gora I et septem legatis Summi Pontificis Pauli PP. VI, ab em.mo
D. Laurentio card. Shehan, arch. Baltimorensi, ductis.

Missa

Postea Summus Pontifex de sede descendit et, casula indutus, venit
ad Altare Confessionis ibique alternatim cum concelebrantibus omnique
populo, preces ad gradus altaris incipit. Ritus concelebrationis continua-
tur modo indicato in Ordine concelebrationis.

Rev.mus D. Petrus Mattioli, auditor S. R. Rotae, ad legile, episto-
lam legit.

Primus e concelebrantibus, em .mus D. Stephanus I card. Sidarouss,
Evangelium legit.

Lectione Evangelii expleta, Summus Pontifex, comitantibus primo
et secundo concelebrantibus, em.mis scii. D.D. Stephano I card. Sida-
rouss et Emmanuele card. Gon^alves Cerejeira, de sede ante Altare pa-
pale erecta, homiliam habet:

HOMILIA SUMMI PONTIFICIS *

V ener abiles Fratres ,

Hodie Concilium Oecumenicum Vaticanum secundum concludimus,
illudque maxime adhuc firmum validumque concludimus. Quod et hic
conspectus vester frequentissimus demonstrat, et ordinata huius Con-
sessus compago testatur, et legitimus Concilii laborum exitus confirmat,
et mentium voluntatumque conspiratio veluti proclamat. Quodsi quae-
stiones non paucae, inter . Concilii celebrationem positae, adhuc exspec-
tant donec congruenter dissolvantur, id profecto significat Concilium
labores suos, non in virium suarum defatigatione concludere, sed in ea
potius vivacitate, quam universalis haec Synodus excitavit, quaeque,
post dimissum Concilium, Deo iuvante, ad easdem quaestiones dissol-
vendas se totam convertet. Concilium hoc nostrum posteris eiusmodi
Ecclesiae imaginem tradet, qualem haec aula repraesentat, sacris videlicet

A.A.S., 58 (1966), p. 51-59.

SESSIO PUBLICA IX

655

referta Pastoribus, qui eandem fidem profitentur, eandemque caritatem
spirant; qui societate precationum, disciplinae, alacritatis inter se con-
iuncti sunt; qui — quod mirum sane est — unum hoc expetunt omnes,
ut, non secus atque Christus, Magister et Dominus noster, se pro vita
Ecclesiae et mundi salute devoveant. At Concilium posteris non tantum
imaginem Ecclesiae tradit, sed etiam patrimonium eius doctrinae eiusque
praeceptorum, hoc est depositum a Christo ipsi commissum; hoc gentes
per saeculorum decursum semper meditatae sunt, in suum quasi sucum
et sanguinem verterunt, moribusque suis quodammodo expresserunt;
hoc nunc, pluribus partibus illustratum, in sua integritate statutum atque
ordinatum est. Hoc, cum vivum sit ob divinam veritatis et gratiae virtu-
tem, ex qua constat, idcirco idoneum est putandum quod hominem quem-
libet vivificet, qui pie illud accipiat, eoque vitam suam alat.

Quid re vera hoc Concilium fuerit, quidve ipsum effecerit, nostrae
huius extremae meditationis argumentum esset. Sed nimium id atten-
tionis et temporis postularet; neque hac suprema sollemnique hora aude-
mus res tanti ponderis brevi comprehendere. Malumus propterea gravia
haec temporis momenta eiusmodi cogitationi tribuere, quae simul nostros
animos ad humilitatem inclinet, simul ad summa optata nostra extollat.
A nobismetipsis nempe quaerere malumus: quodnam fuerit religiosum
nostri Concilii momentum: quo vocabulo significare mens est nostras
cum Dei necessitudines, quae profecto declarant quare Ecclesia exsistat,
quid credat, quid speret, quid amet, quid sit, quid faciat.

Possumusne fateri nos laudem Deo comparavisse, eius cognitionem
et amorem quaesivisse, in contentione eum contemplandi profecisse,
in sollicitudine eum celebrandi, in arte eum hominibus nuntiandi, qui
ad nos tamquam ad Pastores viarumque Dei Magistros respiciunt?

Ita re vera esse, Nos sincere opinamur, hanc etiam ob causam,
quod ex hoc primo ac praecipuo consilio secutum est propositum illud,
in quo tota veluti ratio celebrandi Concilii sita fuit. Adhuc resonant
in hac Petriana Basilica verba, quae in auspicali huius Concilii allo-
cutione prolata fuerunt a Decessore Nostro fel. rec. Ioanne XXIII,
quem iure optimo auctorem huius Oecumenicae Synodi agnoscere pos-
sumus. Tunc ille Pontifex ita locutus est: « Quod Concilii Oecumenici
maxime interest hoc est, ut sacrum doctrinae christianae depositum
efficaciore ratione custodiatur atque proponatur ... Verum sane est,
Christum Dominum hanc pronuntiasse sententiam: Quaerite primum
regnum Dei et iustitiam eius. Quae vox primum declarat, quo potissi-
mum vires et cogitationes nostras dirigi oporteat »/

1 A.A.S., 54 (1962), p. 790.

656 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Atque proposito illi eventus reapse respondit. Quod eventum ut
pro rei veritate aestimemus, probe recolendum est, qua aetate illud
contigerit. Scilicet aetate contigit, qua, ut apud omnes constat, homines
ad huius mundi dominatum potius quam ad Dei regnum sunt conversi;
aetate dicimus, qua Dei oblivio in consuetudinem venit, quasi eam
suadeant ipsi progredientium scientiarum processus; aetate, qua actus
praecipuus personae humanae, de seipsa de suaque libertate clariorem
conscientiam adeptae, eo contendit ut plenam libertatem sibi vindicet,
nulli legi obnoxiam, quae rerum naturalium ordinem transcendat; aetate,
qua laicismi placita videntur ex hodiernis doctrinarum incrementis iure
proficisci, eademque quasi norma sapientissima habentur, secundum
quam humana societas sit ordinanda; aetate praeterea, qua humana ratio
eo venit, ut ea exprimat, quae perabsurda sint omnemque spem auferant;
aetate denique, qua maximae ethnicarum gentium religiones perturba-
tionibus atque mutationibus obnoxiae sunt, quas antea numquam sunt
expertae. Hac igitur aetate nostrum Concilium celebratum est ad Dei
laudem, in nomine Christi, afflante Spiritu Sancto, qui omnia scrutatur,
quique etiamnunc Ecclesiam intus animat, ut sciamus quae a Deo donata
sunt nobis , 2 scilicet efficiens, ut Ecclesia hominis vitam ac mundum pe-
nitus omnique ex parte cognoscat. Ope huius Concilii, doctrina theo-
centrica ac theologica, uti aiunt, de humana natura ac de mundo ad se
hominum mentes convertit, quasi eos provocans, qui illam a nostrae
aetatis ratione alienam atque extraneam putent; atque talia sibi arrogat,
quae mundus primum quidem absurda iudicet, sed postea, ut fore con-
fidimus, humana, sapientia ac salutaria ultro agnoscet: scilicet Deum
esse. Utique Deus est; reapse exsistit; vivit; persona est; est providus,
infinita bonitate praeditus, et quidem bonus non solum in se, sed maxi-
mopere etiam erga nos; est noster Creator, nostra veritas, nostra feli-
citas; adeo ut homo, cum mentem et cor suum in Deo defigere nititur,
contemplationi vacando, actum animi sui eliciat, qui omnium nobilissi-
mus ac perfectissimus est habendus; actum dicimus, a quo nostris etiam
temporibus innumeri humanae navitatis campi suae dignitatis gradum
sumere possunt ac debent.

Dixerit aliquis Concilium minus versatum esse in pertractandis veri-
tatibus divinis quam — idque praecipue — in consideranda Ecclesia,
eius natura, eius compage, eius oecumenico munere, eius opera aposto-
lica et missionali. Haec enim pervetus societas religiosa, hoc est Ecclesia,
studuit de se ipsa cogitare, quo melius se cognosceret, melius se definiret
atque ex his mentem ac praecepta sua componeret. Hoc est verum. Sed

2 Cf. 1 Cor. 2, 10-12.

SESSIO PUBLICA IX

657

haec sui ipsius recognitio non finis fuit, quem solum sibi proponeret,
non fuit ostensio solius terreni cultus ingenii. Ecclesia enim, se ad se
ipsam revocans, in intimas conscientiae suae latebras penetravit, non
ut se oblectaret in eruditis pervestigationibus, quibus in psychologiam
religiosam vel historiam rerum suarum inquireret, aut ut dedita opera
iterum iura sua obtineret vel leges suas describeret, sed ut, in se ipsa
vivens atque, per Spiritum Sanctum, efficax verbum Christi melius intel-
legeret, utque altius scrutaretur mysterium, id est consilium ac praesen-
tiam Dei circa se et intra se, et ut ignem fidei in se magis magisque aleret,
quae est vis arcana, qua firmitas eius et sapientia innititur, ignemque
amoris, quo impellitur ad laudes Dei sine intermissione canendas, siqui-
dem, ut ait S. Augustinus, cantare amantis est . 3 Hoc ipsum ac quidem
praecipuum propositum religiosum clare patefit e documentis Concilii,
imprimis ex iis, quae agunt de divina Revelatione, de Liturgia, de Eccle-
sia, de Sacerdotibus, de Religiosis, de Laicis; quibus ostenditur quam
limpida, egelida, dives sit spiritualis vena, quae, ob vivum Dei viventis
contactum, ex Ecclesiae sinu erumpit et per hanc in aridas glebas huius
terrae nostrae effunditur.

Sed non licet quiddam praetermittere, quod summi momenti est,
cum religiosam vim huius Concilii pervestigamus: hoc enim ei potissi-
mum fuit, ut mundum huius aetatis nostrae scrutaretur. Numquam for-
tasse Ecclesia sicut huius Synodi tempore in eam necessitatem se sensit
adductam, ut societatem hominum, qui circa sunt, cognosceret, quasi
adiret, recte aestimaret, in eam se inferret, ei serviret et Evangelii nun-
tium traderet, atque ut eam veluti appeteret, quodammodo prosequens
eam, quae velociter et continenter mutatur. Hic habitus mentis, ortus
ex eo quod Ecclesia superiore aetate, praeterito ac maxime hoc saeculo,
abfuit et disiuncta est a profano ingenii cultu, hic habitus mentis, quem
munus Ecclesiae salvificum ac primarium nullo non tempore ingerit, in
Concilio efficaciter et continenter obtinuit. Quam ob rem quibusdam
ea suspicio est iniecta, ut putarent in hominibus et actis Synodi plus
aequo ac nimis indulgenter praeponderasse illam rationem, quae ex
« relativismi » doctrina inhaeret mundo externo, rebus, quae fugaci cursu
geruntur, novis modis, qui in humano cultu invalescunt, necessitatibus,
quae oriuntur, cogitatis aliorum; idque cum detrimento fidelitatis, quae
a maioribus acceptae doctrinae debetur et cum damno religiosae mentis
ac voluntatis, quas Concilii proprias esse oportet. Non equidem arbitra-
mur ei tribuendam esse talem perniciem, si eius vera et recondita con-
silia et germani actus spectantur.

3 Serm. 336 ; PL 38 , 1472 .

658

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Animadvertere potius cupimus, Concilii nostri religionem in primis
fuisse caritatem; quam ob praecipuam declaratam voluntatem, Conci-
lium a nemine notari poterit, quasi irreligiosum fuerit, vel a sacro Evan-
gelio defecerit, si meminerimus ipsum Christum nos docere, fore ut in
hoc cognoscant omnes, quia discipuli eius sumus, si dilectionem habue-
rimus ad invicem; 4 5 si pariter sinamus haec Apostolorum verba intus in
animis nostris resonare: Religio munda et immaculata apud Deum et
Ratrem haec est : visitare pupillos et viduas in tribulatione eorum, et
immaculatum se custodire ab hoc saeculo; 5 et haec alia: Qui ... non di-
ligit fratrem suum, quem videt, Deum, quem non videt, quomodo potest
diligere? 6 7

Verum enimvero Ecclesia, in Concilio collecta, suam consideratio-
nem summopere intendit — praeterquam in semetipsam, atque in neces-
situdinem, qua cum Deo coniungitur — in hominem etiam, in hominem,
sicuti reapse hoc tempore se conspiciendum praebet: hominem, dici-
mus, qui vivit; hominem, qui sibimetipsi uni provehendo deditus est;
hominem, qui non modo sese dignum existimat, ad quem unum, veluti
ad quoddam centrum, omne studium conferatur, sed etiam affirmare
non veretur, se esse cuiusvis rei principium atque rationem. Totus homo
phaenomenicus — ut recentioris aetatis verbo utamur — suis innumeris
animi habitibus indutus, quibus in conspectum venit, se Concilii Patri-
bus obiecit, qui et ipsi homines, immo omnes Pastores atque fratres
sunt, intenta cura atque amanti caritate praediti: homo, qui suas luctuo-
sas fortunas animose conqueritur; homo, qui et praeterito et nostro hoc
tempore alios infra se positos existimat, ideoque semper fluxus atque
fucatus, sui cupidus et ferox est; homo sibi displicens, qui risus edit
et lacrimas fundit; homo ad omnia versatilis, ad quaslibet partes agendas
facilis; homo in unam scientiae pervestigationem acriter intentus; homo,
qui uti talis cogitat, amat, in laboribus desudat, semper ad aliquid ani-
mum advertit, sicut ille filius accrescens; 7 homo, qui sacra quadam cum
religione est considerandus, ob suae infantiae innocentiam, ob suae ino-
piae arcanum, ob pietatem, quam suae aegritudines movent; homo hinc
sui ipsius tantum studiosus, hinc societati favens; homo simul laudator
temporis acti, simul posterum tempus praestolans, illudque felicius quam
praeteritum somnians; homo ex altera parte criminibus obnoxius, ex
altera sanctis moribus ornatus; et deinde deinceps. Humanitatis illud

4 Cf. Io. 13, 35.

5 lac. 1, 27.

6 1 Io. 4, 20.

7 Gen. 49, 22.

SESSIO PUBLICA IX

659

laicum atque profanum studium, immani qua est magnitudine, tandem
aliquando prodiit, idemque ad certamen, ut ita dicamus, Concilium laces-
sivit. Religio, id est cultus Dei, qui homo fieri voluit, atque religio
— talis enim est aestimanda — id est cultus hominis, qui fieri vult Deus,
inter se congressae sunt. Quid tamen accidit? Certamen, proelium, ana-
thema? Id sane haberi potuerat, sed plane non accidit. Vetus illa de
bono Samaritano narratio exemplum fuit atque norma, ad quam Concilii
nostri spiritualis ratio directa est. Etenim, immensus quidam erga homi-
nes amor Concilium penitus pervasit. Perspectae et iterum consideratae
hominum necessitates, quae eo molestiores fiunt, quo magis huius terrae
filius crescit, totum nostrae huius Synodi studium detinuerunt. Hanc
saltem laudem Concilio tribuite, vos, nostra hac aetate cultores huma-
nitatis, qui veritates rerum naturam transcendentes renuitis, iidemque
novum nostrum humanitatis studium agnoscite: nam nos etiam, immo
nos prae ceteris, hominis sumus cultores.

Quid enim amplissimus hic Consessus in humana natura perspexit,
quidve, lumen Deitatis consecutus, cognoscere studuit? Os eius, duas
quod semper facies praefert, penitus perspicere voluit, hominis scilicet
infirmitatem itemque dignitatem, tum eius summum malum, quo veluti
morbo insanabili neque dubio ipse laborat, tum eius quod manet bonum,
arcana quidem venustate singularique praestantia distinctum. Verum
id est aperte fatendum, nostrum hoc Concilium, cum suum fecerit de
homine iudicium, magis in serena hac eius fronte quam in tristi contuenda
esse versatum; in quo quidem res omnes in optimam sane partem scien-
ter esse interpretatum. Multum enim studii atque admirationis in nostrae
aetatis homines Concilium contulit. Errores profecto sunt reiecti, quem-
admodum caritas ipsa perinde atque veritas postulabant, sed homines,
salvo semper observantiae et amoris praecepto, tantum de errore sunt
admoniti. Ita nimirum factum est, ut pro morborum cognitione, quae
animos frangeret, salutaria in medium proferrentur remedia plena sola-
cii; ut Concilium, non infaustis usum ominibus, sed nuntiis spei ac
fiduciae verbis, huiusce memoriae homines alloqueretur. Nam quae iis
sunt bona, ea non solum debito cultu, sed multo etiam honore affecit,
omniaque eius coepta confirmavit atque studia, ad integritatem quandam
redacta, vehementer probavit.

Videatis igitur — ut aliquot supponamus exempla — quomodo innu-
meri, qui hodie passim usurpentur, sermones ita in sacrum sint inducti
ordinem rituum, ut humana ad Deum verba rursumque divina ad homi-
nes verba redderent; quomodo hominis, uti hominis, ea sit comprobata
naturalis ad plurima assequenda iura proclivitas atque etiam sors illa,
quae ipsius exsuperet naturam; quomodo ea, quae summis ipse votis

660

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

concupiscat, ut vivat nempe et sua dignitate et honesta libertate et doc-
trinae copia et renovato rerum socialium statu et iustitia et pace per-
fruatur, haec omnia dicimus quasi emendata ad uberiorem sint incitata
profectum; quomodo universi demum homines ad Evangelii lumen in
se recipiendum, voce quae pastores deceat sacrosque operarios, sint
vocati. Nimis breviter nunc Nos de plurimis iisque amplissimis quae-
stionibus loquimur, ad germanam hominis prosperitatem attinentibus,
de quibus in Concilio actum est; nec Concilio propositum fuit omnes
hodiernae vitae urgentiores quaestiones dissolvere; quarum nonnullae
ad diligentiores investigationes reiciuntur, quas Ecclesia in posterum
instituet; plures aliae vero nimis presse ac generatim pertractatae sunt,
ac propterea subtiliores explicationes variasque effectiones admittunt.

Nunc vero animadvertere iuvat, Ecclesiam per suum magisterium,
quamvis nullum doctrinae caput sententiis dogmaticis extraordinariis
definire voluerit, nihilominus circa plurimas quaestiones cum auctori-
tate doctrinam proposuisse suam, ad cuius normam homines hodie tenen-
tur conscientiam suam suamque agendi rationem conformare. Ecclesia
praeterea, ut ita dicamus, cum nostrorum temporum hominibus collo-
quium iniit; semperque auctoritatem virtutemque suam retinens, ipsam
tamen loquendi rationem adhibuit facilem et amicam, quae caritatis
pastoralis propria est. Voluit enim ab hominibus audiri atque intellegi.
Quapropter, non ad solam hominis intellegentiam verba sua convertit,
sed dicendi genere usa est, quod hodie communiter usurpatur in serendis
colloquiis, quae quidem ex vitae usu, quo nituntur, et ex sinceris huma-
nitatis sensibus, quibus afficiuntur, maiorem vim capiunt ad alliciendum
et ad persuadendum. Ecclesia scilicet collocuta est cum nostrae aetatis
hominibus, uti sunt.

Aliud est etiam, quod consideratione dignum putamus: huiusmodi
divitem doctrinae copiam eo unice spectare, ut homini serviat, in omni-
bus eius vitae adiunctis, in omni eius infirmitate, et in omni eius neces-
sitate. Ecclesia quodammodo se professa est humani generis ancillam,
et quidem eo tempore, quo ipsius magisterium ipsiusque pastorale regi-
men, ob sollemnes Concilii Oecumenici celebrationes, clariore lumine
validioreque robore praedita se praestiterunt: immo vero ministerii
exercendi propositum reapse praecipuum obtinuit locum.

Quae omnia de Concilio diximus, quaeque dicere insuper possimus
ad humanum ipsius momentum quod attinet, numquid inter Concilium
celebrandum, Ecclesiae mentem deflexerunt ad hodiernae mentis cultu-
ram, quae tota in homine consistit? Dicendum est, Ecclesiam non a recto
itinere decessisse, sed hoc in illam partem direxisse. At qui probe per-
pendant hoc praecipuum studium, quo Concilium bona humana et tem-

SESSIO PUBLICA IX

661

poralia consideravit, facere iidem non poterunt, quin agnoscant huius-
modi studium pastorali illi sollicitudini tribuendum esse, quam Conci-
lium tamquam propriam laborum suorum notam sequi voluit; itemque
agnoscere debebunt, hoc idem studium numquam a vero religionis studio
disiungi, sive ob caritatem, qua penitus afficitur (et ubi est caritas ibi
Deus est!), sive ob arctam connexionem, a Concilio semper confirmatam
et provectam, quam humana ac temporalia bona cum bonis vere spiri-
tualibus, religiosis et aeternis habent. Ecclesia ad hominem et ad mun-
dum se inclinat, sed simul etiam ad Dei regnum extollitur. Homines
nostrorum temporum, quorum mentis habitus eos impellit ut rerum
praestantiam ex earum commodis metiantur, magnum Concilii Oecume-
nici pondus atque momentum agnoscere debent, saltem hanc ob causam,
quod ipsum ad hominum utilitatem unice spectavit. Nemo igitur um-
quam affirmet inutilem catholicam religionem esse, quae, cum suae actio-
nis formam maxime consciam atque efficacem exprimit, hoc est cum
Concilium Oecumenicum celebrat, plane simul declarat se pro homine
esse eiusque utilitatibus favere. Quae cum ita sint, fatendum revera est,
catholicam religionem et humanam vitam inter se amico foedere iungi,
et utramque simul conspirare ad unum quoddam humanum bonum:
religionem scilicet catholicam pro humano genere esse, humanique ge-
neris esse quodammodo vitam. Vita quidem dicenda est ob doctrinam
excelsam eamque omni ex parte perfectam, quam ipsa de homine tradit
(nonne homo, sibi relictus, sibimetipsi arcana res est?); quam sane doc-
trinam idcirco tradit, quia illam e scientia, quam de Deo habet, haurit.
Etenim ut nos hominem, hominem verum, hominem integrum penitus
noscamus, Deum ipsum antea cognoscamus necesse est. Ad hoc proban-
dum satis nunc sit haec recolere Sanctae Catharinae Senensis flammantia
verba: « In tua natura, aeterne Deus, naturam meam cognoscam ». Tum
catholica religio vita est, quia hominis naturam eiusque supremum finem
ostendit, plenioremque ei sensum attribuit; vita denique est, quia veluti
suprema lex vitae est habenda, et quia vitae ipsi talem arcanam vim
inicit, ut eam vere divinam efficiat.

Quodsi, Venerabiles Fratres ac dilecti filii, omnes, qui hic praesentes
adestis, meminimus in vultu cuiusvis hominis, maxime si lacrimis ac
doloribus effectus est translucidus, agnoscendum esse vultum Christi , 8
Filii hominis; ac si in vultu Christi agnoscendus est vultus Patris cae-
lestis, secundum illud: Qui videt me, videt et Patrem , 9 modus noster
res humanas aestimandi mutatur in Christianismum, qui in Deum ut in

8 Cf. Mt. 25, 40.

9 Io. 14, 9.

662

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

medium totus dirigitur; ita ut rem hoc etiam modo enuntiare possimus:
scilicet opus esse cognoscere hominem, ut cognoscatur Deus.

Nonne igitur huius Concilii, quod in hominem praecipue ac studiose
mentem intendit, est mundo huius aetatis nostrae proponere liberatio-
nem et consolationem, quibus, veluti per gradus possit ascendere? Nonne
denique nos Concilium docet ratione simplici, nova, sollemni amare
hominem, ut amemus Deum? Amare hominem, dicimus, non ut instru-
mentum, sed ut primum veluti finem, quo ad supremum finem, humanas
res transcendentem, perveniamus. Itaque hoc Concilium totum vertitur
in sua vi religiosa qua comprehenditur ac terminatur, cum aliud non
sit quam invitamentum quoddam, vehemens et amicum, quo humanum
genus vocatur ad inveniendum, ope fraterni amoris, illum Deum, a quo
averti cadere , in quem converti resurgere , in quo manere consistere ...,
in quem redire reviviscere, in quo habitare vivere est. 10

Hac profecto spe tenemur in exitu huius Concilii Oecumenici Vati-
cani Secundi et in exordio renovationis humanae ac religiosae, quam
ut consideraret ac proveheret, illud sibi proposuit; hoc ut nobismetipsis
contingat, Venerabiles Fratres ac Patres Concilii, fore confidimus; idem
obventurum esse speramus universo humano generi, quod magis amare
et cui melius servire hic docti sumus.

Dum denique, ut haec feliciter eveniant, iterum invocamus depre-
catores nostros Sanctos Ioannem Baptistam et Ioseph, Patronos Oecu-
menicae Synodi, Sanctos Apostolos Petrum et Paulum, fundamenta ac
praesidia Sanctae Ecclesiae, et una cum his Sanctum Ambrosium Epi-
scopum, cuius festum diem hodie celebramus, per eum veluti coniun-
gentes Ecclesiam Orientalem et Occidentalem, pariter et ex animo im-
ploramus auxilium Beatae Mariae Virginis, Matris Christi, quae a No-
bis etiam Mater Ecclesiae est appellata, atque una voce, unanimi Deo
gratias agimus et gloriam eius praedicamus, qui est Deus vivus et verus,
Deus unus et summus, Pater, Filius et Spiritus Sanctus. Arnen. [Plausus].

Deinde Summus Pontifex symbolum intonat et continuatur ritus
concelebrationis .

Expleta recitatione antiphonae ad offertorium, chorus Cappellae
Sixtinae exsequitur O sanctissima anima, 5 vocibus, auctore Perosi.

Post communionem Summi Pontificis, dum concelebrantes se com-
municant et insimul Summus Pontifex Auditores laicos Concilii com-
municat, chorus una cum omnibus adstantibus recitat antiphonam ad

10 S. August., Sol. I, 1, 3; PL 32, 870.

SESSIO PUBLICA IX

663

communionem, deinde idem chorus alternatim cum Patribus cantat
Adoro te devote : chorus cum melodia polyphonica 5 vocibus, auctore
Bartolucci, Patres vero modo gregoriano.

Sollemni benedictione, a Summo Pontifice impertita, Missa finitur.

Decretum

DE LIBERTATE RELIGIOSA

DE IURE PERSONAE ET COMMUNITATUM

AD LIBERTATEM SOCIALEM ET CIVILEM IN RE RELIGIOSA

1. Dignitatis humanae personae homines hac nostra aetate magis in
dies conscii fiunt, 1 atque numerus eorum crescit qui exigunt, ut in agendo
homines proprio suo consilio et libertate responsabili fruantur et utantur,
non coercitione commoti, sed officii conscientia ducti. Itemque postulant
iuridicam delimitationem potestatis publicae, ne fines honestae libertatis et
personae et associationum nimis circumscribantur. Quae libertatis exigentia
in societate humana ea maxime respicit quae sunt animi humani bona, impri-
mis quidem ea quae liberum in societate religionis exercitium spectant. Ad
has animorum appetitiones diligenter attendens, sibique proponens declarare
quantum sint veritati et iustitiae conformes, haec Vaticana Synodus sacram
Ecclesiae traditionem doctrinamque scrutatur, ex quibus nova semper cum
veteribus congruentia profert.

Primum itaque profitetur Sacra Synodus Deum Ipsum viam generi hu-
mano notam fecisse per quam, Ipsi inserviendo, homines in Christo salvi et
beati fieri possint. Hanc unicam veram Religionem subsistere credimus in
catholica et apostolica Ecclesia, cui Dominus Iesus munus concredidit eam
ad universos homines diffundendi, dicens Apostolis: « Euntes ergo docete
omnes gentes baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti,
docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis » (Mt. 28, 19-20).
Homines vero cuncti tenentur veritatem, praesertim in iis quae Deum Eiusque
Ecclesiam respiciunt, quaerere eamque cognitam amplecti ac servare.

Pariter vero profitetur Sacra Synodus officia haec hominum conscientiam
tangere ac vincire, nec aliter veritatem sese imponere nisi vi ipsius veritatis,
quae suaviter simul ac fortiter mentibus illabi tur. Porro, quum libertas reli-
giosa, quam homines in exsequendo officio Deum colendi exigunt, immuni-
tatem a coercitione in societate civili respiciat, integram relinquit traditio-
nalem doctrinam catholicam de morali hominum ac societatum officio erga
veram religionem et unicam Christi Ecclesiam. Insuper, de hac libertate reli-
giosa agens, Sacra Synodus recentiorum Summorum Pontificum doctrinam
de inviolabilibus humanae personae iuribus necnon de iuridica ordinatione
societatis evolvere intendit.

664

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

I. Libertatis religiosae ratio generalis

2. Haec Vaticana Synodus declarat personam humanam ius habere ad
libertatem religiosam. Huiusmodi libertas in eo consistit, quod omnes homi-
nes debent immunes esse a coercitione ex parte sive singulorum sive coetuum
socialium et cuiusvis potestatis humanae, et ita quidem ut in re religiosa
neque aliquis cogatur ad agendum contra suam conscientiam neque impe-
diatur, quominus iuxta suam conscientiam agat privatim et publice, vel solus
vel aliis consociatus, intra debitos limites. Insuper declarat ius ad libertatem
religiosam esse revera fundatum in ipsa dignitate personae humanae, qualis
et verbo Dei revelato et ipsa ratione cognoscitur. 2 Hoc ius personae humanae
ad libertatem religiosam in iuridica societatis ordinatione ita est agnoscen-
dum, ut ius civile evadat.

Secundum dignitatem suam homines cuncti, quia personae sunt, ratione
scilicet et libera voluntate praediti ideoque personali responsabilitate aucti,
sua ipsorum natura impelluntur necnon morali tenentur obligatione ad veri-
tatem quaerendam, illam imprimis quae religionem spectat. Tenentur quoque
veritati cognitae adhaerere atque totam vitam suam iuxta exigentias veritatis
ordinare. Huic autem obligationi satisfacere homines, modo suae propriae
naturae consentaneo, non possunt nisi libertate psychologica simul atque im-
munitate a coercitione externa f ruantur. Non ergo in subiectiva personae
dispositione, sed in ipsa eius natura ius ad libertatem religiosam fundatur.
Quamobrem ius ad hanc immunitatem perseverat etiam in iis qui obligationi
quaerendi veritatem eique adhaerendi non satisfaciunt; eiusque exercitium
impediri nequit dummodo iustus ordo publicus servetur.

3. Quae clarius adhuc patent consideranti supremam humanae vitae nor-
mam esse ipsam legem divinam, aeternam, obiectivam atque universalem,
qua Deus consilio sapientiae et dilectionis suae mundum universum viasque
communitatis humanae ordinat, dirigit, gubernat. Huius suae legis Deus
hominem participem reddit, ita ut homo, providentia divina suaviter dispo-
nente, veritatem incommutabilem magis magisque agnoscere possit. 3 Qua-
propter unusquisque officium ideoque et ius habet veritatem in re religiosa
quaerendi ut sibi, mediis adhibitis idoneis, recta et vera conscientiae iudicia
prudenter efformet.

Veritas autem inquirenda est modo dignitati humanae personae eiusque
naturae sociali proprio, libera scilicet inquisitione, ope magisterii seu insti-
tutionis, communicationis atque dialogi, quibus alii aliis exponunt veritatem
quam invenerunt vel invenisse putant, ut sese invicem in veritate inquirenda
adiuvent; veritati autem cognitae firmiter adhaerendum est assensu personali.

Dictamina vero legis divinae homo percipit et agnoscit mediante con-
scientia sua; quam tenetur fideliter sequi in universa sua activitate, ut ad
Deum, finem suum, perveniat. Non est ergo cogendus, ut contra suam con-
scientiam agat. Sed neque impediendus est, quominus iuxta suam conscien-
tiam operetur, praesertim in re religiosa. Exercitium namque religionis, ex

SESSIO PUBLICA IX

665

ipsa eius indole, consistit imprimis in actibus internis voluntariis et liberis,
quibus homo sese ad Deum directe ordinat: huiusmodi actus a potestate mere
humana nec imperari nec prohiberi possunt. 4 Ipsa autem socialis hominis
natura exigit, ut homo internos religionis actus externe exprimat, cum aliis
in re religiosa communicet, suam religionem modo communitario profiteatur.

Iniuria ergo humanae personae et ipsi ordini hominibus a Deo statuto
fit, si homini denegetur liberum in societate religionis exercitium, iusto
ordine publico servato.

Praeterea actus religiosi, quibus homines privatim et publice sese ad
Deum ex animi sententia ordinant, natura sua terrestrem et temporalem
rerum ordinem transcendunt. Potestas igitur civilis, cuius finis proprius est
bonum commune temporale curare, religiosam quidem civium vitam agno-
scere eique favere debet, sed limites suos excedere dicenda est, si actus reli-
giosos dirigere vel impedire praesumat.

4. Libertas seu immunitas a coercitione in re religiosa, quae singulis per-
sonis competit, etiam ipsis in communi agentibus agnoscenda est. Commu-
nitates enim religiosae a sociali natura tum hominis tum ipsius religionis
requiruntur.

His igitur communitatibus, dummodo iustae exigentiae ordinis publici
non violentur, iure debetur immunitas, ut secundum proprias normas sese
regant, Numen supremum cultu publico honorent, membra sua in vita reli-
giosa exercenda adiuvent et doctrina sustentent atque eas institutiones pro-
moveant, in quibus membra cooperentur ad vitam propriam secundum sua
principia religiosa ordinandam.

Communitatibus religiosis pariter competit ius, ne mediis legalibus vel
actione administrativa potestatis civilis impediantur in suis propriis ministris
seligendis, educandis, nominandis atque transferendis, in communicando cum
auctoritatibus et communitatibus religiosis, quae in aliis orbis terrarum par-
tibus degunt, in aedificiis religiosis erigendis, necnon in bonis congruis acqui-
rendis et f ruendis.

Communitates religiosae ius etiam habent, ne impediantur in sua fide
ore et scripto publice docenda atque testanda. In fide autem religiosa disse-
minanda et in usibus inducendis abstinendum semper est ab omni actionis
genere, quod coercitionem vel suasionem inhonestam aut minus rectam sapere
videatur, praesertim quando de rudioribus vel de egenis agitur. Talis modus
agendi ut abusus iuris proprii et laesio iuris aliorum considerari debet.

Praeterea ad libertatem religiosam spectat, quod communitates religiosae
non prohibeantur libere ostendere singularem suae doctrinae virtutem in
ordinanda societate ac tota vivificanda activitate humana. Tandem in sociali
hominis natura atque in ipsa indole religionis fundatur ius quo homines, suo
ipsorum sensu religioso moti, libere possunt conventus habere vel associatio-
nes educativas, culturales, caritativas, sociales constituere.

5 . Cuique familiae, utpote quae est societas proprio ac primordiali iure
gaudens, competit ius ad libere ordinandam religiosam vitam suam domesti-

666

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

cam sub moderatione parentum. His autem competit ius ad determinandam
rationem institutionis religiosae suis liberis tradendae, iuxta suam propriam
religiosam persuasionem. Itaque a civili potestate agnoscendum est ius paren-
tum deligendi, vera cum libertate, scholas vel alia educationis media, neque
ob hanc electionis libertatem sunt eis iniusta onera sive directe sive indirecte
imponenda. Praeterea iura parentum violantur, si liberi ad frequentandas
lectiones scholares cogantur quae parentum persuasioni religiosae non corre-
spondeant, vel si unica imponatur educationis ratio, ex qua formatio religiosa
omnino excludatur.

6. Cum societatis commune bonum, quod est summa earum vitae socialis
condicionum, quibus homines suam ipsorum perfectionem possunt plenius
atque expeditius consequi, maxime in humanae personae servatis iuribus et
officiis consistat, 5 cura iuris ad libertatem religiosam tum ad cives tum ad
coetus sociales tum ad potestates civiles tum ad Ecclesiam aliasque commu-
nitates religiosas spectat, modo unicuique proprio, pro eorum erga bonum
commune officio.

Inviolabilia hominis iura tueri ac promovere ad cuiusvis potestatis civilis
officium essentialiter pertinet. 6 Debet igitur potestas civilis per iustas leges
et per alia media apta efficaciter suscipere tutelam libertatis religiosae omnium
civium, ac propitias suppeditare condiciones ad vitam religiosam fovendam,
ut cives revera religionis iura exercere eiusdemque officia adimplere valeant
et ipsa societas fruatur bonis iustitiae et pacis quae proveniunt ex fidelitate
hominum erga Deum Eiusque sanctam voluntatem. 7

Si attentis populorum circumstantiis peculiaribus uni communitati reli-
giosae specialis civilis agnitio in iuridica civitatis ordinatione tribuitur, necesse
est ut simul omnibus civibus et communitatibus religiosis ius ad libertatem
in re religiosa agnoscatur et observetur.

Denique a potestate civili providendum est, ne civium aequalitas iuridica,
quae ipsa ad commune societatis bonum pertinet, unquam sive aperte sive
occulte laedatur propter rationes religiosas, neve inter eos discriminatio fiat.

Hinc sequitur nefas esse potestati publicae, per vim vel metum aut alia
media civibus imponere professionem aut reiectionem cuiusvis religionis, vel
impedire quominus quisquam communitatem religiosam aut ingrediatur aut
relinquat. Eo magis contra voluntatem Dei et contra sacra personae et fami-
liae gentium iura agitur, quando vis quocumque modo adhibeatur ad reli-
gionem delendam vel cohibendam sive in toto genere humano sive in aliqua
regione sive in determinato coetu.

7. Ius ad libertatem in re religiosa exercetur in societate humana, ideoque
eius usus quibusdam normis moderantibus obnoxius est.

In usu omnium libertatum observandum est principium morale respon-
sabilitatis personalis et socialis: in iuribus suis exercendis singuli homines
coetusque sociales lege morali obligantur rationem habere et iurium aliorum
et suorum erga alios officiorum et boni omnium communis. Cum omnibus
secundum iustitiam et humanitatem agendum est.

SESSIO PUBLICA IX

667

Praeterea cum societas civilis ius habet sese protegendi contra abusus qui
haberi possint sub praetextu libertatis religiosae, praecipue ad potestatem
civilem pertinet huiusmodi protectionem praestare; quod tamen fieri debet
non modo arbitrario aut uni parti inique favendo, sed secundum normas iuri-
dicas, ordini morali obiectivo conformes, quae postulantur ab efficaci iurium
tutela pro omnibus civibus eorumque pacifica compositione, et a sufficienti
cura istius honestae pacis publicae quae est ordinata conviventia in vera
iustitia, et a debita custodia publicae moralitatis. Haec omnia partem boni
communis fundamentalem constituunt et sub ratione ordinis publici veniunt.
Ceterum servanda est integrae libertatis consuetudo in societate, secundum
quam libertas debet quam maxime homini agnosci, nec restringenda est nisi
quando et prout est necessarium.

8. Nostrae aetatis homines varia ratione premuntur et in periculum ve-
niunt ne proprio libero consilio destituantur. Ex altera autem parte non pauci
ita propensi videntur, ut specie libertatis omnem subiectionem reficiant ac
debitam oboedientiam parvi faciant.

Quapropter haec Vaticana Synodus omnes hortatur, praesertim vero eos
qui curam habent alios educandi, ut homines formare satagant, qui ordini
morali obsequentes legitimae auctoritati oboediant et genuinae libertatis ama-
tores sint; homines nempe, qui proprio consilio res in luce veritatis diiudicent,
activitates suas cum sensu responsabilitatis disponant, et quaecumque sunt
vera atque iusta prosequi nitantur, operam suam libenter cum ceteris con-
sociando.

Religiosa igitur libertas etiam ad hoc inservire et ordinari debet, ut homi-
nes in suis ipsorum officiis adimplendis in vita sociali maiore cum respon-
sablitate agant.

II. Libertas religiosa sub luce Revelationis

9. Quae de iure hominis ad libertatem religiosam declarat haec Vaticana
Synodus, fundamentum habent in dignitate personae, cuius exigentiae rationi
humanae plenius innotuerunt per saeculorum experientiam. Immo haec doc-
trina de libertate radices habet in divina Revelatione, quapropter eo magis
a Christianis sancte servanda est. Quamvis enim Revelatio non expresse
affirmet ius ad immunitatem ab externa coercitione in re religiosa, tamen
humanae personae dignitatem in tota eius amplitudine patefacit, observan-
tiam Christi erga hominis libertatem in exsequendo officio credendi verbo
Dei demonstrat, atque de spiritu nos edocet, quem discipuli talis Magistri
debent in omnibus agnoscere et sequi. Quibus omnibus principia generalia
illustrantur super quae fundatur doctrina huius Declarationis de libertate
religiosa. Praesertim libertas religiosa in societate plene est cum libertate actus
fidei christianae congrua.

10. Caput est ex praecipuis doctrinae catholicae, in verbo Dei contentum
et a Patribus constanter praedicatum, 8 hominem debere Deo voluntarie respon-

668 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

dere credendo; invitum proinde neminem esse cogendum ad amplectendam
fidem. 9 Etenim actus fidei ipsa sua natura voluntarius est, cum homo, a
Christo Salvatore redemptus et in adoptionem filiorum per Iesum Christum
vocatus, 10 Deo Sese revelanti adhaerere non possit, nisi Patre eum trahente 11
rationabile liberumque Deo praestiterit fidei obsequium. Indoli ergo fidei
plene consonum est ut, in re religiosa, quodvis genus coercitionis ex parte
hominum excludatur. Ac proinde ratio libertatis religiosae haud parum con-
fert ad illum rerum statum fovendum, in quo homines expedite possint invi-
tari ad fidem christianam, illam sponte amplecti atque eam in tota vitae
ratione actuose confiteri.

11. Deus quidem homines ad inserviendum Sibi in spiritu et veritate
vocat, unde ipsi in conscientia vinciuntur, non vero coercentur. Rationem
enim habet dignitatis personae humanae ab Ipso conditae, quae proprio con-
silio duci et libertate frui debet. Hoc autem summe apparuit in Christo Iesu,
in quo Deus Seipsum ac vias suas perfecte manifestavit. Etenim Christus,
qui Magister et Dominus est noster, 12 idemque mitis et humilis corde, 13 disci-
pulos patienter allexit et invitavit. 14 Miraculis utique praedicationem suam
suffulsit et confirmavit, ut fidem auditorum excitaret atque comprobaret, non
ut in eos coercitionem exerceret. 15 Incredulitatem audientium certe exprobra-
vit, sed vindictam Deo in diem Iudicii relinquendo. 16 Mittens Apostolos in
mundum dixit eis: « Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit; qui vero
non crediderit condemnabitur » (Mc. 16, 16). Ipse vero, agnoscens zizaniam
cum tritico seminatam, iussit sinere utraque crescere usque ad messem quae
fiet in consummatione saeculi. 17 Nolens esse Messias politicus et vi dominans, 18
maluit se dicere Filium Hominis qui venit « ut ministraret et daret animam
suam redemptionem pro multis » (Mc. 10, 45). Sese praebuit ut perfectum
Servum Dei, 19 qui « harundinem quassatam non confringet et linum fumigans
non extinguet » (Mt. 12, 20). Potestatem civilem eiusque iura agnovit, iubens
censum dari Caesari, clare autem monuit servanda esse iura superiora Dei:
« Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo » (Mt. 22, 21).
Tandem in opere redemptionis in cruce complendo, quo salutem et veram
libertatem hominibus acquireret, revelationem suam perfecit. Testimonium
enim perhibuit veritati, 20 eam tamen contradicentibus vi imponere noluit.
Regnum enim eius non percutiendo vindicatur, 21 sed stabilitur testificando
et audiendo veritatem, crescit autem amore, quo Christus exaltatus in cruce
homines ad Seipsum trahit. 22

Apostoli, Christi verbo et exemplo edocti, eamdem viam secuti sunt. Ab
ipsis Ecclesiae exordiis discipuli Christi adlaborarunt, ut homines ad Chri-
stum Dominum confitendum converterent, non actione coercitiva neque arti-
ficiis Evangelio indignis, sed imprimis virtute verbi Dei. 23 Fortiter omnibus
nuntiabant propositum Salvatoris Dei, « qui omnes homines vult salvos fieri
et ad agnitionem veritatis venire » (1 Tim. 2, 4); simul autem verebantur
debiles etiamsi in errore versabantur, sic ostendentes quomodo « unusquis-
que nostrum pro se rationem reddet Deo» (Rom. 14, 12) 24 et in tantum

SESSIO PUBLICA IX

669

teneatur conscientiae suae oboedire. Sicuti Christus, Apostoli intenti semper
fuerunt ad testimonium reddendum veritati Dei, abundantius audentes coram
populo et principibus loqui « verbum Dei cum fiducia » {Act. 4, 31). 25 Firma
enim fide tenebant ipsum Evangelium revera esse virtutem Dei in salutem
omni credenti. 26 Omnibus ergo spretis « armis carnalibus », 27 exemplum man-
suetudinis et modestiae Christi sequentes, verbum Dei praedicaverunt plene
confisi divina huius verbi virtute ad potestates Deo adversas destruendas 28
atque homines ad fidem et obsequium Christi reducendos. 29 Sicut Magister
ita et Apostoli auctoritatem legitimam civilem agnoverunt: « Non est enim
potestas nisi a Deo » docet Apostolus, qui exinde iubet: « Omnis anima
potestatibus sublimioribus subdita sit; ... qui resistit potestati, Dei ordina-
tioni resistit » ( Rom . 13, 1-2). 30 Simul autem non timuerunt contradicere
potestati publicae se sanctae Dei voluntati opponenti: « Oboedire oportet
Deo magis quam hominibus » {Act. 5, 29 ). 31 Hanc viam secuti sunt innumeri
martyres et fideles per saecula et per orbem.

12. Ecclesia igitur, evangelicae veritatis fidelis, viam Christi et Aposto-
lorum sequitur quando rationem libertatis religiosae tamquam dignitati
hominis et Dei revelationi consonam agnoscit eamque fovet. Doctrinam a
Magistro et ab Apostolis acceptam, decursu temporum, custodivit et tradidit.
Etsi in vita Populi Dei, per vicissitudines historiae humanae peregrinantis,
interdum exstitit modus agendi spiritui evangelico minus conformis, immo
contrarius, semper tamen mansit Ecclesiae doctrina neminem esse ad fidem
cogendum.

Evangelicum fermentum in mentibus hominum sic diu est operatum atque
multum contulit, ut homines temporum decursu latius agnoscerent dignita-
tem personae suae et maturesceret persuasio in re religiosa ipsam immunem
servandam esse in civitate a quacumque humana coercitione.

13. Inter ea quae ad bonum Ecclesiae, immo ad bonum ipsius terrenae
civitatis spectant et ubique semperque servanda sunt atque ab omni iniuria
defendenda, illud certe praestantissimum est, ut Ecclesia tanta perfruatur
agendi libertate, quantam salus hominum curanda requirat. 32 Haec enim liber-
tas sacra est, qua Unigenitus Dei Filius ditavit Ecclesiam acquisitam sanguine
suo. Ecclesiae sane adeo propria est, ut qui eam impugnant, iidem contra
Dei voluntatem agant. Libertas Ecclesiae est principium fundamentale in
relationibus inter Ecclesiam et potestates publicas totumque ordinem ci-
vilem.

In societate humana et coram quavis potestate publica Ecclesia sibi vin-
dicat libertatem, utpote auctoritas spiritualis, a Christo Domino constituta,
cui ex divino mandato incumbit officium eundi in mundum universum et
Evangelium praedicandi omni creaturae. 33 Libertatem pariter sibi vindicat
Ecclesia prout est etiam societas hominum qui iure gaudent vivendi in socie-
tate civili secundum fidei christianae praescripta. 34

Iamvero si viget ratio libertatis religiosae non solum verbis proclamata
neque solum legibus sancita, sed etiam cum sinceritate in praxim deducta,

670 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

tunc demum Ecclesia stabilem obtinet et iuris et facti condicionem ad neces-
sariam in missione divina exsequenda independentiam, quam auctoritates
ecclesiasticae in societate presse pressiusque vindicarunt. 35 Simulque Christi-
fideles, sicut et ceteri homines, iure civili gaudent ne impediantur in vita
sua iuxta conscientiam agenda. Concordia igitur viget inter libertatem Eccle-
siae et libertatem illam religiosam, quae omnibus hominibus et communita-
tibus est tanquam ius agnoscenda et in ordinatione iuridica sancienda.

14. Ecclesia Catholica, ut divino obtemperet mandato: « docete omnes
gentes » {Mt. 28, 19), impensa cura adlaborare debet « ut sermo Dei currat
et clarificetur » (2 Thess. 3, 1).

Enixe igitur rogat Ecclesia, ut a filiis suis primum omnium fiant « obse-
crationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus homini-
bus ... Hoc enim bonum est et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui
omnes homines vult salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire » (1 Tim.
2,1-4).

Christifideles autem in sua efformanda conscientia diligenter attendere
debent ad sacram certamque Ecclesiae doctrinam. 36 Christi enim voluntate
Ecclesia Catholica magistra est veritatis, eiusque munus est, ut Veritatem
quae Christus est enuntiet atque authentice doceat, simulque principia ordi-
nis moralis, ex ipsa natura humana profluentia, auctoritate sua declaret atque
confirmet. Insuper Christiani, in sapientia ambulantes ad eos qui foris sunt,
« in Spiritu Sancto, in caritate non ficta, in verbo veritatis » (2 Cor. 6, 6-7),
lumen vitae cum omni fiducia 37 et fortitudine apostolica, ad sanguinis usque
effusionem, diffundere satagant.

Etenim discipulus erga Christum Magistrum gravi adstringitur officio,
veritatem ab Eo receptam plenius in dies cognoscendi, annuntiandi fideliter,
strenueque defendendi, exclusis mediis spiritui evangelico contrariis. Simul
tamen caritas Christi urget eum, ut amanter prudenter patienter agat cum
hominibus, qui in errore vel ignorantia circa fidem versantur. 38 Respiciendum
igitur est tum ad officia erga Christum Verbum vivificans quod praedicandum
est, tum ad humanae personae iura, tum ad mensuram gratiae a Deo per
Christum tributam homini, qui ad fidem sponte accipiendam et profitendam
invitatur.

15. Constat igitur praesentis aetatis homines optare ut libere possint reli-
gionem privatim publiceque profiteri, immo libertatem religiosam in pleris-
que Constitutionibus iam ut ius civile declarari et documentis internationa-
libus sollemniter agnosci. 39

At non desunt regimina in quibus, etsi in eorum Constitutione libertas
cultus religiosi agnoscitur, tamen ipsae publicae potestates conantur cives a
religione profitenda removere et communitatibus religiosis vitam perdifficilem
ac periclitantem reddere.

Illa fausta huius temporis signa laeto animo salutans, haec vero deplo-
randa facta cum moerore denuntians, Sacra Synodus Catholicos hortatur,
exorat autem homines universos, ut perattente considerent quantopere liber-

SESSIO PUBLICA IX

671

tas religiosa necessaria sit in praesenti potissimum familiae humanae con-
dicione.

Manifestum est enim cunctas gentes magis in dies unum fieri, homines
diversae culturae et religionis arctioribus inter se devinciri rationibus, augeri
denique conscientiam propriae cuiusque responsabilitatis. Proinde ut pacificae
relationes et concordia in genere humano instaurentur et firmentur, requiri-
tur ut ubique terrarum libertas religiosa efficaci tutela iuridica muniatur atque
observentur suprema hominum officia et iura ad vitam religiosam libere in
societate ducendam.

Faxit Deus et Pater omnium ut familia humana, diligenter servata liber-
tatis religiosae ratione in societate, per gratiam Christi et virtutem 'Spiritus
Sancti adducatur ad sublimem illam ac perennem « libertatem gloriae filio-
rum Dei » ( Rotn . 8, 21).

NOTAE

1 Cf. Io annes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris, 11 aprilis 1963: A.A.S., 55
(1963), p. 279; ibid., p. 265; Pius XII, Nuntius radiophonicus, 24 dec. 1944:
A.A.S., 37 (1945), p. 14.

2 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris , 11 aprilis 1963: A.A.S., 55
(1963), pp. 260-261; Pius XII, Nuntius radiophonicus, 24 dee. 1942: A.A.S., 35
(1943), p. 19; Pius XI, Litt. Encycl. Mit brennender Sorge, 14 martii 1937: A.A.S.,
29 (1937), p. 160; Leo XIII, Litt. Encycl. Libertas praestantissimum, 20 iunii
1888: Acta Leonis XIII, 8 (1888), pp. 237-238.

3 Cf. S. Thomas, Summa theologica, I-II, q. 91, a. 1; q. 93, a. 1-3.

4 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris, 11 aprilis 1963: A.A.S., 55
(1963), p. 270; Paulus VI, Nuntius radiophonicus, 22 dec. 1964: A.A.S., 57
(1965), pp. 181-182; S. Thomas, Summa theologica, I-II, q. 91, a. 4 c.

5 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra, 15 maii 1961: A.A.S.,
53 (1961), p. 417; Idem, Litt. Encycl. Pacem in terris, 11 aprilis 1963: A.A.S., 55
(1963), p. 273.

6 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris, 11 aprilis 1963: A.A.S., 55
(1963), pp. 273-274; Pius XII, Nuntius radiophonicus, 1 iunii 1941: A.A.S., 33
(1941), p. 200.

7 Cf. Leo XIII, Litt. Encycl. Immortale Dei, 1 nov. 1885: A.S.S., 18 (1885),

p. 161.

8 Cf. Lactantius, Divinarum Institutionum, Lib. V, 19: CSEL 19, pp. 463-
464, 465; PL 6, 614 et 616 (cap. 20); S. Ambrosius, Epistola ad Valentinianum
Imp., Ep. 21: PL 16, 1005; S. Augustinus, Contra litteras Petiliani, Lib. II,
cap. 83: CSEL 52, p. 112; PL 43, 315; cf. C. 23, q. 5, c. 33 (ed. Friedberg,
coi. 939); Idem, Ep. 23: PL 33, 98; Idem, Ep. 34: PL 33, 132; Idem, Ep. 35:
PL 33, 135; S. Gregorius Magnus, Epistola ad Virgilium et Theodorum Epi-
scopos Massiliae Galliarum, Registrum Epistolarum, I, 45: MGH Ep. 1, p. 72;
PL 77, 510-511 (lib. I, ep. 47); Idem, Epistola ad loannem Episcopum Constan-
tinop olit anum, Registrum Epistolarum, III, 52: MGH Ep. 1, p. 210; PL 77, 649
(lib. III, ep. 53); cf. D. 45, c. 1 (ed. Friedberg, coi. 160); Conc. Tolet. IV, c. 57:

672

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Mansi 10, 633; cf. D. 45, c, 5 (ed. Friedberg, coi. 161-162); Clemens III: X.,
V, 6, 9: ed. Friedberg, coi. 774; Innocentius III, Epistola ad Arelatensem Archie-
piscopum, X., III, 42, 3: ed. Friedberg, coi. 646.

9 Cf. C.I.C., c. 1351; Pius XII, Allocutio ad Praelatos auditores ceterosque
officiales et administros Tribunalis S. Romanae Rotae, 6 oct. 1946: A.A.S., 38 (1946),
p. 394; Idem, Litt. Encycl. Mystici Corporis , 29 iunii 1943: A. A. S. (1943),
p. 243.

10 Cf. Eph. 1, 5.

11 Cf. Io. 6, 44.

12 Cf. Io. 13, 13.

13 Cf. Mt. 11, 29.

14 Cf. Mt. 11, 28-30; Io. 6, 67-68.

15 Cf. Mt. 9, 28-29; Mc. 9, 23-24; 6, 5-6; Paulus VI, Litt. Encycl. Eccle-
siam suam, 6 aug. 1964: A.A.S., 56 (1964), pp. 642-643.

16 Cf. Mt. 11, 20-24; Rom. 12, 19-20; 2 Thess. 1, 8.

17 Cf. Mt. 13, 30 et 40-42.

18 Cf. Mt. 4, 8-10; Io. 6, 15.

19 Cf. Is. 42, 1-4.

20 Cf. Io. 18, 37.

21 Cf. Mt. 26, 51-53; Io. 18, 36.

22 Cf. Io. 12, 32.

23 Cf. 1 Cor. 2, 3-5; 1 Thess. 2, 3-5.

24 Cf. Rom. 14, 1-23; 1 Cor. 8, 9-13; 10, 23-33.

25 Cf. Eph. 6, 19-20.

26 Cf. Rom. 1, 16.

27 Cf. 2 Cor. 10, 4; 1 Thess. 5, 8-9.

28 Cf. Eph. 6, 11-17.

29 Cf. 2 Cor. 10, 3-5.

30 Cf. 1 Pt. 2, 13-17.

31 Cf. Act. 4, 19-20.

32 Cf. Leo XIII, Litterae Officio sanctissimo, 22 dec. 1887: A.S.S., 20 (1887),
p. 269; Idem, Litterae Ex litteris, 1 aprilis 1887: A.S.S., 19 (1886), p. 465.

33 Cf. Mc. 16, 15; Mt. 28, 18-20; Pius XII, Litt. Encycl. Summi Pontificatus,
20 oct. 1939: A.A.S., 31 (1939), pp. 445-446.

34 Cf. Pius XI, Litterae Firmissimam constantiam, 28 martii 1937: A.A.S., 29
(1937), p. 196.

35 Cf. Pius XII, Allocutio Ci riesce, 6 dec. 1953: A.A.S., 45 (1953), p. 802.

36 Cf. Pius XII, Nuntius radiophonicus, 23 martii 1952: A.A.S., 44 (1952),
pp. 270-278.

37 Cf. Act. 4, 29.

38 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris, 11 aprilis 1963: A.A.S.,
55 (1963), pp. 299-300.

39 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris, 11 aprilis 1963: A.A.S.,
55 (1963), pp. 295-296.

Haec omnia et singula, quae in hoc Decreto edicta sunt, placuerunt
Sacrosancti Concilii Patribus. Et Nos, Apostolica a Christo Nobis tradita

SESSIO PUBLICA IX

673

potestate, illa, cum venerabilibus Patribus, in Spiritu Sancto approbamus,
decernimus ac statuimus et quae synodaliter statuta sunt ad Dei gloriam
promulgari iubemus.

Romae, apud S. Petrum, die vn mensis decembris anno mcmlxv.

Ego PAULUS Catholicae Ecclesiae Episcopus

Sequuntur Patrum subsignationes: cf. pag. 804.

Decretum

DE ACTIVITATE MISSIONALI ECCLESIAE

1. Ad Gentes divinitus missa ut sit « universale salutis sacramentum » 1
Ecclesia ex intimis propriae catholici tatis exigentiis, mandato sui Fundatoris
oboediens (cf. Me. 16, 15), Evangelium omnibus hominibus nuntiare con-
tendit. Ipsi enim Apostoli, in quibus Ecclesia est condita, vestigia Christi
sequentes, « praedicaverunt verbum veritatis et genuerunt Ecclesias ». 2 Eorum
successorum officium est hoc opus perenne reddere, ut « sermo Dei currat
et clarificetur » (2 Thess. 3, 1) et Regnum Dei ubique terrarum annuntietur
et instauretur.

In praesenti autem rerum ordine, ex quo nova exsurgit humanitatis con-
dicio, Ecclesia, sal terrae et lux mundi (cf. Mt. 5, 13-14), urgentius vocatur
ad omnem creaturam salvandam et renovandam, ut omnia in Christo instau-
rentur, et in Ipso homines unam familiam unumque populum Dei constituant.

Quare haec Sancta Synodus, dum ob praeclara opera per generosam
totius Ecclesiae industriam peracta Deo gratias agit, missionalis activitatis
principia delineare, et vires omnium fidelium colligere cupit, ut populus Dei,
per angustam viam crucis procedens, regnum Christi, Domini et conspec-
toris saeculorum (cf. Eccli. 36, 19), ubique diffundat eique advenienti vias
paret.

Caput I

DE PRINCIPIIS DOCTRINALIBUS

2. Ecclesia peregrinans natura sua missionaria est, cum ipsa ex missione
Filii missioneque Spiritus Sancti originem ducat secundum Propositum Dei
Patris. 1

Hoc autem Propositum ex « fontali amore » seu caritate Dei Patris pro-
fluit, qui, cum sit Principium sine Principio, ex quo Filius gignitur et Spiri-
tus Sanctus per Filium procedit, ex nimia et misericordi benignitate sua libere
creans et insuper gratiose vocans nos ad Secum communicandum in vita et

674

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

gloria, bonitatem divinam liberaliter diffudit ac diffundere non desinit, ita
ut qui conditor est omnium, tandem fiat « omnia in omnibus » {1 Cor. 15, 28),
gloriam suam simul et beatitudinem nostram procurando. Placuit autem Deo
homines non tantum singulatim, quavis mutua connexione seclusa, ad vitae
Suae participationem vocare, sed eos in populum constituere, in quo filii sui,
qui erant dispersi, in unum congregarentur (cf. Io. 11, 52).

3. Hoc universale Dei propositum pro salute generis humani perficitur
non solum modo quasi secreto in mente hominum vel per incepta, etiam
religiosa, quibus ipsi multipliciter Deum quaerunt, si forte attrectent eum
aut inveniant quamvis non longe sit ab unoquoque nostrum (cf. Act. 17, 27):
haec enim incepta indigent illuminari et sanari, etsi, ex benigno consilio pro-
videntis Dei, aliquando pro paedagogia ad Deum verum vel praeparatione
evangelica possint haberi. 2 Deus autem ad pacem seu communionem Secum
stabiliendam fraternamque societatem inter homines, eosque peccatores, com-
ponendam, in historiam hominum novo et definitivo modo intrare decrevit
mittendo Filium suum in carne nostra, ut homines per Illum eriperet de
potestate tenebrarum ac Satanae (cf. Coi. 1, 13; Act. 10, 38) et in Eo mun-
dum Sibi reconciliaret (cf. 2 Cor. 5, 19). Illum ergo, per quem fecit et saecula, 3
constituit haeredem universorum, ut in Illo omnia instauraret (cf. Eph. 1, 10).

Christus enim Iesus missus est in mundum verus mediator Dei et homi-
num. Cum Deus sit, in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter
{Coi. 2, 9); secundum humanam autem naturam, novus Adam, renovatae
humanitatis caput constituitur, plenus gratiae et veritatis {Io. 1, 1). Itaque
per vias verae Incarnationis processit Filius Dei ut homines divinae naturae
participes faceret, propter nos egenus factus cum esset dives, ut illius inopia
nos divites essemus (2 Cor. 8, 9). Filius Hominis non venit ut sibi ministra-
retur, sed ut ipse ministraret et daret animam suam redemptionem pro mul-
tis, id est pro omnibus (cf. Mc. 10, 45). Sancti Patres constanter proclamant
non esse sanatum quod assumptum a Christo non fuerit. 4 Assumpsit vero
integram humanam naturam qualis apud nos miseros et pauperes invenitur,
absque tamen peccato (cf. Hebr. 4, 15; 9, 28). De seipso enim dixit Christus,
quem Pater sanctificavit et misit in mundum (cf. Io. 10, 36); « Spiritus Do-
mini super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me,
sanare contritos corde, praedicare captivis remissionem et caecis visum »
{Lc. 4, 18), et rursus: « Venit Filius Hominis quaerere et salvum facere quod
perierat » {Lc. 19, 10).

Quod autem semel a Domino praedicatum est vel in Ipso pro salute
generis humani actum, usque ad ultimum terrae {Act. 1, 8) proclamandum
et disseminandum est, incipiendo ab Hierosolyma (cf. Lc. 24, 47), ita ut quod
semel pro omnibus patratum fuit ad salutem, in universis, decursu tempo-
rum effectum suum consequatur.

4. Ad hoc autem perficiendum misit Christus Spiritum Sanctum a Patre,
qui salutiferum opus suum intus operaretur Ecclesiamque ad propriam dila-
tationem moveret. Procul dubio Spiritus Sanctus iam in mundo operabatur

SESSIO PUBLICA IX

675

antequam Christus glorificaretur. 5 Die tamen Pentecostes in discipulos super-
venit, ut cum eis maneret in aeternum (cf. 14, 16), Ecclesia coram multitu-
dine publice manifestata est, diffusio Evangelii inter gentes per praedicatio-
nem exordium sumpsit, et tandem praesignata est unio populorum in fidei
catholicitate, per Novi Foederis Ecclesiam, quae omnibus linguis loquitur,
in caritate omnes linguas intelligit et amplectitur, et sic dispersionem Babe-
licam superat. 6 A Pentecoste enim inceperunt « actus Apostolorum », sicut
superveniente Spiritu Sancto in Virginem Mariam conceptus fuerat Christus
et eodem Spiritu Sancto in Ipsum orantem descendente Christus actus fuerat
ad opus ministerii sui. 7 Ipse autem Dominus Iesus, priusquam vitam suam
libere pro mundo poneret, ita apostolicum ministerium disposuit et Spiritum
Sanctum mittendum promisit, ut ambo consociarentur in opere salutis ubique
et semper ad effectum adducendo. 8 Spiritus Sanctus Ecclesiam totam per omnia
tempora « in communione et ministratione unificat, diversis donis hierar-
chicis et charismaticis instruit », 9 ecclesiastica instituta quasi anima eorum
vivificando 10 et eundem missionis animum, quo ipse Christus actus fuerat,
in cordibus fidelium instillando. Aliquando etiam actionem apostolicam visi-
biliter praevenit, 11 sicut eam variis modis indesinenter comitatur et dirigit. 12

5. Dominus Iesus, inde ab initio « vocavit ad Se quos voluit Ipse et fecit
ut essent duodecim cum Illo et ut mitteret eos praedicare » (Mc. 3, 13;
cf. Mt. 10, 1-42). Sic Apostoli fuerunt novi Israel germina simulque sacrae
hierarchiae origo. Deinde, cum semel, morte et resurrectione sua, comple-
visset in seipso mysteria salutis nostrae et renovationis universorum, Domi-
nus omnem potestatem adeptus in caelo et in terra (cf. Mt. 28, 18), priusquam
assumeretur in caelum (cf. Act. 1, 11), Ecclesiam suam ut sacramentum salu-
tis fundavit, apostolosque in universum mundum misit sicut et ipse missus
fuerat a Patre (cf. Io. 20, 21), mandans eis: «Euntes ergo docete omnes
gentes: baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti: docentes
eos servare omnia quaecumque mandavi vobis » (Mt. 28, 19 s.). « Euntes in
mundum universum praedicate evangelium omni creaturae. Qui crediderit
et baptizatus fuerit, salvus erit: qui vero non crediderit, condemnabitur »
(Mc. 16, 15 s.). Inde Ecclesiae officium incumbit propagandi fidem salutem-
que Christi, tum virtute expressi mandati, quod ab Apostolis haereditavit
Ordo Episcoporum cui assistunt Presbyteri, una cum Successore Petri Ec-
clesiaeque Summo Pastore, tum virtute vitae quam membris suis influit
Christus; « ex quo totum corpus compactum et connexum per omnem iunc-
turam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscuiusque
membri, augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritate » (Eph.
4, 16). Missio ergo Ecclesiae adimpletur operatione qua, mandato Christi
oboediens et Spiritus Sancti gratia caritateque mota, omnibus hominibus vel
gentibus pleno actu praesens fit, ut eos, exemplo vitae et praedicatione, sacra-
mentis ceterisque gratiae mediis ad fidem, libertatem et pacem Christi addu-
cat, ita ut eis via libera ac firma patefiat ad plene participandum mysterium
Christi.

676

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Cum haec missio continuet et per decursum historiae explicet missionem
ipsius Christi, qui evangelizare pauperibus missus est, eadem via, instigante
Spiritu Christi, Ecclesia procedere debet ac ipse Christus processit, via nempe
paupertatis, oboedientiae, servitii et sui ipsius immolationis usque ad mor-
tem, ex qua per resurrectionem suam victor processit. Nam sic in spe ambu-
laverunt omnes Apostoli, qui tribulationibus multis et passionibus adimple-
verunt ea quae desunt passionum Christi pro corpore eius quod est Ecclesia
(cf. Coi. 1, 24). Saepe etiam semen fuit sanguis christianorum. 13

6. Hoc munus, ab Ordine Episcoporum, cui praeest Successor Petri,
orante et cooperante tota Ecclesia, adimplendum, unum idemque exsistit,
ubique et in omni condicione, licet non eodem pro rerum condicione modo
exerceatur. Differentiae proinde, quae in hac Ecclesiae activitate agnoscendae
sunt, non sumuntur ex intima natura ipsius missionis, sed ex condicionibus
in quibus missio haec exercetur.

Dependent vero hae condiciones sive ab Ecclesia, sive etiam a populis, a
coetibus vel ab hominibus ad quos missio dirigitur. Ecclesia enim, quamvis de
se totalitatem seu plenitudinem mediorum salutis comprehendat, nec semper
nec statim secundum omnia agit nec agere potest, sed initia et gradus in actione
sua experitur, qua propositum Dei ad effectum adducere conatur; immo quan-
doque, post feliciter inchoatam progressionem, regressum iterum deplorare
cogitur, vel saltem in quodam semiplenitudinis et insufficientiae statu moratur.
Quod autem ad homines, coetus et populos attinet, eos gradatim tantum
tangit ac penetrat, et sic eos in catholicam plenitudinem assumit. Cum qua-
libet autem condicione vel statu actus proprii seu apta instrumenta con-
gruere debent.

Incepta peculiaria quibus Evangelii praecones ab Ecclesia missi, euntes
in mundum universum, munus Evangelium praedicandi et Ecclesiam ipsam
implantandi inter populos vel coetus nondum in Christum credentes exse-
quuntur, communiter « missiones » nuncupantur, quae per activitatem mis-
sionalem perficiuntur, et plerumque exercentur in certis territoriis a Sancta
Sede agnitis. Finis proprius activitatis huius missionalis est evangelizatio et
plantatio Ecclesiae in populis vel coetibus in quibus nondum radicata est. 14
Ita ex semine verbi Dei, Ecclesiae autochtonae particulares ubique in mundo
sufficienter conditae crescant, viribus quidem propriis ac maturitate praeditae,
quae hierarchia propria cum populo fideli unita et mediis quasi affinibus
christianae vitae plene ducendae sufficienter instructae suam partem in utili-
tatem totius Ecclesiae afferant. Medium principale huius implantationis est
praedicatio Evangelii Iesu Christi, ad quod annuntiandum Dominus disci-
pulos suos misit in mundum universum, ut homines per verbum Dei renati
(cf. 1 Pt. 1, 23) Ecclesiae per Baptismum aggregentur, quae ut Verbi incar-
nati corpus ex verbo Dei et pane eucharistico nutritur et vivit (cf. Act. 2, 43).

In hac missionali activitate Ecclesiae, diversae condiciones aliquando
permixtae occurrunt: inceptionis primum seu plantationis, deinde novitatis
seu iuventutis. Quibus tamen expletis, actio missionalis Ecclesiae non desinit,

SESSIO PUBLICA IX

677

sed Ecclesiis particularibus iam constitutis officium incumbit eam continuandi,
et praedicandi Evangelium singulis, qui adhuc foris sunt.

Coetus insuper, inter quos Ecclesia versatur, ob varias causas non raro
funditus mutantur, ita ut condiciones omnino novae oriri possint. Ecclesia
tunc debet perpendere, num hae condiciones activitatem eius missionalem
denuo requirant. Insuper, rerum adiuncta aliquando talia sunt ut possibilitas
pro tempore desit praeconium evangelicum directe ac statim proponendi:
tunc quidem missionarii possunt ac debent patienter, prudenter ac simul
magna cum fiducia, saltem caritatis et beneficientiae testimonium Christi prae-
bere et sic vias Domino praeparare et ipsum aliquo modo praesentem red-
dere.

Sic patet activitatem missionalem intime ex ipsa natura Ecclesiae pro-
fluere, cuius fidem salvificam propagat, cuius catholicam unitatem dilatando
perficit, cuius apostolicitate sustentatur, cuius collegialem Hierarchiae affectum
exercet, cuius sanctitatem testificatur, diffundit ac promovet. Ita differt activi-
tas missionalis inter gentes tam ab activitate pastorali erga fideles exercenda,
quam ab inceptis suscipiendis ad unitatem christianorum redintegrandam.
Attamen duo haec cum missionali navitate Ecclesiae arctissime coniunguntur: 15
nam divisio christianorum sanctissimae causae praedicandi Evangelium omni
creaturae detrimentum affert 16 et aditum ad fidem multis praecludit. Sic ex
necessitate missionis omnes baptizati ad hoc vocantur, ut in uno grege coa-
dunentur et ita coram gentibus de Christo, Domino suo, unanimiter testimo-
nium reddere possint. Quod si unam fidem nondum plene testificari queant,
mutua saltem aestimatione ac dilectione animentur oportet.

7. Ratio huius missionalis activitatis ex voluntate Dei sumitur, qui « om-
nes homines vult salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire. Unus enim
est Deus, unus et mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus, qui dedit
redemptionem semetipsum pro omnibus » ( 1 Tim. 2, 4-5), « et non est in
alio aliquo salus » ( Act . 4, 12). Oportet igitur ut ad Eum, per praedicatio-
nem Ecclesiae agnitum, omnes convertantur, et Ipsi et Ecclesiae, quae Cor-
pus Eius est, per Baptismum incorporentur. Christus enim ipse « necessita-
tem fidei et baptismi expressis verbis inculcando (cf. Mc. 16, 16; Io. 3, 5),
necessitatem Ecclesiae, in quam homines per baptismum tamquam per ianuam
intrant, simul confirmavit. Quare illi homines salvari non possent, qui Eccle-
siam Catholicam a Deo per Iesum Christum ut necessariam esse conditam
non ignorantes, tamen vel in eam intrare, vel in eadem perseverare nolue-
rint ». 17 Etsi ergo Deus viis sibi notis homines Evangelium sine eorum culpa
ignorantes ad fidem adducere possit, sine qua impossibile est Ipsi placere
( Hebr . 11, 6), Ecclesiae tamen necessitas incumbit (cf. 1 Cor. 9, 16), simul-
que ius sacrum, evangelizandi, ac proinde missionalis activitas vim suam et
necessitatem hodie sicut et semper integram servat.

Per eam Corpus Christi mysticum ad suum proprium incrementum vires
indesinenter colligit et ordinat (cf. Eph. 4, 11-16). Ad eam persequendam
impelluntur membra Ecclesiae caritate, qua Deum diligunt et qua cum omni-

678

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

bus hominibus cupiunt communicare in spiritualibus bonis tam praesentis
quam futurae vitae.

Per hanc activitatem missionalem denique Deus plene glorificatur, dum
homines salutare Eius opus, quod in Christo perfecit, conscie et plene acci-
piunt. Sic per eam completur Dei propositum, cui Christus oboedienter et
amanter inservit ad gloriam Patris qui misit eum, 18 ut universum genus huma-
num unum Populum efformet Dei, in unum corpus coalescat Christi, in unum
coaedificetur templum Spiritus Sancti: quod sane, cum fraternam concordiam
refert, intimo universorum hominum voto respondet. Sic tandem consilium
Creatoris, hominem ad imaginem et similitudinem suam condentis, revera
adimpletur, cum omnes qui humanam participant naturam, in Christo per
Spiritum Sanctum regenerati, unanimiter gloriam Dei speculantes, dicere
poterunt: « Pater noster ». 19

8. Etiam cum ipsa natura humana eiusque adspirationibus activitas mis-
sionalis intimam habet connexionem. Christum enim manifestando, eo ipso
Ecclesia hominibus genuinam eorum condicionis atque integrae vocationis
veritatem revelat, cum Christus principium sit et exemplar huius humanitatis
renovatae, fraterno amore, sinceritate et pacifico spiritu imbutae, ad quam
omnes adspirant. Christus, et Ecclesia quae de Ipso per evangelicam praedi-
cationem dat testimonium, omnem peculiaritatem stirpis vel nationis transcen-
dunt, ideoque nemini et nullibi ut extranei reputari possunt. 20 Ipse Christus
est veritas atque via, quas evangelica praedicatio omnibus patefacit, dum
ad aures omnium eiusdem Christi verba perfert: « Paenitemini et credite
Evangelio » (Mc. 1, 15). Cum autem, qui non credit, iam iudicatus sit
(cf. Io. 3, 18), verba Christi verba sunt simul iudicii et gratiae, mortis et
vitae. Etenim solum vetustati mortem inferendo ad novitatem vitae accedere
possumus: quod primo de personis valet, sed etiam de diversis bonis mundi
huius, quae simul hominis peccato et Dei benedictione signantur: « Omnes
enim peccaverunt et egent gloria Dei » ( Rom . 3, 23). Nemo per seipsum et
suis viribus a peccato liberatur et supra seipsum elevatur, nemo penitus a
sua infirmitate vel solitudine vel servitute solvitur, 21 omnes vero indigent
Christo exemplari, magistro, liberatore, salvatore, vivificatore. Revera Evan-
gelium in historia hominum, etiam temporali, fermentum libertatis ac pro-
gressus fuit seseque iugiter praebet fermentum fraternitatis, unitatis et pacis.
Non ergo sine causa Christus a fidelibus celebratur ut « Expectatio gentium
et Salvator earum ». 22

9. Itaque tempus activitatis missionalis est inter priorem adventum Do-
mini et alterum, in quo Ecclesia a quatuor ventis sicut messis colligetur in
regnum Dei. 23 Antequam enim Dominus veniet, in omnes gentes oportet prae-
dicari evangelium (cf. Mc. 13, 10).

Activitas missionalis nihil aliud est et nihil minus quam propositi Dei
manifestatio seu Epiphania et adimplementum in mundo et in eius historia,
in qua Deus, per missionem, historiam salutis manifeste perficit. Per verbum
praedicationis et per celebrationem sacramentorum, quorum centrum et cui-

SESSIO PUBLICA IX

679

men est sanctissima Eucharistia, Christum salutis auctorem praesentem recidit.
Quidquid autem veritatis et gratiae iam apud gentes quasi secreta Dei prae-
sentia inveniebatur, a contagiis malignis liberat et Auctori suo Christo resti-
tuit, qui imperium diaboli evertit et multimodam scelerum malitiam arcet.
Itaque quidquid boni in corde menteque hominum vel in propriis ritibus et
culturis populorum seminatum invenitur, non tantum non perit, sed sanatur,
elevatur et consummatur ad gloriam Dei, confusionem daemonis et beatitu-
dinem hominis. 24 Sic activitas missionalis ad plenitudinem eschatologicam
tendit: 25 per eam enim, usque ad mensuram et tempus quae Pater posuit in
sua potestate (cf. Act. 1, 7), dilatatur Populus Dei, cui prophetice dictum
est: « Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende!
Ne parcas! » (Is. 54, 2), 26 augetur Corpus mysticum usque ad mensuram
aetatis plenitudinis Christi (cf. Eph. 4, 13), templumque spirituale, ubi Deus
adoratur in spiritu et veritate (cf. Io. 4, 23), crescit et superaedificatur super
fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso summo angulari lapide Chri-
sto Iesu (Eph. 2, 20).

NOTAE

Prooemium.

1 Const. Dogm. Lumen Gentium, n. 48.

2 S. Augustinus, Enarr. in Ps. 44, 23 (PL 36, 508; CCHR. 38, 150).
Caput I.

1 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, n. 1.

2 Cf. S. Irenaeus, Adv. Haer. III, 18, 1: «Verbum existens apud Deum,
per quem omnia facta sunt, et qui semper aderat generi humano... » (PG 7, 932);
id. IV, 6, 7: «Ab initio enim assistens Filius suo plasmati, revelat omnibus Pa-
trem, quibus vult, et quando vult et quemadmodum vult Pater » (ib. 990); cf. IV,
20, 6 et 7 (ib. 1037); Demonstratio n. 34 (Patr. Or., XII, 773; Sources Chret.,
62, Paris 1958, p. 87); Clemens Alex., Protrept., 112, 1 (GCS Clemens I 79);
Strom. VI, 6, 44, 1 (GCS Clemens II 453); 13, 106, 3 et 4 (ibid. 485). Pro
doctrina ipsa cf. Pius XII, Nuntium radiophon. 31 dec. 1952; Const. Dogm. Lumen
Gentium, 16.

3 Cf. Hehr. 1, 2; Io. 1, 3 et 10; 1 Cor. 8, 6; Coi. 1, 16.

4 Cf. S. Athanasius, Ep. ad Epictetum, 7 (PG 26, 1060); S. Cyrillus
Hieros., Catech. 4, 9 (PG 33, 465); Marius Victorinus, Adv. Arium, 3, 3
(PL 8, 1101); S. Basilius, Epist. 261, 2 (PG 32, 969); S. Gregorius Naz.,
Epist. 101 (PG 37, 181); S. Greg. Nyss., Antirrheticus , Adv. Apollin., 17
(PG 45, 1156); S. Ambrosius, Epist. 48, 5 (PL 16, 1153); S. Augustinus,
In Ioan. Ev. tr. XXIII, 6 (PL 35, 1585; CChr 36, 236); insuper hoc modo
manifestat Spiritum Sanctum nos non redemisse, eo quod incarnatus non est:
De Agone Christ., 22, 24 (PL 40, 302); S. Cyrillus Alex., Adv. Nestor. I, 1
(PG 76, 20); S. Fulgentius, Epist. 17, 3, 5 (PL 65, 454); Ad Trasimundum,
III, 21 (PL 65, 284: de tristitia et timore).

5 Spiritus est qui locutus est per prophetas: Symb. Constantinopol. (Denz.-
Schon., 150); S. Leo Magnus, Sermo 76 (PL 54, 405-406): « Cum in die Pen-
tecostes discipulos Domini Spiritus Sanctus implevit, non fuit inchoatio muneris,
sed adiectio largitatis: quoniam et patriarchae, et prophetae, et sacerdotes, omnesque

680

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

sancti qui prioribus fuere temporibus, eiusdem sunt Spiritus sanctificatione vegetati...
quamvis non eadem fuerit mensura donorum ». Etiam Sermo 77 , 1 (PL 54, 412);
Leo XIII, Enc. Divinum illud ( A.S.S. , 1897, 650-651). Etiam S. Ioannes Chry-
sostomus, quamvis insistat in novitate missionis Spiritus Sancti in die Pente-
costes: In Eph. c. 4, Hom. 10, 1 (PG 62, 75).

6 De Babel et Pentecoste saepe loquuntur SS. Patres: Origenes, in Genesim,
c. 1 (PG 12, 112); S. Gregorius Naz., Oratio 41, 16 (PG 36, 449); S. Ioannes
Chrysost., Hom. 2 in Pentec., 2 ( PG 50, 467); In Act. Apost. (PG 60, 44);
S. Augustinus, Enn. in Ps. 54, 11 (PL 36, 636; CCHR 39, 664 s.); Sermo 211
(PL 38, 1245); S. Cyrillus Alex., Glaphyra in Genesim II (PG 69, 79); S. Gre-
gorius Magn., Hom. in Evang., Lib. II, Hom. 30, 4 (PL 76, 1222); S. Beda,
In Hexaem., lib. III (PL 91, 125). Vide insuper imaginem in atrio Basilicae
S. Marci Veneriis.

Ecclesia omnes linguas loquitur, et sic omnes colligit in Fidei catholicitate:
S. Augustinus, Sermones 266, 267, 268, 269 (PL 38, 1225-1237); Sermo 175,
3 (PL 38, 946); S. Ioannes Chrysost., In Ep. I ad Cor., Hom. 35 (PG 61, 296);
S. Cyrillus Alex., Fragm. in Act. (PG 74, 758); S. Fulgentius, Sermo 8, 2-3
(PL 65, 743-744).

De Pentecoste ut consecratione Apostolorum ad missionem, cf. J. A. Cramer.
Catena in Acta SS. Apostolorum, Oxford, 1838, p. 24 s.

7 Cf. Lc. 3, 22; 4, 1; Act. 10, 38.

8 Cf. Io. c. 14-17; Paulus VI, Alloc. in Concilio habita die 14 sept. 1964
(A.A.S., 1964, 807).

9 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 4.

10 S. Augustinus, Sermo 267 , 4 (PL 38, 1231): « Hoc agit Spiritus Sanctus
in tota Ecclesia quod agit anima in omnibus membris unius corporis ». Cf. Const.
Dogm. Lumen Gentium, 7 (cum nota 8).

11 Cf. Act. 10, 44-47; 11, 15; 15, 8.

12 Cf. Act. 4, 8; 5, 32; 8, 26 29 39; 9, 31; 10; 11, 24 28; 13, 2 4 9;
16, 6-7; 20, 22-23; 21, 11 etc.

13 Tertullianus, Apologeticum, 50, 13 (PL 1, 534; CCHR 1, 171).

14 Iam S. Thomas Aq. loquitur de munere apostolico plantandi Ecclesiam:
cf. Sent. Lib. I, dist. 16, q. 1, a. 2 ad 2 et ad 4; a. 3 sol.; Summa Theol., I a ,
q. 43, a. 7 ad 6; I a II ae , q. 106, a. 4 ad 4. Cf. Benedictus XV, Maximum illud,
30 nov. 1919 (A.A.S., 1919, 445 et 453); Pius XI, Perum Ecclesiae, 28 febr.
1926 (A.A.S., 1926, 74); Pius XII, 30 apr. 1939 ad Directores OO.PP.MM.;
Id., 24 iun. 1944, ad Directores OO.PP.MM. (A.A.S., 1944, 210; rursus in
A.A.S., 1950, 727, et 1951, 508); Id., 29 iun. 1948 ad clerum indigenum (A.A.S.,
1948, 374); Id., Evangelii Praecones, 2 iun. 1951 (A.A.S., 1951, 507); Id., Fidei
Donum , 15 ian. 1957 (A.A.S., 1957 , .236); Ioannes XXIII, Princeps Pastorum,
28 nov. 1959 (A.A.S., 1959, 835); Paulus VI, Hom. 18 oct. 1964 (A.A.S.,
1964, 911).

Tam S. Pontifices quam Patres et Scholastici saepe loquuntur de dilatatione
Ecclesiae: S. Thomas Aq., Comm. in Matt., 16, 28; Leo XIII, Enc. Sancta Dei
Civitas (A.S.S. , 1880, 241); Benedictus XV, Enc. Maximum illud (A.A.S.,
1919, 442); Pius XI, Enc. Perum Ecclesiae (A.A.S., 1926, 65).

15 In hac notione activitatis missionalis, sicuti patet, secundum rem etiam
illae partes Americae Latinae includuntur, in quibus nec hierarchia propria nec ma-

SESSIO PUBLICA IX

681

turitas christianae vitae nec praedicatio Evangelii sufficiens adsunt. Utrum autem
territoria haec a Sancta Sede de facto ut missionaria agnoscantur, a Concilio non
pendet. Quapropter quoad connexionem inter notionem activitatis missionalis et
territoria certa consulto dicitur hanc activitatem « plerumque » exerceri in certis
territoriis a S. Sede agnitis.

16 Decr. Unitatis redintegratio, 1.

17 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 14.

18 Cf. Io. 7, 18; 8, 30 et 44; 8, 50; 17, 1.

19 De hac synthetica idea vide doctrinam S. Irenaei de Recapitulatione. Cf. etiam
Hippolytus, De Antichristo, 3: « Omnes volens omnesque salvare desiderans,
omnes Dei filios praestare volens sanctosque omnes in unum hominem perfectum
vocans... » ( PG 10, 732; GCS Hippolyt. I 2 p. 6); Benedictiones lacob, 1 (T.U.,
38-1 p. 18, lin. 4 ss.); Origenes, In Ioann. Tom. I, n. 16: « Tum enim cognoscendi
Deum una erit actio eorum qui ad Deum pervenerint, duce eo Verbo quod est
apud Deum; ut sic sint in cognitione Patris formati omnes accurate filii, ut nunc
solus Filius novit Patrem » (PG 14, 19; GCS Orig. IV. 20); S. Augustinus, De
sermone Domini in monte, I, 41: « Diligamus quod nobiscum potest ad illa regna
perduci, ubi nemo dicit: Pater meus, sed omnes uni Deo: Pater noster » (PL 34,
1250); S. Cyrillus Alex., In Ioann. I: « Sumus enim omnes in Christo et com-
munis humanitatis persona in ipsum reviviscit. Nam et novissimus Adam idcirco
nuncupatus est... Habitavit enim in nobis, qui per naturam Filius est ac Deus;
ideoque in eius Spiritu clamamus: Abba Pater! Habitat autem Verbum in omnibus
in uno templo, scilicet quod propter nos et ex nobis assumpsit, ut omnes in seipso
habens, omnes in uno corpore, sicuti Paulus ait, reconciliaret Patri » (PG 73,
161-164).

20 Benedictus XV, Maximum illud (A.A.S., 1919, 445): « Nam ut Ecclesia
Dei catholica est nullamque apud gentem vel nationem extranea... ». Cf. Ioan-
nes XXIII, Enc. Mater et Magistra-. « a iure divino ad universas pertinet gentes...
Ecclesia, cum in populi alicuius quasi venas vim suam inseruerit, idcirco neque est
neque se existimat institutum quoddam, eidem populo extrinsecus impositum...
Atque ideo quidquid bonum honestumque sibi esse videatur, idem confirmant
atque perficiunt » (sc. hi qui in Christo renati sunt) {A.A.S., 1961, 444).

21 Cf. Irenaeus, Adv. Haer., III, 15, n. 3 (PG 7, 919): « Veritatis fuerunt
praedicatores et apostoli libertatis ».

22 Ant. O diei 23 decembris.

23 Cf. Mt. 24, 31; Didache 10, 5 (Funk I, p. 32).

24 Const. Dogm. Lumen Gentium, 17. S. Augustinus, De Civitate Dei, 19,
17 (PL 41, 646). Instr. S.C.P.F. ( Collectanea I, n. 135 p. 42).

25 Secundum Origenem, Evangelium praedicari debet ante consummationem
mundi huius: Hom. in Luc., XXI (GCS, Orig. IX 136, 21 sq.); In Matth. comm.
ser., 39 (XI 75, 25 sq.); Hom. in lerem. III, 2 (VIII 308, 29 s.); S. Thomas,
Summ. Theol. I a II ae , q. 106, a. 4, ad 4.

26 Hilarius Pict., In Ps. 14 (PL 9, 301); Eusebius Caesariensis, In
Isaiam 54, 2-3 (PG 24, 462-463); Cyrillus Alex., In Isaiam V, cap. 54, 1-3
(PG 70, 1193).

682

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Caput II

DE IPSO OPERE MISSIONALI

10. Ecclesia a Christo missa ad caritatem Dei omnibus hominibus et gen-
tibus manifestandam et communicandam opus missionale adhuc ingens sibi
faciendum intelligit. Vicies enim milies centena milia hominum, quorum nu-
merus in dies augetur, qui stabilibus vitae culturalis nexibus, antiquis reli-
gionis traditionibus, firmis socialium necessitudinum vinculis in magnos et
determinatos coetus coalescunt, nuntium evangelicum nondum aut vix audie-
runt; quorum alii unam ex magnis religionibus sequuntur, alii vero notitiae
ipsius Dei extranei manent, alii eius existentiam expresse negant, immo quan-
doque oppugnant. Ecclesia, ut omnibus mysterium salutis vitamque a Deo
allatam offerre possit, sese omnibus his coetibus inserere debet eodem motu,
quo ipse Christus incarnatione sua se obstrinxit certis socialibus et culturalibus
condicionibus hominum cum quibus conversatus est.

Art. 1

De testimonio christiano

11. Ecclesia his coetibus humanis praesens sit oportet per suos filios, qui
inter eos conversantur vel ad eos mittuntur. Omnes enim christifideles, ubi-
cumque vivunt, exemplo vitae et testimonio verbi novum hominem, quem
per baptismum induerunt, et virtutem Spiritus Sancti, a quo per confirma-
tionem roborati sunt, ita manifestare tenentur, ut ceteri bona eorum opera
considerantes glorificent Patrem (cf. Mt. 5, 16) et genuinum vitae humanae
sensum et communionis hominum universale vinculum plenius percipiant.

Ut ipsi hoc testimonium Christi fructuose dare possint, cum illis homi-
nibus aestimatione et caritate iungantur, se ut membra coetus hominum inter
quos vivunt agnoscant, et in vita culturali et sociali partem habeant per varia
humanae vitae commercia et negotia; familiares sint cum eorum traditionibus
nationalibus et religiosis; laete et reverenter detegant semina Verbi in eis
latentia; simul vero ad transformationem profundam attendant, quae inter
gentes fit, et adlaborent ne homines nostrae aetatis scientiae et technologiae
mundi moderni nimis intenti a rebus divinis alienentur, quinimmo ut ad im-
pensius desiderium veritatis et caritatis divinitus revelatae expergefiant. Sicut
ipse Christus cor hominum scrutatus est eosque colloquio vere humano ad
lucem divinam perduxit, ita eius discipuli, Spiritu Christi profunde perfusi,
cognoscant homines inter quos vivunt, et cum eis conversentur, ut ipsi dialogo
sincero et patienti discant, quas divitias Deus munificus Gentibus dispen-
saverit; simul vero istas divitias luce evangelica collustrare, liberare, et in
Dei Salvatoris dominium reducere conentur.

SESSIO PUBLICA IX

683

12. Praesentia christifidelium in coetibus humanis illa caritate animetur,
qua nos dilexit Deus, qui vult ut et nos nos invicem eadem caritate diligamus
(cf. 1 Io. 4, 11). Caritas christiana revera ad omnes extenditur sine discri-
mine stirpis, condicionis socialis seu religionis; nullum exspectat lucrum seu
gratitudinem. Sicut enim Deus dilexit nos amore gratuito, ita et fideles cari-
tate sua ipsi homini solliciti sint diligendo cum eodem motu quo Deus homi-
nem quaesivit. Sicut ergo Christus circuibat omnes civitates et castella curans
omnem languorem et infirmitatem in signum adventus Regni Dei (cf. Mt.
9, 35 ss.; Act. 10, 38), ita et Ecclesia per filios suos iungitur cum hominibus
cuiuscumque condicionis, maxime vero cum pauperibus et afflictis, atque
libenter pro eis impenditur (cf. 2 Cor. 12, 15). Participat enim eorum gaudia
et dolores, novit vitae adspirationes et aenigmata, eis in anxietatibus mortis
compatitur. Pacem quaerentibus respondere cupit fraterno dialogo, afferens
eis pacem et lucem ex Evangelio.

Laborent christifideles et cum ceteris omnibus collaborent in rebus oeco-
nomicis et socialibus recte ordinandis. Speciali cura sese devoveant educa-
tioni puerorum et adolescentium per scholas diversi generis, quae conside-
randae sunt non tantum tamquam medium eximium ad formandam et prove-
hendum iuventutem christianam, sed simul ut servitium summi valoris homi-
nibus, maxime vero Nationibus progredientibus, ad elevandam dignitatem
humanam et ad conditiones humaniores praeparandas. Insuper partem assu-
mant in conatibus eorum populorum qui, famem, ignorantiam et morbos
debellando, meliores vitae condiciones condere et pacem in mundo firmare
satagunt. In hac activitate fideles sociam operam suam prudenter praestare
exoptent inceptis quae ab Institutis privatis et publicis, a guberniis, ab organis
internationalibus, a diversis communitatibus christianis necnon a religionibus
non-christianis promoventur.

Ecclesia vero nullo modo vult se in moderamen terrenae civitatis ingerere.
Nullam aliam auctoritatem sibi vindicat nisi ut, Deo adiuvante, caritate et
fideli servitio hominibus ministret (cf. Mt. 20, 26; 23, ll). 1

In sua vita et operatione intime cum hominibus coniuncti, Christi disci-
puli eis verum testimonium Christi se oblaturos, et in eorum salutem se ope-
raturos sperant, etiam ubi Christum plene annuntiare nequeunt. Non enim
quaerunt progressum et prosperitatem mere materialem hominum, sed eorum
dignitatem et fraternam unionem promovent, docentes veritates religiosas
et morales, quas Christus luce sua illustravit, sicque gradatim aditum plenio-
rem ad Deum aperiunt. Ita homines iuvantur in assequenda salute per cari-
tatem erga Deum et proximum, et elucere incipit mysterium Christi, in quo
novus homo apparuit, qui secundum Deum creatus est (cf. Eph. 4, 24), et
in quo caritas Dei revelatur.

684

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Art. 2

De Praedicatione Evangelii et de Congregando Populo Dei

13. Ubicumque Deus aperit ostium sermonis ad loquendum mysterium
Christi (cf. Coi. 4, 3), omnibus hominibus (cf. Mc. 16, 15) fiducialiter et
constanter (cf. Act. 4, 13, 29, 31; 9, 27, 28; 13, 46; 14, 3; 19, 8; 26, 26;
28, 31; 1 Thess. 2, 2; 2 Cor. 3, 12; 7, 4; Phil. 1 , 20; Eph. 3, 12; 6, 19, 20)
annuntietur (cf. 1 Cor. 9, 15; Ro/tz. 10, 14) Deus vivus et, quem ad omnium
salutem misit, Iesus Christus (cf. 1 Thess. 1 , 9-10; 1 Cor. 1 , 18-21; Gal. 1 , 31;
Act. 14, 15-17; 17, 22-31), ut non-christiani, Spiritu Sancto cor ipsorum
aperiente (cf. Act. 16, 14), credentes ad Dominum libere convertantur, Eique
sincere adhaereant qui, cum sit « via, veritas et vita » (Io. 14, 6), omnes
eorum exspectationes spirituales explet, immo infinite superat.

Quae conversio sane initialis intelligenda est, sufficiens tamen ut homo
percipiat se, avulsum a peccato, introduci in mysterium amoris Dei, qui eum
vocat ad personale commercium cum Seipso in Christo ineundum. Etenim,
gratia Dei operante, neo-conversus spirituale iter aggreditur quo, fide iam
communicans mysterio Mortis et Resurrectionis, transit a vetere homine ad
novum hominem in Christo perfectum (cf. Coi. 3, 5-10; Eph. 4, 20-24). Hic
transitus, secum trahens progressivam sensus et morum immutationem, cum
suis socialibus consectariis manifestus fieri et tempore catechumenatus paula-
tim evolvi debet. Cum Dominus cui creditur, signum sit contradictionis
(cf. Lc. 2, 34; Mt. 10, 34-39), homo conversus rupturas et separationes non
raro experitur, sed etiam gaudia quae non ad mensuram dat Deus (cf. 1 Thess.
1, 6). Ecclesia severe prohibet ne quis ad fidem amplectendam cogatur vel
artibus importunis inducatur aut alliciatur, sicut et fortiter vindicat ius ne
ullus iniquis vexationibus a fide deterreatur. 2

Iuxta perantiquam Ecclesiae consuetudinem, motiva conversionis inve-
stigentur et, si necesse est, purificentur.

14. Qui fidem in Christum a Deo per Ecclesiam acceperunt, 3 liturgicis
caeremoniis admittantur ad catechumenatum; qui non est mera dogmatum
praeceptorumque expositio, sed totius vitae christianae institutio et tirocinium
debite protractum, quibus discipuli cum Christo suo Magistro coniunguntur.
Catechumeni ergo apte initientur mysterio salutis et exercitio morum evan-
gelicorum sacrisque ritibus, successivis temporibus celebrandis, 4 introducantur
in vitam fidei, liturgiae et caritatis Populi Dei.

Deinde per initiationis christianae sacramenta liberati a potestate tene-
brarum (cf. Coi. 1 , 1 3 ), 5 Christo commortui, consepulti et conresuscitati
(cf. Rom. 6, 4-11; Coi. 2, 12-13; 1 Pt. 3, 21-22; Mc. 16, 16), Spiritum acci-
piunt (cf. 1 Thess. 3, 5-7; Act. 8, 14-17) adoptionis filiorum et memoriale
mortis et resurrectionis Domini cum cuncto Populo Dei celebrant.

Desiderandum est ut liturgia temporis quadragesimalis et paschalis ita

SESSIO PUBLICA IX

685

restauretur ut animos catechumenorum componat ad celebrationem paschalis
mysterii in cuius sollemnibus peragendis per baptismum Christo regenerantur.

Initiatio autem illa christiana in catechumenatu non a solis catechistis vel
sacerdotibus, sed a tota communitate fidelium, speciali autem modo a patri-
nis, est procuranda, ita ut catechumeni inde ab initio sentiant se pertinere
ad populum Dei. Cumque vita Ecclesiae sit apostolica, catechumeni item
discant testimonio vitae et fidei professione ad evangelizationem et Ecclesiae
aedificationem actuose cooperari.

Status tandem iuridicus catechumenorum in novo Codice clare ponatur.
Iam enim cum Ecclesia coniuncti sunt, 6 iam de domo sunt Christi 7 et non
raro iam vitam agunt fidei, spei et caritatis.

Art. 3

De Communitate Christiana efformanda

15. Spiritus Sanctus, qui omnes homines per semina Verbi praedicatio-
nemque Evangelii ad Christum vocat et in cordibus obsequium fidei suscitat,
cum credentes in Christum in baptismalis fontis sinu ad novam vitam gene-
rat, eos congregat in unum Populum Dei qui est « genus electum, regale
sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis » (1 Pt. 2, 9). 8

Missionarii ergo, cooperatores Dei (cf. 1 Cor. 3, 9), tales suscitent fide-
lium congregationes quae, digne ambulantes vocatione qua vocatae sunt
(cf. Eph. 4, 1) munera a Deo sibi concredita exerceant sacerdotale, prophe-
ticum et regale. Hoc modo communitas christiana signum fit praesentiae Dei
in mundo: ipsa enim sacrificio eucharistico incessanter cum Christo ad Pa-
trem transit, 9 verbo Dei sedulo enutrita 10 testimonium Christi praebet, 11 in
caritate denique ambulat spirituque apostolico fervet. 12

Communitas christiana inde ab initio ita efformari debet ut suis necessi-
tatibus, quantum fieri potest, ipsa providere queat.

Haec fidelium congregatio, divitiis culturae propriae gentis praedita, in
populo profunde radicetur: efflorescant familiae spiritu evangelico imbutae 13
atque scholis idoneis iuventur; associationes et coetus erigantur per quos lai-
corum apostolatus totam societatem spiritu evangelico permeare valeat. Splen-
descat denique caritas inter catholicos diversi ritus. 14

Spiritus etiam oecumenicus nutriatur inter neophytos, qui probe aesti-
ment fratres in Christum credentes esse Christi discipulos, baptismate rege-
neratos, perplurium bonorum Populi Dei consortes. Quantum sinunt condi-
ciones religiosae, actio oecumenica ita promoveatur ut, seclusa omni tam
indifferentismi et confusionismi quam insanae aemulationis specie, communi,
pro quanto datur, professione fidei in Deum et in Iesum Christum coram
Gentibus, atque cooperatione in re tam sociali et technica quam culturali et
religiosa, catholici fraterne collaborent cum fratribus a se seiunctis ad normas
Decreti de Oecumenismo. Collaborent praesertim propter Christum, suum

686

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Dominum communem: Eius Nomen eos colligat! Haec collaboratio instituatur
non solum inter privatas personas, sed etiam, de iudicio Ordinarii loci, inter
Ecclesias vel communitates ecclesiales earumque opera.

Christifideles ex Gentibus cunctis in Ecclesia congregati, « neque regi-
mine, neque sermone, neque politicis vitae institutis a ceteris hominibus sunt
distincti », 15 ideoque in honesta consuetudine vitae gentis suae Deo et Christo
vivant; ut boni cives amorem Patriae vere et efficaciter colant, alienae tamen
stirpis contemptum et nationalismum exacerbatum vitent omnino, amorem
hominum universalem promoveant.

Ad omnia haec obtinenda maximum momentum habent et speciali cura
digni sunt laici, christifideles nempe qui, Christo per baptismum incorporati,
in saeculo vivunt. Ipsorum enim proprium est, Spiritu Christi imbuti, fermenti
instar res temporales ab intra animare et ordinare ut secundum Christum
iugiter fiant. 16

Attamen non sufficit ut populus christianus praesens sit et constitutus in
aliqua gente, nec sufficit ut apostolatum exempli exerceat; ad hoc constitui-
tur, ad hoc praesens est, ut concivibus non-christianis Christum verbo et
opere annuntiet eosque iuvet ad plenam Christi receptionem.

Iamvero, ad Ecclesiae plantationem et ad incrementum communitatis
christianae necessaria sunt varia ministeria, quae vocatione divina ex ipsa
fidelium congregatione suscitata, ab omnibus diligenti cura sunt fovenda
atque colenda; inter quae habentur munera sacerdotum, diaconorum et cate-
chistarum, atque actio catholica. Item Religiosi et Religiosae ad Regnum
Christi in animis radicandum et corroborandum illudque ulterius dilatandum
sive oratione, sive actuosa opera indispensabile praestant officium.

16. Gaudio magno Ecclesia gratias agit pro inaestimabili vocationis sacer-
dotalis dono, quod inter Gentes ad Christum recenter conversas tot iuveni-
bus Deus elargitus est. Firmiores enim radices Ecclesia in unoquoque coetu
humano figit, cum variae communitates fidelium ex suis membris proprios
habent salutis ministros in ordine Episcoporum, Presbyterorum ac Diaco-
norum, fratribus suis inservientes, ita ut novellae Ecclesiae structuram dioe-
cesanam cum proprio clero paulatim acquirant.

Quae de sacerdotali vocatione et formatione ab hoc Concilio statuta
sunt, sancte serventur ubi Ecclesia primo plantatur, et apud novellas ecclesias.
Maximi facienda sunt quae dicuntur de institutione spirituali cum doctrinali
et pastorali arcte connectenda, de vita secundum formam evangelii gerenda
sine consideratione commodi proprii vel familialis, de intimo sensu mysterii
Ecclesiae excolendo. Inde mirabiliter discent totos se ipsos in servitium
Corporis Christi et ad opus evangelii dedicare, proprio episcopo tanquam
fidos cooperatores adhaerere et sociam confratribus operam praestare. 17

Ad quem generalem finem assequendum, tota alumnorum formatio ordi-
netur sub luce mysterii salutis uti in Scripturis exhibetur. Hoc mysterium
Christi et salutis humanae in Liturgia praesens inveniant et vivant. 18

SESSIO PUBLICA IX

687

Quae exigentiae communes sacerdotalis institutionis, etiam pastoralis et
practicae, ad normam Concilii, 19 componantur cum studio obviam eundi pecu-
liari cogitandi agendique modo propriae gentis. Alumnorum mentes ergo
aperiantur et exacuantur ut bene cognoscant et iudicare valeant suae gentis
culturam; in disciplinis philosophicis et theologicis perspiciant rationes quae
traditiones ac religionem patriam inter et religionem christianam intercedunt. 20
Item institutio sacerdotalis necessitates pastorales regionis respiciat: alumni
discant historiam, finem et methodum actionis missionalis Ecclesiae, et spe-
ciales condiciones sociales, oeconomicas, culturales proprii populi. In spiritu
oecumenismi educentur, et ad dialogum fraternum cum non-christianis rite
praeparentur. 21 Haec omnia postulant, ut studia ad sacerdotium peragantur,
quantum fieri potest, in consuetudine et convictu cum sua cuiusque gente. 22
Cura tandem habeatur de formatione in administratione ordinata ecclesiastica,
immo etiam oeconomica.

Insuper idonei sacerdotes seligantur qui, post praxim aliquam pastora-
lem, in studiorum Universitatibus, etiam exteris, maxime in Urbe, aliisque
Institutis scientificis studia superiora perficiant, ita ut Ecclesiis novellis ex
clero locali praesto sint ad magis ardua munera ecclesiastica implenda, con-
grua scientia et peritia praediti.

Ubi Conferentiis Episcoporum opportunum apparuerit, ordo diaconatus
ut status vitae permanens restauretur ad normam constitutionis « de Ec-
clesia ». 23 Iuvat enim viros, qui ministerio vere diaconali fungantur, vel ver-
bum divinum tanquam catechistae praedicantes, vel nomine parochi et epi-
scopi dissitas communitates christianas moderantes, vel caritatem exercentes
in operibus socialibus seu caritativis, per impositionem manuum inde ab
Apostolis traditam corroborari et altari arctius coniungi, ut ministerium suum
per gratiam sacramentalem diaconatus efficacius expleant.

17. Item laude dignum est agmen illud, de opere missionum ad Gentes
tam optime meritum, catechistarum scilicet, tam virorum quam mulierum,
qui spiritu apostolico imbuti, magnis laboribus singulare et omnino neces-
sarium adiumentum conferunt ad dilatationem fidei et Ecclesiae.

Nostris diebus, cum ad tot multitudines evangelizandas et ad ministe-
rium pastorale exercendum pauci sint clerici, catechistarum officium maximum
momentum habet. Eorum ergo institutio ita perfici debet et culturali pro-
gressui accommodari, ut tanquam validi cooperatores ordinis sacerdotalis
quam optime exsequi possint munus suum novis et amplioribus oneribus
ingravescens.

Multiplicentur ergo scholae dioecesanae et regionales in quibus futuri
catechistae cum doctrinam catholicam, praesertim in re biblica et liturgica,
tum etiam methodum catecheticam praximque pastoralem excolant, seque ad
mores hominum christianorum 24 forment, pietatem sanctitatemque vitae colere
indesinenter satagentes. Insuper conventus vel cursus habeantur quibus cate-
chistae in disciplinis et artibus suo ministerio utilibus certis temporibus reno-
ventur et eorum vita spiritualis nutriatur et roboretur. Praeterea, iis qui totos

688

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

huic operi se devovent, status vitae decens et securitas socialis procuretur
per iustam remunerationem. 25

In voto est ut formationi et sustentationi catechistarum modo congruo
provideatur subsidiis S. Dicasterii de Propaganda Fide specialibus. Si neces-
sarium et aptum apparebit, Opus pro Catechistis fundetur.

Insuper Ecclesiae grato animo agnoscent generosam operam catechistarum
auxiliarium, quorum adiutorio indigebunt. Ipsi in suis communitatibus pre-
cibus praesunt et doctrinam tradunt. De eorum formatione doctrinali et spi-
rituali rite curandum est. Praeterea optandum est ut, ubi opportunum vide-
bitur, catechistis debite formatis missio canonica in actione liturgica publice
celebranda conferatur, ut apud populum maiore auctoritate fidei deserviant.

18. Inde a periodo plantationis Ecclesiae vita religiosa sedulo promo-
veatur, quae non solum pretiosa omninoque necessaria auxilia activitati mis-
sionali affert, sed per intimiorem consecrationem Deo in Ecclesia factam
lucide quoque manifestat et significat intimam vocationis christianae na-
turam. 26

Instituta religiosa, plantationi Ecclesiae adlaborantia, mysticis divitiis,
quibus traditio religiosa Ecclesiae insignitur, penitus imbuta, eas pro cuiusque
gentis ingenio et indole exprimere et tradere conentur. Attente considerent
quomodo traditiones asceticae et contemplativae, quarum semina iam ante
Evangelii praedicationem nonnunquam antiquis culturis a Deo indita sunt,
in vitam religiosam christianam assumi possint.

In novellis Ecclesiis variae formae religiosae excolendae sunt, ut diversos
aspectus missionis Christi et vitae Ecclesiae exhibeant, ac variis operibus
pastoralibus se devoveant, suaque membra ad ea exercenda rite praeparent.
Attamen Episcopi in Conferentia videant ne Congregationes, eundem finem
apostolicum prosequentes, multiplicentur cum detrimento vitae religiosae et
apostolatus.

Speciali mentione digna sunt varia ad vitam contemplativam radicandam
incepta, quibus alii, essentialia Institutionis monasticae elementa retinentes,
ditissimam traditionem sui Ordinis implantare satagunt, alii vero ad antiqui
monachismi simpliciores formas redeunt: omnes tamen genuinam aptationem
ad conditiones locales quaerere studeant. Cum enim vita contemplativa ad
plenitudinem praesentiae Ecclesiae pertineat, oportet apud novellas Ecclesias
ubique instauretur.

NOTAE

1 Cf. Alloc. Pauli VI die 21 nov. 1964 in Concilio habita {A.A.S., 1964,

1013 ).

2 Cf. Deci. De Libertate Religiosa, 2, 4, 10; Const. De Ecclesia in mundo
huius temporis.

3 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 17.

4 Cf. Const. De Sacra Liturgia, 64-65.

5 De qua liberatione a servitute daemonis et tenebrarum, in Evangelio cf. Mt.

SESSIO PUBLICA IX

689

12, 28; Io. 8, 44; 12, 31 (cf. 1 Io. 3, 8; Eph. 2, 1-2). In Liturgia Baptismi
cf. Rit. Rom.

6 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 14.

7 Cf. S. Augustinus, Tract. in loann. 11, 4 (PL 35, 1476).

8 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 9.

9 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 10, 11, 34.

10 Cf. Const. Dogm. De Divina Revelatione, 21.

11 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 12, 35.

12 Cf. lb., 23, 36.

13 Cf. Ib„ 11, 35, 41.

14 Cf. Decr. De Ecclesiis Orientalibus, 30.

15 Epist. ad Diognetum, 5 (PG 2, 1173); cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 38.

16 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 32; Decr. De Apostolatu laicorum.

17 Cf. Decr. De Institutione Sacerdotali, 4, 8, 9.

18 Cf. Const. De Sacra Liturgia, 17.

19 Cf. Decr. De Institutione Sacerdotali, 1.

20 Cf. Ioannes XXIII, Princeps Pastorum {A.A.S., 1959, 843-844).

21 Cf. Decr. De Oecumenismo, 4.

22 Cf. Ioannes XXIII, Princeps Pastorum (A.A.S., 1959, 842).

23 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 29.

24 Cf. Ioannes XXIII, Princeps Pastorum (A.A.S., 1959, 855).

25 Agitur de sic dictis « catechistes a plein temps », « full time catechists ».

26 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 31, 44.

Caput III

DE ECCLESIIS PARTICULARIBUS

19. Opus plantationis Ecclesiae in determinato hominum coetu certam
attingit metam, cum congregatio fidelium, in sociali vita iam radicata culturae-
que loci aliquatenus conformata, quadam stabilitate et firmitate fruitur: pro-
pria nempe, etsi insufficienti, instructa copia localium sacerdotum, religio-
sorum et laicorum, iis ministeriis et institutis ditatur quae ad vitam populi
Dei sub ductu Episcopi proprii ducendam ac dilatandam necessaria sunt.

In huiusmodi Ecclesiis novellis, vita Populi Dei maturescere debet per
omnes campos vitae christianae ad normas huius Concilii renovandae: con-
gregationes fidelium magis in dies conscie vivae efficiuntur communitates fidei,
liturgiae et caritatis; laici per civilem et apostolicam operositatem ordinem
caritatis et iustitiae in civitate instaurare nituntur; instrumenta communica-
tionis socialis opportune et prudenter adhibentur; familiae per vitam vere
christianam seminaria evadunt apostolatus laicorum necnon vocationum sacer-
dotalium et religiosarum. Fides denique per catechesim aptatam edocetur,
in Liturgia ingenio populi consona celebratur, et per legislationem canoni-
cam congruam inducitur in honesta instituta et consuetudines locales.

Episcopi vero, una cum suo quisque presbyterio, sensu Christi et Eccle-
siae magis magisque imbuti, cum universali Ecclesia sentiant atque vivant.

690

ACTA CONC- VATICANI II

PERIODUS IV

Intima permaneat ecclesiarum novellarum communio cum tota Ecclesia, cuius
traditionis elementa culturae propriae adiungant ad augendam, mutuo quodam
virium effluvio, vitam Corporis Mystici. 1 Hinc colantur elementa theologica,
psychologica et humana quae ad hunc sensum communionis cum Ecclesia uni-
versali fovendum afferre valeant.

Hae vero Ecclesiae, saepissime in pauperioribus orbis partibus sitae,
gravissima plerumque sacerdotum penuria et subsidiorum materialium inopia
adhuc laborant. Quare summopere indigent ut continuata totius Ecclesiae
actio missionalis ea subministret adminicula quae Ecclesiae localis incremento
vitaeque christianae maturitati praeprimis inserviant. Quae actio missionalis
opem etiam ferat iis Ecclesiis, diu fundatis, quae in quodam statu regres-
sionis vel debilitatis versantur.

Attamen istae Ecclesiae commune pastorale studium aptaque opera instau-
rent, quibus vocationes ad clerum dioecesanum et ad Instituta religiosa nu-
mero augeantur, securius diiudicentur et efficacius excolantur, 2 ita ut paula-
tim sibimetipsis providere et aliis auxilium afferre valeant.

20. Cum Ecclesia particularis universalem Ecclesiam quam perfectissime
repraesentare teneatur, probe noscat se ad eos quoque qui in Christum non
credentes cum ipsa in eodem territorio commorentur, esse missam ut testi-
monio vitae singulorum fidelium et totius communitatis, signum sit Christum
eis indicans.

Requiritur insuper ministerium verbi, ut Evangelium ad omnes perve-
niat. Episcopus imprimis fidei praeco sit oportet, qui novos discipulos ad
Christum adducat. 3 Quod eximium munus ut rite adimpleat, penitus percipiat
tum condiciones sui gregis tum intimas suorum concivium de Deo opiniones,
sedulo quoque habita ratione illarum mutationum, quas urbanizationes uti
dicunt, migrationes et indifferentismus religiosus introduxerint.

Presbyteri locales in novellis Ecclesiis opus evangelizationis ardenter
aggrediantur, communem operam instituendo cum missionariis exteris, qui-
buscum unum efforment presbyterium, adunatum sub auctoritate Episcopi,
non solum ad fideles pascendos et ad divinum cultum celebrandum, sed etiam
ad Evangelium praedicandum iis qui foris sunt. Promptos se praebeant et,
occasione data, alacri animo Episcopo suo sese offerant ad opus missionarium
in dissitis et derelictis regionibus propriae dioeceseos vel in aliis dioecesibus
incipiendum.

Eodem zelo fervescant religiosi et religiosae itemque laici erga suos con-
cives, praesertim pauperiores.

Curent Conferentiae Episcopales ut statis temporibus cursus renovationis
biblicae, theologicae, spiritualis et pastoralis instituantur eo consilio, ut inter
rerum varietates et mutationes clerus pleniorem cognitionem scientiae theo-
logicae et methodorum pastoralium acquirat.

De cetero, sancte serventur ea quae ab hoc Concilio, praesertim in De-
creto de ministerio et vita presbyterorum sancita sunt.

Ut hoc opus missionale Ecclesiae particularis perfici possit, requiruntur

SESSIO PUBLICA IX

691

ministri idonei, tempestive parandi modo condicionibus uniuscuiusque Ec-
clesiae congruenti. Cum autem homines magis magisque in coetus coalescant,
maxime convenit Conferentias episcopales communia consilia inire de dialogo
cum his coetibus instituendo. Si autem in quibusdam regionibus coetus ho-
minum inveniuntur, qui a fide catholica amplectenda eo arceantur, quod
formae peculiari quam Ecclesia ibi induerit, sese accommodare nequeant, in
voto est ut tali condicioni speciali modo 4 provideatur, donec omnes christiani
in unam communitatem congregari possint. Missionarios vero, si quos Apo-
stolica Sedes ad hunc finem praesto habuerit, singuli Episcopi in suas dioe-
ceses vocent vel libenter recipiant eorumque incepta efficaciter promoveant.

Ut hic zelus missionarius apud domesticos patriae florescat, valde con-
venit ut Ecclesiae novellae quam primum Missioni universali Ecclesiae opere
participent, mittendo et ipsae missionarios qui Evangelium ubique terrarum
annuntient, etsi penuria cleri laborent. Communio enim cum Ecclesia uni-
versali quodammodo consummabitur cum et ipsae navitatem missionalem
ad alias Gentes actuose participabunt.

21. Ecclesia non vere fundata est, non plene vivit, nec perfectum Christi
signum est inter homines, nisi cum hier archia laicatus veri nominis exstet
et laboret. Evangelium enim non potest profunde infigi in ingeniis, vita et
labore alicuius populi sine actuosa praesentia laicorum. Ideo iam in funda-
tione Ecclesiae ad laicatum maturum Christianum constituendum maxime
attendendum est.

Laici enim fideles plene pertinent simul ad Populum Dei et ad societatem
civilem: Ad gentem suam pertinent in qua nati sunt, in cuius thesauris cul-
turalibus per educationem participare coeperunt, cuius vitae per multiformia
vincula socialia iunguntur, in cuius progressu proprio nisu in suis professio-
nibus cooperantur, cuius problemata ipsi tamquam propria sentiunt et sol-
vere conantur; pertinent etiam ad Christum, quia regenerati sunt in Ecclesia
per fidem et baptismum ut, novitate vitae et operis, Christi sint (cf. 1 Cor.
15, 23), ut in Christo omnia Deo subiciantur, et tandem sit Deus omnia in
omnibus (cf. 1 Cor. 15, 28).

Praecipuum officium eorum, virorum et mulierum, est testimonium Chri-
sti, quod vita et verbo in familia, in suo coetu sociali, et in ambitu suae pro-
fessionis reddere tenentur. Appareat enim in eis oportet novus homo qui
secundum Deum creatus est in iustitia et sanctitate veritatis (cf. Epb. 4, 24).
Debent vero hanc novitatem vitae exprimere in ambitu societatis et culturae
patriae, secundum traditiones suae nationis. Ipsi cognoscere hanc culturam,
eam sanare et servare, secundum condiciones recentes evolvere, et tandem
in Christo perficere debent, ut fides Christi et vita Ecclesiae societati, in qua
vivunt, iam non sit extranea, sed eam permeare et transformare incipiat.
Iungantur concivibus suis sincera caritate, ut in eorum conversatione appareat
novum vinculum unitatis et solidarietatis universalis, quae ex mysterio Christi
hauritur. Disseminent etiam fidem Christi inter eos, quibus vitae et profes-
sionis vinculis nectuntur; quae obligatio eo magis urget, quod plurimi homi-

692

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

nes nonnisi per vicinos laicos Evangelium audire et Christum agnoscere pos-
sunt. Immo, ubi fieri potest, laici parati sint, in magis immediata codperatione
cum hierarchia, specialem missionem implere ad Evangelium annuntiandum
et doctrinam Christianam communicandam, ut nascenti Ecclesiae vigorem
adiciant.

Ministri vero Ecclesiae operosum apostolatum laicorum magni habeant.
Laicos forment ut tamquam membra Christi responsabilitatis suae pro omni-
bus hominibus conscii fiant; eos in mysterio Christi profunde instruant, in
practicas methodos introducant ac eis in difficultatibus adsint, ad mentem
Constitutionis Lumen Gentium et Decreti Apostolicam Actuositatem.

Servatis ergo Pastorum et laicorum muneribus et responsabilitatibus
propriis, tota Ecclesia novella unum testimonium Christi vivum et firmum
reddat, ut lucidum signum fiat salutis, quae in Christo nobis advenit.

22. Semen quod est verbum Dei, germinans ex terra bona, rore divino
irrigata, succum trahit, illum transformat sibique assimilat ut denique fruc-
tum multum afferat. Equidem ad instar oeconomiae Incarnationis, Ecclesiae
novellae in Christo radicatae Apostolorumque fundamento superaedificatae,
in admirabile commercium assumunt omnes divitias nationum quae Christo
datae sunt in haereditatem (cf. Ps. 2, 8). Ipsae e suorum populorum consue-
tudinibus et traditionibus, sapientia et doctrina, artibus et disciplinis, ea
omnia mutuantur quae ad gloriam Creatoris confitendam, ad gratiam Salva-
toris illustrandam et ad vitam christianam rite ordinandam conferre possunt. 5

Ad hoc propositum assequendum necesse est, ut in unoquoque magno
territorio socio-culturali, uti aiunt, ea consideratio theologica stimuletur qua,
praelucente Traditione universalis Ecclesiae, facta et verba a Deo revelata, in
Sacris Litteris consignata et ab Ecclesiae Patribus et Magisterio explicata,
novae investigationi subiiciantur. Sic clarius percipietur quibus viis fides,
ratione habita philosophiae vel sapientiae populorum, quaerere possit intel-
lectum, et quibus modis consuetudines, vitae sensus et socialis ordo, cum
moribus, revelatione divina significatis, componi queant. Inde patebunt viae
ad profundiorem aptationem in toto ambitu vitae christianae. Hoc agendi
modo omnis syncretismi et falsi particularismi species secludetur, vita chri-
stiana ingenio indolique cuiusque culturae accommodabitur, 6 traditiones par-
ticulares cum propriis cuiusque familiae gentium dotibus luce Evangelii illu-
stratis, in unitatem catholicam assumentur. Novae denique Ecclesiae parti-
culares, suis traditionibus exornatae, locum suum habebunt in ecclesiastica
communione, integro manente Primatu Petri Cathedrae, quae universo cari-
tatis coetui praesidet. 7

Optandum est ergo immo omnino convenit, ut Conferentiae Episcopales
intra limites uniuscuiusque magni territorii socio-culturalis inter se ita coadu-
nentur ut concordi animo communibusque consiliis hoc aptationis proposi-
tum prosequi valeant.

SESSIO PUBLICA IX

693

NOTAE

1 Cf. Io annes XXIII, Princeps Pastorum (A.A.S., 1959, 838).

2 Cf. Decr. De ministerio et vita sacerdotali, 11; Decr. De institutione sacer-
dotali, 2.

3 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 25.

4 Cf. Decr. De ministerio et vita presbyterorum, 10, ubi ad peculiaria opera
pastoralia pro diversis coetibus socialibus faciliora reddenda, praevidetur consti-
tutio Praelaturarum personalium, in quantum ratio apostolatus recte exercendi
id postulaverit.

5 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 13.

6 Cf. Alloc. Pauli VI in Canon. Ss. Mart. Ugandens. (A.A.S., 1964, 908).

7 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 13.

Caput IV
DE MISSIONARIIS

23. Quamvis cuilibet discipulo Christi onus fidei disseminandae pro parte
sua incumbit, 1 Christus Dominus semper e numero discipulorum vocat quos
vult ipse, ut sint cum illo et ut mittat eos gentibus praedicare (cf. Mc. 3,13 s.).
Quare per Spiritum Sanctum, qui charismata prout vult ad utilitatem dividit
(1 Cor. 12, 11), vocationem missionariam in cordibus singulorum inspirat
simulque in Ecclesia suscitat Instituta, 2 quae munus evangelizationis ad totam
Ecclesiam pertinens tamquam proprium officium suscipiant.

Speciali enim vocatione signantur, qui congrua naturali indole praediti,
dotibus et ingenio idonei, parati sunt ad opus missionale suscipiendum, 3 sive
autochthoni sive exteri: sacerdotes, religiosi, laici. A legitima auctoritate missi,
fide et oboedientia ad eos, qui longe sunt a Christo, exeunt, segregati in
opus ad quod assumpti sunt (cf. Act. 13, 2) tamquam ministri Evangelii,
«ut fiat oblatio gentium accepta et sanctificata in Spiritu Sancto» ( Rom .
15, 16).

24. At vero Deo vocanti homo respondere debet tali modo, ut carni et
sanguini non acquiescens (cf. Gal. 1, 16) totum sese devinciat operi Evangelii.
Hoc autem responsum dari nequit nisi Spiritu Sancto incitante et roborante.
Missus enim intrat in vitam et missionem Eius, qui « seipsum exinanivit
formam servi accipiens » (Phil. 2,1). Ideo paratus esse debet ad vitam stare
vocationi suae, renuntiare sibi et omnibus quae hucusque sua habuit, et
« omnibus omnia sese facere » (1 Cor. 9, 22),

Annuntians Evangelium in gentibus, cum fiducia notum faciat mysterium
Christi, pro quo legatione fungitur, ita ut in Ipso audeat, prout oportet, loqui
(cf. Eph. 6, 19 s.; Act. 4, 31), scandalum crucis non erubescens. Vestigia
premens Magistri sui, mitis et humilis corde, manifestet iugum Eius suave
esse et onus leve (Mt. 11, 29 s.). Vita revera evangelica, 4 in multa patientia,

694

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

in longanimitate, in suavitate, in caritate non ficta (cf. 2 Cor. 6, 4 s.) testi-
monium reddat Domino suo, si necesse est, usque ad sanguinis effusionem.
Virtutem et fortitudinem a Deo impetrabit, ut cognoscat in multo experi-
mento tribulationis et altissimae paupertatis abundantiam esse gaudii (cf. 2 Cor.
8, 2). Persuasum habeat oboedientiam esse virtutem peculiarem ministri
Christi, qui oboedientia Sua redemit genus humanum.

Evangelii praecones, ne gratiam quae in eis est, neglegant, renoventur
spiritu mentis de die in diem (cf. 1 Tim. 4, 14; Eph. 4, 23; 2 Cor. 4, 16).
Ordinarii vero et Superiores statutis temporbius missionarios coadunent,
ut spe vocationis roborentur et in ministerio apostolico innoventur, etiam
institutis ad hoc aptis domibus.

25. Ad tam praeclarum opus, futurus missionarius speciali formatione
spirituali et morali praeparandus est. 5 Debet enim esse promptus ad initia
capienda, constans ad opera perficienda, perseverans in difficultatibus, patienti
et forti animo ferens solitudinem, defatigationem, infructuosum laborem.
Mente aperta et corde dilatato hominibus occurret; officia sibi commissa
libenter suscipiet; alienis etiam populorum moribus et variantibus condicio-
nibus generose se aptabit; concordi animo et mutua caritate sociam operam
dabit fratribus et omnibus qui eidem operi sese dedicant, ita ut simul cum
fidelibus, communitatem apostolicam imitantes, cor unum sint et anima una
(cf. Act. 2, 42; 4, 32).

Hae animi habitudines iam tempore formationis sedulo exerceantur, exco-
lantur et vita spirituali eleventur et nutriantur. Fide viva et spe indeficienti
imbutus, missionarius sit vir orationis; ardeat spiritu virtutis et dilectionis
et sobrietatis (cf. 2 Tim. 1, 7); discat in quibus sit sufficiens esse (cf. Phil.
4, 11); spiritu sacrificii mortem Iesu in seipso circumferat, ut vita Iesu ope-
retur in eis ad quos mittitur (cf. 2 Cor. 4, 10 ss.); zelo animarum libenter
omnia impendat et superimpendatur ipse pro animabus (cf. 2 Cor. 12, 15 s.),
adeo ut « quotidiano officii sui exercitio in Dei proximique amore crescat ». 6
Ita voluntati Patris oboediens cum Christo, missionem Eius sub auctoritate
hierarchica Ecclesiae continuabit, et mysterio salutis cooperabitur.

26. Qui vero ad varias gentes mittentur, ut boni ministri Christi, enutriti
sint « verbis fidei et bonae doctrinae» ( 1 Tim. 4, 6), quae praeprimis ex
Sacris Scripturis haurient, perscrutantes Mysterium Christi, cuius praecones
et testes erunt.

Quare omnes missionarii — sacerdotes, fratres, sorores, laici — pro
sua quisque condicione praeparandi et efformandi sunt, ne exigentiis futuri
operis impares inveniantur. 7 Ab ipsis iam initiis, formatio doctrinalis eorum
ita instituatur, ut et universalitatem Ecclesiae et diversitatem gentium com-
prehendat. Quod de omnibus disciplinis valet, per quas ad ministerium obeun-
dum parantur, necnon de aliis scientiis, quibus utiliter edocentur, ut com-
munem habeant populorum, culturarum, religionum cognitionem, non tan-
tum ad praeteritum, sed et ad praesens tempus spectantem. Quicumque
nempe alium populum aditurus est, magni aestimet eius patrimonium et

SESSIO PUBLICA IX

695

linguas et mores. Futuro missionario apprime necessarium est studiis missio-
logicis incumbere, id est cognoscere doctrinam et normas Ecclesiae circa acti-
vitatem missionalem, scire quas vias nuntii Evangelii decursu saeculorum
percurrerint, necnon praesentem missionum condicionem simul ac methodos,
quae nunc temporis efficaciores censentur. 8

Etsi vero haec integra institutio pastorali sollicitudine imbuenda sit,
peculiaris tamen et ordinata formatio apostolica praebeatur, tam doctrina
quam practicis exercitationibus. 9

Fratres et sorores quamplurimi artem catecheticam bene edoceantur et
praeparentur, ut magis adhuc in apostolatu collaborare possint.

Etiam qui ad tempus in activitate missionali partes assumunt, formatio-
nem conditioni suae adaequatam acquirant necesse est.

Haec vero formationis genera in terris ad quas mittentur ita compleantur,
ut missionarii fusius cognoscant historiam, structuras sociales et consuetudines
populorum, perspiciant ordinem moralem et praecepta religiosa necnon ideas
intimas, quas ii secundum sacras sibi traditiones de Deo, de mundo et de
homine efformaverint. 10 Linguas vero ediscant tali gradu, ut illis expedite et
polite uti queant, et ita faciliorem ad hominum mentes et corda aditum inve-
niant. 11 Praeterea in peculiares necessitates pastorales rite introducantur.

Aliqui vero profundiore ratione praeparentur apud Instituta Missiologica
vel alias Facultates aut Universitates, ut efficacius specialibus muneribus
fungi 12 et ceteris missionariis eruditione sua adiutorio esse possint in exer-
cendo opere missionario quod nostris praesertim temporibus tot difficultates
et opportunitates praebet. Valde insuper optandum, ut Conferendae Regio-
nales Episcoporum talium peritorum copiam praesto habeant, eorumque
scientia et experientia fructuose utantur in sui muneris necessitatibus. Nec
desint qui perfecte sciant uti instrumentis technicis et communicationis socia-
lis, quorum momentum omnes magni faciant.

27. Quae omnia, quamvis unicuique ad gentes misso omnino necessaria
sint, ab individuis vix reapse attingi possunt. Cum etiam ipsum opus mis-
sionale, experientia teste, a singulis impleri nequeat, communis vocatio sin-
gulos ad Instituta congregavit, in quibus, collatis viribus, apte formentur
et illud opus nomine Ecclesiae et ad nutum hierarchicae auctoritatis exseque-
rentur. Quae Instituta multis abhinc saeculis pondus diei et aestus porta-
verunt, sive integre labori missionali sese devoverunt sive ex parte. Saepe
vasta territoria illis evangelizanda a Sancta Sede commissa sunt, in quibus Deo
novum populum coadunaverunt, Ecclesiam localem propriis pastoribus adhae-
rentem. Ecclesiis suo sudore, immo et sanguine suo fundatis, zelo atque expe-
rientia in servitium erunt fraterna cooperatione vel curam animarum gerendo
vel munera specialia ad bonum commune persolvendo*

Aliquando pro toto alicuius regionis ambitu urgentiores quosdam labores
in se sument, e. g. evangelizationem coetuum vel populorum qui forsan nun-
tium evangelicum ob peculiares rationes nondum acceperunt vel ei hucusque
restiterunt. 13

696

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Si opus est, illos qui activitati missionali ad tempus se devovent, expe-
rientia sua efformare et adiuvare praesto sint.

His de causis, et cum multae adhuc exstent gentes ad Christum addu-
cendae, Instituta apprime necessaria manent.

NOTAE

1 Const. Dogm. Lumen Gentium, 17.

2 « Institutorum » nomine veniunt Ordines, Congregationes, Instituta et Asso-
ciationes quae in Missionibus laborant. - ; ;

3 Cf. Pius XI, Rerum Ecclesiae {A.A.S., 1926, 69-71); Pius XII, Saeculo
exeunte {A.A.S., 1940, 256); Evangelii Praecones {A.A.S., 1951, 506).

4 Cf. Benedictus XV, Maximum illud {A.A.S., 1919, 449-450).

5 Cf. Benedictus XV, Maximum illud {A.A.S., 1919, 448-449); Pius XII,
Evangelii Praecones (A.A.S., 1951, 507). In formatione missionariorum sacerdo-
tum etiam ratio habenda est eorum quae statuuntur in Decreto De institutione
sacerdotali Concilii Vat. II.

6 Const. Dogm. Lumen Gentium, 41. : '/i

7 Cf. Benedictus XV, Maximum illud {A.A.S., 1919, 140); Pius XII, Evan-
gelii Praecones {A.A.S., 1951, 507).

8 Benedictus XV, Maximum illud { A.A.S. , 1919, 448); Decr. S.C.P.F.,
20 maii 1923 {A.A.S. , 1923, 369-370); Pius XII, Saeculo exeunte {A.A.S. , 1940,
256); Evangelii Praecones {A.A.S., 1951, 507); Ioannes XXIII, Princeps Pastorum
{A.A.S., 1959, 843-844).

9 Decr. De Institutione sacerdotali, 19-21; Const. Apost. Sedes Sapientiae
cum Statutis generalibus.

10 Pius XII, Evangelii Praecones {A.A.S., 1951, 523-524).

11 Benedictus XV, Maximum illud {A.A.S., 1919, 448); Pius XII, Evan-
gelii Praecones {A.A.S., 1951, 507).

12 Cf. Pius XII, Fidei donum {A.A.S., 1957, 234).

13 Cf. De ministerio et vita presbyterorum, 10, ubi de Dioecesibus et Prae-
laturis personalibus et aliis huiusmodi sermo fit.

Caput V

DE ORDINATIONE ACTIVITATIS MISSIONALIS

28. Christifideles, cum donationes habeant differentes (cf. Rom. 12, 6),
pro sua quisque opportunitate, facultate, charismate ac ministerio fcf. 1 Cor.
3, 10), in Evangelio collaborare debent; omnes proinde, qui seminant et qui
metunt (cf. Io. 4, 37), qui plantant et qui rigant, unum sint oportet (cf; 1 Cor.
3, 8), ut « ad eundum finem libere et ordinatim conspirantes »/ unanimiter
ad aedificationem Ecclesiae vires impendant.

Quamobrem Evangelii Praeconum labores et auxilia ceterorum Christifi-
delium ita dirigenda et colliganda sunt, ut « omnia secundum ordinem fiant »
(2 Cor. 14, 40) in cunctis activitatis et cooperationis missionalis campis.

SESSIO PUBLICA IX

697

29. Cum enim cura Evangelium ubique terrarum annuntiandi imprimis
ad Corpus Episcoporum pertineat, 2 Synodus Episcoporum seu « stabile Epi-
scoporum Consilium pro Ecclesia universa », 3 inter generalis momenti nego-
tia, 4 activitatis missionalis, maximi sanctissimique Ecclesiae muneris, 5 specia-
lem habeat rationem.

Pro omnibus Missionibus et pro tota activitate missionali unum tantum
sit oportet Dicasterium competens, nempe « De Propaganda Fide », a quo
dirigantur necnon coordinentur ubique terrarum et ipsum opus missionale et
cooperatio missionaria, salvo tamen iure Ecclesiarum Orientalium. 6

Licet multiplici modo Spiritus Sanctus suscitet spiritum missionalem in
Ecclesia Dei, et non raro actionem eorum quorum est moderari vitam Eccle-
siae praeveniat, tamen pro sua parte etiam hoc Dicasterium promoveat voca-
tionem et spiritualitatem missionariam, zelum et orationem pro missionibus,
necnon de istis nuntia genuina et adaequata producat. Ab eo suscitentur et
secundum urgentiores necessitates regionum distribuantur missionarii. Ab eo
disponatur ordinata operandi ratio, profluant normae directivae et principia
pro Evangelizatione adaptata, dentur impulsus. Ab eo incitetur et coordi-
netur efficax collectio subsidiorum, quae distribuantur secundum rationes
necessitatis vel utilitatis necnon extensionis dicionis, numeri fidelium et infi-
delium, operum et Institutorum, ministrorum et missionariorum.

Una cum Secretariatu ad unitatem Christianorum fovendam quaerat vias
et media ad procurandam et ordinandam fraternam collaborationem necnon
convivendam cum incoeptis missionalibus aliarum communitatum Christia-
narum, ut scandalum divisionis pro posse tollatur.

Itaque necesse est ut hoc Dicasterium sit tam instrumentum administra-
tionis quam organum directionis dynamicae, quod utatur methodis scientificis
et instrumentis huius temporis condicionibus adaptatis, ratione nempe habita
hodiernae investigationis theologicae, methodologicae et pastoralis missio-
nariae.

In directione huius Dicasterii partem actuosam cum voto deliberativo
habeant repraesentantes selecti omnium illorum qui in opere missionali colla-
borant: Episcopi ex toto orbe, auditis Conferendis Episcopalibus, necnon
moderatores Institutorum et Operum Pontificalium, modis et rationibus a
Romano Pontifice statuendis. Hi omnes, statutis temporibus convocandi,
sub auctoritate Summi Pontificis supremam ordinationem totius operis mis-
sionalis exerceant.

Huic Dicasterio praesto sit permanens Coetus Consultorum peritorum,
scientiae aut experientiae probatae, quorum inter alia erit cum de condicione
variarum regionum locali et de modo cogitandi diversorum coetuum homi-
num, tum de methodis evangelizationis adhibendis opportunas notitias col-
ligere et conclusiones scientifice fundatas pro opere et cooperatione missio-
nali proponere.

Instituta religiosarum, opera regionalia pro Missionibus necnon organi-
zadones laicorum, praesertim internationales, modo congruo repraesententur.

698

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

30. Ut in ipso opere missionali exercendo fines et effectus attingantur,
omnibus operariis missionalibus sit « cor unum et anima una » {Act. 4, 32).

Episcopi est, uti rectoris et centri unitatis in apostolatu dioecesano, acti-
vitatem missionalem promovere, moderari et coordinare, ita tamen ut spon-
tanea navitas eorum qui in opere partem habent, servetur et foveatur.
Omnes missionarii, etiam religiosi exempti, eiusdem potestati subsunt in
variis operibus, quae sacri apostolatus exercitium respiciunt. 7 Ad meliorem
coordinationem, Episcopus constituat in quantum fieri potest Consilium pa-
storale, in quo clerici, religiosi et laici per delegatos selectos partem habeant.
Curet insuper ne activitas apostolica ad solos iam conversos limitetur, sed
aequa pars et operariorum et subsidiorum evangelizationi non-christianorum
destinetur.

3 1 . Conferentiae Episcopales communi consilio graviores quaestiones et
problemata urgentia tractent, quin tamen differentias locales negligant. 8 Ne
insufficiens personarum et subsidiorum copia dissipetur, neve incepta sine
necessitate multiplicentur, commendatur ut opera bono omnium inservientia
collatis viribus condant, uti e. g. seminaria, scholas superiores et technicas,
centra pastoralia, catechetica, liturgica necnon instrumentorum communica-
tionis socialis.

Eiusmodi cooperatio pro opportunitate etiam inter diversas conferentias
episcopales instituatur.

32. Expedit quoque coordinare activitates quae ab Institutis vel Associa-
tionibus Ecclesiasticis exercentur. Quae omnia, cuiusvis sint generis, in uni-
versis quae ipsam activitatem missionalem spectant, obsecundent Ordinario
loci. Quare multum proderit particulares inire conventiones, quibus relatio-
nes inter Ordinarium loci et Moderatorem Instituti regantur.

Quando Instituto cuidam commissum fuit territorium, Superiori Eccle-
siastico et Instituto cordi erit omnia ad hunc finem dirigere ut nova commu-
nitas christiana in Ecclesiam localem crescat, quae opportuno tempore a pro-
prio Pastore cum suo clero regatur.

Cessante territorii commissione nova oritur condicio. Tunc Conferentiae
Episcoporum et Instituta, communi consilio statuant normas, quae relationes
inter Ordinarios locorum et Instituta moderentur. 9 Sanctae Sedis autem erit
principia generalia delineare iuxta quae conventiones regionales vel etiam
particulares ineantur.

Quamquam Instituta parata erunt continuare opus inceptum, collabo-
rando in ministerio ordinario curae animarum, tamen crescente clero locali,
providendum erit ut Instituta, quantum eorum fini congruit, ipsi Dioecesi
fidelia maneant, opera specialia vel aliquam regionem in ea generose assu-
mendo.

33. Instituta vero, quae in eodem territorio activitati missionali incum-
bunt, vias et modos inveniant oportet, quibus opera coordinentur. Quare
summae utilitatis sunt Conferentiae Religiosorum et Uniones Religiosarum,
in quibus omnia eiusdem nationis vel regionis Instituta partes habeant. Hae

SESSIO PUBLICA IX

699

Conferendae inquirant, quaenam communi conatu peragi possint, et arcta
relatione cum Conferentiis Episcopalibus connectantur.

Quae omnia pari ratione ad collaborationem Institutorum missionalium
in terris patriis extendere convenit, ita ut quaestiones et incepta communia
facilius et minoribus cum expensis solvi queant, ut puta formatio doctrinalis
futurorum missionariorum, necnon cursus pro missionariis, relationes ad
publicas auctoritates vel ad organa interna tionalia et supranationalia.

34. Cum rectum et ordinatum exercitium actuositatis missionariae requirat
ut operarii evangelici ad munera sua, praesertim ad dialogum cum religionibus
et culturis non-christianis, scientifice praeparentur, et in ipsa executione
efficaciter adiuventur, desideratur ut in favorem missionum inter se fraterne
et generose collaborent quaelibet Instituta scientifica quae colunt missiolo-
giam aliasque disciplinas vel artes missionibus utiles, uti ethnologiam et
linguisticam, historiam et scientiam religionum, sociologiam, artes pastorales
et similia.

NOTAE

1 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 18.

2 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 23.

3 Cf. Motu proprio Apostolica Sollicitudo, 15 sept. 1965.

4 Cf. Paulus VI, Alloc. die 21 nov. 1964 in Concilio habita (A.A.S., 1964).

5 Cf. Benedictus XV, Maximum illud (A.A.S., 1919, 39-40).

6 Si quae missiones propter peculiares rationes aliis Dicasteriis pro tempore
adhuc subsunt, expedit ut illa Dicasteria relationem habeant cum Sacra Congrega-
tione de Propaganda Fide, ut in omnibus Missionibus ordinandis ac dirigendis
ratio et norma omnino constans atque uniformis haberi possit.

7 Cf. Decr. De pastorali Episcoporum munere in Ecclesia, 35, 4.

8 Cf. Decr. De pastorali Episcoporum munere in Ecclesia, 36-38.

9 Cf. Decr. De pastorali Episcoporum munere in Ecclesia, 35, 5-6.

Caput VI

DE COOPERATIONE

35. Cum tota Ecclesia missionaria sit, et opus evangelizationis officium
Populi Dei fundamentale, Sacra Synodus omnes ad profundam renovationem
interiorem invitat, ut vivam conscientiam propriae responsabilitatis in Evan-
gelii diffusione habentes, partes suas assumant in opere missionali apud
Gentes.

36. Ut membra viventis Christi, Ipsi per Baptismum necnon per Confir-
mationem et Eucharistiam incorporati et configurati, omnes fideles officio
tenentur ad Eius Corporis expansionem et dilatationem cooperandi, ut quam-
primum Illud ad plenitudinem adducant {Eph. 4, 13).

Quare omnes Ecclesiae filii vivam suae erga mundum responsabilitatis

700

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

conscientiam habeant, spiritum vere catholicum in seipsis foveant, suasque
vires in opus evangelizationis impendant. Attamen, sciant omnes, primum
ac potissimum suum debitum pro fidei diffusione esse, vitam christianam pro-
funde vivere. Eorum enim fervor in Dei servitio et erga alios caritas novum
spiritualem afflatum toti Ecclesiae afferent, quae apparebit ut signum leva-
tum in nationes (cf. Is. 11, 12), « lux mundi » (Mt. 5, 14) et << sal terrae »
(Mt. 5, 13). Hoc testimonium vitae facilius effectum suum obtinebit si una
cum aliis coetibus christianis praestabitur, iuxta normas Decr, De Oecume-
nismo, 12. 1

Ex hoc renovato spiritu preces et paenitentiae opera Deo sponte offe-
rentur ut opus missionariorum sua foecundet gratia, vocationes missionariae
ortum habebunt, opes quibus missiones indigent promanabunt.

Ut autem omnes et singuli christifideles praesentem Ecclesiae in mundo
condicionem plane noverint, et vocem audiant multitudinum clamantium:
« Adiuva nos » (cf. Act. 16, 9), notitiae missionales, modernis etiam; instru-
mentis communicationis socialis adhibitis, tales praebeantur, ut activitatem
missionalem suam sentientes, ad tam immensas et profundas hominum neces-
sitates cor aperiant eisque subvenire valeant.

Necessaria quoque est coordinatio notitiarum et cooperatio cum organis
nationalibus et internationalibus .

37. Cum autem Populus Dei in communitatibus, praesertim dioecesanis

et paroecialibus vivat, et in ipsis quodammodo visibilis appareat, ad istas
etiam pertinet Christum : coram Gentibus testificari. •'

Gratia renovationis in communitatibus crescere nequit;: nisi unaquaeque
spatia caritatis ad terminos terrae dilatet, similemque curam habeat de iis qui
longe ac de illis qui propria membra sunt. u- -

Sic tota communitas precatur, cooperatur et activitatem inter gentes
exercet per filios suos quos Deus ad hoc praestantissimum munus eligit.

Perutile erit, dummodo ne negligatur opus Missionale universale, coniunc-
tionem servare cum missionariis ex ipsa communitate ortis, vel cum paroecia
aut dioecesi aliqua missionum, ut communio inter communitates visibilis fiat,
et in mutuam cedat aedificationem.

38. Episcopi omnes, ut membra corporis Episcoporum Collegio Aposto-

lorum succedentis, non solum pro aliqua dioecesi, sed pro totius mundi salute
consecrati sunt. Mandatum Christi praedicandi Evangelium omni creaturae
(Mc. 16, 15) eos, cum Petro et sub Petro, primo et immediate afficit. Inde
oritur illa communio et cooperatio Ecclesiarum quae hodie tam necessaria
est ad opus evangelizationis prosequendum. Vi istius communionis: singulae
Ecclesiae sollicitudinem omnium aliarum ferunt, proprias necessitates sibi
invicem aperiunt, res suas mutuo communicant, cum dilatatio Corporis Christi
munus totius Collegii Episcoporum sit. 2 : . - :

In sua dioecesi, cum qua unum constituit, Episcopus opus missionale
suscitans, promovens, dirigens, spiritum et ardorem missionalem Populi Dei
praesentem et quasi visibilem reddit, ita ut tota dioecesis missionaria evadat.

SESSIO PUBLICA IX

701

Episcopi erit in suo populo, praesertim inter infirmos et aerumnis op-
pressos, animas suscitare quae orationes et paenitentiae opera Deo corde
aperto pro mundi evangelizatione offerant; vocationes iuvenum et clericorum
ad Instituta missionalia libentet fovere, grato animo ferens, si Deus quos-
dam eligat qui actuositati Ecclesiae missionali inserantur; Congregationes
dioecesanas hortari et adiuvare ut propriam partem in missionibus assumant;
opera' Institutorum missionalium apud suos fideles promovere, sed praeser-
tim Opera Pontificalia Missionalia. Istis enim Operibus iure primus locus
tribui debet quippe quae media sunt tum ad catholicos inde ab infantia sensu
vere universali et missionario imbuendos, tum ad excitandam efficacem col-
lectionem subsidiorum in bonum omnium Missionum pro cuiuscumque ne-
cessitate. 3 : v - ; ;

Cum vero in dies crescat necessitas operariorum in vinea Domini, et
sacerdotes dioecesani desiderent et ipsi partes Semper maiores in mundi evan-
gelizatione habere, Sancta Synodus exoptat ut Episcopi, gravissimam consi-
derantes penuriam sacerdotum qua evangelizatio multarum regionum impe-
ditur, aliq[uds e melioribus suis sacerdotibus, qui se ad opus missionale offe-
rant, debita praeparatione peracta, ad dioeceses clero carentes mittant, ubi
saltem ad tempus ministerium missionale in spiritu servitii exerceant. 4

Ut autem Episcoporum activitas missionalis in bonum totius Ecclesiae
efficacius exerceri possit, expedit ut Conferendae Episcopales negotia mode-
rentur quae ad ordinatam cooperationem propriae regionis spectant.

In suis Conferendis agant Episcopi de sacerdotibus cleri dioecesani gen-
tium evangelizationi devovendis; de certa stipe quam unaquaeque dioecesis
propriis redditibus proportio natam quotannis pro opere missionum dare
tenetur; 5 de modis et mediis quibus missiones directe subveniuntur diri-
gendis et ordinandis; : de Institutis missionalibus et seminariis cleri dioece-
sani pro missionibus adiuvandis et, si opus est, fundandis; de arctioribus
nexibus inter huiusmodi Instituta et dioeceses fovendis.

Ad Conferentias episcopales pariter pertinet opera instituere et promo-
vere quibus illi qui laboris et studii causa ex terris missionum immigrant fra-
terne excipiantur et congruenti pastorali cura adiuventur. Per eos enim po-
puli longinqui vicini quodammodo fiunt et communitatibus antiquitus chri-
stianis optima occasio offertur cum nationibus quae Evangelium nondum
audierunt colloquendi et eis in proprio officio amoris et adiumenti genuinum
Christi vultum ostendendi. 6

39. Presbyteri personam Christi gerunt et cooperatores sunt ordinis epi-
scopalis, in triplici sacro munere quod natura sua ad missionem Ecclesiae
spectat. 7 Penitus ergo intelliganf suam vitam etiam in servitium Missionum
consecratam esse. Cum autem per proprium suum ministerium — quod
praecipue in Eucharistia, quae Ecclesiam perficit, consistit — cum Christo
Capite communicent et alios ad hanc communionem adducant, non possunt
non sentire quantum adhuc ad plenitudinem Corporis desit, et quantum

702

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

proinde praestandum sit ut in dies crescat. Curam ergo pastoralem ita ordi-
nabunt, ut dilatationi Evangelii apud non-christianos prosit.

Presbyteri in cura pastorali zelum pro mundi evangelizatione inter fideles
excitabunt et conservabunt, per catechesim et praedicationem eos instruendo
de munere Ecclesiae Christum Gentibus annuntiandi; familias christianas
edocendo de necessitate et honore vocationes missionales inter proprios filios
et filias colendi; in iuvenibus scholarum et catholicarum associationum fervo-
rem missionalem fovendo ita ut ex illis futuri Evangelii Praecones oriantur.
Fideles doceant pro missionibus orare et ab eisdem eleemosynas quaerere ne
erubescant, quasi mendici pro Christo animarumque salute facti. 8

Professores Seminariorum et Universitatum iuvenes veram condicionem
mundi et Ecclesiae docebunt, ut necessitas impensioris evangelizationis non-
christianorum eis appareat et eorum zelum nutriat. In tradendis vero disci-
plinis dogmaticis, biblicis, moralibus et historicis rationes missionales in illis
contentas in lucem ponant, ut hoc modo conscientia missionaria in futuris
sacerdotibus formetur.

40. Instituta religiosa, vitae contemplativae et activae, maximam hucus-
que partem in mundi evangelizatione habuerunt et habent. Eorum merita
Sacrosancta Synodus libenter agnoscit et Deo gratias agit pro tot impensis
in Dei gloriam et in servitium animarum praestitis, eademque hortatur ut
indefesse in opere incepto prosequantur, cum sciant virtutem caritatis, quam
ex vocatione perfectius colere tenentur, ad spiritum et laborem vere catho-
licum se impellere et obligare. 9

Instituta vitae contemplativae per suas orationes, paenitentiae opera et
tribulationes, maximum momentum habent in conversione animarum, cum
Deus sit qui rogatus mittit operarios in messem suam (cf. Mt. 9, 38), animos
non-christianorum ad audiendum Evangelium aperit (cf. Act. 16, 14), et ver-
bum salutis in eorum cordibus foecundat (cf. 1 Cor. 3, 7). Immo rogantur
haec Instituta ut domos in locis missionum condant, sicut non pauca iam
fecerunt, ut ibi, modo traditionibus genuine religiosis populorum accom-
modato, vitam degentes, praeclarum testimonium maiestatis et caritatis Dei,
necnon et unionis in Christo, inter non-christianos reddant.

Instituta vero vitae activae, sive finem stricte missionalem prosequantur
sive non, sincere coram Deo sese interrogent utrum actuositatem suam in
expansionem Regni Dei inter Gentes extendere valeant; utrum quaedam
ministeria aliis relinquere possint, ita ut suas vires pro missionibus impen-
dant; utrum activitatem in missionibus incipere possint, aptando, si necesse
fuerint, suas Constitutiones, ad mentem tamen Fundatoris; utrum sodales
sui pro viribus in activitate missionali participent; utrum eorum consuetudo
vitae sit testimonium Evangelii indoli et condicioni populi accommodatum.

Cum autem, Spiritu Sancto inspirante, in dies crescant in Ecclesia In-
stituta saecularia, eorum opera, sub auctoritate Episcopi, multiplici ratione
in missionibus fructuosa esse potest, ut signum plenae deditionis ad evan-
gelizationem mundi.

SESSIO PUBLICA IX

703

41. Laici ad opus evangelizationis Ecclesiae cooperantur et tamquam
testes simul et viva instrumenta missionem eius salvificam participant, 10 prae-
sertim si a Deo vocati ab Episcopis ad hoc opus assumuntur.

In terris iam christianis laici ad evangelizationis opus cooperantur, cogni-
tionem et amorem erga missiones in seipsis et in aliis fovendo, vocationes
in propria familia, in associationibus catholicis et in scholis excitando, sub-
sidia cuiusque generis offerendo, ut donum fidei, quod gratis receperunt,
aliis donari possit.

In terris autem missionum, laici, sive advenae sive autochtoni, in scholis
doceant, res temporales gerant, in activitate paroeciali et dioecesana colla-
borent, varias formas apostolatus laicorum instituant atque promoveant,
ut fideles novellarum Ecclesiarum quamprimum propriam partem in vita
Ecclesiae assumere possint. 11

Laici tandem cooperationem oeconomico-socialem populis in via evolu-
tionis libenter praebeant; quae cooperatio eo magis laudanda est, quo magis
ad ea instituta fundanda spectat, quae structuras fundamentales vitae socialis
attingunt, vel ad formationem eorum ordinantur, qui responsabilitatem pu-
blicae rei habent.

Peculiari laude digni sunt illi laici qui, in Universitatibus vel Institutis
scientificis, suis investigationibus historicis vel scientifico-religiosis cognitio-
nem populorum et religionum promovent, Evangelii Praecones adiuvando,
et dialogum cum non-christianis praeparando.

Cum aliis christianis, cum non-christianis, speciatim cum membris con-
sociationum internationalium fraterno animo collaborent, semper id prae
oculis habentes, ut « aedificatio terrenae civitatis in Domino fundetur ad
Ipsumque dirigatur ». 12

Ad haec omnia munera obeunda, necessaria indigent laici praeparatione
technica et spirituali, quae in Institutis ad hoc destinatis dari debet, ut eorum
vita testimonium inter non-christianos pro Christo sit, secundum verbum
Apostoli: « Sine offensione estote Iudaeis et Gentibus et Ecclesiae Dei, sicut
et ego per omnia omnibus placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed
quod multis, ut salvi fiant » ( 1 Cor. 10, 32-33).

Conclusio

42. Patres Concilii una cum Romano Pontifice, officium Regnum Dei
ubique diffundendi gravissime sentientes, omnes Evangelii praecones pera-
manter salutant, eos praesertim qui pro Christi nomine persecutionem patiun-
tur, socii eorum passionum effecti. 13

Eodem amore quo Christus erga homines flagravit, et ipsi exardescunt.
Conscii autem Deum esse qui efficit ut Regnum suum in terris adveniat, una
cum omnibus christifidelibus preces effundunt, ut per intercessionem Vir-
ginis Mariae Reginae Apostolorum, gentes quamprimum ad agnitionem veri-
tatis adducantur (1 Tim. 2, 4) et claritas Dei quae in facie Christi Iesu resplen-
det per Spiritum Sanctum omnibus illucescat (2 Cor. 4, 6).

704

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

NOTAE

1 Cf. Decr. De Oecumenismo, 12.

2 Gf. Const. Dogm. Lumen Gentium , 23-24.

3 Cf. Benedictus XV, Maximum Illud (A.AS., 1919, 453-454); Pius XI,
Rerum Ecclesiae (A.A.S., 1926, 71-73); Pius XII, Evangelii Praecones {A. AS.,
1951, 525-526); Id., Fidei Donum ( A.AS. , 1957, 241).

4 Cf. Pius XII, Fidei Donum (A.AS., 1957, 245-246).

5 Decr. De pastorali Episcoporum munere, 6.

6 Cf. Pius XII, Fidei Donum (A.AS., 1957, 245).

7 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 28.

8 Cf. Pius XI, Rerum Ecclesiae (A.AS., 1926, 72).

9 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 44.

10 Cf. ibid., 33, 35.

11 Cf. Pius XII, Evangelii Praecones (A.A.S., 1951, 510-514); Ioannes XXIII,
Princeps Pastorum (A.A.S., 1959, 851-852);

12 Cf. Const. Dogm. Lumen Gentium, 46.

13 Cf. Pius XII, Evangelii Praecones (A.AS., 1951, 527); Ioannes XXIII,
Princeps Pastorum (A.A.S., 1959, 864).

Haec omnia et singula, quae in hoc Decreto edicta sunt, placuerunt
Sacrosancti Concilii Patribus. Et Nos, Apostolica a Christo Nobis tradita
potestate, illa, cum venerabilibus Patribus, in Spiritu Sancto approbamus,
decernimus ac statuimus et quae synodaliter statuta sunt ad Dei gloriam
promulgari iubemus.

Romae, apud S. Petrum, die vii mensis decembris anno mcmlxv.

Ego PAULUS Catholicae Ecclesiae Episcopus

Sequuntur Patrum subsignationes : cf. pag. 804.

Decretum

DE PRESBYTERORUM MINISTERIO ET VITA
PROOEMIUM

1. Presbyterorum Ordinis in Ecclesia excellentiam iam pluries haec
Sacrosancta Synodus in memoriam omnium revocavit . 1 Cum tamen huic Or-
dini in Ecclesiae Christi renovatione partes maximi momenti et in dies quidem
difficiliores assignentur, perutile visum est fusius et profundius de Presbyteris
tractare; ea quae hic dicuntur omnibus Presbyteris applicantur, speciatim iis

SESSIO PUBLICA IX

705

qui curae animarum inserviunt, congrua congruis referendo ad religiosos
Presbyteros quod attinet. Presbyteri enim, sacra Ordinatione atque missione,
quam ab Episcopis recipiunt, promoventur ad inserviendum Christo Magi-
stro, Sacerdoti et Regi, cuius participant ministerium, quo Ecclesia in Popu-
lum Dei, Corpus Christi et Templum Spiritus Sancti, hic in terris, indesinen-
ter aedificatur. Quapropter, ut in adiunctis pastoralibus et humanis persaepe
tam funditus mutatis eorum ministerium efficacius sustineatur atque eorun-
dem vitae melius provideatur, Sacrosancta haec Synodus quae sequuntur
declarat ac decernit.

NOTAE

1 Conc. Vat. II, Const. Sacrosanctum Concilium, de Sacra Liturgia, 4 dec.
1963: A.A.S., 56 (1964), pp. 97 ss.; Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964:
A.A.S., 51 (1965), pp. 5 ss.; Decr. Christus Dominus, de pastorali Episcoporum mu-
nere in Ecclesia, 28 oct. 1965; Decr. Optatam totius, de institutione sacerdotali,
28 oct. 1965.

Caput I

PRESBYTERATUS IN MISSIONE ECCLESIAE

2. Dominus Iesus, « quem Pater sanctificavit et misit in mundum »
(Io. 10 , 36), unctionis Spiritus qua unctus est 1 totum Corpus suum mysticum
particeps reddit: in eo enim omnes fideles sanctum et regale sacerdotium
efficiuntur, spirituales offerunt hostias Deo per Iesum Christum, et virtutes
annuntiant Eius, qui de tenebris eos vocavit in admirabile lumen suum. 2
Nullum ergo datur membrum quod in missione totius Corporis partem non
habeat, sed unumquodque sanctificare debet Iesum in corde suo, 3 et spiritu
prophetiae testimonium de Iesu reddere. 4

Idem vero Dominus, inter fideles, ut in unum coalescerent corpus, in
quo « omnia membra non eundem actum habent » ( Rom . 12, 4), quosdam
instituit ministros, qui, in societate fidelium, sacra Ordinis potestate pol-
lerent Sacrificium offerendi et peccata remittendi, 5 atque sacerdotali officio
publice pro hominibus nomine Christi fungerentur. Itaque, missis Apostolis
sicut Ipse missus erat a Patre, 6 Christus, per ipsos Apostolos, consecrationis
missionisque suae participes effecit eorum successores, Episcopos, 7 quorum
munus ministerii, subordinato gradu, Presbyteris traditum est, 8 ut in Ordine
presbyteratus constituti, ad rite explendam missionem apostolicam a Christo
concreditam, Ordinis episcopalis essent cooperatores. 9

Officium Presbyterorum, utpote Ordini episcopali coniunctum, participat
auctoritatem qua Christus Ipse Corpus suum extruit, sanctificat et regit.
Quare sacerdotium Presbyterorum initiationis christianae Sacramenta quidem
supponit, peculiari tamen illo Sacramento confertur, quo Presbyteri, unctione
Spiritus Sancti, speciali charactere signantur et sic Christo Sacerdoti confi-
gurantur, ita ut in persona Christi Capitis agere valeant. 10

706

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Munus Apostolorum cum pro sua parte participent, Presbyteris gratia
datur a Deo ut sint ministri Christi Iesu in gentibus, sacro Evangelii munere
fungentes, ut fiat oblatio gentium accepta, sanctificata in Spiritu Sancto. 11
Per Evangelii enim apostolicum nuntium convocatur et congregatur Populus
Dei, ita ut omnes ad hunc Populum pertinentes, sanctificari cum sint Spiritu
Sancto, seipsos offerant « hostiam viventem, sanctam, Deo placentem »
( Rom . 12, 1). Per Presbyterorum autem ministerium sacrificium spirituale
fidelium consummatur in unione cum sacrificio Christi, unici Mediatoris,
quod per manus eorum, nomine totius Ecclesiae, in Eucharistia incruente et
sacramentaliter offertur, donec Ipse Dominus veniat. 12 Ad hoc tendit atque
in hoc consummatur Presbyterorum ministerium. Eorum enim ministratio,
quae ab evangelico nuntio incipit, e Sacrificio Christi suam vim et virtutem
haurit, atque eo tendit ut « tota ipsa redempta civitas, hoc est congregatio
societasque sanctorum, universale sacrificium offeratur Deo per Sacerdotem
Magnum, qui etiam se ipsum obtulit in Passione pro nobis, ut tanti Capitis
corpus essemus ». 13

Finis igitur quem ministerio atque vita persequuntur Presbyteri est gloria
Dei Patris in Christo procuranda. Quae gloria in eo est quod homines opus
Dei in Christo perfectum conscie, libere atque grate accipiunt, illudque in
tota vita sua manifestant. Presbyteri itaque, sive orationi et adorationi vacent,
sive verbum praedicent, sive Eucharisticum Sacrificium offerant et cetera
Sacramenta administrent, sive alia pro hominibus exerceant ministeria, con-
ferunt cum ad gloriam Dei augendam tum ad homines in vita divina prove-
hendos. Quae omnia, dum ex Paschate Christi manant, in glorioso Eiusdem
Domini adventu consummabuntur, cum Ipse tradiderit Regnum Deo et
Patri. 14

3. Presbyteri, ex hominibus assumpti et pro hominibus constituti in iis
quae sunt ad Deum ut offerant dona et sacrificia pro peccatis, 15 cum ceteris
hominibus tamquam cum fratribus conversantur. Sic et Dominus Iesus, Filius
Dei, homo ad homines a Patre missus, habitavit in nobis et voluit per omnia
fratribus assimilari, absque tamen peccato. 16 Ipsum iam imitati sunt sancti
Apostoli, et testatur beatus Paulus, Doctor gentium, « segregatus in Evan-
gelium Dei » (Rom. 1, 1), omnia omnibus se factum esse ut omnes faceret
salvos. 17 Presbyteri Novi Testamenti, vocatione quidem et ordinatione sua, quo-
dam modo in sinu Populi Dei segregantur, non tamen ut separentur, sive ab
eo, sive a quovis homine, sed ut totaliter consecrentur operi ad quod Domi-
nus eos assumit. 18 Ministri Christi esse non possent nisi alius vitae quam
terrenae testes essent et dispensatores, sed neque hominibus inservire vale-
rent si ab eorum vita condicionibusque alieni remanerent. 19 Ipsum eorum mini-
sterium speciali titulo exigit ne huic saeculo sese conforment; 20 simul tamen
requirit ut in hoc saeculo inter homines vivant, et sicut boni pastores oves
suas cognoscant, easque etiam quae non sunt ex hoc ovili adducere quaerant,
ut et ipsae vocem Christi audiant et fiat unum ovile et unus Pastor. 21 Quod
ut consequi valeant multum conferunt virtutes quae in humano consortio

SESSIO PUBLICA IX

707

merito aestimantur, ut sunt cordis bonitas, sinceritas, robur animi et constan-
tia, assidua iustitiae cura, urbanitas aliaeque, quas Apostolus Paulus com-
mendat, dicens: « Quaecumque sunt vera, quaecumque pudica, quaecumque
iusta, quaecumque sancta, quaecumque amabilia, quaecumque bonae famae,
si qua virtus, si qua laus disciplinae, haec cogitate » ( Phil . 4, 8). 22

NOTAE

1 Cf. Mt. 3, 16; Lc. 4, 18; Act. 4, 27; 10, 38.

2 Cf. 1 Pt. 2, 5 et 9.

3 Cf. 1 Pt. 3, 15.

4 Cf. Apoc. 19, 10; Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov.
1964, n. 35: A.A.S., 51 (1965), pp. 40-41.

5 Conc. Trid., Sess. XXIII, cap. 1 et can. 1: Denz. 957 et 961 (1764 et 1771).

6 Cf. Io. 20, 21; Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964,
n. 18: A.A.S., 51 (1965), pp. 21-22.

7 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 28:
A.A.S., 51 (1965), pp. 33-36.

8 Cf. ibid.

10 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 10:
A.A.S., 51 (1965), pp. 14-15.

11 Cf. Rom. 15, 16 gr.

12 Cf- 1 Cor. 11, 26.

13 S. Augustinus, De civitate Dei, 10, 6: PL 41, 284.

14 Cf. 1 Cor. 15, 24.

15 Cf. Hebr. 5, 1.

16 Cf. Hebr. 2, 17; 4, 15.

17 Cf. 1 Cor. 9, 19-23 Vg.

18 Cf. Act. 13, 2.

19 « Huiusmodi vero religiosae ac moralis perfectionis studium magis magisque
excitatur externis etiam condicionibus, in quibus Ecclesia vitam agit; nequit enim ea
immobilis manere atque incuriosa vicissitudinis humanarum rerum, quae circa sunt
et multiplicem vim habent ad eius agendi rationem, eique modum et condiciones
imponunt. Pro comperto sane est, Ecclesiam ab humana consortione non seiungi,
sed in ea versari, ideoque ipsius filios ab eadem moveri ac duci, eiusque cultum
civilem imbibere, legibus obtemperare, mores induere. Haec vero Ecclesiae consue-
tudo cum humana societate continenter difficiles parit quaestiones, quae nunc potis-
simum praegraves sunt... (...). Gentium Apostolus ita suae aetatis christianos horta-
batur: Nolite iugum ducere cum infidelibus. Quae enim participatio iustitiae cum
iniquitate ? aut quae societas luci ad tenebras? ... aut quae pars fideli cum infideli?
(2 Cor. 6, 14-15). Hanc ob causam qui in praesenti educatores praeceptoresque in

708

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Ecclesia agunt, eos necesse est catholicam iuventutem commonefacere praestantis-
simae condicionis suae, atque officii, quod inde nascitur, vivendi in hoc mundo,
non autem ad huius mundi sensum, convenienter ad hanc precationem, a Christo
Iesu pro discipulis suis factam: Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves
eos a malo: de mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo (Io. 17, 15-16).
Quam precationem asciscit sibi Ecclesia.

Nihilominus tamen huiuscemodi discrimen non idem significat atque disiunctio-
nem; neque neglegentiam declarat, neque metum, neque contemptionem. Etenim
cum Ecclesia se ab hominum genere discernit, adeo huic non obsistit, ut potius
cum eo coniungatur » (Paulus VI, Litt. Encycl. Ecclesiam suam, 6 aug. 1964:
A.A.S., 56 [1964], p. 627 et 638).

20 Cf. Rom. 12, 2.

21 Cf. Io. 10, 14-16.

Caput II

PRESBYTERORUM MINISTERIUM

I - Presbyterorum munera

4. Populus Dei primum coadunatur verbo Dei vivi, 1 quod ex ore sacer-

dotum omnino fas est requirere. 2 Cum enim nemo salvari possit, qui prius

non crediderit, 3 Presbyteri, utpote Episcoporum cooperatores, primum habent
officium Evangelium Dei omnibus evangelizandi, 4 ut, mandatum exsequentes
Domini: « Euntes in mundum universum praedicate Evangelium omni crea-
turae » (Mc. 16, 15), 5 Populum Dei constituant et augeant. Verbo enim

salutari in corde non fidelium suscitatur et in corde fidelium alitur fides, qua
congregatio fidelium incipit et crescit, secundum illud Apostoli: « Fides ex

auditu, auditus autem per verbum Christi » (Rom. 10, 17). Omnibus ergo
debitores sunt Presbyteri, ut cum eis communicent veritatem Evangelii 6 qua
in Domino gaudent. Sive igitur, conversationem inter gentes habentes bonam,

ad Deum glorificandum eas adducunt, 7 sive, aperte praedicantes, mysterium
Christi non credentibus annuntiant, sive catechesim christianam tradunt vel
Ecclesiae doctrinam explanant, sive sui temporis quaestiones sub luce Christi

tractare student, eorum semper est non sapientiam suam, sed Dei Verbum
docere omnesque ad conversionem et ad sanctitatem instanter invitare. 8 Sa-
cerdotalis vero praedicatio, in hodiernis mundi adiunctis haud raro perdiffi-
cilis, ut auditorum mentes aptius moveat, verbum Dei non modo generali et

SESSIO PUBLICA IX

709

abstracto tantum exponere debet, sed concretis applicando vitae circumstan-
tiis veritatem Evangelii perennem.

Ita ministerium verbi multiformiter exercetur, secundum diversas audien-
tium necessitates et praedicantium charismata. In regionibus vel coetibus
non christianis, nuntio Evangelico homines ad fidem et Sacramenta salutis
adducuntur, 9 in ipsa autem communitate christianorum, praesertim pro illis
qui parum intellegere vel credere videntur quod frequentant, verbi praedi-
catio requiritur ad ipsum ministerium Sacramentorum, quippe quae sint Sa-
cramenta fidei, quae de verbo nascitur et nutritur; 10 quod praecipue valet
pro Liturgia verbi in Missarum celebratione, in qua inseparabiliter uniuntur
annuntiatio mortis et resurrectionis Domini, responsum populi audientis et
oblatio ipsa qua Christus Novum Foedus confirmavit in Sanguine suo, cui
oblationi fideles, et votis et Sacramenti perceptione, communicant. 11

5. Deus qui solus Sanctus et Sanctificator est voluit quasi socios et adiu-
tores sibi assumere homines qui operi sanctificationis humiliter inserviant.
Hinc Presbyteri a Deo, ministrante Episcopo, consecrantur, ut, participes
Sacerdotii Christi speciali ratione effecti, in Sacris celebrandis tamquam mi-
nistri agant Eius, qui suum sacerdotale munus per Spiritum suum iugiter pro
nobis in Liturgia exercet. 12 Baptismate quidem homines in Populum Dei
introducunt; Sacramento Poenitentiae peccatores cum Deo et Ecclesia recon-
ciliant; oleo infirmorum aegrotantes alleviant; celebratione praesertim Missae
Sacrificium Christi sacramentaliter offerunt. In omnibus autem Sacramentis
conficiendis, ut iam primaevae Ecclesiae temporibus testatus est beatus Igna-
tius Martyr, 13 Presbyteri diversis rationibus cum Episcopo hierarchice colli-
guntur, et sic eum in singulis fidelium congregationibus quodammodo prae-
sentem reddunt. 14

Cetera autem Sacramenta, sicut et omnia ecclesiastica ministeria, et opera
apostolatus, cum Sacra Eucharistia cohaerent et ad eam ordinantur. 15 In Sanc-
tissima enim Eucharistia totum bonum spirituale Ecclesiae continetur, 16 ipse
scilicet Christus, Pascha nostrum panisque vivus per Carnem suam Spiritu
Sancto vivificatam et vivificantem vitam praestans hominibus, qui ita invi-
tantur et adducuntur ad seipsos, suos labores cunctasque res creatas una cum
Ipso offerendos. Quapropter Eucharistia ut fons et culmen totius evangeli-
zationis apparet, dum catechumeni ad participationem Eucharistiae paulatim
introducuntur, et fideles, iam sacro baptismate et confirmatione signati, plene
per receptionem Eucharistiae Corpori Christi inseruntur.

Est ergo Eucharistica Synaxis centrum congregationis fidelium cui Presby-
ter praeest. Edocent igitur Presbyteri fideles divinam victimam in Sacrificio
Missae Deo Patri offerre atque cum ea oblationem vitae suae facere; in spiritu
Christi Pastoris instituunt eos peccata sua corde contrito Ecclesiae in Sacra-
mento Poenitentiae submittere, ita ut magis magisque in dies ad Dominum
convertantur, memores verborum Eius: « Poenitentiam agite, appropinquavit
enim Regnum caelorum » (Mt. 4, 17). Ipsos pariter edocent Sacrae Liturgiae
celebrationes ita participare, ut sinceram orationem in eis quoque attingant;

710

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

eos ad spiritum orationis semper perfectiorem per totam vitam exercendum,
pro uniuscuiusque gratiis et necessitatibus, manuducunt, omnesque ad officia
proprii status observanda, et profectiores ad consilia Evangelii, modo cuique
congruo exercenda, alliciunt. Erudiunt proinde fideles ut possint hymnis et
canticis spiritualibus in cordibus suis cantare Domino, gratias agentes semper
pro omnibus in nomine Domini nostri Iesu Christi, Deo et Patri. 17

Laudes et gratiarum actiones quas adhibent in Eucharistiae celebratione
ipsi Presbyteri ad diversas horas diei dilatant in Divino persolvendo Officio,
quo quidem nomine Ecclesiae, pro toto populo sibi commisso, immo pro
universo mundo, Deum deprecantur.

Domus orationis in qua Sanctissima Eucharistia celebratur et servatur,
fidelesque congregantur, et in qua praesentia Filii Dei Salvatoris nostri in
ara sacrificali pro nobis oblati, in auxilium atque solatium fidelium colitur,
nitida, orationi et sacris sollemnibus apta esse debet. 18 In ea Pastores et
fideles invitantur ut grato animo respondeant dono Ipsius, qui per Humani-
tatem suam continuo vitam divinam in membra Corporis sui infundit. 19 Curent
Presbyteri scientiam et artem liturgicam recte colere, ut, suo ministerio litur-
gico, a christianis communitatibus sibi commissis perfectius in dies laudetur
Deus, Pater et Filius et Spiritus Sanctus.

6. Munus Christi Capitis et Pastoris pro sua parte auctoritatis exercentes,
Presbyteri, nomine Episcopi, familiam Dei, ut fraternitatem in unum anima-
tam, colligunt, et per Christum in Spiritu ad Deum Patrem adducunt. 20 Ad
hoc autem ministerium exercendum, sicut ad cetera munera Presbyteri, con-
fertur potestas spiritualis, quae quidem ad aedificationem datur. 21 In aedifi-
canda autem Ecclesia, Presbyteri cum omnibus eximia humanitate ad exemplar
Domini conversari debent. Neque iuxta placita hominum, 22 sed iuxta exigen-
tias doctrinae et vitae christianae erga eos agere debent, eos docentes et ut
filios etiam carissimos 23 monentes, secundum verba Apostoli: « Insta op-
portune, importune, argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina »
(2 Tim. 4, 2). 24

Quapropter ad sacerdotes, qua in fide educatores, pertinet curare sive
per se sive per alios, ut singuli fideles ad suam propriam vocationem secun-
dum Evangelium excolendam, ad sinceram operosamque caritatem, et ad
libertatem, qua Christus nos liberavit, 25 in Spiritu Sancto adducantur. Parum
proderunt caeremoniae, etsi pulchrae, vel consociationes, etsi florentes, si
non ordinantur ad educandos homines ad maturitatem christianam consequen-
dam. 26 Quam ut promoveant, eis auxilio erunt Presbyteri ut in ipsis eventibus
magnis vel parvis, quid res exigant, quae sit Dei voluntas perspicere valeant.
Edoceantur etiam christiani ut non sibi solum vivant, sed, secundum exi-
gentias novae legis caritatis, unusquisque sicut accepit gratiam, in alterutrum
illam administret 27 et ita omnes officia sua in communitate hominum chri-
stiane absolvant.

Quamvis vero omnibus debitores sint, Presbyteri tamen peculiari modo
commendatos sibi habent pauperes et tenuiores cum quibus Dominus Ipse

SESSIO PUBLICA IX

711

sese sociatum ostendit, 28 et quorum evangelizatio signum messianici operis
datur. 29 Peculiari etiam diligentia prosequentur iuniores, et insuper coniuges
ac parentes, qui ut in amicales coetus conveniant optandum est, ad sese
mutuo adiuvandos ut christiane in vita saepe ardua facilius pleniusque agant.
Meminerint Presbyteri religiosos omnes viros ac mulieres, quippe qui pars
praecellens sint in domo Domini, speciali cura dignos esse ad eorum spiri-
tualem profectum in bonum totius Ecclesiae. Maxime tandem solliciti sint
aegrotantium et morientium, eos visitantes et in Domino confortantes. 30

Munus vero Pastoris non ad fidelium singillatim curam habendam coarc-
tatur, sed etiam ad genuinam communitatem christianam efformandam pro-
prie extenditur. Spiritus autem communitatis debite ut colatur, non tantum
ecclesiam localem sed et universam Ecclesiam amplecti debet. Communitas
autem localis non suorum dumtaxat fidelium curam fovere, sed etiam zelo
missionali imbuta viam ad Christum omnibus hominibus parare debet. Spe-
cialiter tamen sibi commendatos habet catechumenos et neophytos, qui gra-
datim ad vitam christianam cognoscendam et ducendam educandi sunt.

Nulla tamen communitas christiana aedificatur nisi radicem cardinemque
habeat in Sanctissimae Eucharistiae celebratione, a qua ergo omnis educatio
ad spiritum communitatis incipienda est. 31 Quae celebratio ut sincera et plena
sit tam ad varia caritatis opera mutuumque adiutorium quam ad missionalem
actionem, necnon ad varias christiani testimonii formas, ducere debet.

Praeterea caritate, oratione, exemplo et poenitentiae operibus, ecclesialis
communitas veram erga animas ad Christum adducendas maternitatem exer-
cet. Ipsa enim instrumentum efficax constituit quo nondum credentibus via
ad Christum eiusque Ecclesiam indicatur vel sternitur, quo etiam fideles
excitantur, aluntur et ad pugnam spiritualem roborantur.

In exstruenda vero christianorum communitate, Presbyteri numquam
alicui ideologiae vel factioni humanae inserviunt, sed, ut Evangelii Praecones
et Ecclesiae Pastores, ad Corporis Christi spirituale incrementum conse-
quendum operam impendunt.

II - Presbyterorum habitudo ad alios

7. Presbyteri omnes, una cum Episcopis, unum idemque sacerdotium
et ministerium Christi ita participant, ut ipsa unitas consecrationis missionis-
que requirat hierarchicam eorum communionem cum Ordine Episcoporum, 32
quam optime aliquando in liturgica concelebratione manifestant, et cum qui-
bus coniuncti profitentur se Eucharisticam Synaxim celebrare. 33 Episcopi igitur,
propter donum Spiritus Sancti quod Presbyteris in sacra Ordinatione datum
est, illos habent ut necessarios adiutores et consiliarios in ministerio et mu-
nere docendi, sanctificandi et pascendi plebem Dei. 34 Quod enixe, iam ab
antiquis Ecclesiae temporibus, liturgica documenta proclamant, dum sollemni-
ter postulant a Deo super Presbyterum ordinandum infusionem « spiritus
gratiae et consilii, ut adiuvet ac gubernet populum in corde puro », 35 quem-

712

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

admodum in eremo Moysis spiritus in mentes septuaginta virorum pruden-
tium propagatus est, 36 « quibus ille adiutoribus usus, in populo innumeras
multitudines facile gubernavit ». 37 Propter hanc ergo in eodem sacerdotio
atque ministerio communionem, Episcopi ut fratres et amicos suos habeant
Presbyteros, 38 eorumque bonum, tam materiale quam praesertim spirituale
ipsi pro viribus cordi sit. Potissimum enim in illos sacerdotum suorum sancti-
tudinis grave recidit onus: 39 maximam ergo curam exerceant in continua
formatione Presbyterii sui. 40 Eos libenter audiant, immo consulant et cum
eis colloquantur de iis quae ad necessitates operis pastoralis et ad bonum
dioecesis spectant. Ut vero id ad effectum deducatur, habeatur, modo hodier-
nis adiunctis ac necessitatibus accommodato, 41 forma ac normis iure determi-
nandis, coetus seu senatus 42 sacerdotum, Presbyterium repraesentantium,
qui Episcopum in regimine dioeceseos suis consiliis efficaciter adiuvare possit.

Presbyteri autem, ante oculos habentes plenitudinem Sacramenti Ordinis
qua Episcopi gaudent, in ipsis revereantur auctoritatem Christi supremi Pa-
storis. Suo igitur Episcopo sincera caritate et oboedientia adhaereant. 43 Quae
sacerdotalis oboedientia, cooperationis spiritu perfusa, fundatur in ipsa par-
ticipatione ministerii episcopalis, quae Presbyteris per Sacramentum Ordinis
et missionem canonicam confertur. 44

Unio Presbyterorum cum Episcopis eo magis nostris diebus requiritur
quod aetate hac nostra, diversis ex causis, incepta apostolica non tantum
multiplices formas induere, verum etiam limites unius paroeciae vel dioecesis
praetergredi necesse est. Nullus ergo Presbyter seorsum ac veluti singillatim
suam missionem satis adimplere valet, sed tantum viribus unitis cum aliis
Presbyteris, sub ductu eorum, qui Ecclesiae praesunt.

8. Presbyteri, per Ordinationem in Ordine presbyteratus constituti, omnes
inter se intima fraternitate sacramentali nectuntur; specialiter autem in dioe-
cesi cuius servitio sub Episcopo proprio addicuntur unum Presbyterium
efformant. Etsi enim diversis officiis mancipentur, unum tamen gerunt sacer-
dotale pro hominibus ministerium. Ad idem enim opus ut cooperentur mit-
tuntur omnes Presbyteri, sive ministerium paroeciale vel supraparoeciale
exerceant, sive scientiae investigandae aut tradendae operam conferant, sive
etiam manibus laborent, ipsorum operariorum, ubi id probante quidem com-
petenti Auctoritate expedire videatur, sortem participantes, sive tandem alia
opera apostolica vel ad apostolatum ordinata adimpleant. Ad unum omnes
quidem conspirant, ad aedificationem nempe Corporis Christi, quae, nostris
praesertim temporibus, multiplicia officia necnon novas accommodationes
requirit. Quapropter magni momenti est ut omnes Presbyteri, sive dioece-
sani sive religiosi, sese invicem adiuvent, ut semper sint cooperatores veri-
tatis. 45 Cum ceteris ergo membris huius Presbyterii, unusquisque specialibus
apostolicae caritatis, ministerii et fraternitatis nexibus coniungitur: quod
iam ab antiquis temporibus liturgice significatur, cum Presbyteri adstantes
super novum electum, simul cum Episcopo ordinante, manus imponere invi-
tentur, et cum Sacram Eucharistiam unanimo corde concelebrant. Singuli

SESSIO PUBLICA IX

713

ergo Presbyteri cum confratribus suis uniuntur vinculo caritatis, orationis
et omnimodae cooperationis, atque ita manifestatur illa unitas qua Christus
voluit suos in unum esse consummatos, ut cognoscat mundus Filium missum
esse a Patre. 46

Quam ob rem, qui sunt provectioris aetatis iuniores vere ut fratres susci-
piant eosque in primis inceptis et oneribus ministerii adiuvent, itemque
mentem eorum, etsi a propria diversam, intellegere satagant atque incepta
eorum cum benevolentia prosequantur. Iuvenes pariter revereantur aetatem
atque experientiam seniorum cumque illis de rebus curam animarum spectan-
tibus consilia conferant et libenter collaborent.

Spiritu fraterno ducti, Presbyteri hospitalitatem ne obliviscantur, 47 colant
beneficentiam et communionem bonorum, 48 praesertim solliciti eorum qui
sunt aegroti, afflicti, laboribus nimis onerati, solitarii, e patria exsules, necnon
eorum qui persecutionem patiuntur. 49 Etiam ad relaxandum animum libenter
et cum gaudio conveniant, memores verborum quibus ipse Dominus Aposto-
los defatigatos invitabat: « Venite seorsum in desertum locum, et requiescite
pusillum» (Mc. 6, 31). Insuper, ut Presbyteri in vita spirituali et intellec-
tuali colenda mutuum iuvamen inveniant, ut aptius in ministerio cooperari
valeant utque a periculis solitudinis forte orientibus eripiantur, aliqua vita
communis vel aliquod vitae consortium inter eos foveatur, quod tamen plures
formas, iuxta diversas necessitates personales vel pastorales, induere potest,
nempe cohabitationem, ubi possibilis est, communem mensam, vel saltem
frequentes ac periodicos conventus. Magni quoque habendae sunt et diligenter
promovendae associationes quae, statutis a competenti ecclesiastica aucto-
ritate recognitis, per aptam et convenienter approbatam vitae ordinationem
et per iuvamen fraternum, sanctitatem sacerdotum in exercitio ministerii
fovent, et sic toti Ordini Presbyterorum servire intendunt.

Demum, ratione eiusdem communionis in sacerdotio, se sciant Presby-
teri specialiter obligatos erga eos qui aliquibus difficultatibus laborant; qui-
bus tempestivum praebeant auxilium, etiam si opus sit eos discrete monendo.
Illos autem qui in quibusdam defecerunt fraterna caritate atque magno animo
semper prosequantur, pro ipsis instantes preces Deo effundant eisque conti-
nuo sese praebeant ut revera fratres et amicos.

9. Novi Testamenti sacerdotes, licet Sacramenti Ordinis ratione praestan-
tissimum ac necessarium in Populo et pro Populo Dei munus patris et ma-
gistri exerceant, tamen simul cum omnibus christifidelibus sunt discipuli
Domini, Dei vocantis gratia Eius Regni participes facti. 50 Cum omnibus enim
in fonte baptismi regeneratis Presbyteri sunt fratres inter fratres, 51 utpote
membra unius eiusdemque Christi Corporis, cuius aedificatio omnibus de-
mandata est. 52

Presbyteros igitur sic oportet praeesse, ut non quae sua sunt quaerentes,
sed quae Iesu Christi, 53 cum fidelibus laicis operam coniungant et in medio
eorum se gerant ad exemplum Magistri, qui inter homines « non venit mi-
nistrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis »

714 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

{Mt. 20, 28). Presbyteri sincere laicorum dignitatem atque propriam, quam
laici in missione Ecclesiae habent partem, agnoscant et promoveant. Iustam
etiam libertatem, quae omnibus in civitate terrestri competit, sedulo in honore
habeant. Libenter audiant laicos, eorum desideria fraterne considerantes,
eorumque experientiam et competentiam in diversis campis humanae actionis
agnoscentes, ut simul cum ipsis signa temporum recognoscere queant. Pro-
bantes spiritus si ex Deo sint, 54 charismata laicorum multiformia, tam humilia
quam altiora, cum sensu fidei detegant, cum gaudio agnoscant, cum diligentia
foveant. Inter alia vero dona Dei quae in fidelibus abundanter inveniuntur,
peculiari cura digna sunt, quibus non pauci ad altiorem vitam spiritualem
attrahuntur. Item cum fiducia laicis in servitium Ecclesiae officia committant,
eis agendi libertatem et spatium relinquentes, immo eos ut opera etiam sua
sponte aggrediantur opportune invitantes. 55

Presbyteri demum in medio laicorum positi sunt ut omnes ad caritatis
unitatem ducant « caritate fraternitatis invicem diligentes, honore invicem
praevenientes » ( Rom . 12, 10). Eorum igitur est diversas mentes ita compo-
nere ut nemo in fidelium communitate extraneum se sentiat. Boni communis,
cuius nomine Episcopi curam habent, sunt defensores, atque simul veritatis
strenui assertores, ne fideles omni vento doctrinae circumferantur. 56 Peculiari
sollicitudini eorum committuntur qui a praxi Sacramentorum, immo a fide
forsan defecerunt, quos quidem ut boni pastores adire non omittent.

Ad praescripta de oecumenismo attendentes, 57 non obliviscentur fratrum
qui plena nobiscum ecclesiastica communione non f ruuntur.

Commendatos sibi tandem habebunt illos omnes qui Christum Salvatorem
suum non agnoscunt.

Ipsi vero christifideles conscii sint se obligatos esse Presbyteris suis, et
ideo filiali amore eosdem, pastores suos et patres, prosequantur; item, eorum
sollicitudines participantes, oratione et opere quantum fieri possit auxilio sint
suis Presbyteris, ut hi aptius difficultates superare et fructuosius officia sua
adimplere valeant. 58

III - Presbyterorum distributio et vocationes sacerdotales

10. Donum spirituale, quod Presbyteri in ordinatione acceperunt, illos
non ad limitatam quandam et coarctatam missionem praeparat, sed ad am-
plissimam et universalem missionem salutis « usque ad ultimum terrae »
{Act. I, 8), nam quodlibet sacerdotale ministerium participat ipsam univer-
salem amplitudinem missionis a Christo Apostolis concreditae. Christi enim
Sacerdotium, cuius Presbyteri vere participes facti sunt, ad omnes populos
et ad omnia tempora necessario dirigitur, neque ullis limitibus sanguinis,
nationis vel aetatis coarctatur, ut iam in figura Melchisedech arcano modo
praefiguratur. 59 Meminerint igitur Presbyteri omnium ecclesiarum sollicitu-
dinem sibi cordi esse debere. Quapropter Presbyteri illarum dioecesium, quae
maiore vocationum copia ditantur, libenter se paratos praebeant, permittente

SESSIO PUBLICA IX

715

vel exhortante proprio Ordinario, ad suum ministerium in regionibus, missio-
nibus vel operibus cleri penuria laborantibus exercendum.

Normae praeterea de incardinatione et excardinatione ita recognoscantur
ut, pervetere hoc instituto firmo manente, ipsum tamen hodiernis pastoralibus
necessitatibus melius respondeat. Ubi vero ratio apostolatus postulaverit,
faciliora reddantur non solum apta Presbyterorum distributio, sed etiam
peculiaria opera pastoralia pro diversis coetibus socialibus, quae in aliqua
regione, vel natione aut in quacumque terrarum orbis parte perficienda sunt.
Ad hoc ergo quaedam seminaria internationalia, peculiares dioeceses vel prae-
laturae personales et alia huiusmodi utiliter constitui possunt, quibus, modis
pro singulis inceptis statuendis et salvis semper iuribus Ordinariorum loco-
rum, Presbyteri addici vel incardinari queant in bonum commune totius
Ecclesiae.

Ad novam tamen regionem, praesertim si illius linguam et mores nondum
bene cognoverint, in quantum fieri potest, Presbyteri ne mittantur singuli,
sed, ad exemplum Christi discipulorum, 60 saltem bini vel terni, ut ita mutuo
sibi sint adiutorio. Pariter expedit sollicitam curam adhibere de eorum vita
spirituali, necnon de eorum valetudine mentis et corporis; et, quatenus id
fieri possit, loca et condiciones laboris pro ipsis praeparentur iuxta uniuscuius-
que adiuncta personalia. Magnopere expedit simul ut, qui novam nationem
petunt, apte cognoscere curent non solum linguam illius loci, sed etiam pecu-
liarem indolem psychologicam et socialem illius populi cui in humilitate ser-
vire volunt quam perfectissime cum eodem communicantes, ita ut exemplum
sequantur Pauli Apostoli, qui de se ipso dicere potuit: « Nam, cum liber
essem ex omnibus, omnium me servum feci, ut plures lucrifacerem. Et factus
sum Iudaeis tamquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrarer ... » ( 1 Cor. 9, 19-20).

11. Pastor et Episcopus animarum nostrarum, 61 ita suam Ecclesiam con-
stituit, ut Populus quem elegit et acquisivit sanguine suo 62 semper et usque
in finem saeculi suos habere deberet sacerdotes, ne umquam christiani essent
sicut oves non habentes pastorem. 63 Quam voluntatem Christi agnoscentes,
Apostoli, suggerente Spiritu Sancto, suum esse officium duxerunt ministros
eligendi « qui idonei erunt et alios docere » (2 Tim. 2, 2). Quod officium
sane pertinet ad ipsam missionem sacerdotalem, qua quidem particeps fit
Presbyter sollicitudinis totius Ecclesiae, ne in Populo Dei hic in terris operarii
umquam desint. Quoniam tamen « rectori navis et navigio deferendis ... causa
communis exsistit », M ideo universus Populus christianus edoceatur suum
esse officium diversimode cooperandi, per instantem orationem itemque per
alia media quae sibi praesto sunt, 65 ut semper Ecclesia illos habeat sacerdotes,
qui necessarii sint ad missionem suam divinam explendam. Primum igitur
Presbyteris summopere cordi sit verbi ministerio proprioque testimonio vitae,
spiritum servitii et verum gaudium paschale aperte manifestantis, sacerdotii
excellentiam et necessitatem fidelibus ante oculos ponere, ac quos, sive iuve-
nes sive adultiores, prudenter ad tantum ministerium idoneos iudicaverint,
nullis parcendo curis neque incommodis adiuvare ut se rite praeparent ac

716

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

proinde aliquando, plena eorum libertate externa et interna servata, ab Epi-
scopis vocari possint. Ad hunc finem prosequendum, maximae utilitatis est
diligens ac prudens directio spiritualis. Parentes et magistri, atque omnes
ad quos spectat quocumque modo institutio puerorum ac iuvenum, eos sic
erudiant, ut sollicitudinem Domini pro grege suo cognoscentes et necessitates
Ecclesiae considerantes, parati sint generose Domino vocanti respondere cum
propheta: « Ecce ego, mitte m e » (Is. 6, 8). Haec tamen vox Domini vocantis
nequaquam ita exspectanda est, ac si modo quodam extraordinario ad aures
futuri Presbyteri perveniat. Ipsa enim potius ex signis intellegenda et diiudi-
canda est, quibus cotidie voluntas Dei prudentibus christianis innotescit;
quae signa attente a Presbyteris consideranda sunt. 66

Ipsis ergo valde commendantur Opera vocationum, sive dioecesana sive
nationalia. 67 In praedicationibus, in catechesi, in scriptis periodicis, diserte
declarentur oportet necessitates Ecclesiae tam localis quam universalis, sensus
et praestantia ministerii sacerdotalis in vivida luce ponantur, quippe in quo
cum tantis oneribus tanta gaudia componantur, et in quo praesertim, ut
docent Patres, potest dari Christo maximum testimonium amoris. 68

NOTAE

1 Cf. 1 Pt. 1, 23; Act. 6, 7; 12, 24. « Praedicaverunt (Apostoli) Verbum ve-
ritatis et genuerunt ecclesias» (S. Augustinus, In Ps., 44, 23: PL 36, 508).

2 Cf. Mal. 2, 7; 1 Tim. 4, 11-13; 2 Tim. 4, 5; Tit. 1, 9.

3 Cf. Mc. 16, 16.

4 Cf. 2 Cor. 11, 7. De Presbyteris, utpote qui sint Episcoporum cooperatores,
valent quoque illa, quae de Episcopis dicuntur. Cf. Statuta Ecclesiae Antiqua, c. 3
(ed. Ch. Munier, Paris 1960, p. 79); Decretum Gratiani, C. 6, D. 88 (ed. Friedberg,
I, 307); Conc. Trid., Decr. De reform., Sess. V, c. 2, n. 9 {Cone. Oec. Decreta,
ed. Herder, Romae 1963, p. 645); Sess. XXIV, c. 4 (p. 739); Conc. Vat. II, Const.
dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 25: A.A.S., 51 (1965), pp. 29-31.

5 Cf. Constitutiones Apostolorum, II, 26, 7: « (Presbyteri) sint doctores scien-
tiae divinae, cum et ipse Dominus nos mandaverit dicens: Euntes docete etc. »
(ed. F. X. Funk, Didascalia et Constitutiones Apostolorum, I, Paderborn 1905,
p. 105). - Sacramentarium Leonianum et cetera sacramentaria usque ad Pontificale
Romanum, Praefatio in Ordinatione Presbyteri: « Hac providentia, Domine, apo-
stolis filii tui doctores fidei comites addidisti, quibus illi orbem totum secundis
praedicatoribus (vel: praedicationibus) impleverunt ». - Liber Ordinum Liturgiae
Mozarabicae, Praefatio ad ordinandum Presbyterum: « Doctor plebium et rector
subiectorum, teneat ordinate catholicam fidem, et cunctis annuntiet veram salutem »
(ed. M. Ferotin, Paris 1904, coi. 55).

6 Cf. Gal. 2, 5.

7 Cf. 1 Pt. 2, 12.

8 Cf. Ritum Ordinationis Presbyteri in Ecclesia Alexandrina Iacobitarum:
« ... Congrega populum tuum ad verbum doctrinae, quemadmodum nutrix quae
fovet filios suos » (H. Denzinger, Ritus Orientalium, Tom. II, Wiirzburg 1863,
p. 14).

9 Cf. Mt. 28, 19; Mc. 16, 16; Tertullianus, De baptismo, 14, 2 (Corpus

SESSIO PUBLICA IX

717

Christianorum, Series latina, I, p. 289, 11-13); S. Athanasius, Adv. Arianos, 2, 42
(PG 26, 237); S. Hieronymus, In Mat., 28 19 (PL 26, 218 BC): « Primum
docent omnes gentes, deinde doctas intingunt aqua. Non enim potest fieri ut
corpus baptismi recipiat sacramentum, nisi ante anima fidei susceperit veritatem »;
S. Thomas, Expositio primae Decretalis , § 1: « Salvator noster discipulos ad prae-
dicandum mittens, tria eis iniunxit. Primo quidem ut docerent fidem; secundo ut
credentes imbuerent sacramentis » (ed. Marietti, Opuscula Theologica , Taurini-
Romae 1954, 1138).

10 Cf. Conc. Vat. II, Const. Sacrosanctum Concilium , de Sacra Liturgia,
4 dec. 1963, n. 35, 2: A.A.S., 56 (1964), p. 109.

11 Cf. ibid., nn. 33, 35, 48, 52 (pp. 108-109, 113, 114).

12 Cf. ibid., n. 7 (pp. 100-101); Pius XII, Litt. Encycl. Mystici Corporis,
29 iun. 1943: A.A.S., 35 (1943), p. 230.

13 S. Ignatius M., Smyrn., 8, 1-2 (ed. F. X. Funk, p. 282, 6-15); Constitu-
tiones Apostolorum, VIII, 12, 3 (ed. F. X. Funk, p. 496); VIII, 29, 2 (p. 532).

14 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Eumen gentium, 21 nov. 1964, n. 28:
A.A.S., 51 (1965), pp. 33-36.

15 « Eucharistia vero est quasi consummatio spiritualis vitae, et omnium sacra-
mentorum finis » (S. Thomas, Summa Theol. III, q. 73, a. 3 c); cf. Summa
Theol. III, q. 65, a. 3.

16 Cf. S. Thomas, Summa Theol. III, q. 65, a. 3, ad 1; q. 79, a. 1, c, et ad 1.

17 Cf. Eph. 5, 19-20.

18 Cf. S. Hieronymus, Epist., 114, 2: « ... sacrosque calices, et sancta vela-
mina, et cetera quae ad cultum dominicae pertinent passionis... ex consortio cor-
poris et sanguinis Domini eadem qua corpus eius et sanguis maiestate veneranda »
(PL 22, 934). Vid. Conc. Vat. II, Const. Sacrosanctum Concilium, de Sacra Li-
turgia, 4 dec. 1963, nn. 122-127: A.A.S., 56 (1964), pp. 130-132.

19 « Insuper visitationem sanctissimi Sacramenti, in nobilissimo loco et quam
honorificentissime in ecclesiis secundum leges liturgicas adservandi, interdiu facere ne
omittant, utpote quae erga Christum Dominum, in eodem praesentem, sit et grati
animi argumentum et amoris pignus et debitae adorationis officium » (Paulus VI,
Litt. Encycl. Mysterium Fidei, 3 sept. 1965: A.A.S., 51 [1965], p. 771).

20 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 28:
A.A.S., 51 (1965), pp. 33-36.

21 Cf. 2 Cor. 10, 8; 13, 10.

22 Cf. Gal. 1, 10.

23 Cf. 1 Cor. 4, 14.

24 Cf. Didascalia, II, 34, 3; II, 46, 6; II, 47, 1; Constitutiones Apostolorum,
II, 47, 1 (ed. F. X. Funk, Didascalia et Constitutiones, I, pp. 116, 142 et 143).

25 Cf. Gal. 4, 3; 5, 1 et 13.

26 Cf. S. Hieronymus, Epist., 58, 7: « Quae utilitas est parietes fulgere
gemmis, et Christum in paupere mori? » (PL 22, 584).

27 Cf. 1 Pt. 4, 10 ss.

28 Cf. Mt. 25, 34-45.

29 Cf. Lc. 4, 18.

30 Aliae categoriae nominari possunt, v. g. migrantes, nomades, etc. De quibus
agitur in Decreto Christus Dominus, de pastorali Episcoporum munere in Ecclesia,
28 oct. 1965.

718

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

32 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 28:
A.A.S., 57 (1965), p. 35.

33 Cf. sic dictam Constitutionem Ecclesiasticam Apostolorum, XVIII: Presby-
teri sunt symmystai et syneplmachoi Episcoporum (ed. Th. Schermann, Die all-
gemeine Kirchenordnung, I, Paderborn 1914, p. 26; A. Harnack, T. u. U., II,
4, p. 13, n. 18 et 19); Pseudo-Hieronymus, De Septem Ordinibus Ecclesiae:
« ... in benedictione cum episcopis consortes mysteriorum sunt » (ed. A. W. Kalff,
Wiirzburg 1937, p. 45); S. Isidorus Hispalensis, De Ecclesiasticis Officiis,
c. VII: « Praesunt enim Ecclesiae Christi et in confectione Corporis et Sanguinis
consortes cum episcopis sunt, similiter et in doctrina populorum et in officio prae-
dicandi » (PL 83, 787).

34 Cf. Didascalia, II, 28, 4 (ed. F. X. Funk, I, p. 108); Constitutiones Aposto-
lorum, II, 28, 4; II, 34, 3 {ibid., pp. 109 et 117).

35 Const. Apost ., VIII, 16, 4 (ed. F. X. Funk, I, p. 523); cf. Epitome Const.
Apost ., VI (ibid., II, p. 80, 3-4); T estamentum Domini: « ... da ei Spiritum gra-
tiae, consilii, et magnanimitatis, spiritum presbyteratus... ad coadiuvandum et
gubernandum populum tuum in opere, in metu, in corde puro » (trad. I. E. Rah-
mani, Moguntiae 1899, p. 69). Item in Trad. Apost. (ed. B. Botte, La Tradition
Apostolique, Miinster i. W. 1963, p. 20).

36 Cf. Num. 11, 16-25.

37 Pont. Rom., « De Ordinatione Presbyteri », Praefatio; quae verba iam
habentur in Sacramentario Leoniano, Sacramentario Gelasiano et Sacramentario
Gregoriano. Similia inveniuntur in Liturgiis Orientalibus: cf. Trad. Apost.: « ...re-
spice super servum tuum istum et impartire spiritum gratiae et consilii, presby-
teris ut adiuvet et gubernet plebem tuam in corde mundo sicuti respexisti super
populum electionis tuae et praecepisti Moisi ut elegeret presbyteros quod replesti
de spiritu tuo quod tu donasti famulo tuo » (ex antiqua versione latina Veronensi,
ed. B. Botte, La Tradition Apostolique de S. Hippolyte. Essai de reconstruction,
Miinster, i. W. 1963, p. 20); Const. Apost., VIII, 16, 4 (ed. F. X. Funk, I,
p. 522, 16-17); Epist. Const. Apost. 6 (ed. F. X. Funk, II, p. 80, 5-7); Testa-
mentum Domini (trad. I. E. Rahmani, Moguntiae 1899, p. 69); Euchologium Sera-
pionis, XXVII (ed. F. X. Funk, Didascalia et Constitutiones, II, p. 190, linn. 1-7);
Ritus Ordinationis in ritu Maronitarum (trad. H. Denzinger, Ritus Orientalium, II,
Wiirzburg 1863, p. 161). Inter Patres citari possunt: Theodorus Mopsuestenus,
In 1 Tim. 3, 8 (ed. Swete, II, pp. 119—121 ); Theodoretus, Quaestiones in
Numeros, XVIII (PG 80, 369 C - 372 B).

38 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 28:
A.A.S., 57 (1965), p. 35.

SESSIO PUBLICA IX

719

39 Cf. Io annes XXIII, Litt. Encycl. Sacerdotii Nostri primordia , 1 aug. 1959:
A.A.S., 51 (1959), p. 576; S. Pius X, Exhortatio ad clerum Haerent animo, 4 aug.
1908: S. Pii X Acta, vol. IV (1908), pp. 237 ss.

40 Cf. Conc. Vat. II, Decr. Christus Dominus, de pastorali Episcoporum
munere in Ecclesia, 28 oct. 1965, nn. 15 et 16.

41 In iure condito iam habetur Capitulum Cathedrale, tamquam Episcopi
« senatus et consilium » (C.I.C., c. 391), vel, eo deficiente, Coetus consultorum
dioecesanorum (cf. C.I.C., cc. 423-428). In votis tamen est talia instituta ita
recognoscere, ut hodiernis adiunctis atque necessitatibus melius provideatur. Uti
patet, huiusmodi Coetus Presbyterorum differt a Consilio pastorali de quo in
Decreto Christus Dominus, de pastorali Episcoporum munere in Ecclesia, 28 oct.
1965, n. 27, cui pertinent etiam laici, et cuius est tantummodo pervestigare quae
ad pastoralia opera spectant. De Presbyteris ut consiliariis Episcoporum videri
possunt Didascalia, II, 28, 4 (ed. F. X. Funk, I, p. 108); it. Const. Apost., II, 28, 4
(ed. F. X. Funk, I, p. 109); S. Ignatius M., Magn., 6, 1 (ed. F. X. Funk, p. 234,
10-16); Trall., 3, 1 (ed. F. X. Funk, p. 244, 10-12); Origenes, Adv. Celsum, 3, 30:
Presbyteri sunt consiliarii seu bouleytai ( PG 11, 957 d - 960 a).

42 S. Ignatius M., Magn., 6, 1: « Hortor, ut in concordia Dei omnia peragere
studeatis, episcopo praesidente loco Dei et presbyteris loco senatus apostolici, et
diaconis mihi suavissimis concreditum, habentibus ministerium Iesu Christi, qui
ante saecula apud Patrem erat et in fine apparuit » (ed. F. X. Funk, p. 234, 10-13);
S. Ignatius M., Trall., 3, 1: «Cuncti similiter revereantur diaconos ut Iesum
Christum, sicut et episcopum, qui est typus Patris, presbyteros autem ut senatum
Dei et concilium apostolorum: sine his ecclesia non vocatur » (ibid., p. 244, 10-12);
S. Hieronymus, In Isaiam, II, 3 ( PL 24, 61, A): « Et nos habemus in Ecclesia
senatum nostrum, coetum presbyterorum ».

43 Cf. Paulus VI, Allocutio ad Urbis curiones et quadragenarii temporis
oratores in Aede Sixtina habita, die 1 martii 1965: A.A.S., 57 (1965), p. 326.

45 Cf. 3 Io. 8.

46 Cf. Io. 17, 23.

47 Cf. Hehr. 13, 1-2.

48 Cf. Hehr. 13, 16.

49 Cf. Mt. 5, 10.

50 Cf. 1 Thess. 2, 12; Coi. 1, 13.

51 Cf. Mt. 23, 8. « Opus est deinde, ut ea re quod hominum pastores, patres
et magistri esse cupimus, idcirco eorum fratres agamus » (Paulus VI, Litt. Encycl.
Ecclesiam suam, 6 aug. 1964: A.A.S., 56 [1964], p. 647).

52 Cf. Eph. 4, 7 et 16; Const. Apost., VIII, 1, 20: « Quin etiam neque epi-
scopus in diaconos vel presbyteros se extollat, neque presbyteri in plebem; ex
utriusque enim coetus compositio extat » (ed. F. X. Funk, I, p. 467).

53 Cf. Phil. 2, 21.

54 Cf. 1 Io. 4, 1.

55 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 37:
A.A.S., 57 (1965), pp. 42-43.

56 Cf. Eph. A, 14.

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

720

57 Cf. Conc. Vat. II, Decr. Unitatis redintegratio, de oecumenismo, 21 nov.
1964: A.A.S., 57 (1965), pp. 90 ss.

58 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 37:
A.A.S., 57 (1965), pp. 42-43.

59 Cf. Hebr. 7, 3.

60 Cf. Lc. 10, 1.

61 Cf. 1 Pt. 2, 25.

62 Cf. Act. 20, 28.

63 Cf. Mt. 9, 36.

64 Pont. Rom., « De Ordinatione Presbyteri ».

65 Cf. Conc. Vat. II, Decr. Optatam totius, de institutione sacerdotali,
28 oct. 1965, n. 2.

66 « La voce di Dio che chiama si esprime in due modi diversi, meravigliosi
e convergenti: uno interiore, quello della grazia, quello dello Spirito Santo, quello
ineffabile dei fascino interiore che la “voce silenziosa” e potente dei Signore
esercita nelle insondabili profondita dell’anima umana; e uno esteriore, umano,
sensibile, sociale, giuridico, concreto, quello dei ministro qualificato della Parola
di Dio, quello dell’ Apostolo, quello della Gerarchia, strumento indispensabile,
istituito e voluto da Cristo, come veicolo incaricato di tradurre in linguaggio speri-
mentabile il messaggio dei Verbo e dei precetto divino. Cosi insegna con San Paolo
la dottrina cattolica: Quomodo audient sine praedicante... Fides ex auditu {Rom.
10, 14 et 17) » (Paulus VI, Allocutio habita die 5 maii 1965: VOsservatore
Romano, 6-5-65, pag. 1),

67 Cf. Conc. Vat. II, Decr. Optatam totius, de institutione sacerdotali,
28 oct. 1965, n. 2.

68 Hoc docent Patres, dum explicant verba Christi Petro: « Amas me? ...
Pasce oves meas » (Io. 21, 17): sic S. Ioannes Chrysostomus, De sacerdotio, II,
1-2 ( PG 47-48, 633); S. Gregorius Magnus, Reg. Past. Liber, P. I. c. 5 ( PL
77, 19 a).

Caput III

PRESBYTERORUM VITA

I - Presbyterorum ad perfectionem vocatio

12. Sacramento Ordinis Presbyteri Christo Sacerdoti configurantur, ut
ministri Capitis, ad totum Eius Corpus quod est Ecclesia extruendum et
aedificandum, tamquam Ordinis episcopalis cooperatores. Iam quidem in
baptismi consecratione, sicut omnes christifideles, signum et donum accepe-
runt tantae vocationis et gratiae ut, vel in infirmitate humana, 1 perfectionem
prosequi possint et debeant, iuxta verbum Domini: « Estote ergo vos perfecti
sicut et Pater vester caelestis perfectus est » (Mt. 5, 48). Ad illam vero
perfectionem acquirendam peculiari ratione tenentur sacerdotes, quippe qui,
Deo in Ordinis receptione novo modo consecrati, Christi Aeterni Sacerdotis
viva instrumenta efficiantur, ut mirabile opus Eius, quod superna efficacitate

SESSIO PUBLICA IX

721

universum hominum convictum redintegravit, per tempora persequi valeant. 2
Cum ergo omnis sacerdos, suo modo, ipsius Christi personam gerat, particu-
lari quoque gratia ditatur ut, inserviendo plebi commissae et universo Po-
pulo Dei, Eius perfectionem aptius prosequi possit, cuius partes sustinet,
utque humanae infirmitati carnis medeatur sanctitas Illius, qui nobis factus
est Pontifex « sanctus, innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus »
(Hebr. 7, 26).

Christus, quem Pater sanctificavit seu consecravit et misit in mundum, 3
« dedit semetipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate, et mun-
daret sibi populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum » (Tit. 2, 14),
et sic per passionem intravit in gloriam suam; 4 simili modo Presbyteri, unc-
tione Spiritus Sancti consecrati et a Christo missi, in seipsis opera carnis
mortificant et hominum servitio totaliter se devovent, et sic in sanctitate qua
in Christo ditati sunt ad perfectum virum 5 progredi valent.

Itaque, ministerium Spiritus et iustitiae 6 exercentes, dummodo sint doci-
biles Spiritui Christi qui eos vivificat et ducit, in vita spiritus firmantur. Per
ipsas enim cotidianas sacras actiones, sicut et per integrum suum ministerium,
quod cum Episcopo et Presbyteris communicantes exercent, ipsi ad vitae
perfectionem ordinantur. Ipsa autem sanctitas Presbyterorum ad proprium
ministerium fructuose complendum plurimum confert: quamvis enim gratia
Dei etiam per indignos ministros opus salutis explere possit, tamen per illos
ordinaria lege praeoptat Deus sua mirabilia ostendere, qui, dociliores impulsui
et ductui Spiritus Sancti facti, ob suam intimam cum Christo unionem et
vitae sanctimoniam, cum Apostolo dicere valeant: « Vivo autem, iam non
ego, vivit vero in me Christus » (Gal. 2, 20).

Quapropter haec Sacrosancta Synodus, ad suos fines pastorales renovatio-
nis internae Ecclesiae, diffusionis Evangelii in universo mundo, necnon col-
loquii cum mundo hodierno attingendos, vehementer hortatur omnes sacer-
dotes ut, aptis adhibitis mediis ab Ecclesia commendatis 7 ad illam semper
maiorem sanctitatem nitantur, qua evadant in dies aptiora instrumenta in
servitium totius Populi Dei.

13. Sanctitatem propria ratione consequentur Presbyteri munera sua
sincere et indefesse in Spiritu Christi exercentes.

Verbi Dei ministri cum sint, cotidie legunt et audiunt Dei verbum quod
alios docere debent; quod si simul in seipsos recipere satagant, perfectiores
in dies fient Domini discipuli, iuxta verba Pauli Apostoli ad Timotheum:
« Haec meditare, in his esto: ut profectus tuus manifestus sit omnibus.
Attende tibi et doctrinae: insta in illis. Hoc enim faciens et teipsum salvum
facies et eos, qui te audiunt » (1 Tim. 4, 15-16). Quaerentes enim quomodo
aptius contemplata aliis tradere possint, 8 profundius sapient « investigabiles
divitias Christi » (Eph. 3, 8) et multiformem sapientiam Dei. 9 Prae oculis
habentes Dominum esse qui corda aperit 10 et sublimitatem non ex ipsis sed
e Dei virtute provenire, 11 in ipso actu verbi tradendi intimius cum Christo
Magistro coniungentur Eiusque Spiritu ducentur. Ita communicantes cum

722

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Christo, Dei participant caritatem, cuius mysterium, a saeculis absconditum, 12
in Christo revelatum est.

Ut Sacrorum ministri, praesertim in Sacrificio Missae, Presbyteri perso-
nam specialiter gerunt Christi, qui seipsum ad sanctificandos homines victi-
mam dedit; ideoque invitantur ut quod tractant imitentur, quatenus mortis
Dominicae mysterium celebrantes, membra sua a vitiis et concupiscentiis
mortificare procurent. 13 In mysterio Sacrificii Eucharistici, in quo munus
suum praecipuum sacerdotes adimplent, opus nostrae redemptionis continuo
exercetur, 14 et ideo enixe commendatur eius celebratio cotidiana, quae quidem
etiam si praesentia fidelium haberi non possit, actus est Christi et Ecclesiae. 15
Ita, dum Presbyteri cum actu Christi Sacerdotis se coniungunt, cotidie se
totos Deo offerunt, et, dum Corpore Christi nutriuntur, ex corde participant
Eius caritatem qui se in cibum dat fidelibus. Similiter in Sacramentis admi-
nistrandis cum intentione et caritate Christi uniuntur; quod speciali ratione
efficiunt, cum Sacramenti Poenitentiae fungendo muneri omnino semperque
paratos se ostendant quotiescumque id a fidelibus rationabiliter petitur. In
Officio Divino recitando, vocem praebent Ecclesiae, quae in oratione, nomine
totius generis humani, perseverat, una cum Christo, qui est « semper vivens
ad interpellandum pro nobis » ( Hebr . 7, 25).

Populum Dei regentes et pascentes, caritate Boni Pastoris incitantur ut
animam suam dent pro ovibus suis, 16 parati quoque ad supremum sacrificium,
exemplum sequentes sacerdotum qui etiam hodiernis temporibus vitam suam
ponere non renuerunt; educatores in fide cum sint, et ipsi habentes « fidu-
ciam in introitu sanctorum in sanguine Christi » {Hebr. 10, 19), ad Deum
accedunt « cum vero corde in plenitudine fidei » {Hebr. 10, 22); spem erigunt
firmam pro fidelibus suis, 17 ut possint consolari eos qui in omni pressura
sunt, per exhortationem qua et ipsos Deus exhortatur; 18 communitatis rectores
ascesim pastoris animarum propriam colunt, propriis commodis renuntiantes,
non quod sibi utile est quaerentes sed quod multis, ut salvi fiant, 19 semper
ulterius progredientes ad opus pastorale perfectius complendum et, ubi opus
sit, ad novas vias pastorales ingrediendas parati, sub ductu Spiritus amoris,
qui ubi vult spirat. 20

14. Hodierno in mundo, cum tot sint officia quae obire debent homines
cumque tanta sit diversitas problematum quibus anguntur, quaeque saepius
ipsis celeriter solvenda sunt, in discrimine haud raro versantur qui sese in
diversa dispergant. Presbyteri autem, permultis obligationibus sui muneris
implicati et distracti, non sine anxietate quaerere possunt quomodo cum
exterioris actionis ratione interiorem vitam suam ad unitatem componere
valeant. Quam vitae unitatem, nec mere externa operum ministerii ordinatio,
nec sola pietatis exercitiorum praxis, quantumvis ad eam fovendam conferat,
efficere potest. Eam vero exstruere valent Presbyteri exemplum in ministerio
adimplendo sequentes Christi Domini, cuius cibus erat voluntatem facere
Illius qui Eum misit ut opus suum perficeret. 21

Re quidem vera Christus, ut eandem voluntatem Patris in mundo per

SESSIO PUBLICA IX

723

Ecclesiam indesinenter faciat, per ministros suos operatur, et ideo semper
principium et fons remanet eorum vitae unitatis. Presbyteri ergo suae vitae
unitatem consequentur sese Christo coniungentes in agnitione voluntatis Patris
et in dono sui ipsius pro grege sibi commisso. 22 Sic Boni Pastoris partes
agendo, in ipso caritatis pastoralis exercitio invenient vinculum perfectionis
sacerdotalis ad unitatem eorum vitam et actionem redigens. Haec quidem
pastoralis caritas 23 maxime profluit a Sacrificio Eucharistico, quod ideo cen-
trum et radix totius vitae Presbyteri exstat, ita ut quod in sacrificali ara
agitur, sacerdotalis animus in se referre studeat. Hoc autem obtineri nequit,
nisi ipsi sacerdotes in mysterium Christi oratione semper intimius penetrent.

Ut unitatem vitae suae etiam concrete verificare valeant, omnia incepta
sua considerent probantes quae sit voluntas Dei, 24 quae nempe sit inceptorum
cum nor m is evangelicae missionis Ecclesiae conformitas. Fidelitas enim erga
Christum a fidelitate erga Ecclesiam suam seiungi nequit. Pastoralis ergo
caritas postulat ut Presbyteri, ne in vacuum currant, 25 in vinculo communionis
cum Episcopis et cum aliis in sacerdotio fratribus semper laborent. Hac ratione
agentes, Presbyteri propriae vitae unitatem invenient in ipsa missionis Ec-
clesiae unitate, sicque cum Domino suo, et per Eum cum Patre, in Spiritu
Sancto, unientur, ut possint consolatione repleri et superabundare gaudio. 26

II - Peculiares exigentiae spirituales in vita Presbyteri

15. Inter virtutes quae ministerio Presbyterorum maxime requiruntur,
nominanda est illa dispositio animi qua semper parati sunt non suam volun-
tatem quaerere, sed voluntatem Eius qui misit eos. 27 Divinum enim opus ad
quod implendum a Spiritu Sancto assumpti sunt, 28 omnes humanas vires
humanamque sapientiam transcendit; nam « infirma mundi elegit Deus, ut
confundat fortia » ( 1 Cor. 1, 27). Propriae igitur infirmitatis conscius, verus
Christi minister in humilitate laborat, probans quid sit beneplacitum Deo, 29
atque, veluti alligatus Spiritu, 30 ab Illius voluntate in omnibus ducitur, qui
omnes homines vult salvos fieri; quam voluntatem in cotidianis rerum adiunctis
detegere et exsequi potest, humiliter inserviendo omnibus qui ei, in munere
sibi commisso et in multiplicibus vitae suae eventibus, a Deo concrediti sunt.

Ministerium autem sacerdotale, cum sit ministerium ipsius Ecclesiae, non-
nisi in communione hierarchica totius corporis adimpleri potest. Caritas ergo
pastoralis Presbyteros urget ut, in hac communione agentes, voluntatem pro-
priam per oboedientiam servitio Dei ac fratrum dedicent, in spiritu fidei
accipientes et exsequentes quae a Summo Pontifice et a proprio Episcopo
necnon ab aliis superioribus praecipiuntur vel commendantur; libentissime
impendentes et superimpendentes seipsos 31 in quocumque munere etiam hu-
miliori et pauperiori quod ipsis concreditur. Hac enim ratione necessariam
unitatem servant et firmant cum fratribus suis in ministerio, maxime autem
cum eis quos Dominus rectores visibiles Ecclesiae suae constituit, et ad aedifi-
cationem operantur Corporis Christi, quod « per omnem iuncturam submi-

724

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

nistrationis » crescit. 32 Haec oboedientia, quae ad maturiorem libertatem
filiorum Dei adducit, natura sua exigit ut, dum, in suo munere adimplendo,
caritate moti, vias novas ad maius Ecclesiae bonum prudenter exquirunt,
Presbyteri incepta sua fidenter proponant, et necessitudines gregis sibi com-
missi instanter exponant, parati semper ad illorum se subiiciendos iudicio,
qui princeps in Ecclesia Dei regenda munus exercent.

Hac humilitate et oboedientia responsabili et voluntaria Presbyteri sese
Christo conformant, sentientes in se quod et in Christo Iesu, qui « semetipsum
exinanivit formam servi accipiens ... factus oboediens usque ad mortem »
( Phil . 2, 7-9), et hac oboedientia inoboedientiam Adami devicit redemitque,
testante Apostolo: « Per inoboedientiam unius hominis, peccatores constituti
sunt multi: ita et per unius oboeditionem, iusti constituentur multi »
( Rom . 5, 19).

16. Perfecta et perpetua propter Regnum caelorum continentia a Christo
Domino commendata, 33 per decursum temporum et etiam nostris diebus a
non paucis christifidelibus libenter accepta et laudabiliter observata, ab Ec-
clesia speciali modo pro vita sacerdotali semper permagni habita est. Est
enim signum simul et stimulus caritatis pastoralis atque peculiaris fons spi-
ritualis foecunditatis in mundo. 34 Non exigitur quidem a sacerdotio suapte
natura, uti apparet ex praxi Ecclesiae primaevae 35 et ex traditione Ecclesia-
rum Orientalium, ubi praeter illos qui cum omnibus Episcopis ex dono gratiae
coelibatum eligunt servandum, sunt etiam optime meriti Presbyteri coniu-
gati: dum vero ecclesiasticum coelibatum commendat, Sacrosancta haec Sy-
nodus nullo modo absimilem illam disciplinam immutare intendit, quae in
Orientalibus Ecclesiis legitime viget, omnesque illos peramanter hortatur,
qui in matrimonio presbyteratum receperunt, ut, in sancta vocatione perse-
verantes, plene et generose vitam suam gregi sibi commisso impendere
pergant. 36

Coelibatus vero multimodam convenientiam cum sacerdotio habet. Missio
enim sacerdotis integra dedicatur servitio novae humanitatis, quam Christus,
victor mortis, per Spiritum suum in mundo suscitat, quaeque originem suam
« non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri,
sed ex Deo » {Io. 1, 13) habet. Per virginitatem autem vel coelibatum propter
Regnum caelorum servatum, 37 Presbyteri nova et eximia ratione Christo con-
secrantur, Ei facilius indiviso corde adhaerent, 38 liberius in Ipso et per Ipsum
servitio Dei et hominum sese dedicant, Eius Regno ac operi regenerationis
supernae expeditius ministrant, et sic aptiores fiunt qui paternitatem in Christo
latius accipiant. Hoc ergo modo, coram hominibus profitentur se velle indi-
vise muneri sibi commisso dedicari, fideles scilicet despondendi uni viro,
illosque exhibendi virginem castam Christo, 39 et sic arcanum illud evocant
connubium a Deo conditum et in futuro plene manifestandum quo Ecclesia
unicum Sponsum Christum habet. 40 Signum insuper vivum efficiuntur illius
mundi futuri, per fidem et caritatem iam praesentis, in quo filii resurrectionis
neque nubent neque ducent uxores. 41

SESSIO PUBLICA IX

725

His rationibus in mysterio Christi Eiusque missione fundatis, coelibatus,
qui prius sacerdotibus commendabatur, postea in Ecclesia Latina omnibus
ad Ordinem sacrum promovendis lege impositus est. Quam legislationem,
ad eos qui ad Presbyteratum destinantur quod attinet, Sacrosancta haec Sy-
nodus iterum comprobat et confirmat, confidens in Spiritu donum coelibatus,
sacerdotio Novi Testamenti tam congruum, liberaliter a Patre dari, dum-
modo qui sacerdotium Christi per Sacramentum Ordinis participant, immo
et universa Ecclesia, humiliter et enixe illud expetant. Exhortatur etiam haec
Sacra Synodus omnes Presbyteros, qui sacrum coelibatum gratia Dei confisi
libera voluntate secundum exemplum Christi acceperunt ut, illi magno animo
et toto corde inhaerentes, atque in hoc statu fideliter perseverantes, agnoscant
praeclarum illud donum, quod a Patre sibi datum est quodque a Domino
tam aperte extollitur, 42 necnon prae oculis habeant magna mysteria, quae in
eo significantur atque adimplentur. Quo magis autem perfecta continentia
in mundo huius temporis a non paucis hominibus impossibilis reputatur,
eo humilius et perseverantius Presbyteri gratiam fidelitatis, numquam peten-
tibus denegatam, una cum Ecclesia expostulabunt, cuncta subsidia superna-
turalia et naturalia insimul adhibentes, quae omnibus praesto sunt. Normas
praesertim asceticas quae ab experientia Ecclesiae probantur et quae in mundo
hodierno haud minus necessariae sunt, sequi ne omittant. Rogat itaque haec
Sacrosancta Synodus non solum sacerdotes, sed et omnes fideles, ut eis hoc
pretiosum donum coelibatus sacerdotalis cordi sit, petantque omnes a Deo,
ut Ipse illud donum Ecclesiae suae semper abundanter largiatur.

17. Amicabili et fraterna conversatione inter se et cum ceteris hominibus,
discere valent Presbyteri valores humanos colere et bona creata tamquam
Dei dona aestimare. Versantes in mundo sciant tamen semper se secundum
verbum Domini Magistri nostri non esse de mundo. 34 Utentes ergo mundo
tamquam non utentes, 44 pervenient ad illam libertatem, qua liberati ab omni
cura inordinata dociles fiunt ad vocem divinam in vita cotidiana audiendam.
Ex hac libertate et docilitate excrescit discretio spiritualis qua recta habitudo
ad mundum bonaque terrestria invenitur. Quae habitudo ideo pro Presby-
teris magni est momenti, quia missio Ecclesiae in medio mundo adimpletur
et quia bona creata profectui personali hominis prorsus sunt necessaria.
Grati ergo sint pro omnibus, quae eis Pater caelestis ad vitam recte pera-
gendam largitur. Discernant tamen oportet in lumine fidei omnia, quae eis
occurrant, ut ad rectum usum bonorum Dei voluntati respondentem ducantur
et quae missioni suae sunt noxia respuant.

Sacerdotes enim, quippe quorum Dominus sit « pars et hereditas »
( Num . 18, 20), bonis temporalibus uti debent tantummodo eos in fines, ad
quos iuxta Christi Domini doctrinam Ecclesiaeque ordinationem eadem de-
stinari licet.

Bona ecclesiastica proprie dicta, secundum rei naturam, ad normam legum
ecclesiasticarum, sacerdotes, adiuvantibus quatenus fieri possit peritis laicis
moderentur, atque eadem destinent semper eos in fines ad quos prosequen-

726

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

dos Ecclesiae licet bona temporalia possidere, videlicet ad cultum divinum
ordinandum, ad honestam cleri sustentationem procurandam, necnon ad opera
sacri apostolatus vel caritatis, praesertim erga egenos, exercenda. 45 Bona
autem quae occasione exercitii alicuius ecclesiastici officii sibi comparant, salvo
iure particulari, 46 Presbyteri, non secus ac Episcopi, adhibeant imprimis ad
suam honestam sustentationem et ad officiorum proprii status adimpletionem;
quae vero supersint, in bonum Ecclesiae vel in opera caritatis destinare velint.
Itaque officium ecclesiasticum ne quaestui habeant neve redditus ab eo pro-
venientes in propriae rei familiaris amplificationem impendant 47 Quare sacer-
dotes, nequaquam divitiis cor apponentes, 48 omnem cupiditatem semper vitent
et ab omni specie mercaturae sedulo abstineant.

Immo ad paupertatem voluntariam amplexandam invitantur, qua Christo
manifestius conformentur, et ad sacrum ministerium promptiores fiant.
Christus enim propter nos egenus factus est, cum esset dives, ut Illius inopia
divites essemus. 49 Apostoli autem exemplo suo testificati sunt gratuitum Dei
donum gratis dandum esse, 50 scientes et abundare et penuriam pati. 51 Sed et
aliqualis rerum communis usus, ad instar bonorum communionis quae in
historia primaevae Ecclesiae extollitur, 52 caritati pastorali optime viam sternit;
et per eam vivendi formam Presbyteri laudabiliter ad praxim reducere pos-
sunt spiritum paupertatis qui a Christo commendatur.

Spiritu ergo Domini ducti, qui Salvatorem unxit et evangelizare pauperi-
bus misit, 53 Presbyteri, necnon et Episcopi, omnia illa vitent quae pauperes
quolibet modo avertere possent, prae ceteris Christi discipulis omnem speciem
vanitatis in suis rebus seponentes. Habitationem suam ita disponant, ut haec
nemini impervia appareat et ut nemo umquam, etiam humilior, eam frequen-
tare vereatur.

III - Subsidia pro Presbyterorum vita

18. Unionem cum Christo ut in omnibus vitae adiunctis fovere valeant,
Presbyteri, praeterquam exercitio conscio ministerii sui, gaudent mediis com-
munibus et particularibus, novis et veteribus, quae Spiritus Sanctus in Populo
Dei suscitare numquam destitit et quae Ecclesia ad suorum membrorum sanc-
tificationem commendat, immo aliquando et iubet. 54 Prae omnibus spirituali-
bus subsidiis illi eminent actus, quibus christifideles ex duplici mensa Sacrae
Scripturae et Eucharistiae Verbo Dei nutriuntur; 55 quanti momenti sit eorum
assidua frequentatio pro sanctificatione Presbyterorum propria neminem latet.

Christo Salvatori et Pastori intime uniuntur sacramentalis gratiae ministri
per fructuosam Sacramentorum receptionem, speciatim in frequenti Poeni-
tentiae sacramentali actu, quippe qui, cotidiana conscientiae discussione prae-
paratus, necessariam cordis conversionem ad Patris misericordiarum amorem
tantopere foveat. Sub lumine fidei lectione divina enutritae, possunt Dei
voluntatis signa et Eius gratiae impulsus in variis vitae eventibus sedulo
inquirere, et ita missioni suae in Spiritu Sancto assumptae dociliores in dies

SESSIO PUBLICA IX

727

fieri. Talis docilitatis mirum exemplum in Beata Maria Virgine semper inve-
niunt, quae, a Spiritu Sancto ducta, seipsam mysterio hominum Redemptionis
totam devovit; 56 quam Summi et Aeterni Sacerdotis Matrem et Apostolorum
Reginam, atque ministerii sui praesidium, Presbyteri filiali devotione et cultu
venerentur ac diligant.

Ad suum ministerium cum fidelitate adimplendum, colloquium cotidia-
num cum Christo Domino in visitatione et personali cultu Sanctissimae Eucha-
ristiae sibi cordi sit; recessui spirituali libenter vacent atque directionem spi-
ritualem magni habeant. Multimodis, speciatim per probatam orationem men-
talem et varias precum formas, quas libere eligunt, Presbyteri quaerunt et
a Deo enixe rogant illum verae adorationis spiritum, quo ipsi, simul cum
plebe sibi commissa, intime se cum Christo Novi Testamenti Mediatore uniant,
et ita tamquam filii adoptionis clamare possint: « Abba, Pater » ( Rom . 8, 15).

19. Presbyteri ab Episcopo in sacro ritu Ordinationis admonentur ut
« sint maturi in scientia » et sit doctrina eorum « spiritualis medicina populo
Dei ». 57 Scientia autem ministri sacri sacra esse debet, quia e sacro fonte
desumpta et ad sacrum finem directa. Praeprimis itaque hauritur ex lectione
et meditatione Sacrae Scripturae, 58 sed et studio Sanctorum Patrum et Docto-
rum aliorumque Traditionis monumentorum fructuose nutritur. Praeterea,
ad aptas responsiones reddendas quaestionibus ab hominibus huius aetatis
agitatis, Presbyteri bene noscant oportet Magisterii ac praecipue Conciliorum
ac Romanorum Pontificum documenta, atque consulant optimos et probatos
scientiae theologicae scriptores.

Cum vero nostris temporibus cultura humana et etiam scientiae sacrae
novo gressu progrediantur, incitantur Presbyteri ut scientiam suam de divinis
et humanis apte et sine intermissione perficiant, atque ita ad colloquium cum
coaetaneis opportunius ineundum se praeparent.

Quo facilius Presbyteri in studia incumbant et methodos evangelizationis
et apostolatus efficacius addiscant, omni cura ipsis opportuna subsidia com-
parentur, cuiusmodi sunt institutio, iuxta cuiusque territorii condiciones, cur-
suum vel congressuum, erectio centrorum pastoralibus studiis destinatorum,
constitutio bibliothecarum et apta per personas idoneas studiorum moderatio.
Considerent insuper Episcopi singuli aut inter se uniti modum opportuniorem
efficiendi ut omnes sui Presbyteri, statis temporibus, maxime autem paucos
post annos ab eorum ordinatione, 59 frequentare possint cursum, quo ipsis
praebeatur occasio cum ad pleniorem methodorum pastoralium et scientiae
theologicae cognitionem acquirendam, tum ad vitam spiritualem roborandam
et ad mutuo experientias apostolicas cum fratribus communicandas. 60 His
aliisque aptis subsidiis peculiari cura iuventur etiam neoparochi et illi qui
novo pastorali operi addicuntur, vel qui in aliam dioecesim vel nationem
mittuntur.

Tandem solliciti erunt Episcopi ut aliqui ad profundiorem rerum divina-
rum scientiam se dedicent, ut numquam desint magistri ad clericos instituen-
dos idonei, ut reliqui sacerdotes et fideles iuventur ad necessariam sibi doc-

728

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

trinam comparandam, utque sanus in sacris disciplinis foveatur progressus,
qui Ecclesiae prorsus est necessarius.

20. Servitio Dei dediti in implendo officio sibi commisso, digni sunt Pre-
sbyteri qui aequam recipiant remunerationem, quia « dignus est operarius
mercede sua » (Lc. 10, 7 ), 61 atque « Dominus ordinavit iis, qui Evangelium
annuntiant, de Evangelio vivere » (1 Cor. 9, 14). Quapropter, quatenus aequae
Presbyterorum remunerationi non aliunde provisum fuerit, ipsi fideles, quippe
in quorum bonum Presbyteri operam impendant, vera obligatione tenentur
curandi ut eisdem necessaria ad vitam honeste et digne ducendam subsidia
procurari valeant. Episcopi autem de bac eorum obligatione fideles monere
tenentur et curare debent, sive singuli pro sua quisque dioecesi, sive aptius
plures simul pro communi territorio, ut normae instituantur, quibus debite
consulatur honestae sustentationi eorum qui in Populi Dei servitium aliquo
munere funguntur vel functi sunt. Remuneratio autem ab unoquoque perci-
pienda, ratione quidem habita tum ipsius muneris naturae tum locorum tem-
porumque condicionum, fundamentaliter eadem sit pro omnibus in iisdem
adiunctis versantibus, eorum condicioni sit congrua et eis praeterea tribuat
facultatem non solum debite providendi remunerationi eorum qui servitio
Presbyterorum se dedicant, sed etiam indigentibus per seipsos aliqua ratione
subveniendi, quod ministerium erga pauperes, iam a primis suis exordiis,
magno semper in honore Ecclesia habuit. Haec remuneratio insuper talis sit,
quae Presbyteris permittat quotannis debitum et sufficiens habere feriarum
tempus, quod quidem, ut Presbyteri habere valeant, Episcopi curare debent.

Officio vero, quod sacri ministri adimplent, praecipuum momentum tri-
buere oportet. Quare systema sic dictum beneficiale relinquatur aut saltem
ita reformetur ut pars beneficialis, seu ius ad redditus ex dote officio adnexos,
habeatur tamquam secundaria, et princeps in iure tribuatur locus ipsi officio
ecclesiastico, quod quidem deinceps intellegi debet quodlibet munus stabiliter
collatum in finem spiritualem exercendum.

21. Prae oculis semper habeatur exemplum credentium in primaeva Ec-
clesia hierosolymitana, in qua « erant illis omnia communia » ( Act . 4, 32),
« dividebatur autem singulis prout cuique opus erat » {Act. 4, 35). Summo-
pere itaque congruit ut, in regionibus saltem in quibus cleri sustentatio peni-
tus aut magna ex parte a fidelium oblationibus pendet, bona in hunc finem
oblata colligat institutio quaedam dioecesana, quam administrat Episcopus,
adiuvantibus sacerdotibus delegatis et, ubi utilitas id suadeat, etiam laicis
in re oeconomica peritis. In votis quoque est ut praeterea, quantum fieri
possit, in singulis dioecesibus vel regionibus constituatur massa bonorum
communis, qua valeant Episcopi aliis obligationibus erga personas Ecclesiae
deservientes satisfacere variisque dioecesis necessitatibus occurrere, quaque
etiam valeant dioeceses divitiores adiuvare pauperiores, ut illarum abundantia
harum inopiam suppleat. 62 Quae etiam massa communis imprimis constituatur
oportet ex bonis a fidelium oblationibus, sed ex aliis quoque fontibus, iure
determinandis , provenientibus .

SESSIO PUBLICA IX

729

In nationibus praeterea ubi praevidentia socialis in favorem cleri nondum
apte ordinata est, curent Conferentiae Episcopales ut, attentis semper legibus
ecclesiasticis et civilibus, habeantur sive instituta dioecesana, etiam inter se
foederata, sive instituta pro variis dioecesibus simul constituta sive associatio
pro toto territorio condita, quibus, sub vigilantia Hierarchiae, satis provi-
deatur tum congruenti praecaventiae et adsistentiae sanitariae, quam vocant,
tum debitae sustentationi Presbyterorum qui infirmitate, invaliditate aut
senectute laborant. Sacerdotes vero instituto erecto opem ferant, moti spiritu
solidarietatis erga fratres suos, communicantes tribulationibus eorum, 63 simul
considerantes se ita, sine anxietate de sorte futura, alacriore sensu evangelico
paupertatem colere atque animarum saluti penitus se tradere posse. Satagant
autem ii, ad quos spectat, ut eadem diversarum nationum instituta inter se
colligantur, ut firmius robur consequantur latiusque propagentur.

NOTAE

1 Cf. 2 Cor. 12, 9.

2 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Ad catholici sacerdotii, 20 dec. 1935: A.A.S., 28
(1936), p. 10.

3 Cf. Io. 10, 36.

4 Cf. Lc. 24, 26.

5 Cf. Eph. 4, 13.

6 Cf. 2 Cor. 3, 8-9.

7 Cf. inter alia:

S. Pius X, Exhortatio ad clerum Haerent animo, 4 aug. 1908: S. Pii X Acta,
vol. IV (1908), p. 237 ss.

Pius XI, Litt. Encycl, Ad catholici sacerdotii, 20 dec. 1935: A.A.S., 28 (1936),

p. 5 ss.

Pius XII, Adhort. Ap. Menti Nostrae, 23 sept. 1950: A.A.S., 42 (1950),
p. 657 ss.

Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Sacerdotii Nostri primordia, 1 aug. 1959: A.A.S.,
51 (1959), p. 545 ss.

8 Cf. S. Thomas, Summa Theol., II-II, q. 188, a. 7.

9 Cf. Eph. 3, 9-10.

10 Cf. Act. 16, 14.

11 Cf. 2 Cor. 4, 7.

12 Cf. Eph. 3, 9.

13 Cf. Pont. Rom., « De Ordinatione Presbyteri ».

14 Cf. Missale Romanum, Oratio super oblata dominicae IX post Pentecosten.
13 « Quaelibet enim Missa, etsi a sacerdote privatim celebratur, privata tamen

non est, sed actus Christi et Ecclesiae; quae quidem Ecclesia in sacrificio, quod
offert, seipsam tamquam universale sacrificium discit offerre et unicam et infinitam
redemptricem sacrificii Crucis virtutem universo mundo ad salutem applicat. Una-
quaeque enim Missa quae celebratur, non pro aliquorum tantum sed pro totius
etiam mundi salute offertur (...). Paterne igitur et enixe commendamus sacerdotibus,
qui potissimum gaudium Nostrum et corona Nostra sunt in Domino, ut ... quotidie
digne et devote Missam celebrent » (Paulus VI, Litt. Encycl. Mysterium Fidei,

730

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

3 sept. 1965: K.A.S. , 57 [1965], pp. 761-762). Cf. Conc. Vat. II, Const. Sacro-
sanctum Concilium , de Sacra Liturgia, 4 dec. 1963, nn. 26 et 27: A.A.S., 56 (1964),

p. 107.

16 Cf. Io. 10, 11.

17 Cf. 2 Cor. 1, 7.

18 Cf. 2 Cor. 1, 4.

19 Cf. 1 Cor. 10, 33.

20 Cf. Io. 3, 8.

21 Cf .Io. 4, 34.

22 Cf. 1 Io. 3, 16.

23 « Sit amoris officium pascere dominicum gregem » (S. Augustinus, Tract.
in Io., 123, 5: PL 35, 1967).

24 Cf. Rom. 12, 2.

25 Cf. Gal. 2, 2.

26 Cf. 2 Cor. 7, 4.

27 Cf. Io. 4, 34; 5, 30; 6, 38.

28 Cf. Art. 13, 2.

29 Cf. EpA 5, 10.

30 Cf. Ac*. 20, 22.

31 Cf. 2 Cor. 12, 15.

32 Cf. Eph. 4, 11-16.

33 Cf. Mt. 19, 12.

34 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 42:
A.A.S., 57 (1965), pp. 47-49.

35 Cf. 1 Tim. 3, 2-5; Tit. 1, 6.

36 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Ad catholici sacerdotii, 20 dec. 1935: A.A.S., 28
(1936), p. 28.

37 Cf. Mt. 19, 12.

38 Cf. 1 Cor. 7, 32-34.

39 Cf. 2 Cor. 11, 2.

40 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, nn. 42
et 44: A.A.S., 57 (1965), pp. 47-49 et 50-51; Decretum Perfectae caritatis, de
accommodata renovatione vitae religiosae, 28 oct. 1965, n. 12.

42 Cf. Mt. 19, 11.

43 Cf. Io. 17, 14-16.

44 Cf. 1 Cor. 7, 31.

45 Conc. Antioch., can. 25: Mansi 2, 1328; Decretum Gratiani, c. 23, C. 12 ;

q. 1 (ed. Friedberg, I, pp. 684-685).

46 Hoc intellegitur praesertim de iuribus et consuetudinibus in Ecclesiis Orien-
talibus vigentibus.

47 Conc. Paris., a. 829, can. 15; M.G.H., Sect. III, Concilia, t. 2, pars 6, 622;
Conc. Trid., Sess. XXV, de reform., cap. 1: Conc. Oec. Decreta, ed. Herder, Romae
1962, pp. 760-761.

48 Cf. Ps. 62, 11 Vg 61.

49 Cf. 2 Cor. 8, 9.

SESSIO PUBLICA IX

731

50 Cf. Act. 8, 18-25.

51 Cf. Phil. 4, 12.

52 Cf. Act. 2, 42-47.

53 Cf. Lc. 4, 18.

54 Cf. C.I.C., can. 125 ss.

55 Cf. Conc. Vat. II, Decr. Perfectae caritatis, de accommodata renovatione
vitae religiosae, 28 oct. 1965, n. 7; Const. dogm. Dei verbum, de Divina Revela-
tione, 18 nov. 1965, n. 21.

56 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, 21 nov. 1964, n. 65:
A.A.S., 57 (1965), pp. 64-65.

57 Pont. Rom., « De Ordinatione Presbyteri ».

58 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Dei verbum , de Divina Revelatione,
18 nov. 1965, n. 25.

59 Hic cursus idem non est ac cursus ille pastoralis, statim post ordinationem
perficiendus, de quo in Decreto Optatam totius, de institutione sacerdotali, 28 oct.
1965, n. 22.

60 Cf. Conc. Vat. II, Decr. Christus Dominus, de pastorali Episcoporum
munere in Ecclesia, 28 oct. 1965, n. 17.

61 Cf. Mt. 10, 10; 1 Cor. 9, 7; 1 Tim. 5, 18.

62 Cf. 2 Cor. 8, 14.

63 Cf. Phil. 4, 14.

CONCLUSIO ET EXHORTATIO

22. Sacrosancta haec Synodus gaudia vitae sacerdotalis prae oculis habens,
etiam difficultates non praeterire potest, quas in hodiernae vitae adiunctis
patiuntur Presbyteri. Scit etiam quantum condiciones oeconomicae et socia-
les, immo et hominum mores, transformantur, quantumque ordo valorum
in aestimatione hominum immutatur; Ecclesiae ministri inde, immo et non-
numquam christifideles, in hoc mundo quasi alienos ab ipso se sentiunt, anxie
quaerentes quibusnam idoneis mediis et verbis cum eodem communicare
valeant. Nova enim quae fidei obstant impedimenta, apparens peracti laboris
sterilitas necnon acerba quam experiuntur solitudo, eos in periculum addu-
cere possunt ne animo deprimantur.

Mundum autem, qualis hodie dilectioni et ministerio Pastorum Ecclesiae
concreditur, sic Deus dilexit, ut Filium suum Unigenitum pro ipso daret. 1
Revera, mundus hic, multis quidem peccatis detentus sed non parvis etiam
facultatibus praeditus, Ecclesiae lapides vivos 2 praebet, qui coaedificantur
in habitaculum Dei in Spiritu. 3 Idem Spiritus Sanctus, dum Ecclesiam im-
pellit ut ad mundum huius temporis adeundum novas vias aperiat, congruas
quoque ministerii sacerdotalis accommodationes suggerit ac fovet.

Meminerint Presbyteri se in opere exercendo numquam solos esse, sed
inniti omnipotenti Dei virtute: atque in Christum credentes, qui eos ad
Sacerdotium suum participandum vocavit, cum omni fiducia suo ministerio
sese devoveant, scientes potentem esse Deum ut augeat in eis caritatem. 4 Me-

732

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

minerint etiam fratres in sacerdotio, immo et fideles totius mundi sibi socios
habere. Cooperantur enim omnes Presbyteri in exsequendo Dei salutari pro-
posito, mysterio scilicet Christi seu sacramento abscondito a saeculis in Deo, 5
quod nonnisi paulatim ad effectum deducitur, diversis conspirantibus mini-
steriis in aedificationem Corporis Christi, donec Eiusdem compleatur aetatis
mensura. Quae omnia, cum abscondita sint cum Christo in Deo, 6 fide maxime
percipi possunt. Fide enim necesse est ambulare duces Populi Dei, exemplum
sequentes fidelis Abrahae, qui fide « oboedivit in locum exire, quem acceptu-
rus erat in hereditatem: et exiit, nesciens quo iret » ( Hebr . 11, 8). Revera
mysteriorum Dei dispensator assimilari valet homini in agro seminanti, de
quo Dominus dixit: « Et dormiat, et exsurgat nocte et die, et semen germinet,
et increscat dum nescit ille » (Mc. 4, 27). Ceterum Dominus Iesus, qui dixit:
« Confidite, ego vici mundum » {Io. 16, 33), his verbis Ecclesiae suae non
promisit perfectam in hoc saeculo victoriam. Gaudet vero Sacrosancta Syno-
dus quod terra Evangelii semine inseminata nunc multis in locis fructificat
sub ductu Spiritus Domini, qui replet orbem terrarum, quique in multorum
cordibus sacerdotum atque fidelium spiritum vere missionalem excitavit. De
quibus omnibus Sacrosancta Synodus universis orbis Presbyteris peramanter
grates agit: « Ei autem, qui potens est omnia facere superabundanter quam
petimus, aut intelligimus, secundum virtutem, quae operatur in nobis: Ipsi
gloria in Ecclesia, et in Christo Iesu » {Eph. 3, 20-21).

NOTAE

1 Cf. Io. 3, 16.

2 Cf. 1 Pt. 2, 5.

3 Cf. Eph. 2, 22.

4 Cf. Pont. Rom., « De Ordinatione Presbyteri ».

5 Cf. Eph. 3, 9.

6 Cf. Coi. 3, 3.

Romae, apud S. Petrum, die vn mensis decembris anno mcmlxv.

Ego PAULUS Catholicae Ecclesiae Episcopus

Sequuntur Patrum subsignationes: cf. pag. 804.

SESSIO PUBLICA IX

733

Constitutio Pastoralis 1

DE ECCLESIA IN MUNDO HUIUS TEMPORIS
PROOEMIUM

1. {De intima coniunctione Ecclesiae cum tota familia gentium). Gaudium
et spes, luctus et angor hominum huius temporis, pauperum praesertim
et quorumvis afflictorum, gaudium sunt et spes, luctus et angor etiam Christi
discipulorum, nihilque vere humanum invenitur, quod in corde eorum non
resonet. Ipsorum enim communitas ex hominibus coalescit, qui, in Christo
coadunati, a Spiritu Sancto diriguntur in sua ad Regnum Patris peregrina-
tione et nuntium salutis omnibus proponendum acceperunt. Quapropter ipsa
cum genere humano eiusque historia se revera intime coniunctam experitur.

2. {Ad quosnam Concilium sermonem dirigat ). Ideo Concilium Vaticanum
Secundum, mysterio Ecclesiae penitius investigato, iam non ad solos Eccle-
siae filios omnesque Christi nomen invocantes, sed ad universos homines
incunctanter sermonem convertit, omnibus exponere cupiens quomodo Ec-
clesiae praesentiam ac navitatem in mundo hodierno concipiat.

Mundum igitur hominum prae oculis habet seu universam familiam huma-
nam cum universitate rerum inter quas vivit; mundum, theatrum historiae
generis humani, eiusque industria, cladibus ac victoriis signatum; mundum,
quem christifideles credunt ex amore Creatoris conditum et conservatum,
sub peccati quidem servitute positum, sed a Christo crucifixo et resurgente,
fracta potestate Maligni, liberatum, ut secundum propositum Dei transfor-
metur et ad consummationem perveniat.

3. {De ministerio homini praebendo). Nostris autem diebus, genus huma-
num, de propriis inventis propriaque potentia admiratione commotum, saepe,
tamen anxias agitat quaestiones de hodierna mundi evolutione, de loco et
munere hominis in orbe universo, de sui indi vidualis et collectivi conaminis
sensu, denique de ultimo rerum hominumque fine. Quapropter Concilium,
fidem universi populi Dei, a Christo congregati, testificans et exponens, ipsius
coniunctionem, observantiam ac dilectionem erga totam hominum familiam,
cui inseritur, eloquentius demonstrare non valet quam instituendo cum ea
de variis illis problematibus colloquium, lumen afferendo ex Evangelio de-
promptum, atque humano generi salutares vires suppeditando, quas ipsa Ec-
clesia, Spiritu Sancto ducente, a Fundatore suo accipit. Hominis enim per-
sona salvanda est humanaque societas instauranda. Homo igitur, et quidem
unus ac totus, cum corpore et anima, corde et conscientia, mente et voluntate,
totius nostrae explanationis cardo erit.

Ideo Sacra Synodus, altissimam vocationem hominis profitens et divinum

734

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

quoddam semen in eo insertum asseverans, generi humano sinceram coope-
rationem Ecclesiae offert ad instituendam eam omnium fraternitatem quae
huic vocationi respondeat. Nulla ambitione terrestri movetur Ecclesia, sed
unum tantum intendit: nempe, Spiritus Paracliti ductu, opus ipsius conti-
nuare Christi, qui in mundum venit ut testimonium perhiberet veritati, ut
salvaret non ut iudicaret, ut ministraret, non ut sibi ministraretur. 2

NOTAE

Ad titulum.

1 Constitutio Pastoralis « De Ecclesia in mundo huius temporis » duabus par-
tibus constans, unum quid tamen efficit.

In parte quidem priori, Ecclesia doctrinam suam evolvit de homine, de mundo
in quo homo inseritur, et de habitudine sua ad ipsos. In secunda autem diversos
aspectus hodiernae vitae et societatis humanae pressius considerat, et quidem spe-
ciatim quaestiones et problemata quae nostris temporibus hac in re urgentiora vi-
dentur. Unde fit ut, in hac posteriori parte, materia, principiis doctrinalibus sub-
iecta, non tantum elementis permanentibus, sed etiam contingentibus constet.

Interpretanda est igitur Constitutio iuxta normas generales theologicae inter-
pretationis, et quidem ratione habita, praesertim in secunda eius parte, adiunc-
torum mutabilium cum quibus res de quibus agitur natura sua connectuntur.

Ad n. 3.

2 Cf. Io. 3, 17; 18, 37; Mt. 20, 28; Mc. 10, 45.

EXPOSITIO INTRODUCTIVA
De hominis condicione in mundo hodierno

4. (De spe et angore). Ad tale munus exsequendum, per omne tempus
Ecclesiae officium incumbit signa temporum perscrutandi et sub Evangelii
luce interpretandi; ita ut, modo unicuique generationi accommodato, ad peren-
nes hominum interrogationes de sensu vitae praesentis et futurae deque earum
mutua relatione respondere possit. Oportet itaque ut mundus in quo vivimus
necnon eius exspectationes, appetitiones et indoles saepe dramatica cognoscan-
tur et intelligantur. Quaedam autem principaliores mundi hodierni notae
sequenti modo delineari possunt.

Hodie genus humanum in nova historiae suae aetate versatur in qua pro-
fundae et celeres mutationes ad universum orbem gradatim extenduntur. Ab
hominis intelligentia et creativa industria excitatae, in ipsum hominem reci-
dunt, in eius iudicia et desideria individualia et collectiva, in eius modum

SESSIO PUBLICA IX

735

cogitandi et agendi tum circa res tum circa homines. Ita iam de vera sociali
et culturali transformatione loqui possumus, quae etiam in vitam religiosam
redundat.

Ut in quavis accretionis crisi contingit, haec transformatio non leves
secumfert difficultates. Ita, dum homo potentiam suam tam late extendit,
eam tamen non semper ad suum servitium redigere valet. Proprii animi inti-
miora altius penetrare satagens, saepe de seipso magis incertus apparet. Leges
vitae socialis pedetentim clarius detegens, de directione ei imprimenda anceps
haeret.

Numquam genus humanum tantis divitiis, facultatibus et potentia oeco-
nomica abundavit, et tamen adhuc ingens pars incolarum orbis fame et ege-
state torquetur atque innumeri litterarum ignorantia plane laborant. Num-
quam homines tam acutum ut hodie sensum libertatis habuerunt, dum nova
interea genera socialis et psychicae servitutis exsurgunt. Dum mundus suam
unitatem necnon singulorum ab invicem dependentiam in necessaria solida-
rietate tam vivide persentit, viribus tamen inter se pugnantibus gravissime
in opposita distrahitur; etenim acres dissensiones politicae, sociales, oecono-
micae, « raciales » et ideologicae adhuc perseverant, nec periculum deest belli
omnia usque ad ima destructuri. Dum idearum communicatio augetur, verba
ipsa quibus magni momenti conceptus exprimuntur sensus sat diversos in
distinctis ideologiis induunt. Tandem sedulo perfectior quaeritur temporalis
ordinatio, quin spirituale incrementum pariter progrediatur.

Tot implexis condicionibus affecti, plurimi coaevi nostri impediuntur
quominus valores perennes vere dignoscant et simul cum noviter inventis
rite componant; exinde, inter spem et angorem agitati, de praesenti rerum
cursu sese interrogantes, inquietudine premuntur. Qui rerum cursus homines
ad respondendum provocat, immo et constringit.

5. (De profunde mutatis condicionibus ). Hodierna animorum commotio
et in vitae condicionibus immutatio cum ampliori rerum transmutatione con-
nectuntur, qua efficitur ut in mentibus efformandis scientiae mathematicae
et naturales vel de ipso homine tractantes, in ordine vero agendi technicae
artes ex illis scientiis profluentes, crescens pondus acquirant. Haec mens
scientifica rationem culturalem modosque cogitandi aliter quam antea fingit.
Technicae artes eo progrediuntur ut faciem terrae transforment et iam spatium
ultraterrestre subigere conentur.

Super tempora quoque humanus intellectus dominium suum quodam-
modo dilatat: in praeteritum ope cognitionis historicae, in futurum arte pro-
spectiva et planificatione. Progredientes scientiae biologicae, psychologicae
et sociales non solum homini ad meliorem sui cognitionem opem ferunt,
sed ipsum etiam adiuvant ut, technicis methodis adhibitis, in vitam societa-
tum directe influxum exerceat. Insimul genus humanum de proprio demo-
graphico incremento iam praevidendo et ordinando magis magisque cogitat.

Ipsa historia tam rapido cursu acceleratur ut singuli eam vix prosequi
valeant. Consortionis humanae sors una efficitur et non amplius inter varias

736

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

velut historias dispergitur. Ita genus humanum a notione magis statica ordinis
rerum ad notionem magis dynamicam atque evolutivam transit, unde quam
maxima nascitur problematum nova complexio, quae ad novas analyses et
syntheses provocat.

6. ( Mutationes in ordine sociali). Eo ipso communitates locales tradi tio-
nales, uti sunt familiae patriarchales, « clans », tribus, pagi, varii coetus et
consortionis socialis necessitudines, pleniores in dies immutationes experiuntur.

Typus industrialis societatis paulatim diffunditur, quasdam nationes ad
oeconomicam opulentiam adducens, et notiones et condiciones vitae socialis
a saeculis constitutas penitus transformans. Similiter vitae urbanae cultus ac
studium augentur sive per urbium earumque incolarum augmentum, sive per
motum quo vita urbana ad ruricolas dilatatur.

Nova et aptiora communicationis socialis instrumenta ad eventus cogno-
scendos et ad modos cogitandi et sentiendi quam citissime latissimeque dif-
fundendos conferunt, plures connexas repercussiones excitando.

Nec parvipendendum est quot homines, ex variis causis, ad migrandum
inducti, vitae suae rationem immutent.

Sic necessitudines ho m inis cum similibus suis indesinenter multiplicantur
ac simul ipsa « socializatio » novas necessitudines inducit, quin tamen con-
gruentem personae maturationem et relationes vere personales (« personali-
zationem ») semper promoveat.

Huiusmodi quidem evolutio clarius apparet in nationibus quae commodis
progressus oeconomici et technici iam gaudent, sed populos quoque movet
adhuc ad progressionem nitentes qui, pro suis regionibus, beneficia industria-
lizationis et urbanizationis obtinere cupiunt. Qui populi, praesertim antiquio-
ribus traditionibus addicti, simul motum experiuntur ad maturius magisque
personale libertatis exercitium.

7. {Mutationes psychologicae, morales et religiosae ). Mutatio mentis et
structurarum bona recepta frequenter in controversiam vocat, maxime apud
iuvenes qui non semel impatientes, immo angore rebelles fiunt, et conscii
de proprio momento in vita sociali, citius in eadem partes habere cupiunt.
Exinde non raro parentes et educatores in muneribus suis adimplendis in
dies maiores difficultates experiuntur.

Instituta vero, leges atque modi cogitandi et sentiendi a maioribus tradita
non semper statui rerum hodierno bene aptari videntur; inde gravis pertur-
batio in modo et in ipsis agendi normis.

Ipsam denique vitam religiosam novae condiciones afficiunt. Ex una parte
acrior diiudicandi facultas eam a magico mundi conceptu et a superstitionibus
adhuc vagantibus purificat atque magis personalem et actuosam adhaesionem
fidei in dies exigit; quo fit ut non pauci ad vividiorem Dei sensum accedant.
Ex altera vero parte crebriores turbae a religione practice discedunt. Secus
ac transactis temporibus, Deum religionemve negare, aut ab iisdem abstrahere,
non amplius quid insolitum et individuale est: hodie enim non raro quasi
exigentia progressus scientifici vel cuiusdam novi humanismi exhibentur.

SESSIO PUBLICA IX 737

Haec omnia in pluribus regionibus non tantum in philosophorum placitis
exprimuntur, sed altissime litteras, artes, scientiarum humanarum et historiae
interpretationem, ipsasque leges civiles afficiunt ita ut exinde multi pertur-
bentur. :

8. (De inaequilibriis in mundo hodierno). Tam rapida rerum mutatio
inordinate saepe progrediens, immo et ipsa discrepantiarum in mundo vigen-
tium acrior conscientia, contradictiones et inaequilibria gignunt vel augent.

In ipsa persona frequentius oritur inaequilibrium inter modernum intel-
lectum practicum et theoreticam cogitandi rationem, quae summam cognitio-
num suarum neque sibi subigere neque in syntheses apte ordinare valet. Oritur
pariter inaequilibrium inter sollicitudinem efficientiae practicae et exigentias
conscientiae moralis, necnon multoties inter condiciones vitae collectivas et
requisita cogitationis personalis, immo et contemplationis. Oritur tandem
inaequilibrium inter activitatis humanae specializationem et universalem
rerum visionem.

In familia autem discrepantiae oriuntur, sive ex prementibus condicio-
nibus demographicis, oeconomicis et socialibus, sive ex difficultatibus inter
generationes quae sibi subsequuntur exsurgentibus, sive ex novis necessitu-
dinibus socialibus inter viros ac mulieres.

Magnae oriuntur etiam discrepantiae inter stirpes, immo inter varii gene-
ris societatis ordines; inter nationes opulentas et minus valentes egentesque;
denique, ititer instituta internationalia, ex pacis desiderio populorum exorta,
et ambitionem propriae ideologiae disseminandae nec non cupiditates collec-
tivas in nationibus aliis ve coetibus exsistentes.

Inde mutuae diffidentiae et inimicitiae, conflictationes et aerumnae, qua-
rum ipse homo simul causa est et victima.

9, (De appetitionibus universalioribus generis humani). Interea crescit
persuasio genus humanum non tantum imperium suum super res creatas in
dies magis roborare posse ac debere; sed insuper eius esse ordinem politi-
cum, socialem et oeconomicum statuere qui in dies melius homini inserviat
et singulos ac coetus adiuvet ad dignitatem sibi propriam affirmandam et
excolendam,

Hinc plurimi acerrime exigunt illa bona quibus, per iniustitiam vel non
aequam distributionem, orbatos se esse vivida conscientia iudicant. Nationes
in via progressus sicut illae recenter sui iuris factae, bona civilizationis hodier-
nae non tantum in campo politico sed etiam oeconomico participare et libere
partibus suis in mundo fungi cupiunt, dum tamen in dies augetur earumdem
distantia simul ac persaepe dependentia etiam oeconomica ab aliis ditioribus
nationibus citius progredientibus . Populi fame pressi populos opulentiores
interpellant. Mulieres sibi vindicant, ubi eam nondum sunt consecutae, pari-
tatem de iiire et de facto cum viris. Opifices et ruricolae non solum victui
necessaria comparare, sed laborando dotes suae personae excolere, immo in
ordinanda vita oeconomica, sociali, politica et culturali suas partes agere

738

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

volunt. Nunc primum in historia humana universi populi iam persuasum sibi
habent culturae beneficia reapse ad cunctos extendi posse ac debere.

Sub omnibus autem istis exigentiis latet profundior et universalior appe-
titio: personae scilicet atque coetus plenam atque liberam vitam, homine
dignam, sitiunt, omnia quae hodiernus mundus eis tam abundanter praebere
potest proprio servitio subicientes. Nationes praeterea in dies fortius eni-
tuntur ut universalem quamdam communitatem assequantur.

Quae cum ita sint, mundus hodiernus simul potentem ac debilem se exhi-
bet, capacem optima vel pessima patrandi, dum ipsi ad libertatem aut servi-
tutem, ad progressum aut regressum, ad fraternitatem aut odium prostat via.
Praeterea, homo conscius fit ipsius esse recte dirigere vires, quas ipse susci-
tavit et quae eum opprimere aut ei servire possunt. Unde seipsum interrogat.

10. (De profundioribus interrogationibus generis humani). Revera inae-
quilibria quibus laborat mundus hodiernus cum inaequilibrio illo fundamen-
taliori connectuntur, quod in hominis corde radicatur. In ipso enim homine
plura elementa sibi invicem oppugnant. Dum enim una ex parte, utpote crea-
tura, multipliciter sese limitatum experitur, ex altera vero in desideriis suis
illimitatum et ad superiorem vitam vocatum se sentit. Multis sollicitationibus
attractus, iugiter inter eas seligere et quibusdam renuntiare cogitur. Immo,
infirmus ac peccator, non raro illud quod non vult facit et illud quod facere
vellet non facit. 1 Unde in seipso divisionem patitur, ex qua etiam tot ac
tantae discordiae in societate oriuntur. Plurimi sane, quorum vita materia-
lismo practico inficitur, a clara huiusmodi dramatici status perceptione aver-
tuntur, vel saltem, miseria oppressi, impediuntur quominus illum conside-
rent. Multi in interpretatione rerum multifarie proposita quietem et invenire
existimant. Quidam vero a solo conatu humano veram plenamque generis
humani liberationem exspectant, sibique persuasum habent futurum regnum
hominis super terram omnia vota cordis eius expleturum esse. Nec desunt qui,
de sensu vitae desperantes, audaciam laudant eorum qui, exsistentiam huma-
nam omnis significationis propriae expertem existimantes, ei totam significa-
tionem ex solo proprio ingenio conferre nituntur. Attamen, coram hodierna
mundi evolutione, in dies numerosiores fiunt qui quaestiones maxime fun-
damentales vel ponunt vel nova acuitate persentiunt: quid est homo? Qui-
nam est sensus doloris, mali, mortis, quae, quamquam tantus progressus
factus est, subsistere pergunt? Ad quid victoriae illae tanto pretio acquisitae?
Quid societati homo afferre, quid ab ea exspectare potest? Quid post vitam
hanc terrestrem subsequetur?

Gredit autem Ecclesia Christum, pro omnibus mortuum et resuscitatum, 2
homini lucem et vires per Spiritum suum praebere ut ille summae suae voca-
tioni respondere possit; nec aliud nomen sub caelo datum esse hominibus,
in quo oporteat eos salvos fieri. 3 Similiter credit elavem, centrum et finem
totius humanae historiae in Domino ac Magistro suo inveniri. Affirmat insu-
per Ecclesia omnibus mutationibus multa subesse quae non mutantur, quae-
que fundamentum suum ultimum in Christo habent, qui est heri, hodie,

SESSIO PUBLICA IX

739

Ipse et in saecula. 4 Sub lumine ergo Christi, Imaginis Dei invisibilis, Primo-
geniti omnis creaturae, 5 Concilium, ad mysterium hominis illustrandum atque
ad cooperandum in solutionem praecipuarum quaestionum nostri temporis
inveniendam, omnes alloqui intendit.

NOTAE

Ad n. 10.

1 Cf. Rom. 7, 14 ss.

2 Cf. 2 Cor. 5, 15.

3 Cf. Act. 4, 12.

4 Cf. Hebr. 13, 8.

5 Cf. Coi. 1, 15.

PARS I

DE ECCLESIA ET VOCATIONE HOMINIS

11. ( Impulsionibus Spiritus respondendum ). Populus Dei, fide motus,
qua credit se a Spiritu Domini duci qui replet orbem terrarum, in eventibus,
exigentiis atque optatis, quorum una cum ceteris nostrae aetatis hominibus
partem habet, quaenam in illis sint vera signa praesentiae vel consilii Dei,
discernere satagit. Fides enim omnia novo lumine illustrat et divinum propo-
situm de integra hominis vocatione manifestat, ideoque ad solutiones plene
humanas mentem dirigit.

Concilium imprimis illos valores, qui hodie maxime aestimantur, sub
hoc lumine diiudicare et ad fontem suum divinum referre intendit. Hi enim
valores, prout ex hominis ingenio eidem divinitus collato procedunt, valde
boni sunt; sed ex corruptione humani cordis a sua debita ordinatione non
raro detorquentur, ita ut purificatione indigeant.

Quid Ecclesia de homine sentit? Quaenam ad societatem hodiernam aedi-
ficandam commendanda videntur? Quaenam est significatio ultima humanae
navitatis in universo mundo? Ad has quaestiones responsio exspectatur.
Exinde luculentius apparebit populum Dei et genus humanum, cui ille inse-
ritur, servitium sibi mutuo praestare, ita ut Ecclesiae missio religiosam et ex
hoc ipso summe humanam se exhibeat.

Caput I

DE HUMANAE PERSONAE DIGNITATE

12. {De homine ad imaginem Dei). Secundum credentium et non creden-
tium fere concordem sententiam, omnia quae in terra sunt ad hominem, tam-
quam ad centrum suum et culmen, ordinanda sunt.

Quid est autem homo? Multas opiniones de seipso protulit et profert,
varias et etiam contrarias, quibus saepe vel se tamquam absolutam regulam

740

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

exaltat vel usque ad desperationem deprimit, exinde anceps et anxius. Quas
quidem difficultates Ecclesia persentiens, a Deo revelante instructa eisdem
responsum afferre potest, quo vera hominis condicio delineetur, explanentur
eius infirmitates, simulque eius dignitas et vocatio recte agnosci possint.

Sacrae enim Litterae docent hominem « ad imaginem Dei » creatum esse,
capacem suum Creatorem cognoscendi et amandi, ab eo tamquam dominum
super omnes creaturas terrenas constitutum, 1 ut eas regeret, eisque uteretur,
glorificans Deum. 2 « Quid est homo quod memor es eius? aut filius hominis,
quoniam visitas eum? Minuisti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore
coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum. Omnia
subiecisti sub pedibus eius» ( Ps . 8, 5-7).

At Deus non creavit hominem solum: nam inde a primordiis « mascu-
lum et feminam creavit eos » ( Gen . 1, 27), quorum consociatio primam for-
mam efficit communionis personarum. Homo etenim ex intima sua natura ens
sociale est, atque sine relationibus cum aliis nec vivere nec suas dotes expan-
dere potest.

Deus igitur, sicut iterum in sacra Pagina legimus, vidit « cuncta quae
fecerat, et erant valde bona» (Gen. 1, 31).

13. ( De peccato ). In iustitia a Deo constitutus, homo tamen, suadente
Maligno, inde ab exordio historiae, libertate sua abusus est, seipsum contra
Deum erigens et finem suum extra Deum attingere cupiens. Cum cognovis-
sent Deum, non sicut Deum glorifica ver unt, sed obscuratum est insipiens cor
eorum et servierunt creaturae potius quam Creatori. 3 Quod Revelatione di-
vina nobis innotescit, cum ipsa experientia concordat. Nam homo, cor suum
inspiciens, etiam ad malum inclinatum se comperit et in multiplicibus malis
demersum, quae a bono suo Creatore provenire non possunt. Deum tamquam
principium suum saepe agnoscere renuens, etiam debitum ordinem ad finem
suum ultimum, simul ac totam suam sive erga seipsum sive erga alios homines
et omnes res creatas ordinationem disrupit.

Ideo in seipso divisus est homo. Quapropter tota vita hominum, sive
singularis sive collectiva, ut luctationem et quidem dramaticam se exhibet
inter bonum et malum, inter lucem et tenebras. Immo incapacem se invenit
homo per seipsum mali impugnationes efficaciter debellandi, ita ut unusquis-
que se quasi catenis vinctum sentiat. At ipse Dominus venit ut hominem
liberaret et confortaret, eum interius renovans ac principem huius mundi
(cf. Io. 12, 31) foras eiiciens qui eum in servitute peccati retinebat. 4 Pecca-
tum autem minuit ipsum hominem, a plenitudine consequenda eum repellens.

In lumine huius Revelationis simul sublimis vocatio et profunda miseria,
quas homines experiuntur, rationem suam ultimam inveniunt.

14. (De hominis constitutione). Corpore et anima unus, homo per ipsam
suam corporalem condicionem elementa mundi materialis in se colligit, ita ut,
per ipsum, fastigium suum attingant et ad liberam Creatoris laudem vocem
attollant. 5 Vitam ergo corporalem homini despicere non licet, sed e contra
ipse corpus suum, utpote a Deo creatum et ultima die resuscitandum, bonum

SESSIO PUBLICA IX

741

et honore dignum habere tenetur. Peccato tamen vulneratus, corporis rebel-
liones experitur. Ipsa igitur dignitas hominis postulat ut Deum glorificet in
corpore suo, 6 neve illud pravis cordis sui inclinationibus inservire sinat.

Homo vero non fallitur, cum se rebus corporalibus superiorem agnoscit,
et non tantum ut particulam naturae aut anonymum elementum civitatis hu-
manae seipsum considerat. Interioritate enim sua universitatem rerum exce-
dit: ad hanc profundam interioritatem redit, quando convertitur ad cor, ubi
Deus eum exspectat, qui corda scrutatur, 7 et ubi ipse sub oculis Dei de pro-
pria sorte decernit. Itaque, animam spiritualem et immortalem in seipso
agnoscens, non fallaci figmento illuditur, a physicis tantum et socialibus con-
dicionibus fluente, sed e contra ipsam profundam rei veritatem attingit.

15. (De dignitate intellectus, de veritate et de sapientia). Recte iudicat
homo, divinae mentis lumen participans, se intellectu suo universitatem rerum
superare. Ingenium suum per saecula impigre exercendo ipse in scientiis em-
piricis, artibus technicis et liberalibus sane profecit. Nostris autem temporibus
in mundo materiali praesertim investigando et sibi subiiciendo egregios obti-
nuit successus. Semper tamen profundiorem veritatem quaesivit et invenit.
Intelligentia enim non ad sola phaenomena coarctatur, sed realitatem intelli-
gibilem cum vera certitudine adipisci valet, etiamsi, ex sequela peccati, ex
parte obscuratur et debilitatur.

Humanae tandem personae intellectualis natura per sapientiam perficitur
et perficienda est, quae mentem hominis ad vera bonaque inquirenda ac dili-
genda suaviter attrahit, et qua imbutus homo per visibilia ad invisibilia ad-
ducitur.

Aetas autem nostra, magis quam saecula anteacta, tali sapientia indiget
ut humaniora fiant quaecumque nova ab homine deteguntur. Periclitatur
enim sors futura mundi nisi sapientiores suscitentur homines. Insuper notan-
dum est plures nationes, bonis quidem oeconomicis pauperiores, sapientia
vero ditiores, ceteris eximium emolumentum praestare posse.

Spiritus Sancti dono, homo ad mysterium consilii divini contemplandum
et sapiendum fide accedit. 8

16. (De dignitate conscientiae moralis ). In imo conscientiae legem homo
detegit, quam ipse sibi non dat, sed cui oboedire debet, et cuius vox, semper
ad bonum amandum et faciendum ac malum vitandum eum advocans, ubi
oportet auribus cordis sonat: fac hoc, illud devita. Nam homo legem in corde
suo a Deo inscriptam habet, cui parere ipsa dignitas eius est et secundum
quam ipse iudicabitur. 9 Conscientia est nucleus secretissimus atque sacrarium
hominis, in quo solus est cum Deo, cuius vox resonat in intimo eius. 10 Con-
scientia modo mirabili illa lex innotescit, quae in Dei et proximi dilectione
adimpletur. 11 Fidelitate erga conscientiam christiani cum ceteris hominibus
coniunguntur ad veritatem inquirendam et tot problemata moralia, quae tam
in vita singulorum quam in sociali consortione exsurgunt, in veritate solvenda.
Quo magis ergo conscientia recta praevalet, eo magis personae et coetus a
caeco arbitrio recedunt et normis obiectivis moralitatis conformari satagunt.

742

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Non raro tamen evenit ex ignorantia invincibili conscientiam errare, quin inde
suam dignitatem amittat. Quod autem dici nequit cum homo de vero ac
bono inquirendo parum curat, et conscientia ex peccati consuetudine paula-
tim fere obcaecatur.

17. (De praestantia libertatis). At nonnisi libere homo ad bonum se con-
vertere potest, quam libertatem coaevi nostri magni faciunt ardenterque pro-
sequuntur: et recte sane. Saepe tamen eam pravo modo fovent, tamquam
licentiam quidquid faciendi dummodo delectet, etiam malum. Vera autem
libertas eximium est divinae imaginis in homine signum. Voluit enim Deus
hominem relinquere in manu consilii sui, 12 ita ut Creatorem suum sponte
quaerat et libere ad plenam et beatam perfectionem ei inhaerendo perveniat.
Dignitas igitur hominis requirit ut secundum consciam et liberam electionem
agat, personaliter scilicet ab intra motus et inductus, et non sub caeco impulsu
interno vel sub mera externa coactione. Talem vero dignitatem obtinet homo
cum, sese ab omni passionum captivitate liberans, finem suum in boni libera
electione persequitur et apta subsidia efficaciter ac sollerti industria sibi pro-
curat. Quam ordinationem ad Deum libertas hominis, a peccato vulnerata,
nonnisi gratia Dei adiuvante, plene actuosam efficere potest. Unicuique autem
ante tribunal Dei propriae vitae ratio reddenda erit, prout ipse sive bonum
sive malum gesserit. 13

18. (De mysterio mortis). Coram morte aenigma condicionis humanae
maximum evadit. Non tantum cruciatur homo dolore et corporis dissolutione
progrediente, sed etiam, immo magis, perpetuae extinctionis timore. Recte
autem instinctu cordis sui iudicat, cum totalem ruinam et definitivum exitum
suae personae abhorret et respuit. Semen aeternitatis quod in se gerit, ad
solam materiam cum irreductibile sit, contra mortem insurgit. Omnia techni-
cae artis molimina, licet perutilia, anxietatem hominis sedare non valent:
prorogata enim biologica longaevitas illi ulterioris vitae desiderio satisfacere
nequit, quod cordi eius ineluctabiliter inest.

Dum coram morte omnis imaginatio deficit, Ecclesia tamen, Revelatione
divina edocta, hominem ad beatum finem, ultra terrestris miseriae limites,
a Deo creatum esse affirmat. Mors insuper corporalis, a qua homo si non
peccasset subtractus fuisset, 14 fides christiana docet fore ut vincatur, cum
homo in salutem, culpa sua perditam, ab omnipotente et miserante Salvatore
restituetur. Deus enim hominem vocavit et vocat ut Ei in perpetua incorrup-
tibilis vitae divinae communione tota sua natura adhaereat. Quam victoriam
Christus, hominem a morte per mortem suam liberando, ad vitam resurgens
adeptus est. 15 Cuicumque igitur recogitanti homini, fides cum solidis argu-
mentis oblata, in eius anxietate de sorte futura responsum offert; simulque
facultatem praebet cum dilectis fratribus iam morte praereptis in Christo
communicandi, spem conferens eos veram vitam apud Deum adeptos esse.

19. (De formis et radicibus atheismi). Dignitatis humanae eximia ratio
in vocatione hominis ad communionem cum Deo consistit. Ad colloquium
cum Deo iam inde ab ortu suo invitatur homo: non enim exsistit, nisi quia,

SESSIO PUBLICA IX

743

a Deo ex amore creatus, semper ex amore conservatur; nec plene secundum
veritatem vivit, nisi amorem illum libere agnoscat et Creatori suo se com-
mittat. Multi tamen ex coaevis nostris hanc intimam ac vitalem cum Deo
coniunctionem nequaquam perspiciunt aut explicite reiiciunt, ita ut atheismus
inter gravissimas huius temporis res adnumerandus sit ac diligentiori examini
subiiciendus.

Voce atheismi phaenomena inter se valde diversa designantur. Dum enim
a quibusdam Deus expresse negatur, alii censent hominem nihil omnino de
Eo asserere posse; alii vero quaestionem de Deo tali methodo examini
subiiciunt, ut illa sensu carere videatur. Multi, scientiarum positivarum limites
indebite praetergressi, aut omnia hac sola scientifica ratione explicari conten-
dunt aut e contra nullam omnino veritatem absolutam iam admittunt. Qui-
dam hominem tantopere exaltant, ut fides in Deum quasi enervis fiat, magis
proclives, ut videntur, ad affirmationem hominis quam ad Dei negationem.
Alii Deum sibi ita effingunt, ut illud figmentum, quod repudiant, nullo modo
Deus sit Evangelii. Alii quaestiones de Deo ne aggrediuntur quidem, quippe
qui inquietudinem religiosam non experiri videantur nec percipiant quare
de religione iam sibi curandum sit. Atheismus praeterea non raro oritur sive
ex violenta contra malum in mundo protestatione, sive ex nota ipsius abso-
luti quibusdam humanis bonis indebite adiudicata, ita ut ista iam loco Dei
habeantur. Ipsa civilizatio hodierna, non ex se, sed utpote nimis rebus terre-
stribus intricata accessum ad Deum saepe difficiliorem reddere potest.

Sane qui voluntarie Deum a corde suo arcere et quaestiones religiosas
devitare conantur, dictamen conscientiae suae non secuti, culpae expertes
non sunt; attamen et ipsi credentes quamdam de hoc responsabilitatem saepe
ferunt. Atheismus enim, integre consideratus, non est quid originarium, sed
potius ex diversis causis oritur, inter quas adnumeratur etiam reactio critica
contra religiones et quidem, in nonnullis regionibus, praesertim contra reli-
gionem christianam. Quapropter in hac atheismi genesi partem non parvam
habere possunt credentes, quatenus, neglecta fidei educatione, vel fallaci
doctrinae expositione, vel etiam vitae suae religiosae, moralis ac socialis de-
fectibus, Dei et religionis genuinum vultum potius velare quam revelare
dicendi sint.

20. (De atheismo systematico). Atheismus modernus formam etiam syste-
maticam saepe praebet, quae, praeter alias causas, optatum autonomiae ho-
minis eo usque perducit ut contra qualemcumque a Deo dependentiam diffi-
cultatem suscitet. Qui talem atheismum profitentur, libertatem in eo esse
contendunt quod homo sibi ipse sit finis, propriae suae historiae solus artifex
et demiurgus: quod componi non posse autumant cum agnitione Domini,
omnium rerum auctoris et finis, vel saltem talem affirmationem plane super-
fluam reddere. Cui doctrinae favere potest sensus potentiae quem hodiernus
progressus technicus homini confert.

Inter formas hodierni atheismi illa non praetermittenda est, quae libe-
rationem hominis praesertim ex eius liberatione oeconomica et sociali exspec-

744

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

tat. Huic autem liberationi religionem natura sua obstare contendit, quate-
nus, in futuram fallacemque vitam spem hominis erigens, ipsum a civitatis
terrestris aedificatione deterreret. Unde fautores talis doctrinae, ubi ad regi-
men reipublicae accedunt, religionem vehementer oppugnant, atheismum dif-
fundentes etiam adhibitis, praesertim in iuvenum educatione, illis pressionis
mediis, quibus potestas publica pollet. ^

21. (De habitudine Ecclesiae ad atheismum). Ecclesia, fideliter tuin Deo
tum hominibus addicta, desistere non potest quin dolenter perniciosas illas
doctrinas actionesque, quae rationi et communi experientiae humanae con-
tradicunt hominemque ab innata eius excellentia deiiciunt, omni firmitate
reprobet, sicut antehac reprobavit. 16

Abditas tamen in atheorum mente negationis Dei causas deprehendere
conatur et, de gravitate quaestionum quas atheismus excitat conscia necnon
caritate erga omnes homines ducta, eas serio ac profundiori examini subliden-
das esse censet.

Tenet Ecclesia agnitionem Dei dignitati hominis nequaquam opponi, cum
huiusmodi dignitas in ipso Deo fundetur et perficiatur: homo enim a Deo
creante intelligens ac liber in societate constituitur; sed praesertim ad ipsam
Dei communionem ut filius vocatur et ad Ipsius felicitatem participandam.
Docet praeterea per spem eschatologicam momentum munerum terrestrium
non minui, sed potius eorum adimpletionem novis motivis fulciri. Deficien-
tibus e contra fundamento divino et spe vitae aeternae, hominis dignitas
gravissime laeditur, ut saepe hodie constat, atque vitae et mortis, culpae et
doloris aenigmata sine solutione manent, ita ut homines in desperationem
non raro deficiantur.

Omnis homo interea sibi ipsi remanet quaestio insoluta, subobscure per-
cepta. Nemo enim quibusdam momentis, praecipue in maioribus vitae even-
tibus, praefatam interrogationem omnino effugere valet. Cui quaestioni solus
Deus plene et omni certitudine responsum affert, qui ad altiorem cogitatio-
nem et humiliorem inquisitionem hominem vocat.

Remedium autem atheismo afferendum, cum a doctrina apte exposita,
tum ab integra Ecclesiae eiusque membrorum vita exspectandum est. Eccle-
siae enim est Deum Patrem eiusque Filium incarnatum praesentem et quasi
visibilem reddere, ductu Spiritus Sancti sese indesinenter renovando et pu-
rificando. 17 Id imprimis obtinetur testimonio fidei vivae et maturae, ad hoc
scilicet educatae ut difficultates lucide perspicere valeat easque superare.
Huius fidei testimonium praeclarum plurimi martyres reddiderunt et reddunt.
Quae fides suam fecunditatem manifestare debet, credentium integram vitam;
etiam profanam, penetrando, eosque ad iustitiam et amorem, praesertim
erga egentes movendo. Ad praesentiam Dei manifestandam maxime denique
confert caritas fraterna fidelium, qui spiritu unanimes collaborant fidei Evan-
gelii, 18 et signum unitatis se exhibent.

Ecclesia vero, etiamsi atheismum omnino reficit, sincere tamen profitetur

SESSIO PUBLICA IX

745

homines omnes, credentes et non credentes, ad hunc mundum, in quo com-
muniter vivunt, recte aedificandum opem conferre debere: quod certe fieri
non potest sine sincero et prudenti colloquio. Conqueritur igitur de discri-
mine inter credentes et non credentes, quod quidam civitatum rectores, per-
sonae humanae iura fundamentalia non agnoscentes, iniuste inducunt. Pro
credentibus vero actuosam libertatem expostulat ut in hoc mundo etiam
Dei templum exstruere sinantur. Atheos autem humaniter invitat ut Evan-
gelium Christi corde aperto considerent.

Apprime etenim novit Ecclesia nuntium suum cum secretissimis humani
cordis desideriis concordare, cum vocationis humanae dignitatem vindicet,
illis qui iam de altiore sua sorte desperant spem restituens. Nuntium eius,
nedum hominem minuat, lucem, vitam et libertatem ad eius profectum
fundit; atque praeter illud nihil cordi hominis satisfacere valet: « Fecisti nos
ad Te », Domine, « et inquietum est cor nostrum, donec requiescat in Te ». 19

22. (De Christo Novo Homine). Reapse nonnisi in mysterio Verbi incar-
nati mysterium hominis vere clarescit. Adam enim, primus homo, erat figura
futuri, 20 scilicet Christi Domini. Christus, novissimus Adam, in ipsa revela-
tione mysterii Patris Eiusque amoris, hominem ipsi homini plene manifestat
eique altissimam eius vocationem patefacit. Nil igitur mirum in Eo praedictas
veritates suum invenire fontem atque attingere fastigium.

Qui est « imago Dei invisibilis » (Coi. 1, 15), 21 Ipse est homo perfectus,
qui Adae filiis similitudinem divinam, inde a primo peccato deformatam,
restituit. Cum in Eo natura humana assumpta, non perempta sit, 22 eo ipso
etiam in nobis ad sublimem dignitatem evecta est. Ipse enim, Filius Dei, incar-
natione sua cum omni homine quodammodo Se univit. Humanis manibus
opus fecit, humana mente cogitavit, humana voluntate egit, 23 humano corde
dilexit. Natus de Maria Virgine, vere unus ex nostris factus est, in omnibus
nobis similis excepto peccato. 24

Agnus innocens, sanguine suo libere effuso, vitam nobis meruit, in Ipsb-
que Deus nos Sibi et inter nos reconciliavit 25 et a servitute diaboli ac peccati
eripuit, ita ut unusquisque nostrum cum Apostolo dicere possit: Filius Dei
« dilexit me et tradidit semetipsum pro me » (Gal. 2, 20). Pro nobis patiendo
non solummodo exemplum praebuit ut sequamur vestigia Eius, 26 sed et viam
instauravit, quam dum sequimur, vita et mors sanctificantur novumque sen-
sum accipiunt.

Christianus autem homo, conformis imagini Filii factus qui est Primoge-
nitus in multis fratribus, 27 « primitias Spiritus » (Rom. 8, 23) accipit, quibus
capax fit legem novam amoris adimplendi. 28 Per hunc Spiritum, qui est « pi-
gnus hereditatis » (Eph. 1, 14), totus homo interius restauratur, usque ad
« redemptionem corporis » (Rom. 8, 23): « Si Spiritus Eius, qui suscitavit
Iesum a mortuis, habitat in vobis: qui suscitavit Iesum Christum a mortuis,
vivificabit et mortalia corpora vestra, propter inhabitantem Spiritum eius in
vobis» (Rom. 8, 1 1 ). 29 Christianum certe urgent necessitas et officium con-

746

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

tra malum per multas tribulationes certandi necnon mortem patiendi; sed
mysterio paschali consociatus, Christi morti configuratus, ad resurrectionem
spe roboratus occurret . 30

Quod non tantum pro christifidelibus valet, sed et pro omnibus hominibus
bonae voluntatis in quorum corde gratia invisibili modo operatur . 31 Cum
enim pro omnibus mortuus sit Christus 32 cumque vocatio hominis ultima
revera una sit, scilicet divina, tenere debemus Spiritum Sanctum cunctis pos-
sibilitatem offerre ut, modo Deo cognito, huic paschali mysterio consocientur.

Tale et tantum est hominis mysterium, quod per Revelationem christianam
credentibus illucescit. Per Christum et in Christo, igitur, illuminatur aenigma
doloris et mortis, quod extra Eius Evangelium nos obruit. Christus resurrexit,
morte sua mortem destruens, vitamque nobis largitus est 33 ut, filii in Filio,
clamemus in Spiritu: Abba, Pater! 34

NOTAE

Ad n. 12.

1 Cf. Gen. 1, 26; Sap. 2, 23.

2 Cf. Eccli. 17, 3-10.

Ad n. 13.

3 Cf. Rom. 1, 21-25.

4 Cf. Io. 8, 34.

Ad n. 14.

5 Cf. Dan. 3, 57-90.

6 Cf. 1 Cor. 6, 13-20.

7 Cf. 1 Reg. 16, 7; ler. 17, 10.

Ad n. 15.

8 Cf. Eccli. 17, 7-8.

Ad n. 16.

9 Cf. Rom. 2, 14-16.

10 Cf. Pius XII, Nuntius radiophonicus de conscientia christiana in iuvenibus
recte efformanda, 23 martii 1952: A.A.S., 44 (1952), p. 271.

11 Cf. Mt. 22, 37-40; Gal. 5, 14.

Ad n. 17.

12 Cf. Eccli. 15, 14.

13 Cf. 2 Cor. 5, 10.

Ad n. 18.

14 Cf. Sap. 1, 13; 2, 23-24; Rom. 5, 21; 6, 23; lac. 1, 15.

15 Cf. 1 Cor. 15, 56-57.

SESSIO PUBLICA IX

747

Ad n. 21.

17 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, Cap. I, n. 8: A.A.S., 51
(1965), p. 12.

18 Cf. Phil. 1, 27.

19 S. Augustinus, Confess. 1,1: PL 32, 661.

Ad n. 22.

20 Cf. Rom. 5, 14. Cf. Tertullianus, De carnis resurr. 6: « Quodcumque
limus exprimebatur, Christus cogitabatur homo futurus »: PL 2, 802 (848); CSEL,
47, p. 33, linn. 12-13.

21 Cf. 2 Cor. 4, 4.

23 Cf. Conc. Constantinop. III: «ita et humana eius voluntas deificata non
est perempta »: Denz. 291 (556).

24 Cf. Heb. 4, 15.

25 Cf. 2 Cor. 5, 18-19; Coi. 1, 20-22.

26 Cf. 1 Pt. 2, 21; Mt. 16, 24; Lc. 14, 27.

27 Cf. Rom. 8, 29; Coi. 1, 18.

28 Cf. Rom. 8, 1-11.

29 Cf. 2 Cor. 4, 14.

30 Cf. Phil. 3, 10; Rom. 8, 17.

31 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, Cap. 2, n. 16: A.A.S., 51
(1965), p. 20.

32 Cf. Rom. 8, 32.

33 Cf. Liturgia Paschalis Byzantina.

34 Cf. Rom. 8, 15 et Gal. 4, 6; cf. etiam Io. 1, 12 et 1 Io. 3, 1-2.

Caput II

DE HOMINUM COMMUNITATE

23. ( Quid Concilium intendat). Inter praecipuos mundi hodierni aspectus,
mutuarum inter homines necessitudinum multiplicatio adnumeratur, ad quam
evolvendam hodierni technici progressus plurimum conferunt. Tamen fra-
ternum hominum colloquium non in istis progressibus, sed profundius in
personarum communitate perficitur, quae mutuam reverentiam erga plenam

748

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

earum dignitatem spiritualem exigit. Ad hanc vero communionem inter per-
sonas promovendam, Revelatio christiana magnum subsidium affert, simulque
ad altiorem vitae socialis legum intelligentiam nos perducit quas Creator in
natura spirituali ac morali hominis inscripsit. '

Quoniam autem recentiora Ecclesiae Magisterii documenta christianam
de societate humana doctrinam fusius exposuerunt, 1 Concilium quasdam tan-
tum principaliores veritates in memoriam revocat earumque fundamenta sub
luce Revelationis exponit. Deinde in quaedam consectaria insistit quae nostris
diebus maioris sunt momenti. . . .N ' :

24. (De indole commimitaria vocationis humanae in consilio Dei). Deus,

qui paternam curam omnium habet, voluit ut cuncti homines unam efficerent
familiam fraternoque animo se invicem tractarent. Omnes enim creati ad
imaginem Dei, qui fecit «ex uno omne genus hominum inhabitare super
universam faciem terrae » (Act. 17, 26), ad unum eumdemque finem, id est
ad Deum ipsum, vocantur. ,... r I 'l >

Quapropter dilectio Dei et proximi primum et maximum mandatum est.
A Sacra autem Scriptura docemur Dei amorem a proximi amore seiungi non
posse: « ... si quod est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur: Diliges
proximum tuum sicut teipsum ... Plenitudo ergo- legis est dilectio » (Rom.
13, 9-10; cf. 1 Io. 4, 20). Quod vero hominibus magis in dies ab invicem
dependentibus atque mundo magis in dies unificato maximi comprobatur esse
momenti.

Immo Dominus Iesus, quando Patrem orat ut «omnes unum sint ...,
sicut et nos unum sumus » (Io. 17, 21-22), prospectus praebens humanae
rationi impervios, aliquam similitudinem innuit inter unionem personarum
divinarum et unionem filiorum Dei in veritate et caritate. Haec similitudo
manifestat hominem, qui in terris sola creatura est quam Deus propter seipsam
voluerit, plene seipsum invenire non posse nisi per sincerum sui: ipsius
donum. 2 ; v • '• . . ■ < r '

25. (De interdependentia humanae personae et humanae societatis). Ex

sociali hominis indole apparet humanae personae profectum et ipsius socie-
tatis incrementum ab invicem pendere. Etenim principium, subiectum et
finis omnium institutorum socialium est et esse debet humana persona, quippe
quae, suapte natura, vita sociali omnino indigeat. 3 Cum igitur vita socialis
non sit homini quid adventicium, ideo commercio cum aliis, mutuis officiis,
colloquio cum fratribus, quoad omnes suas dotes grandescit homo, et suae
vocationi respondere potest. -

Ex socialibus vinculis, quae homini excolendo necessaria sunt, alia, uti
familia et communitas politica, intimae eius naturae immediatius congruunt;
alia potius ex eius libera voluntate procedunt. Nostra hac aetate, variis de
causis, mutuae necessitudines et interdependentiae in dies multiplicantur;
unde diversa oriuntur consociationes et instituta sive publici sive privati
iuris. Hoc autem factum, quod socializatio nuncupatur, licet periculis sane

749

:? SESSIO PUBLICA IX

non careat, multa tamen secum emolumenta affert ad confirmandas et augen-
das humanae personae qualitates eiusque iura tuenda. 4

Sed si personae humanae ad suam vocationem adimplendam, etiam reli-
giosam, ex hac vita sociali multum accipiunt, negari tamen nequit homines
ex adiunctis socialibus in quibus vivunt et, inde ab infantia, immerguntur,
saepe a bono 1 faciendo averti et. ad malum impelli. Certum est perturbationes,
tam frequenter in ordine sociali occurrentes, ex ipsa formarum oeconomica-
rum, politicarum et socialium tensione pro parte provenire. Sed penitius ex
hominum egoismo et superbia oriuntur, quae etiam ambitum socialem per-
vertunt. CUbi autem ordo rerum sequelis peccati afficitur, homo, proclivis ad
malum natus, nova deinde ad peccatum incitamenta invenit, quae sine stre-
nuis, gratia adiuvante conatibus, superari nequeunt.

26. (De bono communi promovendo). Ex interdependentia in dies stric-
tiore et paulatim ad mundum universum diffusa sequitur bonum commune
— seu summam eorum vitae socialis condicionum quae tum coetibus, tum
singulis membris permittunt ut propriam perfectionem plenius atque expe-
ditius consequantur — hodie magis magisque universale evadere, et exinde
iura officiaque implicare, quae totum humanum genus respiciunt. Quilibet
coetus necessitatum et legitimarum appetitionum aliorum coetuum, immo
boni communis totius familiae humanae, rationem habere debet. 5

Simul vero conscientia crescit eximiae; dignitatis quae personae humanae
competit, cum ipsa rebus omnibus praestet, et eius iura officiaque univer-
salia sint atque inviolabilia. Oportet ergo ut ea omnia homini pervia reddan-
tur, quibus ad vitam vere humanam gerendam indiget, ut sunt victus, vesti-
tus, habitatio, ius ad statum vitae libere eligendum et ad familiam conden-
dam, ad ecfficatiohem, ad laborem, ad bonam famam, ad reverentiam, ad
congruam informationem, ad agendum iuxta rectam suae conscientiae nor-
mam, ad vitae privatae protectionem atque ad iustam libertatem etiam in
re religiosa. /v;- .

Ordo socialis igitur eiusque progressus in bonum personarum indesi-
nenter cedere debent, siquidem rerutn ordinatio ordini personarum subiicienda
est et non e converso, ipso Domino id innuente cum dixerit sabbatum propter
hominem factum esse et non hominem propter sabbatum. 6 Ordo ille in dies
evolvendus, in veritate fundandus, in iustitia aedificandus, amore vivifican-
dus est; in libertate autem aequilibrium in dies humanius invenire debet. 7
Ad haec autem implenda mentis renovatio atque amplae societatis immuta-
tiones inducendae sunt. ;

Spiritus Dei, qui mirabili providentia temporum cursum dirigit et faciem
terrae renovat, huic evolutioni adest. Evangelicum autem fermentum in corde
hominis irrefrenabilem dignitatis exigentiam excitavit atque excitat.

4 27 . {De reverentia, erga personam humanam ). Ad practica urgentioraque
consectaria descendens, Concilium reverentiam inculcat erga hominem, ita
ut singuli proximum, nullo excepto, tamquam « alterum seipsum » conside-
rare debeant, de eius vita et de mediis ad illam digne degendam necessariis

750

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

rationem imprimis habentes, 8 ne divitem illum imitentur, qui pauperis Lazari
nullam curam egit. 9

Nostri praesertim diebus urget obligatio nosmetipsos cuiuslibet omnino
hominis proximos efficiendi et illi occurrenti actuose inserviendi, sive sit
senex ab omnibus derelictus, sive alienigena operarius iniuste despectus,
sive exsul, sive infans ex illegitima unione natus, immerito patiens propter
peccatum a se non commissum, vel esuriens qui conscientiam nostram inter-
pellat Domini vocem revocans: « Quamdiu fecistis uni ex his fratribus meis
minimis, mihi fecistis » (Mt. 25, 40).

Quaecumque insuper ipsi vitae adversantur, ut cuiusvis generis homicidia,
genocidia, abortus, euthanasia et ipsum voluntarium suicidium; quaecumque
humanae personae integritatem violant, ut mutilationes, tormenta corpori
mentive inflicta, conatus ipsos animos coercendi; quaecumque humanam di-
gnitatem offendunt, ut infrahumanae vivendi condiciones, arbitrariae incar-
cerationes, deportationes, servitus, prostitutio, mercatus mulierum et iuve-
num; condiciones quoque laboris ignominiosae, quibus operarii ut mera quae-
stus instrumenta, non ut liberae et responsabiles personae tractantur: haec
omnia et alia huiusmodi, probra quidem sunt, ac dum civilizationem huma-
nam inficiunt, magis eos inquinant qui sic se gerunt, quam eos qui iniuriam
patiuntur, et Creatoris honori maxime contradicunt.

28. (De reverentia et amore erga adversarios). Ad illos etiam qui in rebus
socialibus, politicis vel etiam religiosis aliter ac nos sentiunt aut faciunt, reve-
rentia et caritas extendi debent; quo magis quidem humanitate et caritate
modos sentiendi eorum intimius comprehendemus, eo facilius cum ipsis col-
loquium inire poterimus.

Haec sane caritas et benignitas nequaquam indifferentes erga veritatem
et bonum nos reddere debent. Immo caritas ipsa discipulos Christi urget ad
veritatem salutarem omnibus hominibus annuntiandam. Sed distinguere opor-
tet inter errorem, semper reiciendum, et errantem, qui dignitatem personae
iugiter servat, etiam ubi falsis minus ve accuratis notionibus religiosis inqui-
natur. 10 Deus solus iudex est et scrutator cordium: unde nos vetat de inte-
riore cuiusvis culpa iudicare. 11

Doctrina Christi ut etiam iniuriis ignoramus postulat 12 praeceptumque
amoris ad inimicos omnes extendit, quod est Novae Legis mandatum: « Audi-
stis quia dictum est: Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum.
Ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt
vos: et orate pro persequentibus et calumniantibus vos » (Mt. 5, 43-44).

29. (De essentiali inter omnes homines aequalitate et de iustitia sociali ).
Cum omnes homines, anima rationali pollentes et ad imaginem Dei creati,
eamdem naturam eamdemque originem habeant, cumque, a Christo redempti,
eadem vocatione et destinatione divina fruantur, fundamentalis aequalitas
inter omnes magis magisque agnoscenda est.

Sane varia capacitate physica viriumque intellectualium et moralium di-
versitate non omnes homines aequiparantur. Omnis tamen discriminandi

SESSIO PUBLICA IX

751

modus in iuribus personae fundamentalibus, sive socialis sive culturalis, ob
sexum, stirpem, colorem, socialem condicionem, linguam aut religionem, su-
perandus et removendus est, utpote Dei proposito contrarius. Vere enim
dolendum est iura illa fundamentalia personae adhuc non ubique sarta tecta
servari. Ut si mulieri denegetur facultas libere sponsum eligendi et vitae
statum amplectendi, vel ad parem educationem et culturam quae viro agno-
scitur accedendi.

Insuper, quamquam inter homines iustae diversitates adsunt, aequalis
personarum dignitas postulat ut ad humaniorem et aequam vitae condicionem
deveniatur. Etenim nimiae inter membra vel populos unius familiae huma-
nae inaequalitates oeconomicae et sociales scandalum movent, atque iustitiae
sociali, aequitati, personae humanae dignitati, necnon paci sociali et interna-
tionali adversantur.

Humanae autem institutiones, sive privatae sive publicae, dignitati ac
fini hominis subservire nitantur, simul adversus quamlibet servitutem tum
socialem tum politicam strenue decertantes, et iura hominum fundamentalia
sub omni regimine politico servantes. Immo, huiusmodi institutiones spiri-
tualibus rebus, omnium altissimis, paulatim congruant oportet, etiamsi inter-
dum sat longo tempore opus sit ut ad optatum finem perveniant.

30. ( Quod ultra individualisticam ethicam progrediendum sit). Profunda
et velox rerum immutatio urgentius postulat ut nemo sit qui, ad rerum cur-
sum non attendens vel inertia torpens, ethicae mere individualisticae indul-
geat. Iustitiae ac caritatis officium magis ac magis adimpletur per hoc quod
unusquisque, ad bonum commune iuxta proprias capacitates et aliorum ne-
cessitates conferens, etiam institutiones sive publicas sive privatas promovet
et adiuvat quae hominum vitae condicionibus in melius mutandis inserviunt.
Sunt autem qui, largas generosioresque opiniones profitentes, ita tamen
semper reapse vivunt ac si nullam societatis necessitatum curam habeant.
Immo, plures, in variis regionibus, leges et praescriptiones sociales minimi
faciunt. Non pauci, variis fraudibus ac dolis, iusta vectigalia vel alia quae
societati debentur effugere non verentur. Alii normas quasdam vitae socialis,
e. g., ad valetudinem tuendam, aut ad vehiculorum ductum moderandum
statutas, parvi aestimant, non animadvertentes se tali incuria vitae suae et
aliorum periculum inferre.

Sanctum sit omnibus necessitudines sociales inter praecipua hominis
hodierni officia recensere easque observare. Quo magis enim mundus unitur,
eo apertius hominum munera particulares coetus superant et ad universum
mundum paulatim extenduntur. Quod fieri nequit nisi et singuli homines et
ipsorum coetus virtutes morales et sociales in seipsis colant et in societate
diffundant, ita ut vere novi homines et artifices novae humanitatis exsistant
cum necessario auxilio divinae gratiae.

31. (De responsahilitate et participatione ). Ut singuli homines suum
conscientiae officium accuratius impleant tum erga seipsos, tum erga varios
coetus quorum membra sunt, diligenter ad ampliorem animi culturam edu-

752

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

candi sunt, ingentibus adhibitis subsidiis quae hodie generi humano praesto
sunt. Praeprimis educatio iuvenum cuiuslibet socialis originis ita instituenda
est, ut viri mulieresque suscitentur qui non tantum exculti ingenii sed et
magni animi sint, utpote qui a nostro tempore vehementer postulentur.

Sed ad hunc responsabilitatis sensum homo vix pervenit, nisi vitae con-
diciones ei permittant ut suae dignitatis conscius fiat, et vocationi suae,
seipsum pro Deo et pro aliis impendendo, respondeat. Humana vero libertas
saepe debilior fit, ubi homo in extremam incidit egestatem, sicut vilescit,
ubi ipse, nimiis vitae facilitatibus indulgens, in aurea veluti solitudine seip-
sum includit. E contra roboratur, cum homo inevitabiles vitae socialis neces-
sitates accipit, multiformes exigentias humanae coniunctionis assumit atque
humanae communitatis servitio se obstringit.

Ideo omnium exstimulanda est voluntas inceptorum communium suas
partes assumendi. Laudanda est autem ratio agendi nationum, in quibus pars
quam maxima civium in vera libertate rerum publicarum particeps fit. Ratio
tamen habenda est condicionis realis uniuscuiusque gentis et necessarii vigoris
publicae auctoritatis. Ut vero omnes cives proni sint ad participandam vitam
variorum coetuum, quibus corpus sociale constat, necesse est ut his in coetibus
bona inveniant, quae ipsos attrahant eosque ad aliorum servitium disponant.
Iure arbitrari possumus futuram humanitatis sortem in illorum manibus
reponi, qui posteris generationibus vivendi et sperandi rationes tradere valent.

3 2. {Verbum Incarnatum et solidarietas humana). Sicut Deus homines
non ad singulatim vivendum, sed ad socialem unionem efformandam creavit,
ita Ipsi etiam « placuit ... homines non singulatim, quavis mutua connexione
seclusa, sanctificare et salvare, sed eos in populum constituere, qui in veritate
Ipsum agnosceret Ipsique sancte serviret ». 13 Inde ab initio historiae salutis
Ipse homines elegit non ut individuos tantum sed ut membra cuiusdam com-
munitatis. Illos enim electos Deus, suum aperiens consilium, vocavit « po-
pulum suum » (Ex. 3, 7-12), quocum insuper in Sinai foedus pepigit. 14

Quae indoles communitaria opere Iesu Christi perficitur et consummatur.
Ipsum enim Verbum incarnatum humanae consortionis particeps esse voluit.
Canae nuptiis interfuit, in domum Zachaei descendit, cum publicanis et pec-
catoribus manducavit. Patris amorem hominumque eximiam vocationem,
communissimas res sociales commemorando et locutiones figurasque vitae
plane cotidianae adhibendo, revelavit. Necessitudines humanas, imprimis
familiares, ex quibus rationes sociales oriuntur, sanctificavit, legibus suae
patriae voluntarie subditus. Vitam opificis sui temporis et regionis propriam
ducere voluit.

In sua praedicatione clare mandavit filiis Dei ut tamquam fratres ad invi-
cem se gererent. In sua oratione rogavit ut omnes discipuli sui « unum »
essent. Immo Ipse usque ad mortem sese pro omnibus obtulit, omnium Re-
demptor. « Maiorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat
quis pro amicis suis » (Io. 15, 13). Apostolos autem iussit praedicare omnibus

SESSIO PUBLICA IX

753

gentibus nuntium evangelicum ut genus humanum familia Dei fieret, in qua
plenitudo legis esset dilectio.

Primogenitus in multis fratribus, inter omnes qui Eum fide ac caritate
recipiunt, post mortem et resurrectionem suam, dono sui Spiritus novam
fraternam communionem instituit, in Corpore scilicet suo, quod est Ecclesia,
in quo omnes, inter se invicem membra, secundum dona diversa concessa,
mutua sibi praestarent servitia.

Quae solidarietas semper augenda erit, usque ad illam diem qua consum-
mabitur, et qua homines, gratia salvati, tamquam familia a Deo et Christo
Fratre dilecta, perfectam gloriam Deo praestabunt.

NOTAE

Ad n. 23.

1 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra , 15 maii 1961: A.A.S.,
53 (1961), pp. 401-464, et Litt. Encycl. Pacem in terris , 11 aprilis 1963: A.A.S.,
55 (1963), pp. 257-304; Paulus VI, Litt. Encycl. Ecclesiam suam, 6 augusti 1964:
A.A.S., 56 (1964), pp. 609-659.

Ad n. 24.

2 Cf. Lc. 17, 33.

Ad n. 23.

3 Cf. S. Thomas, 1 Ethic. Lect. 1.

4 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra: A.A.S., 53 (1961),
p. 418. Cf. etiam Pius XI, Litt. Encycl. Quadragesimo anno: A.A.S., 23 (1931),
p. 222 ss.

Ad n. 26.

5 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra: A.A.S., 53 (1961),
p. 417.

6 Cf. Mc. 2, 27.

7 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris: A.A.S., 55 (1963), p. 266.

Ad n. 21.

8 Cf. lac. 2, 15-16.

9 Cf. Lc. 16, 19-31.

Ad n. 28.

10 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris: A.A.S., 35 (1963), p. 299
et 300.

11 Cf. Lc. 6, 37-38; Mt. 7, 1-2; Rom. 2, 1-11; 14, 10-12.

12 Cf. Mt. 5, 43-47.

Ad n. 32.

13 Const. dogm. Lumen gentium, Cap. II, n. 9: A.A.S., 51 (1965), pp. 12-13.

14 Cf. Ex. 24, 1-8.

754

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Caput III

DE HUMANA NAVITATE IN UNIVERSO MUNDO

33. ( Ponitur problema ). Suo labore atque ingenio homo suam vitam
amplius evolvere semper conatus est; hodie autem, praesertim ope scientiae
et artis technicae, suum dominium in universam fere naturam dilatavit ac
iugiter dilatat, et adiuvantibus imprimis auctis inter nationes multimodi com-
mercii mediis, familia humana paulatim tamquam unam in universo mundo
communitatem sese agnoscit atque constituit. Quo fit, ut multa bona, quae
olim homo a supernis viribus praesertim exspectabat, hodie iam propria
industria sibi procuret.

Coram immenso hoc conamine, quod totum humanum genus iam per-
vadit, multae exsurgunt inter homines interrogationes. Quinam est illius
operositatis sensus et valor? Quomodo omnibus his rebus utendum est? Ad
quem finem assequendum nisus sive singulorum sive societatum tendunt?
Ecclesia, quae depositum verbi Dei custodit, ex quo principia in ordine reli-
gioso et morali hauriuntur, quin semper de singulis quaestionibus responsum
in promptu habeat, lumen revelationis cum omnium peritia coniungere cupit,
ut iter illuminetur, quod humanitas nuper ingressa est.

34. (De valore humanae navitatis ). Hoc credentibus ratum est, navitatem
humanam indi vidualem et collectivam, seu ingens illud conamen, quo homines
decursu saeculorum suae vitae condiciones in melius mutare satagunt, in
seipso consideratum, Dei proposito respondere. Homo enim, ad imaginem
Dei creatus, mandatum accepit ut, terram cum omnibus quae in ea continen-
tur sibi subiciens, mundum in iustitia et sanctitate regeret 1 utque, Deum
omnium Creatorem agnoscens, seipsum ac rerum universitatem ad Ipsum
referret, ita ut rebus omnibus homini subiectis, admirabile sit nomen Dei
in universa terra. 2

Quod etiam opera penitus quotidiana respicit. Viri namque et mulieres
qui, dum vitae sustentationem sibi et familiae comparant, navitates suas ita
exercent ut societati opportune ministrent, iure existimare possunt se suo
labore opus Creatoris evolvere, commodis fratrum suorum consulere, et ad
consilium divinum in historia adimplendum personali industria conferre. 3

Christiani itaque, nedum arbitrentur opera, quae homines suo ingenio
et virtute pepererunt, Dei potentiae opponi, creaturamque rationalem quasi
aemulam Creatoris exsistere, potius persuasum habent humani generis vic-
torias signum esse magnitudinis Dei et fructus ineffabilis Ipsius consilii.
Quo magis vero hominum potentia crescit, eo latius ipsorum responsabilitas,
sive singulorum sive communitatum extenditur. Unde apparet christiano
nuntio homines ab exstruendo mundo non averti, nec ad bonum sui similium
negligendum impelli, sed potius officio haec operandi arctius obstringi. 4

SESSIO PUBLICA IX

755

35. (De humana navitate ordinanda ). Humana vero navitas, sicut ex
homine procedit, ita ad hominem ordinatur. Homo enim, cum operatur, non
tantum res et societatem immutat, sed et seipsum perficit. Multa discit, facul-
tates suas excolit, extra se et supra se procedit. Huiusmodi incrementum, si
recte intelligatur, maioris pretii est quam externae quae colligi possunt divi-
tiae. Magis valet homo propter id quod est quam propter id quod habet. 5
Pariter, omnia quae homines, ad maiorem iustitiam, ampliorem fraternita-
tem, humanioremque ordinationem in socialibus necessitudinibus obtinendam
agunt, plus quam progressus technici valent. Hi enim progressus quasi ma-
teriam humanae promotioni praebere possunt, illam autem per se solos ad
actum nequaquam deducunt.

Unde haec est humanae navitatis norma, quod iuxta consilium et volun-
tatem divinam cum genuino humani generis bono congruat, et homini indi-
viduo vel in societate posito integrae suae vocationis cultum et impletionem
permittat.

36. (De iusta rerum terrenarum autonomia ). Multi tamen coaevi nostri
timere videntur, ne ex arctiore humanae navitatis et religionis coniunctione
autonomia hominum vel societatum vel scientiarum impediatur.

Si per terrenarum rerum autonomiam intelligimus res creatas et ipsas
societates propriis legibus valoribusque gaudere, ab homine gradatim digno-
scendis, adhibendis et ordinandis, eamdem exigere omnino fas est: quod
non solum postulatur ab hominibus nostrae aetatis, sed etiam cum Creatoris
voluntate congruit. Ex ipsa enim creationis condicione res universae propria
firmitate, veritate, bonitate propriisque legibus ac ordine instruuntur, quae
homo revereri debet, propriis singularum scientiarum artiumve methodis agni-
tis. Ideo inquisitio methodica in omnibus disciplinis, si modo vere scientifico
et iuxta normas morales procedit, numquam fidei revera adversabitur, quia
res profanae et res fidei ab eodem Deo originem ducunt. 6 Immo, qui humili
et constanti animo abscondita rerum perscrutari conatur, etsi inscius quasi
manu Dei ducitur qui, res omnes sustinens, facit ut sint id quod sunt. Hinc
deplorare liceat quosdam animi habitus, qui aliquando inter christianos ipsos,
ob non satis perspectam legitimam scientiae autonomiam, non defuerunt et,
contentionibus controversiisque exinde suscitatis, plurium animos eo perdu-
xerunt ut fidem et scientiam inter se opponi censerent. 7

At si verbis « rerum temporalium autonomia » intelligitur res creatas
a Deo non pendere, eisque hominem sic uti posse ut easdem ad Creatorem
non referat, nemo qui Deum agnoscit non sentit quam falsa huiusmodi pla-
cita sint. Creatura enim sine Creatore evanescit. Ceterum, omnes credentes,
cuiuscumque sint religionis, vocem et manifestationem Eius in creaturarum
loquela semper audierunt. Immo, per oblivionem Dei ipsa creatura obscuratur.

37. (De humana navitate a peccato corrupta). Sacra vero Scriptura, cui
saeculorum consentit experientia, humanam familiam edocet progressum
humanum, qui magnum hominis bonum est, magnam tamen tentationem
secumferre: ordine enim valorum turbato et malo cum bono permixto, sin-

756

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

guli homines ac coetus solummodo quae propria sunt considerant, non vero
aliorum. Quo fit ut mundus non iam spatium verae fraternitatis exsistat,
dum aucta humanitatis potentia iam ipsum genus humanum destruere minatur.

Universam enim hominum historiam ardua colluctatio contra potestates
tenebrarum pervadit, quae inde ab origine mundi incepta, usque ad ultimum
diem, dicente Domino, 8 perseverabit. In hanc pugnam insertus, homo ut
bono adhaereat iugiter certare debet, nec sine magnis laboribus, Dei gratia
adiuvante, in seipso unitatem obtinere valet.

Quapropter Ecclesia Christi, Creatoris consilio fidens, dum agnoscit pro-
gressum humanum verae hominum felicitati inservire posse, non potest tamen
quin illud Apostoli resonare faciat: « Nolite conformari huic saeculo » ( Rom .
12, 2), illi scilicet vanitatis et malitiae spiritui qui humanam navitatem, ad
servitium Dei et hominis ordinatam, in instrumentum peccati transmutat.

Si quis ergo quaerit, qua ratione miseria illa superari possit, christiani
profitentur, omnes hominis navitates, quae per superbiam et inordinatum
sui ipsius amorem cotidie in discrimine versantur, Christi cruce et resurrec-
tione purificandas et ad perfectionem deducendas esse. A Christo enim re-
demptus et in Spiritu Sancto nova creatura effectus, homo ipsas res a Deo
creatas amare potest et debet. A Deo enim illas accipit et quasi de manu
Dei fluentes respicit et reveretur. Pro illis Benefactori gratias agens et in
paupertate et libertate spiritus creaturis utens ac f ruens, in veram mundi
possessionem introducitur, tamquam nihil habens et omnia possidens. 9 « Om-
nia enim vestra sunt: vos autem Christi, Christus autem Dei» (1 Cor.
3, 22-23).

38. (De humana navitate in paschali mysterio ad perfectionem adducta).
Verbum enim Dei, per quod omnia facta sunt, Ipsum caro factum et in ho-
minum terra habitans, 10 perfectus homo in historiam mundi intravit, eam
in Se assumens et recapitulans. 11 Ipse nobis revelat, « quoniam Deus caritas
est » (l Io. 4, 8), simulque nos docet legem fundamentalem perfectionis
humanae, ac proinde transformationis mundi, novum dilectionis esse man-
datum. Eos igitur, qui divinae credunt caritati, certos facit, viam dilectionis
omnibus hominibus aperiri et conamen fraternitatem universalem instau-
randi non esse inane. Simul monet, hanc caritatem non in solis magnis rebus
sectandam esse, sed et imprimis in ordinariis vitae adiunctis. Pro nobis omni-
bus peccatoribus mortem sustinens, 12 suo exemplo nos docet crucem etiam
baiulandam esse, quam caro et mundus pacem et iustitiam sectantium hu-
meris imponunt. Sua resurrectione Dominus constitutus, Christus, cui omnis
potestas in caelo et in terra data est, 13 per virtutem Spiritus Sui in cordibus
hominum iam operatur, non solum venturi saeculi desiderium suscitans,
sed eo ipso illa etiam generosa vota animans, purificans et roborans, quibus
familia humana suam ipsius vitam humaniorem reddere et totam terram
huic fini subiicere satagit. Diversa autem sunt Spiritus dona: dum alios vocat
ut caelestis habitationis desiderio manifestum testimonium reddant illudque
in humana familia vividum conservent, alios vocat ut terreno hominum ser-

SESSIO PUBLICA IX

757

vitio se dedicent, hoc suo ministerio materiam regni caelestis parantes.
Omnes tamen liberat ut, proprio amore abnegato omnibusque terrenis viri-
bus in vitam humanam assumptis, ad futura se extendant, quando humanitas
ipsa fiet oblatio accepta Deo. 14

Cuius spei arrham et itineris viaticum Dominus suis reliquit in illo sacra-
mento fidei, in quo naturae elementa, ab hominibus exculta, in Corpus et
Sanguinem gloriosum convertuntur, coena communionis fraternae et caelestis
convivii praelibatione.

39. ( Terra nova et caelum novum). Terrae ac humanitatis consummandae
tempus ignoramus, 15 nec universi transformandi modum novimus. Transit
quidem figura huius mundi per peccatum deformata, 16 sed docemur Deum
novam habitationem novamque terram parare in qua iustitia habitat, 17 et
cuius beatitudo omnia pacis desideria, quae in cordibus hominum ascendunt,
implebit ac superabit. 18 Tunc, morte devicta, filii Dei in Christo resuscita-
buntur, et id quod seminatum fuit in infirmitate ac corruptione, incorruptio-
nem induet; 19 et, manente caritate eiusque opere, 20 a servitute vanitatis libe-
rabitur tota creatura illa, 21 quam Deus propter hominem creavit.

Monemur sane nihil prodesse homini, si universum mundum lucretur,
seipsum autem perdat. 22 Exspectatio tamen novae terrae extenuare non debet,
sed potius excitare, sollicitudinem hanc terram excolendi, ubi Corpus illud
novae familiae humanae crescit quod aliqualem novi saeculi adumbrationem
iam praebere valet. Ideo, licet progressus terrenus a Regni Christi augmento
sedulo distinguendus sit, inquantum tamen ad societatem humanam melius
ordinandam conferre potest, Regni Dei magnopere interest. 23

Bona enim humanae dignitatis, communionis fraternae et libertatis, hos
omnes scilicet bonos naturae ac industriae nostrae fructus, postquam in Spi-
ritu Domini et iuxta Eius mandatum in terris propagaverimus, postea denuo
inveniemus, mundata tamen ab omni sorde, illuminata ac transfigurata, cum
Christus Patri reddet regnum aeternum et universale: « regnum veritatis
et vitae, regnum sanctitatis et gratiae, regnum iustitiae, amoris et pacis ». 24
His in terris Regnum iam in mysterio adest; adveniente autem Domino con-
summabitur.

NOTAE

Ad n. 34.

1 Cf. Gen. 1, 26-27; 9, 2-3; Sap. 9, 2-3.

2 Cf. Ps. 8, 7 et 10.

3 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris-. A.A.S., (1963), p. 297.

4 Cf. Nuntius ad universos homines a Patribus missus ineunte Concilio Vati-
cano II, oct. 1962: A.A.S., 54 (1962), p. 823.

Ad n. 35.

5 Cf. Paulus VI, Alloc. ad Corpus diplomaticum, 7 ian. 1965: A.A.S., 51
(1965), p. 232.

758

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Ad n. 36.

6 Cf. Conc. Vat. I, Const. dogm. De fide cath., cap. III: Denz. 1785-1786
(3004-3005).

7 Cf. Mons. Pio Paschini, Vita e opere di Galileo Galilei, 2, ed. Vatie.
(1964).

Ad n. 37.

8 Cf. Mt. 24, 13; 13, 24-30 et 36-43.

9 Cf. 2 Cor. 6, 10.

Ad n. 38.

10 Cf. Io. 1, 3 et 14.

11 Cf. Eph. 1, 10.

12 Cf. Io. 3, 16; Rom. 5, 8-10.

13 Cf. Act. 2, 36; Mt. 28, 18.

14 Cf. Rom. 15, 16.

Ad n. 39.

15 Cf. Act. 1, 7.

16 Cf. 1 Cor. 7, 31; S. Irenaeus, Adversus Haereses, V, 36, 1 PG, 7, 1222.

17 Cf. 2 Cor. 5, 2; 2 Pt. 3, 13.

18 Cf. 1 Cor. 2, 9; Apoc. 21, 4-5.

19 Cf. 1 Cor. 15, 42 et 53.

20 Cf. 1 Cor. 13, 8; 3, 14.

21 Cf. Rom. 8, 19-21.

22 Cf. Lc. 9, 25.

23 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Quadragesimo anno: A.A.S., 23 (1931), p. 207.

24 Praefatio Festi Christi Regis.

Caput IV

DE MUNERE ECCLESIAE IN MUNDO HUIUS TEMPORIS

40. (De Ecclesiae et mundi mutua relatione ). Omnia quae a nobis dicta
sunt de dignitate personae humanae, de hominum communitate, de profundo
sensu navitatis humanae, fundamentum relationis Ecclesiam inter et mun-
dum necnon basim eorum mutui dialogi 1 constituunt. Ideo in hoc capite,
omnibus praesuppositis ab hoc Concilio de mysterio Ecclesiae iam edictis,
eadem Ecclesia nunc consideranda venit prout ipsa, in hoc mundo exsistit
et cum eo vivit atque agit.

Procedens ex amore Patris aeterni, 2 in tempore fundata a Christo Re-
demptore, coadunata in Spiritu Sancto, 3 Ecclesia finem salutarem et eschato-
logicum habet, qui nonnisi in futuro saeculo plene attingi potest. Ipsa autem
iam hic in terris adest, ex hominibus collecta, terrestris nempe civitatis mem-
bris quae ad hoc vocantur ut iam in generis humani historia familiam filio-
rum Dei, usque ad adventum Domini semper augendam, efforment. Unita
quidem propter bona caelestia iisque ditata, haec familia a Christo « in hoc

SESSIO PUBLICA IX

759

mundo ut societas constituta et ordinata » 4 est, atque « aptis mediis unionis
visibilis et socialis » 5 instructa. Ita Ecclesia, insimul « coetus adspectabilis
et communitas spiritualis », 6 una cum tota humanitate incedit eamdemque
cum mundo sortem terrenam experitur, ac tamquam fermentum et veluti
anima societatis humanae 7 in Christo renovandae et in familiam Dei trans-
formandae exsistit.

Haec quidem terrestris et caelestis civitatis compenetratio nonnisi fide
percipi potest, immo mysterium manet historiae humanae, quae usque ad
plenam revelationem claritatis filiorum Dei peccato perturbatur. Ecclesia qui-
dem, proprium suum finem salutarem persequens, non solum vitam divinam
cum homine communicat, sed etiam lumen eius repercussum quodammodo
super universum mundum fundit, potissimum per hoc quod personae huma-
nae dignitatem sanat et elevat, humanae societatis compaginem firmat, atque
cotidianam hominum navitatem profundiori sensu et significatione imbuit.
Ita Ecclesia per singula sua membra et totam suam communitatem multa
se conferre posse credit ad hominum familiam eiusque historiam humaniorem
reddendam.

Libenter insuper Ecclesia Catholica ea magni aestimat quae ad idem mu-
nus adimplendum aliae Ecclesiae christianae vel communitates ecclesiasticae
socia opera contulerunt ac conferunt. Simul sibi firmiter persuasum habet se
multum varioque modo a mundo, sive a singulis hominibus sive ab humana
societate, eorum dotibus ac navitate, in praeparatione Evangelii iuvari posse.
Mutui huius commercii atque adiutorii, in illis quae Ecclesiae et mundo
quodammodo sunt communia, rite promovendi, principia quaedam generalia
exponuntur.

41. (De adiutorio quod Ecclesia singulis hominibus praestare satagit ).
Homo hodiernus in via est ad personalitatem suam plenius evolvendam iura-
que sua in dies magis detegenda et affirmanda. Cum autem, Ecclesiae con-
creditum sit manifestare mysterium Dei, qui est ultimus finis hominis, ipsa
homini simul aperit sensum propriae eius exsistentiae, intimam scilicet de
homine veritatem. Vere novit Ecclesia solum Deum, cui ipsa inservit, pro-
fundissimis respondere desideriis humani cordis, quod nutrimentis terre-
stribus numquam plene satiatur. Novit praeterea hominem, incessanter a
Spiritu Dei incitatum, numquam circa problema religionis prorsus indiffe-
rentem fore, sicut non solum experientia saeculorum anteactorum, sed mul-
tiplici etiam testimonio nostrorum temporum comprobatur. Semper enim
homo scire desiderabit, saltem confuse, quae sit significatio suae vitae, suae
navitatis ac suae mortis. Ipsa praesentia Ecclesiae haec problemata in eius
mentem revocat. Solus autem Deus, qui hominem ad imaginem suam creavit
atque a peccato redemit, his quaestionibus plenissimum responsum praebet,
idque per revelationem in Christo Filio suo qui homo factus est. Quicumque
Christum sequitur, hominem perfectum, et ipse magis homo fit.

Ex hac fide Ecclesia dignitatem naturae humanae omnibus opinionum
mutationibus subtrahere potest, quae, exempli gratia, corpus humanum aut

760

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

nimis deprimunt aut immoderate extollunt. Nulla lege humana personalis
dignitas atque libertas hominis tam apte in tuto collocari possunt quam Evan-
gelio Christi Ecclesiae concredito. Hoc enim Evangelium libertatem filiorum
Dei annuntiat et proclamat, omnem servitutem ex peccato ultimatim fluen-
tem respuit, 8 dignitatem conscientiae eiusque liberam decisionem sancte
veretur, omnia talenta humana in Dei servitium hominumque bonum redu-
plicare indesinenter monet, omnes denique omnium commendans caritati. 9
Quod legi fundamentali oeconomiae christianae correspondet. Etsi enim idem
Deus sit Salvator qui et Creator, idem quoque Dominus et historiae humanae
et historiae salutis, tamen in hoc ipso ordine divino iusta creaturae autono-
mia et praesertim hominis nedum auferatur, potius in suam dignitatem resti-
tuitur atque in ipsa firmatur.

Ecclesia ergo, vi Evangelii sibi concrediti, iura hominum proclamat et
hodierni temporis dynamismum, quo haec iura undique promoventur, agno-
scit et magni aestimat. Qui motus tamen spiritu Evangelii imbuendus et
adversus omnem speciem falsae autonomiae tutandus est. Tentationi enim
subiicimur, iudicandi nostra iura personalia tunc tantum plene servari, cum
ab omni norma Legis divinae solvimur. Hac autem via, personae humanae
dignitas, nedum salvetur, potius perit.

42. (De adiutorio quod Ecclesia societati humanae afferre satagit ). Unio
familiae humanae unitate familiae filiorum Dei in Christo fundata 10 multum
roboratur et completur.

Missio quidem propria, quam Christus Ecclesiae suae concredidit, non
est ordinis politici, oeconomici vel socialis: finis enim quem ei praefixit ordi-
nis religiosi 11 est. At sane ex hac ipsa missione religiosa munus, lux et vires
fluunt quae communitati hominum secundum Legem divinam constituendae
et firmandae inservire possunt. Item, ubi opus fuerit, secundum temporum
et locorum circumstantias, et ipsa suscitare potest, immo et debet, opera in
servitium omnium, praesertim vero egentium destinata, uti opera miseri-
cordiae vel alia huiusmodi.

Ecclesia insuper agnoscit quidquid boni in dynamismo sociali hodierno
invenitur: praesertim evolutionem versus unitatem, processum sanae socia-
lizationis et consociationis civilis et oeconomicae. Promotio enim unitatis cum
intima Ecclesiae missione cohaeret, cum ipsa sit « in Christo veluti sacra-
mentum seu signum et instrumentum intimae cum Deo unionis totiusque
generis humani unitatis ». 12 Ita ipsa mundo ostendit veram unionem socialem
externam ex unione mentium et cordium fluere, ex illa scilicet fide et caritate,
quibus in Spiritu Sancto eius unitas indissolubiliter condita est. Vis enim,
quam Ecclesia hodiernae hominum societati inficere valet, in illa fide et cari-
tate, ad effectum vitae adductis, consistit, non autem in dominio aliquo
externo mediis mere humanis exercendo.

Cum insuper vi suae missionis et naturae ad nullam alligetur particula-
rem culturae humanae formam aut systema politicum, oeconomicum vel
sociale, Ecclesia ex hac sua universalitate ligamen arctissimum inter diversas

SESSIO PUBLICA IX

761

hominum communitates et nationes exsistere potest, dummodo ipsae ei fidant
eiusque veram libertatem ad hanc suam missionem adimplendam reapse agno-
scant. Qua de causa Ecclesia filios suos, sed etiam omnes homines monet,
ut in hoc familiali spiritu filiorum Dei, omnes dissensiones inter nationes
et stirpes superent et iustis associationibus humanis internam firmitatem
praebeant.

Quaecumque igitur vera, bona, iustaque inveniuntur in diversissimis insti-
tutionibus, quae genus humanum sibi condidit incessanterque condit, eadem
Concilium magna cum reverentia considerat. Declarat insuper Ecclesiam omnes
tales institutiones adiuvare et promovere velle, quatenus hoc ab ea dependet
et cum eius missione coniungi potest. Ipsa nihil ardentius desiderat quam
ut omnium bono inserviens, se libere sub quovis regimine evolvere possit,
quod iura fundamentalia personae ac familiae et boni communis necessitates
agnoscat.

43. {De adiutorio quod Ecclesia per christianos navitati humanae con-
ferre satagit). Concilium christianos, cives utriusque civitatis, adhortatur ut
sua terrestria officia fideliter implere studeant, idque spiritu Evangelii ducti.
A veritate discedunt qui, scientes nos non habere hic manentem civitatem
sed futuram inquirere, 13 putent se proinde officia sua terrestria negligere posse,
non attendentes se per ipsam fidem ad eadem implenda magis teneri, secun-
dum vocationem qua quisque vocatus est. 14 At non minus errant qui, e con-
trario, opinentur se ita seipsos negotiis terrestribus immergere posse, quasi
ista omnino aliena sint a vita religiosa, quippe quia ipsam in solius cultus
actibus et officiis quibusdam moralibus implendis consistere arbitrentur.
Discidium illud inter fidem quam profitentur et vitam quotidianam multo-
rum, inter graviores nostri temporis errores recensendum est. Scandalum hoc
iam in Vetere Testamento Prophetae vehementer redarguebant 15 et multo
magis in Novo Testamento ipse Iesus Christus gravibus poenis minabatur. 16
Ne igitur perperam inter se opponantur activitates professionales et sociales
ex una parte, vita religiosa ex altera. Christianus, officia sua temporalia negli-
gens, officia sua erga proximum, immo et ipsum Deum negligit suamque aeter-
nam salutem in discrimen adducit. Gaudeant potius christiani, exemplum
Christi secuti, qui fabrilem artem exercuit, se omnes suas navitates terrestres
exercere posse, conatus humanos, domesticos, professionales, scientificos vel
technicos in unam synthesim vitalem cum bonis religiosis colligendo, sub
quorum altissima ordinatione omnia in Dei gloriam coordinantur.

Laicis proprie, etsi non exclusive, saecularia officia et navitates compe-
tunt. Cum igitur, sive singuli sive consociati, ut cives mundi agunt, non solum
leges proprias uniuscuiusque disciplinae servabunt, sed veram peritiam in illis
campis sibi comparare studebunt. Libenter cum hominibus eosdem fines pro-
sequentibus cooperabuntur. Agnoscentes exigentias fidei eiusque virtute prae-
diti, incunctanter, ubi oportet, nova incepta excogitent atque ad effectum
deducant. Ad ipsorum conscientiam iam apte formatam spectat, ut lex divina
in civitatis terrenae vita inscribatur. A sacerdotibus vero laici lucem ac vim

762

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

spiritualem exspectent. Neque tamen ipsi censeant pastores suos semper
adeo peritos esse ut, in omni quaestione exsurgente, etiam gravi, solutionem
concretam in promptu habere queant, aut illos ad hoc missos esse: ipsi potius,
sapientia christiana illustrati et ad doctrinam Magisterii observanter atten-
dentes , 17 partes suas proprias assumant.

Pluries ipsa visio christiana rerum eos ad aliquam determinatam solutio-
nem in quibusdam rerum adiunctis inclinabit. Alii tamen fideles, non minore
sinceritate ducti, ut saepius et quidem legitime accidit, aliter de eadem re
iudicabunt. Quodsi solutiones hinc inde propositae, etiam praeter partium
intentionem, a multis facile connectantur cum nuntio evangelico, meminerint
oportet nemini licere in praefatis casibus pro sua sententia auctoritatem Ec-
clesiae sibi exclusive vindicare. Semper autem colloquio sincero se invicem
illuminare satagant, mutuam caritatem servantes et boni communis imprimis
solliciti.

Laici vero, qui in tota vita Ecclesiae actuosas partes gerendas habent,
non solum mundum spiritu christiano imbuere tenentur, sed etiam ad hoc
vocantur ut in omnibus, in media quidem humana consortione, Christi sint
testes.

Episcopi vero, quibus munus moderandi Ecclesiam Dei commissum est,
cum presbyteris suis nuntium Christi ita praedicent, ut omnes fidelium terre-
stres activitates Evangelii luce perfundantur. Insuper pastores omnes me-
mores sint se sua cotidiana conversatione et sollicitudine 18 mundo faciem
Ecclesiae exhibere, ex qua homines vim et veritatem nuntii christiani iudi-
cant. Vita et verbo, una cum religiosis atque suis fidelibus, demonstrent Eccle-
siam sola sua praesentia, cum omnibus quae continet donis, inexhaustum
fontem esse illarum virtutum, quibus mundus hodiernus maxime indiget.
Studiis assiduis se ita aptos reddant, ut in dialogo cum mundo et hominibus
cuiuscumque opinionis instituendo partes suas agere possint. Imprimis vero
in corde verba huius Concilii habeant: « Quia genus humanum hodie magis
magisque in unitatem civilem, oeconomicam et socialem coalescit, eo magis
oportet ut Sacerdotes, coniuncta cura et ope sub ductu Episcoporum et
Summi Pontificis, omnem rationem dispersionis elidant, ut in unitatem fami-
liae Dei totum genus humanum adducatur ». 19

Quamvis Ecclesia ex virtute Spiritus Sancti fidelis sponsa Domini sui
manserit et numquam cessaverit esse signum salutis in mundo, ipsa tamen
minime ignorat inter membra sua , 20 sive clericos sive laicos, decurrente mul-
torum saeculorum serie, non defuisse qui Spiritui Dei infideles exstiterint.
Etiam hac nostra aetate Ecclesiam non fugit, quantum inter se distent nuntius
a se prolatus et humana debilitas eorum quibus Evangelium concreditur.
Quidquid de istis defectibus historia iudicet, eorum conscii esse debemus
eosdemque strenue impugnare, ne Evangelio diffundendo detrimentum affe-
rant. Pariter novit Ecclesia quantopere ipsa, in sua cum mundo relatione
excolenda, ex saeculorum experientia iugiter maturescere debeat. A Spiritu
Sancto ducta, Ecclesia Mater indesinenter filios suos « ad purificationem et

SESSIO PUBLICA IX

763

renovationem exhortatur, ut signum Christi super faciem Ecclesiae clarius
effulgeat ». 21

44. (De adiutorio quod Ecclesia a mundo hodierno accipit ). Sicut autem
mundi interest Ecclesiam ut socialem realitatem historiae eiusque fermentum
agnoscere, ita ipsa Ecclesia non ignorat, quantum ex humani generis historia
et evolutione acceperit.

Praeteritorum saeculorum experientia, scientiarum profectus, thesauri
in variis culturae humanae formis absconditi, quibus ipsius hominis natura
plenius manifestatur novaeque viae ad veritatem aperiuntur, Ecclesiae quo-
que prosunt. Ipsa enim, inde ab initio suae historiae, nuntium Christi, ope
conceptuum et linguarum diversorum populorum exprimere didicit, eum-
demque sapientia insuper philosophorum illustrare conata est: in hunc finem
nempe ut Evangelium tum omnium captui tum sapientium exigentiis, in quan-
tum par erat, aptaret. Quae quidem verbi revelati accommodata praedicatio
lex omnis evangelizationis permanere debet. Ita enim in omni natione facultas
nuntium Christi suo modo exprimendi excitatur simulque vivum commer-
cium inter Ecclesiam et diversas populorum culturas promovetur. 22 Ad tale
commercium augendum Ecclesia, imprimis nostris temporibus, in quibus res
celerrime mutantur et cogitandi modi valde variantur, peculiariter eorum
auxilio indiget qui, viventes in mundo, varias institutiones et disciplinas
callent earumque intimam mentem intelligunt, sive de credentibus sive de
non credentibus agatur. Totius Populi Dei est, praesertim pastorum et theo-
logorum, adiuvante Spiritu Sancto, varias loquelas nostri temporis auscultare,
discernere et interpretari easque sub lumine verbi divini diiudicare, ut reve-
lata Veritas semper penitius percipi, melius intelligi aptiusque proponi possit.

Ecclesia, cum visibilem structuram socialem habeat, signum quidem suae
unitatis in Christo, etiam evolutione vitae socialis humanae ditari potest
et ditatur, non quasi aliquid in constitutione a Christo sibi data deesset, sed
ad eamdem profundius cognoscendam, melius exprimendam atque tempo-
ribus nostris felicius accommodandam. Ipsa grato animo percipit se, in sua
communitate non minus quam in singulis suis filiis, varium adiutorium ab
hominibus cuiusvis gradus vel condicionis accipere. Quicumque enim com-
munitatem humanam in ordine familiae, culturae, vitae oeconomicae et socia-
lis, necnon politicae tam nationalis quam internationalis, promovent secun-
dum consilium Dei communitati quoque Ecclesiali, in quantum haec ab
externis dependent, adiutorium non parvum afferunt. Immo Ecclesia, ex ipsa
oppositione eorum qui ei adversantur vel eam persequuntur, se multum pro-
fecisse et proficere posse fatetur. 23

45. (De Christo, alpha et omega). Ecclesia, dum ipsa mundum adiuvat
et ab eo multa accipit, ad hoc unum tendit ut Regnum Dei adveniat et totius
humani generis salus instauretur. Omne vero bonum, quod Populus Dei in
suae peregrinationis terrestris tempore hominum familiae praebere potest,
ex hoc profluit quod Ecclesia est « universale salutis sacramentum », 24 my-
sterium amoris Dei erga hominem manifestans simul et operans.

764

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Verbum enim Dei, per quod omnia facta sunt, Ipsum caro factum est,
ita ut, perfectus homo, omnes salvaret et universa recapitularet. Dominus
finis est humanae historiae, punctum in quod historiae et civilizationis desi-
deria vergunt, humani generis centrum, omnium cordium gaudium eorumque
appetitionum plenitudo. 25 Ille est quem Pater a mortuis suscitavit, exaltavit
et a dextris suis collocavit, Eum vivorum atque mortuorum iudicem consti-
tuens. In Eius Spiritu vivificati et coadunati, versus historiae humanae pere-
grinamur consummationem, quae cum consilio Eius dilectionis plene con-
gruit: « Instaurare omnia in Christo, quae in caelis et quae in terra sunt »
(Eph. 1, 10).

Dicit Ipse Dominus: « Ecce venio cito, et merces mea mecum est, reddere
unicuique secundum opera sua. Ego sum alpha et omega, primus et novissi-
mus, principium et finis » (Apoc. 22, 12-13).

NOTAE

Ad n. 40.

1 Cf. Paulus VI, Litt. Encycl. Ecclesiam suam, III: AA.S., 56 (1964),
pp. 637-659.

2 Cf. Tit. 3, 4: « <p(Xav0p6)ma ».

3 Cf. Eph. 1, 3; 5-6; 13-14; 23.

4 Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, Cap. I, n. 8: AA.S., 51
(1965), p. 12.

5 Ibid., Cap. II, n. 9: A.A.S., 57 (1965), p. 14; cf. n. 8: A.A.S., l. c., p. 11.

6 Ibid., Cap. I, n. 8: A.A.S., 57 (196 5), p. 11.

7 Cf. ibid., Cap. IV, n. 38: A.A.S., 51 (1965), p. 43, cum nota 120.

Ad n. 41.

8 Cf. Rom. 8, 14-17.

9 Cf. Mt. 22, 39.

Ad n. 42.

10 Cf. Const. dogm. Lumen gentium, Cap. II, n. 9: A.A.S., 51 (1965),

pp. 12-14.

11 Cf. Pius XII, Allocutio ad cultores historiae et artis, 9 martii 1956: A.A.S.,
48 (1956), p. 212: « Son Divin Fondateur, Jesus-Christ, ne lui a donne aucun
mandat ni fixe aucune fin d’ordre cui turei. Le but que le Christ lui assigne est
strictement religieux (...). L/Eglise doit conduire les hommes a Dieu, afin qu’ils
se livrent a lui sans reserve (...). L’Eglise ne peut jamais perdre de vue ce but
strictement religieux, surnaturel. Le sens de toutes ses activites, jusqu’au dernier
canon de son Code, ne peut etre que d’y concourir directement ou indirectement ».

12 Const. dogm. Lumen gentium, Cap. I, n. 1: A.A.S., 51 (1965), p. 5.

Ad n. 43.

13 Cf. Hebr. 13, 14.

14 Cf. 2 Thess. 3, 6-13; Eph. 4, 28.

15 Cf. Is. 58, 1-12.

SESSIO PUBLICA IX

765

16 Cf. Mt. 23, 3-33; Mc. 7, 10-13.

17 C. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra, IV: A.A.S., 53 (1961),
pp. 456-457; cf. I: A.A.S., l. c., pp. 407, 410-411.

18 Cf. Const. dogm. Lumen gentium , Cap. III, n. 28: A.A.S., 57 (1965),
pp. 34-35.

19 Ibid., n. 28: A.A.S., l. c., pp. 35-36.

20 Cf. S. Ambrosius, De virginitate, Cap. VIII, n. 48: PL 16, 278.

21 Const. dogm. Lumen gentium, Cap. II, n. 15: A.A.S., 51 (1965), p. 20.

Ad n. 44.

22 Cf. Const. dogm. Lumen gentium, Cap. II, n. 13: A.A.S., 51 (1965), p. 17.

23 Cf. Ius tinus, Dialogus cum Tryphone, Cap. 110: PG 6, 729 (ed. Otto),
1897, pp. 391-393: « ...sed quanto magis talia nobis infliguntur, tanto plures alii
fideles et pii per nomen Iesu fiunt ». Cf. Tertullianus, Apologeticus, Cap. L, 13:
PL 1, 534; Corpus Christ., ser. lat. I, p. 171: «Etiam plures efficimur, quotiens
metimur a vobis: semen est sanguis Christianorum! ». Cf. Const. dogm. Lumen
gentium, Cap. II, n. 9: A.A.S., 51 (196 5), p. 14.

Ad n. 45.

24 Cf. Const. dogm. Lumen gentium, Cap. 7, n. 48: A.A.S., 51 (1965), p. 53.

25 Cf. Paulus VI, Allocutio die 3 febr. 1965 habita.

PARS II

DE QUIBUSDAM PROBLEMATIBUS URGENTIORIBUS

46. ( Prooemium ). Concilium, postquam exposuit cuiusnam dignitatis sit
persona hominis necnon ad quodnam munus, sive individuale sive sociale, in
universo mundo adimplendum sit vocata, sub luce Evangelii et humanae
experientiae omnium nunc animos ad quasdam urgentiores huius temporis
necessitates convertit, quae maxime genus humanum afficiunt.

Inter multa quae hodie sollicitudinem omnium excitant haec praesertim
recolere iuvat: matrimonium et familiam, culturam humanam, vitam oecono-
micam-socialem ac politicam, coniunctionem familiae populorum et pacem.
Circa haec singula clarescant principia et lumina a Christo manantia, quibus
christifideles ducantur omnesque homines illuminentur in tot implicatorum
problematum solutione quaerenda.

Caput I

DE DIGNITATE MATRIMONII ET FAMILIAE FOVENDA

47. (De matrimonio et familia in mundo hodierno ). Salus personae et
societatis humanae ac christianae arcte cum fausta condicione communitatis
coniugalis et familiaris connectitur. Ideo christiani, una cum omnibus qui

766 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

eandem communitatem magni aestimant, sincere gaudent de variis subsidiis
quibus homines, in hac communitate amoris fovenda et in vita colenda,
hodie progrediuntur, et coniuges atque parentes in praecellenti suo munere
adiuvantur; meliora insuper exinde beneficia exspectant atque promovere
student.

Non ubique vero huius institutionis dignitas eadem claritate illucescit,
siquidem polygamia, divortii lue, amore sic dicto libero, aliis ve deformatio-
nibus obscuratur; insuper amor nuptialis saepius egoismo, hedonismo et
illicitis usibus contra generationem profanatur. Praeterea hodiernae condi-
ciones oeconomicae, socio-psychologicae et civiles non leves in familiam per-
turbationes inducunt. In certis denique orbis partibus non absque sollicitu-
dine problemata ex incremento demographico exorta observantur. Quibus
omnibus conscientiae anguntur. Verumtamen matrimonialis familiarisque
instituti vis et robur ex eo quoque apparent, quod profundae immutationes
societatis hodiernae, non obstantibus difficultatibus inde prorumpentibus,
saepe saepius veram eiusdem instituti indolem vario modo manifestant.

Quapropter Concilium, quaedam doctrinae Ecclesiae capita in clariorem
lucem ponendo, christianos hominesque universos illuminare et confortare
intendit, qui status matrimonialis dignitatem nativam eiusque eximium valo-
rem sacrum tueri et promovere conantur.

48. (De sanctitate matrimonii et familiae). Intima communitas vitae et
amoris coniugalis, a Creatore condita suisque legibus instructa, foedere
coniugii seu irrevocabili consensu personali instauratur. Ita actu humano, quo
coniuges sese mutuo tradunt atque accipiunt, institutum ordinatione divina
firmum oritur, etiam coram societate; hoc vinculum sacrum intuitu boni,
tum coniugum et prolis tum societatis, non ex humano arbitrio pendet. Ipse
vero Deus est auctor matrimonii, variis bonis ac finibus praediti; 1 quae omnia
pro generis humani continuatione, pro singulorum familiae membrorum pro-
fectu personali ac sorte aeterna, pro dignitate, stabilitate, pace et prosperi-
tate ipsius familiae totiusque humanae societatis maximi sunt momenti. In-
dole autem sua naturali, ipsum institutum matrimonii amorque coniugalis
ad procreationem et educationem prolis ordinantur iisque veluti suo fastigio
coronantur. Vir itaque et mulier, qui foedere coniugali « iam non sunt duo,
sed una caro » (Mt. 19, 6), intima personarum atque operum coniunctione
mutuum sibi adiutorium et servitium praestant, sensumque suae unitatis
experiuntur et plenius in dies adipiscuntur. Quae intima unio, utpote mutua
duarum personarum donatio, sicut et bonum liberorum, plenam coniugum
fidem exigunt atque indissolubilem eorum unitatem urgent. 2

Christus Dominus huic multiformi dilectioni, e divino caritatis fonte
exortae et ad exemplar suae cum Ecclesia unionis constitutae, abundanter
benedixit. Sicut enim Deus olim foedere dilectionis et fidelitatis populo suo
occurrit, 3 ita nunc hominum Salvator Ecclesiaeque Sponsus, 4 per sacramentum
matrimonii christifidelibus coniugibus obviam venit. Manet porro cum eis,
ut quemadmodum Ipse dilexit Ecclesiam et Semetipsum pro ea tradidit, 5

SESSIO PUBLICA IX

767

ita et coniuges, mutua deditione, se invicem perpetua fidelitate diligant. Ger-
manus amor coniugalis in divinum amorem assumitur atque virtute redemp-
tiva Christi et salvifica actione Ecclesiae regitur ac ditatur, ut coniuges effica-
citer ad Deum ducantur atque in sublimi munere patris et matris adiuventur
et confortentur. 6 Quapropter coniuges christiani ad sui status officia et digni-
tatem peculiari sacramento roborantur et veluti consecrantur; 7 cuius virtute
munus suum coniugale et familiae explentes, spiritu Christi imbuti, quo tota
eorum vita, fide, spe et caritate pervaditur, magis ac magis ad propriam
suam perfectionem mutuamque sanctificationem, ideoque communiter ad Dei
glorificationem accedunt.

Unde, ipsis parentibus exemplo et oratione familiali praegredientibus,
filii, immo et omnes in familiae convictu degentes, humanitatis, salutis atque
sanctitatis viam facilius invenient. Coniuges autem, dignitate ac munere
paternitatis et maternitatis ornati, officium educationis praesertim religiosae,
quod ad ipsos imprimis spectat, diligenter adimplebunt.

Liberi, ut viva familiae membra, ad sanctificationem parentum suo modo
conferunt. Gratae enim mentis affectu, pietate atque fiducia beneficiis paren-
tum respondebunt ipsisque in rebus adversis necnon in senectutis solitudine
filiorum more assistent. Viduitas, in continuitate vocationis coniugalis forti
animo assumpta, ab omnibus honorabitur. 8 Familia suas divitias spirituales
cum aliis quoque familiis generose communicabit. Proinde familia christiana,
cum e matrimonio, quod est imago et participatio foederis dilectionis Christi
et Ecclesiae, exoriatur, 9 vivam Salvatoris in mundo praesentiam atque ger-
manam Ecclesiae naturam omnibus patefaciet, tum coniugum amore, gene-
rosa fecunditate, unitate atque fidelitate, tum amabili omnium membrorum
cooperatione.

49. (De amore coniugali ). Pluries verbo divino sponsi atque coniuges
invitantur, ut casto amore sponsalia et indivisa dilectione coniugium nutriant
atque foveant. 10 Plures quoque nostrae aetatis homines verum amorem inter
maritum et uxorem variis rationibus secundum honestos populorum et tem-
porum mores manifestatum, magni faciunt. Ille autem amor, utpote eminenter
humanus, cum a persona in personam voluntatis affectu dirigatur, totius per-
sonae bonum complectitur ideoque corporis animique expressiones peculiari
dignitate ditare easque tamquam elementa ac signa specialia coniugalis ami-
citiae nobilitare valet. Hunc amorem Dominus, speciali gratiae et caritatis
dono, sanare, perficere et elevare dignatus est. Talis amor, humana simul et
divina consocians, coniuges ad liberum et mutuum sui ipsius donum, tenero
affectu et opere probatum, conducit totamque vitam eorum pervadit; 11 immo
ipsa generosa sua operositate perficitur et crescit. Longe igitur exsuperat
meram eroticam inclinationem, quae, egoistice exculta, citius et misere
evanescit.

Haec dilectio proprio matrimonii opere singulariter exprimitur et perfi-
citur. Actus proinde, quibus coniuges intime et caste inter se uniuntur,
honesti ac digni sunt et, modo vere humano exerciti, donationem mutuam

768

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

significant et fovent, qua sese invicem laeto gratoque animo locupletant.
Amor ille mutua fide ratus, et potissimum sacramento Christi sancitus, inter
prospera et adversa corpore ac mente indissolubiliter fidelis est, et proinde
ab omni adulterio et divortio alienus remanet. Aequali etiam dignitate per-
sonali cum mulieris tum viri agnoscenda in mutua atque plena dilectione,
unitas matrimonii a Domino confirmata luculenter apparet. Ad officia autem
huius vocationis christianae constanter exsequenda virtus insignis requiri-
tur: quapropter coniuges, gratia ad vitam sanctam roborati, firmitatem amo-
ris, magnitudinem animi et spiritum sacrificii assidue colent et oratione
impetrabunt.

Germanus autem amor coniugalis altius aestimabitur atque sana circa
eum opinio publica efformabitur, si coniuges christiani testimonio fidelitatis
et harmoniae in eodem amore necnon sollicitudine in filiis educandis, eminent
atque in necessaria renovatione culturali, psychologica et sociali in favorem
matrimonii et familiae partes suas agunt. Iuvenes de amoris coniugalis digni-
tate, munere et opere, potissimum in sinu ipsius familiae, apte et tempestive
instruendi sunt, ut, castitatis cultu instituti, convenienti aetate ab honestis
sponsalibus ad nuptias transire possint.

50. (De matrimonii foecunditate). Matrimonium et amor coniugalis indole
sua ad prolem procreandam et educandam ordinantur. Filii sane sunt prae-
stantissimum matrimonii donum et ad ipsorum parentum bonum maxime
conferunt. Ipse Deus qui dixit: « non est bonum esse hominem solum »
(Gen. 2, 18) et « qui ... hominem ab initio masculum et feminam fecit »
( Mt . 19, 4), volens ei participationem specialem quamdam in Suiipsius opere
creati vo communicare, viro et mulieri benedixit dicens: « crescite et multi-
plicamini » (Gen. 1, 28). Unde verus amoris coniugalis cultus totaque vitae
familiaris ratio inde oriens, non posthabitis ceteris matrimonii finibus, eo
tendunt ut coniuges forti animo dispositi sint ad cooperandum cum amore
Creatoris atque Salvatoris, qui per eos Suam familiam in dies dilatat et ditat.

In officio humanam vitam transmittendi atque educandi, quod tamquam
propria eorum missio considerandum est, coniuges sciunt se cooperatores
esse amoris Dei Creatoris eiusque veluti interpretes. Ideo humana et christiana
responsabilitate suum munus adimplebunt ac docili erga Deum reverentia,
communi consilio atque conatu, rectum iudicium sibi efformabunt, attenden-
tes tum ad suum ipsorum bonum tum ad bonum liberorum, sive iam nati
sint sive futuri praevideantur, dignoscentes temporum et status vitae condi-
ciones tum materiales tum spirituales, ac denique rationem servantes boni
communitatis familiaris, societatis temporalis ipsiusque Ecclesiae. Hoc iudi-
cium ipsi ultimatim coniuges coram Deo ferre debent. In sua vero agendi
ratione coniuges christiani conscii sint se non ad arbitrium suum procedere
posse, sed semper regi debere conscientia ipsi legi divinae conformanda,
dociles erga Ecclesiae Magisterium, quod illam sub luce Evangelii authentice
interpretatur. Lex illa divina plenam amoris coniugalis significationem osten-
dit, illum protegit et ad eiusdem vere humanam perfectionem impellit. Ita

SESSIO PUBLICA IX

769

coniuges christiani, divinae Providentiae confidentes et spiritum sacrificii
excolentes, 12 Creatorem glorificant atque ad perfectionem in Christo conten-
dunt, cum procreandi munere generosa, humana atque christiana responsa-
bilitate funguntur. Inter coniuges qui tali modo muneri sibi a Deo commisso
satisfaciunt, peculiariter memorandi sunt illi qui, prudenti communique con-
silio, magno animo prolem congruenter educandam etiam numerosiorem su-
scipiunt. 13

Matrimonium vero, non est tantum ad procreationem institutum; sed
ipsa indoles foederis inter personas indissolubilis atque bonum prolis exigunt,
ut mutuus etiam coniugum amor recto ordine exhibeatur, proficiat et matu-
rescat. Ideo etsi proles, saepius tam optata, deficit, matrimonium ut totius
vitae consuetudo et communio perseverat, suumque valorem atque indisso-
lubilitatem servat.

51. (De amore coniugali componendo cum observantia vitae humanae).
Concilium novit coniuges, in vita coniugali harmonice ordinanda, saepe qui-
busdam hodiernis vitae condicionibus praepediri atque in circumstantiis ver-
sari posse in quibus numerus prolis, saltem ad tempus, augeri nequit, et
fidelis amoris cultus atque plena vitae consuetudo non sine difficultate con-
servantur. Ubi autem intima vita coniugalis abrumpitur, bonum fidei non
raro in discrimen vocari et bonum prolis pessumdari possunt: tunc enim
educatio liberorum necnon fortis animus ad prolem ulteriorem suscipiendam
periclitantur.

Sunt qui his problematibus solutiones inhonestas afferre praesumunt,
immo ab occisione non abhorrent; at Ecclesia in memoriam revocat veram
contradictionem inter divinas leges vitae transmittendae et germani amoris
coniugalis fovendi adesse non posse.

Deus enim, Dominus vitae, praecellens servandi vitam ministerium ho-
minibus commisit, modo homine digno adimplendum. Vita igitur inde a con-
ceptione, maxima cura tuenda est; abortus necnon infanticidium nefanda
sunt crimina. Indoles vero sexualis hominis necnon humana generandi facul-
tas mirabiliter exsuperant ea quae in inferioribus vitae gradibus habetur;
proinde ipsi actus vitae coniugali proprii, secundum germanam dignitatem
humanam ordinati, magna observantia reverendi sunt. Moralis igitur indoles
rationis agendi, ubi de componendo amore coniugali cum responsabili vitae
transmissione agitur, non a sola sincera intentione et aestimatione motivorum
pendet, sed obiectivis criteriis, ex personae eiusdemque actuum natura de-
sumptis, determinari debet, quae integrum sensum mutuae donationis ac
humanae procreationis in contextu veri amoris observant; quod fieri nequit
nisi virtus castitatis coniugalis sincero animo colatur. Filiis Ecclesiae, his
principiis innixis, in procreatione regulanda, vias inire non licet, quae a Ma-
gisterio, in lege divina explicanda, improbantur. 14

Omnibus vero compertum sit vitam hominum et munus eam transmit-
tendi non ad hoc saeculum tantum restringi neque eo tantum commensurari
et intelligi posse, sed ad aeternam hominum destinationem semper respicere.

770

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

52. (De matrimonii et familiae promotione ab omnibus curanda). Familia
schola quaedam uberioris humanitatis est. Ut autem vitae ac missionis suae
plenitudinem attingere valeat, benevola animi communicatio communeque
coniugum consilium necnon sedula parentum cooperatio in filiorum educatione
requiruntur. Praesentia actuosa patris eorumdem efformationi magnopere
prodest, sed et cura domestica matris, qua liberi praesertim iuniores indigent,
in tuto ponenda est, quin legitima mulieris promotio socialis posthabeatur.
Liberi ita educatione instruantur ut ad aetatem adultam provecti pleno re-
sponsabilitatis sensu vocationem etiam sacram sequi ac vitae statum eligere
queant, in quo, si nuptiis iungantur, familiam propriam, in condicionibus
moralibus, socialibus et oeconomicis eidem propitiis, condere possint. Pa-
rentum vel tutorum est se iunioribus, in fundanda familia, prudenti consilio,
ab eis libenter audiendo, duces praebere, caventes tamen ne eos coactione
directa vel indirecta ad matrimonium ineundum aut ad electionem compartis
adigant.

Ita familia, in qua diversae generationes conveniunt ac sese mutuo adiu-
vant ad pleniorem sapientiam acquirendam atque iura personarum cum aliis
vitae socialis exigentiis componenda, fundamentum societatis constituit. Ideo-
que omnes qui influxum in communitates et coetus sociales exercent, ad
promotionem matrimonii et familiae efficaciter conferre debent. Potestas
civilis veram eorumdem indolem agnoscere, protegere et provehere, mora-
litatem publicam tueri atque prosperitati domesticae favere, ut sacrum suum
munus consideret. Ius parentum prolem procreandi et in sinu familiae edu-
candi tutandum est. Provida legislatione variisque inceptis etiam illi prote-
gantur aptoque adiumento subleventur qui bono familiae infeliciter carent.

Christifideles, praesens tempus redimentes 15 atque aeterna a mutabilibus
formis discernentes, bona matrimonii et familiae, tum propriae vitae testi-
monio tum concordi actione cum hominibus bonae voluntatis, diligenter pro-
moveant, et sic, interceptis difficultatibus, providebunt familiae necessitati-
bus et commodis, quae novis temporibus conveniunt. Ad quem finem obti-
nendum sensus christianus fidelium, recta hominum conscientia moralis nec-
non sapientia ac peritia eorum qui in sacris disciplinis versati sunt, magno
auxilio erunt.

Qui scientiis, praecipue biologicis, medicis, socialibus et psychologicis
eruditi sunt, multum bono matrimonii et familiae, pacique conscientiarum
inservire possunt, si collatis studiis diversas condiciones honestae ordinationi
procreationis humanae faventes, penitius elucidare conentur.

Sacerdotum est, debita de re familiari eruditione accepta, vocationem
coniug um diversis mediis pastoralibus, verbi Dei praedicatione, cultu litur-
gico aliisve adiumentis spiritualibus in vita eorum coniugali et familiari
fovere, eosque humaniter et patienter in difficultatibus roborare atque in
caritate confortare ut vere radiosae familiae efformentur.

Varia opera, praesertim familiarum consociationes, iuvenes ipsosque con-

SESSIO PUBLICA IX

771

iuges, praecipue nuper iunctos, doctrina et actione confirmare eosque ad
vitam familialem, socialem et apostolicam formare satagent.

Ipsi denique coniuges, ad imaginem Dei vivi facti et in vero ordine per-
sonarum constituti, affectu compari, mente consimili et mutua sanctitate adu-
nati sint, 16 ut Christum, vitae principium 17 secuti, in gaudiis et sacrificiis vo-
cationis suae, per suum fidelem amorem, illius testes fiant mysterii dilectio-
nis, quod Dominus morte et resurrectione sua mundo revelavit. 18

NOTAE

Ad n. 48.

1 Cf. S. Augustinus, De bono coniugii: PL 40, 375-376 et 394; S. Thomas,
Summa Theol., Suppi. Quaest. 49, art. 3 ad 1; Decretum pro Armenis -. Denz.
702 (1327); Pius XI, Litt. Encycl. Casti Connubii-. A.A.S., 22 (1930), pp. 543-555;
Denz. 2227-2238 (3703-3714).

2 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Casti Connubii-. A.A.S., 22 (1930), pp. 548-555;
Denz. 2231 (3706).

3 Cf. Os. 2; Ier. 3, 6-13; Ezech. 16 et 23; Is. 54.

4 Cf. Mt. 9, 15; Mc. 2, 19-20; Lc. 5, 34-35; Io. 3, 29; cf. etiam 2 Cor. 11, 2;
Epb. 5, 27; Apoc. 19, 7-8; 21, 2 et 9.

5 Cf. Eph. 5, 25.

6 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium-. A.A.S., 51 (196 5),
pp. 15-16; 40-41; 47.

7 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Casti Connubii-. A.A.S., 22 (1930), p. 583.

8 Cf. 1 Tim. 5, 3.

9 Cf. Eph. 5, 32.

Ad n. 49.

10 Cf. Gen. 2, 22-24; Prov. 5, 18-20; 31, 10-31; Tob. 8, 4-8; Cant. 1, 1-3;
2, 16; 4, 16 ad 5, 1; 7, 8-11; 1 Cor. 7, 3-6; Eph. 5, 25-33.

11 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Casti Connubii-. A.A.S., 22 (1930), pp. 547 et 548;
Denz. 2232 (3707).

Ad n. 50.

12 Cf. 1 Cor. 7, 5.

13 Cf. Pius XII, Allocutio Tra le visite, 20 ian. 1958: A.A.S., 50 (1958), p. 91.
Ad n. 51.

14 Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Casti Connubii-. A.A.S., 22 (1930), pp. 559-561:
Denz. 2239-2241 (3716-3718); Pius XII, Allocutio Conventui Unionis Italicae inter
Obstetrices, 29 oct. 1951: A.A.S., 43 (1951), pp. 835-854; Paulus VI, Allocutio
ad E.mos Patres Purpuratos, 23 iunii 1964: A.A.S., 56 (1964), pp. 581-589. Quae-
dam quaestiones quae aliis ac diligentioribus investigationibus indigent, iussu
Summi Pontificis, Commissioni pro studio populationis, familiae et natalitatis tradi-
tae sunt, ut postquam illa munus suum expleverit, S. Pontifex iudicium ferat. Sic
stante doctrina Magisterii, S. Synodus solutiones concretas immediate proponere
non intendit.

772

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Ad n. 52.

15 Cf. Eph. 5, 16; Coi. 4, 5.

16 Cf. Sacramentarium Gregorianum : PL 78, 262.

17 Cf. Rom. 5, 15 et 18; 6, 5-11; Gal. 2, 20.

18 Cf. Eph. 5, 25-27.

Caput II

DE CULTURAE PROGRESSU RITE PROMOVENDO

53. ( Introductio ). Ad ipsam personam hominis pertinet ut nonnisi per
culturam, hoc est bona naturae valoresque colendo, ad veram plenamque
humanitatem accedat. Ubicumque ergo de vita humana agitur, natura et cul-
tura quam intime connectuntur.

Voce « cultura » sensu generali indicantur omnia quibus homo multifarias
dotes animi corporisque perpolit atque explicat; ipsum orbem terrarum cogni-
tione et labore in suam potestatem redigere studet; vitam socialem, tam in
familia quam in tota consortione civili, progressu morum institutorumque
humaniorem reddit; denique magnas experientias spirituales atque appeti-
tiones decursu temporum in operibus suis exprimit, communicat atque con-
servat, ut ad profectum multorum, quinimmo totius generis humani, in-
serviant.

Inde sequitur culturam humanam aspectum historicum atque socialem
necessario prae se ferre, atque vocem « cultura » saepe sensum sociologicum
necnon ethnologicum assumere. Hoc autem sensu de culturarum pluralitate
sermo fit. Ex diverso enim modo utendi rebus, laborem praestandi et sese
exprimendi, religionem colendi moresque formandi, statuendi leges et iuri-
dica instituta, augendi scientias et artes atque colendi pulchrum, diversae
oriuntur communes vivendi condiciones et diversae formae bona vitae com-
ponendi. Ita ex traditis institutis efficitur patrimonium cuique humanae com-
munitati proprium. Ita etiam constituitur ambitus definitus et historicus, in
quem homo cuiusque gentis vel aetatis inseritur, et ex quo bona ad humanum
civilemque cultum promovendum haurit.

Sectio 1: De culturae condicionibus in mundo hodierno

54. (De novis vivendi formis ). Condiciones vitae hominis moderni sub
respectu sociali et culturali profunde immutatae sunt, ita ut de nova historiae
humanae aetate loqui liceat. 1 Exinde ad culturam perficiendam ampliusque
spargendam novae patent viae. Quas paraverunt ingens augmentum scientia-
rum naturalium et humanarum, etiam socialium, incrementum technicarum
artium, necnon progressus in excolendis et recte disponendis instrumentis qui-
bus homines inter se communicant. Hinc cultura hodierna particularibus signa-
tur notis: scientiae, quae exactae nuncupantur, iudicium criticum maxime exco-
lunt; recentiora psychologiae studia humanam activitatem profundius expli-

SESSIO PUBLICA IX

773

eant; disciplinae historicae valde conferunt ut res sub specie suae mutabili-
tatis atque evolutionis adspiciantur; vitae consuetudines et mores in dies
magis uniformes efficiuntur; industrializatio, urbanizatio aliaeque causae quae
vitam communitariam promovent, novas culturae formas creant (mass-cul-
ture), ex quibus novi modi sentiendi, agendi otioque utendi nascuntur; aucta
simul inter varias gentes societatisque coetus commercia thesauros diversa-
rum culturae formarum omnibus et singulis latius aperiunt, et sic paulatim
universalior paratur culturae humanae forma, quae eo magis humani generis
unitatem promovet ac exprimit, quo melius diversarum culturarum particu-
laritates observat.

55. ( Homo auctor culturae). Maior in dies fit numerus virorum ac mu-
lierum cuiusvis coetus vel nationis, qui conscii sunt suae communitatis cul-
turae artifices se esse atque auctores. In universo mundo magis magisque
crescit autonomiae simulque responsabilitatis sensus, quod pro spirituali ac
morali maturitate generis humani maximi est momenti. Illud clarius apparet,
si ante oculos unificationem mundi ponimus atque munus nobis impositum,
ut in veritate et iustitia meliorem aedificemus mundum. Tali ergo modo testes
sumus novum humanismum nasci, in quo homo imprimis sua responsabilitate
erga suos fratres historiamque definitur.

56. ( Difficultates et munera). Quibus in condicionibus, non est miran-
dum, hominem, qui responsabilitatem suam sentit pro culturae progressu,
altiorem spem nutrire, sed etiam anxio animo adspicere multiplices antino-
mias exsistentes, quas ipse resolvere debet:

Quid faciendum est, ne frequentiora culturarum commercia, quae inter
diversos coetus et nationes ad verum et fructuosum dialogum adducere debe-
rent, vitam communitatum perturbent, neve sapientiam maiorum evertant,
neve propriam populorum indolem in discrimen adducant?

Quomodo dynamismo atque expansioni novae culturae est favendum,
quin fidelitas viva erga traditionum haereditatem pereat? Quod particulari
modo urget ubi cultura, quae ex ingenti scientiarum artiumque technicarum
progressu oritur, componenda est cum eo ingenii cultu qui studiis secundum
varias traditiones classicis alitur.

Quomodo tam velox atque progrediens disciplinarum particularium di-
spersio conformari potest cum necessitate formandi earum synthesim, necnon
servandi apud homines facultates contemplationis ac admirationis, quae ad
sapientiam adducunt?

Quid faciendum est, ut universi homines bonorum culturalium participes
fiant in mundo, cum insimul cultus humanus peritiorum semper sublimior
atque complexior evadat?

Quomodo denique prout legitima agnoscenda est autonomia, quam cul-
tura sibi vindicat, quin ad humanismum mere terrestrem, immo ipsi religioni
adversantem deveniatur?

In medio quidem illarum antinomiarum cultura humana ita hodie evol-

774

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

vatur oportet, ut integram personam humanam aequo ordine excolat atque
homines iuvet in muneribus, ad quae adimplenda omnes praecipue autem
christifideles, in una familia humana fraterne uniti, vocantur.

Sectio 2: De quibusdam principiis ad culturam rite promovendam

57. {Fides et cultura). Christifideles, ad civitatem caelestem peregrinantes,
ea quae sursum sunt quaerere et sapere debent; 2 quo tamen nedum minua-
tur, potius crescit momentum muneris eorum una cum omnibus hominibus
adlaborandi ad aedificationem mundi humanius exstruendi. Et revera fidei
christianae mysterium praestantia incitamenta et adiumenta eis praebet ad
munus illud impensius adimplendum et praesertim ad plenum huiusmodi
operis sensum detegendum, quo cultus humanus in integra hominis vocatione
suum eximium obtineat locum.

Cum enim homo opere manuum suarum vel ope technicarum artium ter-
ram excolit, ut fructum afferat et dignum universae familiae humanae habi-
taculum fiat, et cum conscie partes assumit in socialium coetuum vita, ipse
exsequitur consilium Dei, initio temporum patefactum, terrae subiiciendae 3
creationisque perficiendae, atque seipsum excolit; insimul magnum Christi
mandatum servat, sese in servitium fratrum impendendi.

Insuper homo cum in varias philosophiae, historiae atque scientiae ma-
thematicae et naturalis disciplinas incumbit et artibus versatur, maxime con-
ferre potest, ut familia humana ad sublimiores veri, boni et pulchri rationes
atque ad iudicium universi valoris elevetur et sic clarius illuminetur mirabili
Sapientia, quae ab aeterno cum Deo erat, cuncta cum Eo componens, ludens
in orbe terrarum, esse cum filiis hominum in deliciis habens. 4

Eo ipso animus hominis, a rerum servitute magis solutus, expeditius ad
ipsum Creatoris cultum et contemplationem evehi potest. Immo impulsu
gratiae ad agnoscendum Dei Verbum disponitur, quod, antequam caro fieret
ad omnia salvanda et in Se recapitulanda, iam « in mundo erat », tamquam
« lux vera quae illuminat omnem hominem » (Io. 1, 9-10). 5

Sane hodiernus progressus scientiarum artiumque technicarum, quae vi
methodi suae usque ad intimas rerum rationes penetrare nequeunt, cuidam
phaenomenismo et agnosticismo favere potest, quando methodus investigandi,
qua disciplinae istae utuntur, immerito pro suprema totius veritatis invenien-
dae regula habetur. Immo periculum adest, ne homo, inventis hodiernis
nimis fidens, se sibi sufficere aestimet et altiora amplius iam non quaerat.

Haec tamen infausta non necessario ex hodierna cultura sequuntur, nec
nos in tentationem inducere debent, ne eius valores positivos non agnosca-
mus. Inter quos adnumerantur: scientiarum studium atque exacta fidelitas
erga veritatem in inquisitionibus scientificis, necessitas laborandi una cum
aliis in coetibus technicis, sensus solidarietatis internationalis, conscientia in
dies vividior responsabilitatis peritorum erga homines adiuvandos immo et
protegendos, voluntas faustiores reddendi vitae condiciones omnibus, prae-

SESSIO PUBLICA IX

775

sertim illis qui vel responsabilitatis privatione vel culturae paupertate labo-
rant. Haec omnia aliquam praeparationem ad nuntium Evangelii accipiendum
afferre valent, quae informari potest caritate divina ab Eo qui venit ut mun-
dum salvaret.

58. (De multiplici inter bonum nuntium Christi et culturam humanam
connexione). Inter nuntium salutis et culturam humanam multiplices nexus
inveniuntur. Nam Deus, populo suo sese revelans usque ad plenam sui ma-
nifestationem in Filio incarnato, locutus est secundum culturam diversis
aetatibus propriam.

Pariter Ecclesia, decursu temporum variis in condicionibus vivens, diver-
sarum culturarum inventa adhibuit, ut nuntium Christi in sua praedicatione
ad omnes gentes diffundat et explicet, illud investiget et altius intelligat, in
celebratione liturgica atque in vita multiformis communitatis fidelium melius
exprimat.

At simul, ad omnes populos cuiusvis aetatis et regionis missa, Ecclesia
nulli stirpi aut nationi, nulli particulari morum rationi, nulli antiquae aut
novae consuetudini exclusive et indissolubili ter nectitur. Propriae traditioni
inhaerens et insimul missionis suae universalis conscia, communionem cum
diversis culturae formis inire valet, qua tum ipsa Ecclesia tum variae culturae
ditescunt.

Bonum Christi nuntium hominis lapsi vitam et cultum continenter reno-
vat, et errores ac mala, ex semper minaci peccati seductione manantia, im-
pugnat et removet. Mores populorum indesinenter purificat et elevat. Animi
ornamenta dotesque cuiuscumque populi vel aetatis supernis divitiis velut
ab intra foecundat, communit, complet atque in Christo restaurat. 6 Sic Ec-
clesia, proprium implendo munus, 7 iam eo ipso ad humanum civilemque
cultum impellit atque confert, et actione sua, etiam liturgica, hominem ad
interiorem libertatem educat.

59. (De diversis rationibus in cultus humani formis rite componendis ).
Supradictis rationibus, Ecclesia in mentem omnium revocat culturam ad inte-
gram personae humanae perfectionem, ad bonum communitatis et totius
humanae societatis esse referendam. Quare oportet animum ita excolere,
ut promoveatur facultas admirandi, intus legendi, contemplandi atque effor-
mandi iudicium personale et excolendi sensum religiosum, moralem ac
socialem.

Cultura enim, cum ex hominis indole rationali et sociali immediate
fluant, indesinenter indiget iusta libertate ad sese explicandam atque legi-
tima, secundum propria principia, sui iuris agendi facultate. Iure merito ergo
postulat reverentiam et quadam gaudet inviolabilitate, servatis utique furi-
bus personae et communitatis, sive particularis sive universalis, intra fines
boni communis.

Sacra Synodus, recolens ea quae Concilium Vaticanum Primum docuit,
declarat « duplicem esse ordinem cognitionis » distinctum, nempe fidei et
rationis, nec sane Ecclesiam vetare ne « humanarum artium et disciplinarum

776

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

culturae ... in suo quaeque ambitu propriis utantur principiis et propria
methodo »; quare « iustam hanc libertatem agnoscens », cultus humani et
praesertim scientiarum legitimam autonomiam affirmat. 8

Haec omnia postulant quoque ut homo, morali ordine communique uti-
litate servatis, libere possit verum inquirere et opinionem suam declarare
ac vulgare, atque artem qualemcumque colere; ut denique secundum verita-
tem de publicis eventibus certior fiat. 9

Ad publicam vero auctoritatem pertinet, non propriam cultus humani
formarum indolem determinare, sed condiciones et subsidia ad vitam cultu-
ralem inter omnes promovendam fovere, etiam intra minoritates alicuius
nationis. 10 Ideo praeprimis instandum est, ne cultura, a proprio fine aversa,
potestatibus politicis vel oeconomicis servire cogatur.

Sectio 3 : De quibusdam urgentioribus christianorum muneribus circa culturam

60. ( Ius ad culturae beneficia omnibus agnoscatur et in rem deducatur ).
Cum nunc facultas praebeatur plurimos homines ab ignorantiae miseria libe-
randi, officium nostrae aetati maxime consentaneum est, praesertim pro chri-
stianis, strenue adlaborandi ut, tam in re oeconomica quam in re politica,
tam in campo nationali quam internationali, ferantur iudicia fundamentalia,
quibus ius omnium ad humanum civilemque cultum, personae dignitati con-
gruum, sine discrimine stirpis, sexus, nationis, religionis aut socialis condi-
cionis, ubique terrarum agnoscatur et ad rem deducatur. Ideo sufficiens bono-
rum culturalium copia omnibus providenda est, praesertim eorum quae con-
stituunt culturam sic dictam fundamentalem, ne plurimi litterarum ignorantia
responsabilisque actuositatis privatione a cooperatione vere humana ad bo-
num commune impediantur.

Contendendum est itaque ut homines, quorum ingenii vires id ferant,
ad altiores studiorum ordines ascendere queant; ita quidem ut iidem, quoad
fieri possit, in humana societate ad munera, officia et servitia emergant, tum
suo ingenio, tum peritiae quam acquisierint consentanea. 11 Sic quilibet homo
et coetus sociales cuiuscumque populi ad plenam vitae suae culturalis expli-
cationem, suis dotibus atque traditionibus congruam, pertingere valebunt.

Enixe insuper adlaborandum est ut omnes conscii fiant tum iuris ad cul-
turam, tum officii quo astringuntur sese excolendi aliosque adiuvandi. Con-
diciones enim vitae et laboris quandoque exstant, quae impediunt conten-
tiones culturales hominum et in ipsis studium culturae destruunt. Res spe-
ciali ratione pro ruricolis et opificibus valet, quibus praebeantur oportet tales
condiciones operam suam praestandi, quae humanam eorum culturam non
praepediant sed promoveant. Mulieres in fere omnibus vitae campis iam
adlaborant; Convenit autem ut partes suas secundum propriam indolem plene
assumere valeant. Omnium erit, ut mulierum propria necessariaque partici-
patio vitae culturalis agnoscatur atque promoveatur.

61. (De educatione ad hominis integrum cultum). Maior hodie adest dif-
ficultas quam olim varias cognitionis disciplinas et artes in synthesim redi-

SESSIO PUBLICA IX

777

gendi. Dum enim crescunt moles et diversitas elementorum, quae culturam
constituunt, insimul minuitur facultas pro singulis hominibus eadem perci-
piendi et organice componendi, ita ut imago « hominis universalis » magis
ac magis evanescat. Attamen unicuique homini remanet officium retinendi
rationem totius personae humanae, in qua eminent intelligentiae, voluntatis,
conscientiae et fraternitatis valores, qui omnes in Deo Creatore fundantur
et in Christo mirabiliter sanati et elevati sunt.

Quasi mater et nutrix huius educationis est imprimis familia, in qua liberi,
amore foti, rectum rerum ordinem facilius condiscunt, dum probatae cultus
humani formae quasi naturaliter in progredientis adolescendae animum trans-
funduntur.

Pro eadem educatione in societatibus hodiernis exstant opportunitates,
praesertim ex aucta librorum diffusione atque novis instrumentis commu-
nicationis culturalis et socialis, quae universali culturae favere possunt. Im-
minuto enim passim laboris spatio in dies augescunt pro pluribus hominibus
commoda. Otia ad animum relaxandum et mentis ac corporis sanitatem
roborandam rite insumantur, per liberas industrias et studia, versus alias
regiones itinera (turismus), quibus ingenium hominis expolitur, sed et ho-
mines mutua cognitione locupletantur, per exercitationes quoque et mani-
festationes sportivas, quae ad animi aequilibrium, etiam in communitate,
servandum necnon ad fraternas relationes inter homines omnium condicio-
num, nationum vel diversae stirpis statuendas, adiumentum praebent. Christi-
fideles ergo cooperentur ut culturae manifestationes actionesque collectivae,
quae nostrae aetatis sunt propriae, spiritu humano et christiano imbuantur.

Haec autem omnia commoda educationem hominis ad integrum sui cul-
tum perficere non valent, si insimul profunda interrogatio de sensu culturae
et scientiae pro persona humana negligitur.

62. (De humano civilique cultu cum christiana institutione rite compo-
nendo). Quamvis Ecclesia ad culturae progressum multum contulerit, expe-
rientia tamen constat compositionem culturae cum christiana institutione
ex causis contingentibus non semper sine difficultatibus procedere.

Istae difficultates non necessario vitae fidei damnum afferunt, immo ad
accuratiorem et altiorem intelligentiam fidei mentem excitare possunt. Ete-
nim scientiarum, necnon historiae ac philosophiae recentiora studia et inventa
novas suscitant quaestiones, quae sequelas pro vita quoque secumf erunt et
etiam a theologis novas investigationes postulant. Praeterea theologi, servatis
propriis scientiae theologicae methodis et exigentiis, invitantur ut aptiorem
modum doctrinam cum hominibus sui temporis communicandi semper in-
quirant, quia aliud est ipsum depositum Fidei seu veritates, aliud modus
secundum quem enuntiantur, eodem tamen sensu eademque sententia. 12 In
cura pastorali non tantum principia theologica, sed etiam inventa scientiarum
profanarum, imprimis psychologiae et sociologiae, satis agnoscantur et adhi-
beantur, ita ut etiam fideles ad puriorem et maturiorem fidei vitam ducantur.

Suo quoque modo litterae et artes pro vita Ecclesiae magni sunt mo-

778

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

menti. Indolem enim propriam hominis, eius problemata eiusque experien-
tiam in conatu ad seipsum mundumque cognoscendum et perficiendum edi-
scere contendunt; situationem eius in historia et in universo mundo detegere
necnon miserias et gaudia, necessitates et vires hominum illustrare atque
sortem hominis meliorem adumbrare satagunt. Ita vitam humanam, multi-
plicibus formis secundum tempora et regiones expressam, elevare valent.

Exinde adlaborandum est ut artium illarum cultores se ab Ecclesia in
sua navitate agnitos sentiant et, ordinata libertate f ruentes, faciliora com-
mercia cum communitate christiana instituant. Novae quoque formae artis,
quae coaevis nostris aptantur iuxta variarum nationum et regionum indolem,
ab Ecclesia agnoscantur. In sanctuario autem recipiantur, cum, modo dicendi
accommodato et liturgiae exigentiis conformi, mentem ad Deum erigunt . 13

Sic notitia Dei melius manifestatur ac praedicatio evangelica in intellectu
hominum magis perspicua fit et eorum condicionibus quasi insita apparet.

Fideles ergo coniunctissime cum aliis suae aetatis hominibus vivant, et
perfecte eorum cogitandi atque sentiendi modos, qui per ingenii cultum expri-
muntur, percipere studeant. Novarum scientiarum et doctrinarum necnon
novissimorum inventorum notitias cum christianis moribus christianaeque
doctrinae institutione coniungant, ut religionis cultus animique probitas apud
ipsos pari gressu procedant cum scientiarum cognitione et cotidie progre-
dientibus technicorum artibus, et ideo ipsi valeant res omnes integro chri-
stiano sensu probare atque interpretari.

Qui theologicis disciplinis in Seminariis et Studiorum Universitatibus
incumbunt, cum hominibus qui in aliis scientiis excellunt, collatis viribus
atque consiliis, cooperari studeant. Theologica inquisitio insimul profundam
veritatis revelatae cognitionem prosequatur et coniunctionem cum proprio
tempore ne negligat, ut homines variis disciplinis excultos ad pleniorem fidei
scientiam iuvare possint. Haec socia opera plurimum proderit institutioni
sacrorum ministrorum qui Ecclesiae doctrinam de Deo, de homi n e et de
mundo aptius coaevis nostris explanare poterunt, ita ut verbum illud etiam
libentius ab eis suscipiatur . 14 Immo optandum ut plures laici congruam in
disciplinis sacris institutionem adipiscantur, nec pauci inter eos haec studia,
data opera, colant et altius producant. Ut vero munus suum exercere valeant,
agnoscatur fidelibus, sive clericis sive laicis, iusta libertas inquirendi necnon
mentem suam in humilitate et fortitudine aperiendi in iis in quibus peritia
gaudent . 15

Ad n. 54.

NOTAE

1 Cf. Expositio introductoria huius Constitutionis, nn. 4-10, pp. 7-11.

Ad n. 57.

2 Cf. Coi. 3, 1-2.

3 Cf. Gen. 1, 28.

4 Cf. Prov. 8, 30-31.

SESSIO PUBLICA IX

779

5 Cf. S. Irenaeus, Adv. Haer. III, 11, 8 (ed. Sagnard, p. 200; cf. ib., 16, 6:
pp. 290-292; 21, 10-22: pp. 370-372; 22, 3: p. 378; etc.).

Ad n. 58.

6 Cf. Eph. 1, 10.

7 Cf. verba Pii XI ad R. P. M.-D. Roland-Gosselin: « il ne faut jamais
perdre de vue que l’objectif de 1’Eglise est d’evangeliser et non de civiliser. Si
elle civilise, c’est par l’evangelisation » ( Semaines sociales de F rance, Versailles,
1936, pp. 461-462).

Ad n. 59.

8 Conc. Vat. I, Const. dogm. De Fide catholica, cap. IV: Denz. 1795, 1799
(3015, 3019). Cf. Pius XI, Litt. Encycl. Quadragesimo Anno-. A.A.S., 23 (1931),
p. 190.

9 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Facem in terris : A.A.S., 55 (1963), p. 260.

10 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Facem in terris : A.A.S., 55 (1963), p. 283;
Pius XII, Nuntius radiophon., 24 dec. 1941: A.A.S., 34 (1942), pp. 16-17.

Ad n. 60.

11 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Facem in terris-. A.A.S., 55 (1963), p. 260.
Ad n. 62.

12 Cf. Ioannes XXIII, Oratio habita d. 11 oct. 1962, in initio Concilii: A.A.S.,
54 (1962), p. 792.

13 Cf. Const. De sacra Liturgia, n. 123: A.A.S., 56 (1964), p. 131; Paulus VI,
Discorso agli artisti romani, 7 maii 1964: A.A.S., 56 (1964), pp. 439-442.

14 Cf. Conc. Vat. II, Decr. De institutione sacerdotali et De educatione chri-
stiana.

15 Cf. Const. dogm. Lumen gentium, Cap. IV, n. 37: A.A.S., 51 (1965),
pp. 42-43.

Caput III

DE VITA OECONOMI CA-SOCIALI

63. (De quibusdam vitae oeconomicae aspectibus ). Etiam in vita oeco-
nomica-sociali personae humanae dignitas eiusque integra vocatio, totiusque
societatis bonum, honoranda atque promovenda sunt. Homo enim totius vitae
oeconomicae-socialis auctor, centrum et finis est.

Oeconomia hodierna, non secus atque aliae vitae socialis provinciae, cre-
scenti super naturam hominis dominatione notatur, densioribus impensio-
ribusque relationibus atque mutua dependentia, inter cives, coetus et popu-
los, necnon frequentiori politicae potestatis interventione. Insimul progressus
in rationibus producendi atque in bonis ac servitiis commutandis, oecono-
miam aptum effecerunt instrumentum, quo adauctis familiae humanae neces-
sitatibus melius provideri possit.

Non desunt tamen rationes inquietudinis. Homines non pauci, praesertim

780

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

in regionibus oeconomice progressis, re oeconomica quasi regi videntur, ita
ut fere tota eorum vita personalis ac socialis spiritu quodam oeconomistico
imbuatur, tam in nationibus quae oeconomiae collectivisticae favent quam
in aliis. Eo temporis momento quo vitae oeconomicae incrementum, dum-
modo rationabiliter humaniterque dirigatur atque coordinetur, inaequalitates
sociales mitigare posset, saepe saepius in earum exasperationem, vel etiam
alicubi in regressum condicionis socialis debilium et in despectum pauperum
vertitur. Dum rebus omnino necessariis ingens multitudo adhuc caret, aliqui,
etiam in regionibus minus progressis, opulenter vivunt vel bona dissipant.
Luxus et miseria simul exsistunt. Dum pauci maxima deliberandi potestate
f ruuntur, multi omni paene possibilitate carent propria initiativa ac respon-
sabilitate agendi, saepe etiam in conditionibus vitae et laboris persona hu-
mana indignis versantes.

Similes aequilibrii oeconomici socialisque defectus inter agriculturam,
industriam ac servitia, sicut etiam inter diversas regiones unius eiusdemque
nationis advertuntur. Inter nationes oeconomice magis progressas aliasque
nationes gravior in dies oppositio fit, quae ipsam pacem mundi in discrimen
vocare potest.

Has disparitates coaevi nostri conscientia in dies vividiore persentiunt,
cum eis persuasissimum sit, ampliores technicas et oeconomicas facultates,
quibus mundus hodiernus gaudet, hunc infaustum statum rerum corrigere
posse atque debere. Inde autem reformationes multae in vita oeconomica-
sociali atque mentis et habitudinis conversio ab omnibus requiruntur. Ad
hoc Ecclesia iustitiae et aequitatis principia, tam pro vita individuali et sociali,
quam pro vita internationali, a recta ratione postulata, in decursu saeculo-
rum sub luce Evangeli exaravit atque his praesertim ultimis temporibus pro-
tulit, Sacrum Concilium haec principia secundum adiuncta huius aetatis robo-
rare orientationesque quasdam proferre intendit, exigentias progressionis
oeconomicae imprimis respiciens. 1

Sectio 1: De progressione oeconomica

64. (De progressione oeconomica in hominis servitium). Hodie, magis
quam antea, ut augmento populi consulatur et crescentibus generis humani
optatis satisfiat, incrementum productionis bonorum agriculturae et industriae
necnon praestationis servitiorum iure intenditur. Ideo favendum est pro*
gressui technico, spiritui innovationis, studio inceptuum creandorum atque
ampliandorum, methodis productionis aptandis, ac strenuis quorumcumque
productionem exercentium conatibus: omnibus nempe elementis quae huic
progressioni inserviunt. Huius autem productionis finalitas fundamentalis
non est merum productorum incrementum, neque lucrum vel dominatus, sed
hominis servitium, hominis quidem integri, attento ordine materialium eius
necessitatum atque eius vitae intellectualis, moralis, spiritualis ac religiosae
exigentiarum, hominis, dicimus, cuiuscumque, et cuiuscumque hominum

SESSIO PUBLICA IX

781

coetus, cuiusvis stirpis vel mundi regionis. Itaque navitas oeconomica secun-
dum methodos et leges proprias, intra fines ordinis moralis 2 exercenda est
ita ut Dei de homine consilium adimpleatur. 3

65. (De progressione oeconomica sub consilio hominis ). Progressio oeco-
nomica sub hominis consilio manere debet, nec soli arbitrio paucorum ho-
minum aut coetuum nimia potentia oeconomica pollentium, nec solius com-
munitatis politicae, nec quarundam potentiorum nationum remittenda est.
Oportet e contra ut, in quocumque gradu, homines quam plurimi atque, ubi
de relationibus internationalibus agitur, omnes nationes in ea dirigenda acti-
vas partes habeant. Pariter opus est ut opera spontanea singulorum homi-
num liberorumque coetuum cum auctoritatum publicarum conatibus coordi-
nentur atque apte et cohaerenter componantur.

Incrementum nec soli cursui quasi mechanico activitatis oeconomicae sin-
gulorum nec soli potestati auctoritatis publicae relinquendum est. Quare
erroris arguendae sunt, tum doctrinae quae specie falsae libertatis reforma-
tionibus necessariis obstant, quam illae quae iura fundamentalia personarum
singularum et coetuum organizationi productionis collectivae postponunt. 4

Meminerint ceterum cives suum esse ius et officium, etiam a potestate
civili agnoscendum, ad verum propriae communitatis progressum pro sua
possibilitate conferre. Praesertim in regionibus oeconomice minus progressis,
ubi omnes opes urgenter adhibendae sunt, bonum commune graviter in discri-
men vocant qui opes suas infructuosas retinent vel — salvo iure personali
migrationis — communitatem suam subsidiis sive materialibus sive spiritua-
libus privant quibus illa eget.

66. (De ingentibus differentiis oeconomicis-socialibus removendis). Ut
exigentiis iustitiae et aequitatis satisfiat, strenue enitendum est ut, servatis
iuribus personarum atque propria indole cuiusque populi, ingentes quae nunc
sunt et saepe crescunt inaequalitates oeconomicae cum discriminatione indi-
viduali et sociali coniunctae, quam citius removeantur. Pariter, in pluribus
regionibus, attentis peculiaribus agriculturae difficultatibus sive in gignendis
sive in vendendis bonis, adiuvandi sunt ruricolae cum ad productionem augen-
dam et vendendam, tum ad necessarias evolutiones ac innovationes inducen-
das, tum ad aequum redditum consequendum, ne, ut saepius accidit, in
conditione civium inferioris ordinis maneant. Ipsi autem agricolae, praesertim
iuvenes, sese sollerter applicent ad suam peritiam professionalem perficien-
dam, sine qua progressio agriculturae dari nequit. 5

Iustitia et aequitas item requirunt ut mobilitas, quae in progredientibus
rebus oeconomicis necessaria est, ita ordinetur, ne vita hominum singulorum
eorumque familiarum incerta et praecaria fit. Erga opifices vero, qui ex alia
natione vel regione oriundi, ad promotionem oeconomicam populi vel pro-
vinciae labore suo conferunt, quaevis discriminatio quoad condiciones remu-
nerationis vel laboris sedulo vitanda est. Insuper universi, imprimis publicae
potestates, illos non simpliciter veluti mera productionis instrumenta sed ut

782

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

personas habere debent, eosque adiuvare ut familiam suam apud se arces-
sere et decentem habitationem sibi providere possint, atque eorum insertioni
in vitam socialem populi vel regionis recipientis favere. Attamen, quantum
fieri potest, in propriis regionibus fontes laboris creentur.

In rebus oeconomicis hodie mutationi obnoxiis uti in novis societatis
industrialis formis in quibus e. g. automatio progreditur, curandum est ut
labor sufficiens et unicuique conveniens simul ac possibilitas congruae for-
mationis technicae et professionalis praebeatur, et in tuto collocentur victus
atque dignitas humana eorum praesertim qui ob morbum vel aetatem gra-
vioribus laborant difficultatibus.

Sectio 2: De quibusdam principiis totam vitam oeconomicam-socialem re-
gentibus.

67. (De labore eiusque condicionibus atque de otio). Labor humanus,
qui in bonis gignendis ac commutandis vel in servitiis oeconomicis suppe-
ditandis exercetur, ceteris elementis vitae oeconomicae praestat, quippe
quae tantum rationem instrumentorum habeant.

Hic enim labor, sive proprio marte assumatur sive ab alio conducatur,
a persona immediate procedit, quae res naturae quasi suo sigillo signat easque
suae voluntati submittit. Labore suo, homo ordinarie suam suorumque vitam
sustentat, cum fratribus suis coniungitur eisque inservit, germanam carita-
tem exercere potest atque creationi divinae perficiendae sociam operam prae-
bere. Immo, per laborem Deo oblatum, tenemus hominem ipsi redemptionis
operi Iesu Christi consociari, qui praecellentem labori detulit dignitatem,
cum in Nazareth propriis manibus operaretur. Exinde oritur pro unoquoque
officium fideliter laborandi atque etiam ius ad laborem; societatis vero est,
iuxta adiuncta in ea vigentia, pro sua parte cives adiuvare ut sufficientis
laboris occasionem invenire possint. Denique ita remunerandus est labor ut
homini facultates praebeantur suam suorumque vitam materialem, socialem,
culturalem spiritualemque digne excolendi, spectatis uniuscuiusque munere
et productivitate necnon officinae conditionibus et bono communi. 6

Cum navitas oeconomica plerumque consociato hominum labore fiat, ini-
quum et inhumanum est illam ita componere et ordinare ut quibusvis labo-
rantibus detrimento sit. Saepius autem accidit, etiam nostris diebus, ut opus
facientes quodammodo in servitutem proprii operis redigantur. Quod sic
dictis legibus oeconomicis nequaquam iustificatur. Universus igitur fructuosi
laboris processus necessitatibus personae eiusque vitae vivendi rationibus
accommodandus est; imprimis eius vitae domesticae, praesertim quod ad
matres familiae spectat, respectu semper habito et sexus et aetatis. Laboran-
tibus praebeatur insuper facultas proprias qualitates personamque suam in
ipso laboris exercitio explicandi. Huic exercitio tempus viresque suas debita
cum responsabilitate applicantes, tamen ad vitam familiarem, culturalem,
socialem et religiosam colendam etiam sufficiente quiete et otio omnes gau-

SESSIO PUBLICA IX

783

cieant. Immo opportunitatem habeant vires ac potentias libere evolvendi,
quas fortasse in labore professionali parum excolere valent.

68. (De participatione in inceptis et in universa rei oeconomicae disposi-
tione, et de con factibus in labore). In inceptis oeconomicis personae conso-
ciantur, ho min is scilicet liberi et sui iuris, ad imaginem Dei creati. Ideo,
attentis muneribus uniuscuiusque, sive proprietariorum, sive conductorum
operis, sive dirigentium, sive operariorum, atque salva necessaria directionis
operis unitate, promoveatur, modis apte determinandis, omnium actuosa par-
ticipatio in inceptorum curatione. 7 Cum autem saepius non iam in ipso incepto,
sed altius a superioris ordinis institutis de oeconomicis et socialibus condi-
cionibus decernatur, e quibus sors futura laborantium eorumque liberorum
pendet, etiam in his statuendis partem habeant, et quidem per seipsos vel
per delegatos libere electos.

Inter fundamentalia personae humanae iura adnumerandum est ius pro
laborantibus consociationes libere condendi, quae eos vere repraesentare et
ad vitam oeconomicam recto ordine disponendam conferre possint, necnon
ius earum navitatem sine ultionis periculo libere participandi. Per huiusmodi
ordinatam participationem, cum progrediente formatione oeconomica et so-
ciali iunctam, in dies augebitur apud omnes proprii muneris onerisque con-
scientia, qua ipsi eo adducantur ut, secundum capacitates aptitudinesque sibi
proprias, totius operis progressionis oeconomicae et socialis necnon universi
boni communis procurandi socios se sentiant.

Cum vero conflictus oeconomici-sociales oriuntur, ut ad pacificam eorum
solutionem deveniatur enitendum est. Licet autem semper praeprimis ad sin-
cerum inter partes colloquium sit recurrendum, operistitium tamen, et in
hodiernis adiunctis, ad propria iura defendenda et ad iusta laborantium
quaesita implenda, adiumentum necessarium, etsi ultimum, manere potest.
Quamprimum vero viae ad negotiationem et conciliationis colloquium resu-
mendum quaerantur.

69. (De bonorum terrestrium ad universos homines destinatione). Deus
terram cum omnibus quae in ea continentur in usum universorum hominum
et populorum destinavit, ita ut bona creata aequa ratione ad omnes affluere
debeant, iustitia duce, caritate comite. 8 Quaecumque formae proprietatis
sint, legitimis institutis populorum accommodatae, secundum diversa atque
mutabilia adiuncta, ad hanc bonorum universalem destinationem semper
attendendum est. Quapropter homo, illis bonis utens, res exteriores quas
legitime possidet non tantum tamquam sibi proprias, sed etiam tamquam
communes habere debet, eo sensu ut non sibi tantum sed etiam aliis prodesse
queant. 9 Ceterum, ius habendi partem bonorum sibi suisque familiis suffi-
cientem omnibus competit. Ita Patres Doctoresque Ecclesiae senserunt, do-
centes ad pauperes sublevandos homines obligari, et quidem, non tantum
ex superfluis. 10 Qui autem in extrema necessitate degit, ius habet ut ex alio-
rum divitiis necessaria sibi procuret. 11 Cum tot sint in mundo fame oppressi,
Sacrum Concilium omnes sive singulos sive auctoritates urget ut, illius sen-

784 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

tentiae Patrum memores: Pasce fame morientem, quia si non pavisti occi-
disti, 12 pro uniuscuiusque facultate, bona sua revera communicent et impen-
dant, praesertim illos, sive singulos sive populos, auxiliis muniendo, quibus
ipsi sese adiuvare atque evolvere possint.

In societatibus oeconomice minus progressis non raro destinationi com-
muni bonorum ex parte per consuetudines et traditiones communitati pro-
prias satis fit, quibus unicuique membro bona prorsus necessaria praebentur.
Vitandum tamen est ne consuetudines quaedam ut omnino immutabiles ha-
beantur, si novis exigentiis huius temporis non iam respondeant; altera vero
parte, ne contra honestas consuetudines imprudenter agatur quae, dummodo
hodiernis adiunctis apte accommodentur, perutiles esse non desinunt. Simi-
liter in nationibus oeconomice valde progressis, corpus quoddam socialium
institutionum, ad cautionem et securitatem spectantium, communem bono-
rum destinationem pro sua parte ad actum adducere potest. Ulterius promo-
venda sunt servitia familialia et socialia, praesertim quae animi cultui atque
educationi consulunt. In his omnibus instituendis, invigilandum tamen est
ne cives ad quamdam erga societatem inertiam inducantur neve suscepti
officii onus reficiant et servitium repudient.

70. (De bonorum collocationibus et de re nummaria). Bonorum colloca-
tiones, ex sua parte, tendere debent ad occasiones laboris redditusque suffi-
cientes tam populo hodierno quam futuro procurandos. Quicumque de his
collocationibus et vitae oeconomicae ordinatione decernunt — sive singuli,
sive coetus, sive auctoritates publicae — , hos fines prae oculis habere tenen-
tur, atque gravem suam obligationem agnoscere ex una parte invigilandi,
ut necessariis ad vitam decentem requisitis, sive singulorum sive totius com-
munitatis, provideatur, ex altera parte futura praevidendi et iustum aequili-
brium constituendi inter necessitates hodiernae consumptionis, sive indivi-
dualis sive collectivae, et exigentias collocandi bona pro generatione ventura.
Semper etiam prae oculis habeantur urgentes nationum vel regionum oeco-
nomice minus progressarum necessitates. In re autem monetaria caveatur ne
propriae nationis necnon aliarum nationum bono offendatur. Provideatur
insuper ne oeconomice debiles ex valoris pecuniae immutatione iniuste detri-
mentum patiantur.

71. (De accessione ad proprietatem et dominium privatum bonorum; et
de latifundiis). Cum proprietas ac aliae in bona exteriora dominii privati for-
mae ad expressionem personae conferant, cum insuper occasionem ei prae-
beant suum munus in societate et. oeconomia exercendi, valde interest ut,
sive singulorum, sive communitatum, ad quoddam bonorum exteriorum do-
minium accessio foveatur.

Proprietas privata aut dominium quoddam in bona exteriora spatium
plane necessarium ad personalem et familiarem autonomiam unicuique con-
ferunt, et velut libertatis humanae extensio considerari debent. Demum, quia
ad munus onusque exercendum stimulos addunt, condicionem quamdam
libertatum civilium constituunt. 13

SESSIO PUBLICA IX

785

Formae talis dominii vel proprietatis sunt hodie diversae et in dies adhuc
magis diversificantur. Omnes autem, non obstantibus fundis socialibus, iuri-
bus et ministeriis a societate procuratis, causa non parvipendenda securitatis
manent. Quod non tantum de proprietatibus materialibus dicendum est, sed
etiam de immaterialibus bonis, uti sunt capacitates professionales.

Ius autem privati dominii illi iuri non obstant quod variis formis proprie-
tatum publicarum inest. Translatio quidem bonorum in publicam proprieta-
tem non nisi a competenti auctoritate, iuxta boni communis exigentias et
intra eius limites, aequa compensatione oblata, fieri potest. Praeterea, ad
publicam auctoritatem pertinet praecavere ne quis privata proprietate con-
tra bonum commune abutatur. 14

Ipsa autem proprietas privata et indolem socialem natura sua habet, quae
in communis destinationis bonorum lege fundatur. 15 Qua sociali indole ne-
glecta, proprietas multoties occasio cupiditatum et gravium perturbationum
fieri accidit, ita ut ad ipsum ius in discrimen vocandum impugnatoribus prae-
textus detur.

In pluribus regionibus oeconomice minus progressis, magni vel etiam
latissimi rustici fundi existunt, mediocriter exculti vel lucri causa sine ulla
cultura manentes, dum maior pars populi vel terris caret vel minimis tantum
agris gaudet, atque, ex altera parte, incrementum fructificationis agrorum
evidenter urgens apparet. Non raro ii qui a dominis ad laborem conducuntur,
vel qui partem illorum titulo locationis colunt, nonnisi stipendium vel pro-
ventum homine indignum recipiunt, decenti habitatione privantur, necnon
a mediatoribus exspoliantur. Omni securitate carentes, sub tali personali
famulatu vivunt, ut fere omnis facultas sponte et cum responsabilitate agendi
eis tollatur, omnisque promotio in cultu humano et omnis pars in vita sociali
et politica illis prohibeantur. Pro variis igitur casibus reformationes neces-
sariae sunt: ut crescant redditus, emendentur condiciones laboris, augeatur
securitas in conductione, deturque incitamentum ad sponte operandum; immo
ut distribuantur fundi non satis exculti iis qui easdem terras fructuosas red-
dere valeant. Quo in casu suppeditanda sunt res et media necessaria, praeser-
tim educationis subsidia et iustae ordinationis cooperativae facultates. Quo-
ties autem proprietatis ademptionem bonum commune exegerit, compen-
satio ex aequitate, omnibus adiunctis perpensis, aestimanda est.

72. {De navitate oeconomica-sociali et de Regno Christi ). Christiani qui
activas partes in hodierna progressione oeconomica-sociali agunt et iustitiam
caritatemque propugnant, persuasum sibi habeant se multum ad humanitatis
prosperitatem et mundi pacem conferre posse. In his activitatibus, sive singuli
sive consociati exemplo fulgeant. Acquisitis quidem peritia experientiaque
omnino necessariis, inter terrestres navitates rectum ordinem servent, in
fidelitate erga Christum Eiusque Evangelium, ita ut integra eorum vita, tam
individualis quam socialis, spiritu Beatitudinum, notabiliter paupertatis,
imbuatur.

786

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Quicumque Christo obediens, primum quaerit Regnum Dei, inde vali-
diorem ac puriorem amorem suscipit, ad omnes fratres suos adiuvandos et
ad opus iustitiae, inspirante caritate, perficiendum. 16

NOTAE

Ad n. 63.

1 Cf. Pius XII, Nuntius 23 martii 1952: A.A.S., 44 (1952), p. 273; Ioan-
nes XXIII, Allocutio ad A.C.L.I., 1 maii 1959: A.A.S., 51 (1959), p. 358.

Ad n. 64.

2 Cf. Pius XI, Litt. Enc. Quadragesimo anno : A.A.S., 23 (1931), p. 190 ss.;
Pius XII, Nuntius 23 martii 1952: A.A.S., 44 (1952), p. 276 ss.; Ioannes XXIII,
Litt. Enc. Mater et Magistra-. A. AS., 53 (1961), p. 450; Conc. Vat. II, Decretum
Inter mirifica, c. I, n. 6: A.A.S., 56 (1964), p. 147.

3 Cf. Mt. 16, 26; Lc. 16, 1-31; Coi. 3, 17.

Ad n. 63.

4 Cf. Leo XIII, Litt. Enc. Libertas praestantissimum, 20 iunii 1888: A.S.S., 20
(1887-1880), p. 597; Pius XI, Litt. Enc. Quadragesimo anno : A.A.S., 23 (1931),
p. 191 ss.; Id., Divini Redemptoris: A.A.S., 39 (1937), p. 65 ss.; Pius XII, Nun-
tius natalicius 1941: A.A.S., 34 (1942), p. 10 ss.; Ioannes XXIII, Litt. Enc.
Mater et Magistra: A. A.S. , 53 (1961), pp. 401-464.

Ad n. 66.

5 Quoad problema agriculturae cf. praesertim Ioannes XXIII, Litt. Enc.
Mater et Magistra: A.A.S., 53 (1961), p. 341 ss.

Ad n. 67.

6 Cf. Leo XIII, Litt. Enc. Rerum Novarum: A.S.S., 23 (1890-91), p. 649,
p. 662; Pius XI, Litt. Enc. Quadragesimo anno: A.A.S., 23 (1931), pp. 200-201;
Id., Litt. Enc. Divini Redemptoris: A.A.S., 29 (1937), p. 92; Pius XII, Nuntius
radiophonicus in pervigilio Natalis Domini 1942: A. AS., 35 (1943), p. 20; Id., Allo-
cutio 13 iunii 1943: A.A.S., 35 (1943), p. 172; Id., Nuntius radiophonicus operariis
Hispaniae datus, 11 martii 1951: A.A.S., 43 (1951), p. 215; Ioannes XXIII, Litt.
Enc. Mater et Magistra: A.A.S., 53 (1961), p. 419.

Ad n. 68.

7 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Enc. Mater et Magistra: A. AS., 53 (1961),
pp. 408, 424, 427; verbum autem « curatione » desumptum est ex textu latino
Litt. Enc. Quadragesimo anno: A. AS:, 23 (1931), p. 199. Sub aspectu evolutionis
quaestionis cf. etiam: Pius XII, Allocutio 3 iunii 1950: A. AS., 42 (1950),
pp. 485-488; Paulus VI, Allocutio 8 iunii 1964: A. AS., 56 (1964), pp. 574-579.

Ad n. 69.

8 Cf. Pius XII, Enc. Sertum laetitiae: A.A.S., 31 (1939), p. 642; Ioan-
nes XXIII, Allocutio concistorialis: A.A.S., 52 (1960), pp. 5-11; Id., Litt. Enc.
Mater et Magistra: A.A.S. , 53 (1961), p. 411.

SESSIO PUBLICA IX

787

9 Cf. S. Thomas, Summa Theol., II-II, q. 32, a. 5 ad 2; ibid., q. 66, a. 2:
cf. explicationem in Leo XIII, Litt. Enc. Rerum Novarum : ASA, 23 (1890-91),
p. 651; cf. etiam Pius XII, Allocutio 1 iunii 1941: A.A.S., 33 (1941), p. 199;
Id., Nuntius radiophonicus natalicius 1954: A.A.S., 47 (1955), p. 27.

10 Cf. S. Basilius, Hom. in illud Lucae « Destruam horrea mea », n. 2
( PG 31, 263); Lactantius, Divinarum Institutionum, lib. V, de iustitia ( PL 6,
565 B); S. Augustinus, In loann. Ev. tr. 50, n. 6 (PL 35, 1760); Id., Enarratio
in Ps. CXLVII, 12 (PL 37, 192); S. Gregorius M., Homiliae in Ev., hom. 20
(PL 76, 1165); Id., Regulae Pastoralis liber, pars III, c. 21 (PL 77, 87); S. Bo-
naventura, In III Sent. d. 33, dub. 1 (ed. Quaracchi III, 728); Id., In IV Sent.
d. 15, p. II, a. 2, q. 1 (ed. cit. IV, 371 b); q. de superfluo (ms. Assisi, Bibi, comun.
186, ff. 112 a -113 a ); S. Albertus M., In III Sent. d. 33, a. 3, sol. 1 (ed. Borgnet
XXVIII, 611); Id., In IV Sent. d. 15, a. 16 (ed. cit. XXIX, 494-497). Quod
autem ad determinationem superflui nostris temporibus cf. Ioannes XXIII, Nun-
tius radiotelevisificus 11 sept. 1962: A.A.S., 54 (1962), p. 682: « Dovere di
ogni uomo, dovere impellente dei cristiano e di considerare il superfluo con la
misura delle necessita altrui, e di ben vigilare perche Tamministrazione e la distri-
buzione dei beni creati venga posta a vantaggio di tutti ».

11 Valet in illo casu antiquum principium: « in extrema necessitate omnia sunt
communia, id est communicanda ». Alia ex parte pro ratione, extensione et modo
quo applicatur principium in textu proposito, praeter modernos probatos auctores:
cf. S. Thomas, Summa Theol. II-II, q. 66, a. 7. Ut patet, pro recta applicatione
principii, omnes condiciones moraliter requisitae servandae sunt.

12 Cf. Gratiani Decretum, C. 21, dist. LXXXVI (ed. Friedberg I, 302). Istud
dictum invenitur iam in PL 54, 491 A (cf. Antonianum 27 [1952], 349-366).

Ad n. 71.

13 Cf. Leo XIII, Litt. Enc. Rerum Novarum: A.S.S., 23 (1890-91), pp. 643-646;
Pius XI, Litt. Enc. Quadragesimo anno: A.A.S., 23 (1931), p. 191; Pius XII, Nun-
tius radiophonicus 1 iunii 1941: A.A.S., 33 (1941), p. 199; Id., Nuntius radiopho-
nicus in pervigilio Natalis Domini 1942: A.A.S., 35 (1943), p. 17; Id., Nuntius
radiophonicus 1 sept. 1944: A.A.S., 36 (1944), p. 253; Ioannes XXIII, Litt. Enc.
Mater et Magistra: A.A.S., 53 (1961), pp. 428-429.

14 Cf. Pius XI, Litt. Enc. Quadragesimo anno: A.A.S., 23 (1931), p. 214;
Ioannes XXIII, Litt. Enc. Mater et Magistra: A.A.S., 53 (1961), p. 429.

15 Cf. Pius XII, Nuntius Radiophonicus Pent. 1941: A.A.S., 44 (1941), p. 199;
Ioannes XXIII, Litt. Enc. Mater et Magistra: A.A.S., 53 (1961), p. 430.

Ad n. 72.

16 Pro recto usu bonorum iuxta doctrinam Novi Testamenti cf. Lc. 3, 11;
10, 30 ss.; 11, 41; 1 Pt. 5, 3; Mc. 8, 36; 12, 29-31; lac. 5, 1-6; 1 Tim. 6, 8;
Eph. 4, 28; 2 Cor. 8, 13 ss.; 1 Io. 3, 17 ss.

788

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Caput IV

DE VITA COMMUNITATIS POLITICAE

73. (De hodierna vita publica). Nostris temporibus profundae advertun-
tur transformationes etiam in compage et institutionibus populorum, quae
ipsorum evolutionem culturalem, oeconomicam ac socialem consequuntur;
quae transformationes magnum influxum in communitatis politicae vitam
exercent, praesertim quod attinet ad omnium iura et officia in libertatis civilis
exercitio ac in bono communi attingendo et ad civium relationes inter se et
cum publica auctoritate ordinandas.

Ex vividiore humanae dignitatis conscientia exoritur, in variis mundi re-
gionibus, studium ordinem politicum-iuridicum instaurandi, in quo personae
iura in vita publica melius protegantur, ut sunt iura libere sese coadunandi,
consociandi, proprias opiniones exprimendi ac religionem privatim publice-
que profitendi. Tutamen enim personae iurium condicio necessaria est ut
cives, sive singuli sive consociati, in rei publicae vita et moderamine actuose
participare possint.

Una cum progressu culturali, oeconomico ac sociali apud plures robo-
ratur desiderium assumendi maiorem partem in communitatis politicae vita
ordinanda. In multorum conscientia studium augetur ut iura minorum alicuius
nationis partium serventur, earum officiis erga communitatem politicam non
neglectis; insuper reverentia in dies increscit erga homines aliam opinionem
vel aliam religionem profitentes; simul latior instituitur cooperatio, ut omnes
cives, et non tantum quidam privilegiis ornati, iuribus personalibus reapse
frui possint.

Reprobantur autem quaecumque formae politicae, in aliquibus regioni-
bus vigentes, quae libertatem civilem vel religiosam praepediunt, victimas
cupiditatum et criminum politicorum multiplicant ac exercitium auctoritatis a
bono communi ad commodum cuiusdam factionis vel ipsorum moderatorum
detorquent.

Ad vitam politicam vere humanam instaurandam nihil melius est quam
interiorem iustitiae et benevolentiae ac servitii boni communis sensum fovere
atque persuasiones fundamentales circa veram indolem communitatis politicae
necnon circa finem, rectum exercitium et limites publicae auctoritatis cor-
roborare.

74. (De communitatis politicae natura et fine). Homines, familiae et varii
coetus, qui communitatem civilem constituunt, propriae insufficientiae ad
vitam plene humanam instituendam conscii sunt et necessitatem amplioris
communitatis percipiunt, in qua omnes, ad commune bonum semper melius
procurandum, cotidie proprias vires conferant. 1 Quapropter communitatem
politicam secundum varias formas constituunt. Communitas ergo politica

SESSIO PUBLICA IX

789

propter illud commune bonum exsistit, in quo suam plenam iustificationem
et sensum obtinet, et ex quo ius suum primigenum et proprium depromit.
Bonum vero commune summam complectitur earum vitae socialis condicio-
num, quibus homines, familiae et consociationes, suam ipsorum perfectionem
plenius atque expeditius consequi possint. 2

Multi autem et diversi sunt homines, qui in communitatem politicam
conveniunt et legitime in diversa consilia declinare possunt. Ne igitur, uno-
quoque in suam sententiam abeunte, communitas politica distrahatur, aucto-
ritas requiritur, quae omnium civium vires in bonum commune dirigat, non
mechanice nec despotice, sed imprimis ut vis moralis, quae libertate et suscepti
officii onerisque conscientia nititur.

Patet ergo communitatem politicam et auctoritatem publicam in natura
humana fundari ideoque ad ordinem a Deo praefinitum pertinere, regiminis
tamen determinatio et moderatorum designatio liberae civium voluntati
relinquantur. 3

Sequitur item auctoritatis politicae exercitium, sive in communitate ut
tali, sive in institutis rem publicam repraesentantibus, semper intra fines
ordinis moralis ad effectum deducendum esse, ad commune bonum — et qui-
dem dynamice conceptum — procurandum, secundum ordinem iuridicum
legitime statutum vel statuendum. Tunc cives ad obedientiam praestandam ex
conscientia obligantur. 4 Exinde vero patet responsabilitas, dignitas et mo-
mentum eorum, qui praesunt.

Ubi autem a publica auctoritate, suam competentiam excedente, cives
premuntur, ipsi, quae a bono communi obiective postulantur, ne recusent;
fas vero sit eis contra abusum huius auctoritatis sua conciviumque suorum
iura defendere, illis servatis limitibus, quos lex naturalis et evangelica delineat.

Modi vero concreti, quibus communitas politica propriam compagem et
publicae auctoritatis temperationem ordinat, varii esse possunt secundum
diversam populorum indolem et historiae progressum; semper autem ad
hominem excultum, pacificum et erga omnes beneficum efformandum inser-
vire debent, ad totius familiae humanae emolumentum.

75. (De omnium in vita publica cooperatione ). Cum humana natura plene
congruit ut structurae politicae-iuridicae inveniantur, quae omnibus civibus
semper melius ac sine ulla discriminatione possibilitatem effectivam prae-
beant libere et actuose participandi tum in fundamentis iuridicis communi-
tatis politicae statuendis, tum in rei publicae moderamine et in variorum
institutorum campis et finibus determinandis, tum in moderatorum electione. 5
Memores ergo omnes cives sint iuris simul et officii suo libero, suffragio
utendi ad bonum commune promovendum. Ecclesia laude et consideratione
dignum opus illorum habet, qui in hominum servitium rei publicae bono
se devovent et huius officii onera suscipiunt.

Ut civium cooperatio, cum officii conscientia coniuncta, in cotidiana pu-
blicae rei vita effectum suum felicem attingat, requiritur positivus ordo iuris,
in quo conveniens divisio munerum et institutorum auctoritatis publicae

790

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

atque simul efficax tuitio iurium, neminique obnoxia, instaurentur. Omnium
personarum, familiarum ac coetuum iura eorumque exercitium agnoscantur,
serventur et promoveantur , 6 simul cum officiis, quibus cuncti cives obstrin-
guntur. Inter quae officium meminisse oportet rei publicae materialia et
personalia servitia praestandi, quae ad bonum commune requiruntur. Ca-
veant moderatores ne coetus familiales, sociales aut culturales, corpora aut
instituta intermedia, impediant, neve ea sua legitima et efficaci actione pri-
vent, quam potius libenter et ordinatim promovere satagant. Cives vero,
sive singuli sive consociati, caveant ne nimiam potestatem publicae aucto-
ritati tribuant, neve nimia commoda et utilitates ab ipsa inopportune postu-
lent, ita ut personarum, familiarum necnon coetuum socialium officii onus
imminuant.

Ab implicatioribus nostrae aetatis adiunctis publica auctoritas saepius in
res sociales et oeconomicas atque culturales se interponere cogitur ad aptiores
inducendas condiciones, quibus cives ac coetus ad integrum humanum bo-
num libere prosequendum efficacius iuventur. Secundum autem diversas re-
giones et populorum evolutionem diverso modo intellegi possunt relationes
inter socializationem 7 et personae autonomiam ac progressum. Sed ubi exer-
citium iurium propter bonum commune ad tempus restringitur, libertas,
circumstantiis mutatis, quam primum restituatur. At inhumanum est quod
auctoritas politica incidat in formas totalitarias vel in formas dictatorias quae
iura personae vel socialium coetuum laedant.

Cives pietatem erga patriam magnanimiter et fideliter excolant, sine tamen
mentis angustia, ita scilicet ut ad bonum totius familiae humanae, quae variis
nexibus inter stirpes, gentes ac nationes coniungitur, semper simul animum
intendant.

Christifideles omnes in communitate politica specialem et propriam voca-
tionem sentiant, qua exemplo praefulgere debent quatenus officii conscientia
sunt adstricti et communi bono excolendo inserviunt, ita ut factis quoque
commonstrent quomodo auctoritas cum libertate, inceptio personalis cum
totius corporis socialis coniunctione ac necessitudine, unitas opportuna cum
proficua diversitate componantur. Circa rem temporalem ordinandam legiti-
mas, at inter se discrepantes, opiniones agnoscant, civesque, etiam conso-
ciatos, qui eas honeste defendunt, revereantur. Partes autem politicae ea
promovere debent, quae earum iudicio ad bonum commune requiruntur;
numquam vero propriam utilitatem communi bono praeponere licet.

Educatio vero civilis et politica, hodie tum populo tum praesertim iuveni-
bus maxime necessaria, sedulo curanda est, ut omnes cives in communitatis po-
liticae vita partes suas agere valeant. Qui idonei sunt aut fieri possunt ad artem
politicam, difficilem simul et nobilissimam , 8 sese praeparent et eam, proprii
commodi et venalis beneficii immemores, exercere satagant. Contra iniuriam
et oppressionem, unius hominis vel partis politicae arbitrarium dominatum
et intolerantiam, integritate morum ac prudentia agant; sinceritate autem et
aequitate, immo caritate et fortitudine politica, bono omnium se devoveant.

SESSIO PUBLICA IX

791

76. ( Communitas politica et Ecclesia). Magni momenti est, praesertim
ubi societas pluralistica viget, ut rectus respectus relationis inter commu-
nitatem politicam et Ecclesiam habeatur, utque inter ea, quae christifideles,
sive singuli sive consociati, suo nomine tamquam cives, christiana conscientia
ducti, et ea, quae nomine Ecclesiae una cum pastoribus suis agunt, clare
distinguatur.

Ecclesia, quae, ratione sui muneris et competentiae, nullo modo cum
communitate politica confunditur, neque ad ullum systema politicum alliga-
tur, simul signum est et tutamentum transcendendae humanae personae.

Communitas politica et Ecclesia in proprio campo ab invicem sunt inde-
pendentes et autonomae. Ambae autem, licet diverso titulo, eorumdem homi-
num vocationi personali et sociali inserviunt. Quod servitium eo efficacius
in omnium bonum exercebunt, quo ambae melius sanam cooperationem
inter se colunt, attentis quoque locorum temporumque adiunctis. Homo
enim ad solum ordinem temporalem non coarctatur, sed in historia humana
vivens, aeternam suam vocationem integre servat. Ecclesia vero, in Redemp-
toris amore fundata, ad hoc confert ut intra nationis terminos et inter natio-
nes iustitia et caritas latius vigeant. Evangelicam veritatem praedicando
atque omnes navitatis humanae provincias, per suam doctrinam et testimo-
nium a christifidelibus exhibitum, illuminando, etiam politicam civium liber-
tatem et responsabilitatem reveretur atque promovet.

Apostoli ipsorumque successores et horum cooperatores, cum mittantur
ut hominibus Christum mundi Salvatorem annuntient, in suo apostolatu exer-
cendo Dei potentia innituntur, qui persaepe in testium infirmitate virtutem
Evangelii manifestat. Quicumque enim Dei verbi ministerio se devovent,
utantur oportet viis et subsidiis Evangelio propriis, quae in pluribus a ter-
renae civitatis subsidiis differunt.

Res quidem terrenae et ea, quae in hominum condicione hunc mundum
exsuperant, arcte inter se iunguntur, et ipsa Ecclesia rebus temporalibus
utitur quantum propria eius missio id postulat. Spem vero suam in privilegiis
ab auctoritate civili oblatis non reponit; immo quorundam iurium legitime
acquisitorum exercitio renuntiabit, ubi constiterit eorum usu sinceritatem
sui testimonii vocari in dubium aut novas vitae condiciones aliam exigere
ordinationem. Semper autem et ubique ei fas sit cum vera libertate fidem
praedicare, suam doctrinam de societate docere, munus suum inter homines
expedite exercere necnon iudicium morale ferre, etiam de rebus quae ordi-
nem politicum respiciunt, quando personae iura fundamentalia aut animarum
salus id exigant, omnia et sola subsidia adhibendo, quae Evangelio et omnium
bono secundum temporum et condicionum diversitatem congruant.

Fideliter Evangelio adhaerens et suam missionem in mundo exercens, Ec-
clesia, cuius est, quidquid verum, bonum et pulchrum in communitate hu-
mana invenitur, fovere ac elevare, 9 pacem inter homines ad Dei gloriam
roborat. 10

792

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

NOTAE

Ad n. 74.

1 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra -. A.A.S. , 53 (1961),
p. 417.

2 Cf. Id., ibid.

3 Cf. Rom. 13, 1-5.

4 Cf. Rom. 13, 5.

Ad n. 75.

5 Cf. Pius XII, Nuntius radioph., 24 dee. 1942: A.A.S., 35 (1943), pp. 9-24;
24 dec. 1944: A.A.S. , 37 (1945), pp. 11-17; Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Vacem in
terris-. A.A.S., 55 (1963), pp. 263, 271, 277 et 278.

6 Cf. Pius XII, Nuntius radioph., 1 iun. 1941: A.A.S., 33 (1941), p. 200;
Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Vacem in terris-. I. c., pp. 273 et 274.

7 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Mater et Magistra-. A.A.S., 53 (1961),
pp. 415-418.

8 Pius XI, Alloc. « Ai dirigenti della Federazione Universitaria Cattolica »:
Discorsi di Vio XI (ed. Bertetto), Torino, vol. 1 (1960), p. 743.

Ad n. 76.

9 Cf. Conc. Vat. II, Const. dogm. Lumen gentium, n. 13: A.A.S., 57 (1965),
p. 17.

10 Cf. Lc. 2, 14.

Caput V

DE PACE FOVENDA ET DE COMMUNITATE PROMOVENDA

77. ( Introductio ). Hisce nostris annis, quibus aerumnae et angustiae ex
grassante vel impendente bello profluentes adhuc gravissimae inter homines
perdurant, universa familia humana ad horam summi discriminis in suae
maturitatis processu pervenit. In unum paulatim congregata atque ubivis
suae unitatis melius iam conscia, opus quod ei incumbit, mundum scilicet
pro omnibus hominibus ubique terrarum vere humaniorem aedificandi, per :
agere nequit nisi cuncti ad veritatem pacis renovato animo convertantur.
Hinc fit ut evangelicum nuntium, cum altioribus generis humani studiis atque
optatis congruens, nostris temporibus nova claritate elucescat dum pacis
artifices beatos proclamat, « quoniam filii Dei vocabuntur » (Mt. 5, 9).

Ideo Concilium veram et nobilissimam pacis rationem illustrans, belli
immanitate damnata, christianos ferventer evocare intendit ut, auxiliante
Christo auctore pacis, cum omnibus hominibus ad pacem in iustitia et amore
inter eos firmandam et ad instrumenta pacis apparanda cooperentur.

78. (De natura pacis). Pax non est mera absentia belli, neque ad solum
adversarum virium aequilibrium stabiliendum reducitur neque ex imperioso
dominatu oritur, sed recte proprieque dicitur « opus iustitiae » (Is. 32, 7).

SESSIO PUBLICA IX

793

Fructus exsistit ordinis humanae societati a divino suo Fundatore insiti et
ab hominibus perfectiorem semper iustitiam sitientibus in actum deducendi.
Cum enim generis humani bonum commune primaria quidem sua ratione
lege aeterna regatur, sed quoad id quod concrete exigit, progrediente tem-
pore incessantibus mutationibus subiciatur, numquam pax pro semper acqui-
sita est, sed perpetuo aedificanda. Cum insuper labilis sit humana voluntas
necnon peccato sauciata, procuratio pacis constantem uniuscuiusque exposcit
passionum dominationem et legitimae auctoritatis invigilandam.

Hoc tamen non sufficit. Pax haec in terris obtineri non potest nisi bonum
personarum in tuto collocetur et homines cum fiducia divitias sui animi atque
ingenii inter se sponte communicent. Firma voluntas alios homines et po-
pulos eorumque dignitatem reverendi studiosumque fraternitatis exercitium
ad pacem construendam omnino necessaria sunt. Ita pax fructus etiam amoris
exsistit, qui ultra ea progreditur quae iustitia praestare valet.

Pax autem terrena, quae ex dilectione proximi oritur, figura et effectus
est pacis Christi, a Deo Patre promanantis. Ipse enim Filius incarnatus, prin-
ceps pacis, per crucem suam omnes homines Deo reconciliavit ac, restituens
omnium unitatem in uno populo et uno corpore, in propria sua carne occidit
odium 1 et, resurrectione exaltatus, Spiritum caritatis in corda hominum
diffudit.

Quapropter omnes christiani enixe evocantur ut, « veritatem facientes
in caritate » (Eph. 4, 15) cum hominibus vere pacificis sese uniant ad pacem
implorandam et instaurandam.

Eodem spiritu moti, non possumus non laudare eos, qui in iuribus vin-
dicandis actioni violentae renuntiantes, ad media defensionis recurrunt quae
ceteroquin etiam debilioribus praesto sunt, dummodo hoc sine laesione iurium
et obligationum aliorum vel communitatis fieri possit.

Quatenus homines peccatores sunt, eis imminet periculum belli, et usque
ad adventum Christi imminebit; quatenus autem, caritate coniuncti, pecca-
tum superant, superantur et violentiae, donec impleatur verbum: « Confla-
bunt gladios suos in vomeres et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra
gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium » (Is. 2, 4).

Sectio 1: De bello vitando

79. (De bellorum immanitate refrenanda). Quamvis recentia bella nostro
mundo gravissima damna tum materialia tum moralia intulerint, adhuc cotidie
in aliqua terrarum parte bellum suas vastationes persequitur. Immo, dum
arma scientifica cuiuslibet generis in bello adhibentur, saeva eius indoles
proeliantes ad barbariem adducere minatur quae illam anteactorum tempo-
rum longe superet. Porro condicionis hodiernae complexitas ac relationum
inter nationes intricatio permittunt ut novis methodis, iisque insidiosis et
subversivis, bella larvata protrahantur. In pluribus adiunctis usus methodo-
rum terrorismi tamquam nova ratio bellandi habetur.

794

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Deiectum istum humanitatis statum prae oculis habens, Concilium ante
omnia in memoriam revocare intendit permanentem vim iuris naturalis gen-
tium eiusque principiorum universalium. Ipsa generis humani conscientia
haec principia firmiter magis magisque proclamat. Actiones ergo quae iisdem
deliberate adversantur necnon iussa quibus tales actiones praescribuntur sce-
lesta sunt, nec caeca obedientia illos qui iis parent excusare valet. Inter has
actiones illae ante omnia recensendae sunt quibus, ratione quadam et me-
thodo, universa gens, natio aut minoritas ethnica exterminantur. Quae tam-
quam crimina horrenda vehementer condemnandae sunt; maxime vero pro-
bandus est animus illorum qui talia praecipientibus aperte resistere non
timescunt.

Exstant de rebus bellicis variae conventiones internationales quibus sat
multae nationes subscripserunt, ut minus inhumanae efficiantur actiones mili-
tares earumque sequelae : huiusmodi sunt conventiones quae pertinent ad
militum vulneratorum aut captivorum sortem, variaeque huius generis sti-
pulationes. Quae pactiones servandae sunt; immo tenentur omnes, praesertim
auctoritates publicae et de his rebus periti, quantum possunt conari ut illae
perficiantur sicque melius et efficacius ad bellorum immanitatem refrenan-
dam conducant. Insuper aequum videtur ut leges humaniter provideant pro
casu illorum qui ex motivo conscientiae arma adhibere recusant, dum tamen
aliam formam communitati hominum serviendi acceptant.

Utique bellum non est e rebus humanis eradicatum. Quamdiu autem pe-
riculum belli aderit, auctoritasque internationalis competens congruisque viri-
bus munita defuerit, tamdiu, exhaustis quidem omnibus pacificae tractationis
subsidiis, ius legitimae defensionis guberniis denegari non poterit. Civita-
tum rectoribus aliisque qui rei publicae responsabilitatem partcipant, incum-
bit igitur officium ut populorum sibi commissorum salutem tueantur, res
tam graves graviter gerentes. At aliud est res militares gerere ut populi iuste
defendantur, aliud alias nationes subiugare velle. Nec potentia bellica omnem
eiusdem militarem vel politicum usum legitimum facit. Nec bello infeliciter
iam exorto, eo ipso omnia inter partes adversas licita fiunt.

Qui vero, patriae servitio addicti, in exercitu versantur, et ipsi tamquam
securitatis libertatisque populorum ministros sese habeant, et, dum hoc mu-
nere recte funguntur, vere ad pacem stabiliendam conferunt.

80. (De bello totali ). Horror pravitasque belli scientificorum armorum
incremento in immensum augentur. Bellicae enim actiones, hic armis adhi-
bitis, ingentes indiscriminatasque inferre possunt destructiones quae proinde
limites legitimae defensionis longe excedunt. Immo, si haec media, qualia
iam in magnarum nationum armamentariis inveniuntur, penitus adhiberen-
tur, ex eo internecio fere plena et omnino reciproca uniuscuiusque partis a
parte adversa haberetur, praetermissis multis vastationibus in mundo obo-
riundis et exitialibus effectibus ex usu huiusmodi armorum consequentibus.

Quae omnia nos cogunt ut de bello examen mente omnino nova institua-
mus. 2 Sciant huius aetatis homines se de suis bellicis actionibus gravem ratio-

SESSIO PUBLICA IX

795

nem esse reddituros. Ab eorum enim hodiernis consiliis temporum futurorum
decursus multum pendebit.

His attentis, haec Sacrosancta Synodus, suas faciens condemnationes belli
totalis iam a recentibus Summis Pontificibus enuntiatas, 3 declarat:

Omnis actio bellica quae in urbium integrarum vel amplarum regionum
cum earum incolis destructionem indiscriminatim tendit, est crimen contra
Deum et ipsum hominem, quod firmiter et incunctanter damnandum est.

Singulare belli hodierni periculum in hoc consistit quod illis qui recen-
tiora arma scientifica possident quasi occasionem praebet talia scelera per-
petrandi et, connexione quadam inexorabili, hominum voluntates ad atrocis-
sima consilia impellere potest. Ne vero hoc in futurum unquam eveniat, Epi-
scopi totius orbis terrarum in unum congregati, omnes, nationum modera-
tores praesertim, necnon eos qui rei militari praesunt, obsecrant, ut tantam
responsabilitatem coram Deo et coram universa humanitate incessanter per-
pendant.

81. (De cursu ad arma apparanda ). Arma quidem scientifica non ad hoc
unice accumulantur ut tempore belli adhibeantur. Cum enim firmitas unius-
cuiusque partis defensionis a capacitate fulminea adversarium repercutiendi
dependere aestimetur, haec armorum accumulatio, quae quotannis ingra-
vescit, inconsueto quidem modo ad deterrendos adversarios forte insurgentes
inservit. Quod a multis habetur tamquam omnium mediorum efficacissimum
quibus nunc pax quaedam inter nationes in tuto poni possit.

Quidquid sit de illo dissuasionis modo, persuasum habeant homines cur-
sum ad arma apparanda, ad quem sat multae nationes confugiunt, non secu-
ram esse viam ad pacem firmiter servandam, neque sic dictum aequilibrium
ex illo manans certam ac veram esse pacem. Belli exinde causae quin elimi-
nentur, potius paulatim aggravari minantur. Dum in arma semper nova appa-
randa perabundantes divitiae erogantur, tot miseriis hodiernis mundi uni-
versi remedium sufficiens praeberi non potest. Potius quam dissensiones inter
nationes vere ac funditus sanentur, iisdem aliae mundi partes inficiuntur.
Novae viae, ex reformato animo initium sumentes, eligendae erunt ut hoc
scandalum removeatur et, mundo ab anxietate qua opprimitur liberato, vera
pax restitui possit.

Quapropter denuo declarandum est: cursum ad arma apparanda gravis-
simam plagam humanitatis esse, ac pauperes intolerabiliter laedere. Valde
autem timendum est ne, si perduret, aliquando omnes exitiales clades pariat,
quarum media iam praeparat.

Calamitatibus commonefacti quas humanum genus possibiles effecit, mo-
ram, nobis desuper concessam, qua gaudemus, adhibeamus ut propriae respon-
sabilitatis magis conscii, vias inveniamus quibus controversias nostras modo
homine digniore componere possimus. Providentia divina a nobis instanter
requirit ut nosmetipsos ab antiqua belli servitute liberemus. Quod si huius-
modi conamen facere renuerimus, quo ducamur in hac via mala quam ingressi
sumus, nescimus.

796

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

82. (De bello omnino interdicendo et actione internationali ad bellum
vitandum). Patet ergo nobis enitendum esse ut viribus omnibus tempora
praeparemus quibus, consentientibus nationibus, bellum quodlibet omnino
interdici possit. Quod sane requirit ut quaedam publica auctoritas univer-
salis, ab omnibus agnita, instituatur, quae efficaci potestate polleat ut pro
omnibus tum securitas, tum iustitiae observantia, tum iurium reverentia in
tuto ponantur. Antequam vero haec optanda auctoritas institui possit, opus
est ut hodierna suprema gremia internationalia studiis mediorum ad securi-
tatem communem procurandam aptiorum acriter se dedicent. Cum pax e
mutua gentium fiducia nasci oporteat potius quam armorum terrore natio-
nibus imponi, omnibus adlaborandum est ut cursus ad arma apparanda finem
tandem habeat; ut diminutio armorum re incipiat, non unilateraliter quidem
sed pari passu ex condicto progrediens, veris efficacibusque cautionibus
munita. 4

Interea, non parvipendenda sunt conamina quae iam facta sunt et adhuc
fiunt ut periculum belli amoveatur. Potius adiuvanda est bona voluntas per-
multorum qui, ingentibus suorum supremorum munerum curis onerati, gra-
vissimo autem quo obstringuntur officio moti, bellum quod abhorrent elimi-
nare satagunt, etiamsi a complexitate rerum quales sunt, praescindere non
possunt. Deum autem enixe rogare oportet ut illis vim det perseveranter
aggrediendi ac fortiter perficiendi hoc summi amoris hominum opus quo
pax viriliter aedificatur. Quod hodie certissime ab eis exigit ut mentem et
spiritum ultra fines propriae nationis extendant, egoismum nationalem atque
ambitionem aliis nationibus dominandi deponant, profundamque reveren-
tiam erga totam humanitatem nutriant, quae iam ad maiorem sui unitatem
tam laboriose properat.

Circa pacis et armorum depositionis problemata perscrutationes iam
strenue et indesinenter protractae, internationalesque congressus qui hac de
re egerunt tamquam primi passus ad solvendas tantopere graves quaestiones
consideranda sunt atque urgentiori modo ad obtinendos effectus practicos
in futurum promovenda. Nihilominus caveant homines ne solummodo cona-
tibus quorumdam se committant, quin de propriis mentibus curent. Nam
populorum moderatores, qui boni communis propriae gentis sponsores sunt
et simul boni universi orbis promotores, ex multitudinum opinionibus et
animi sensibus quam maxime pendent. Nihil eis prodest ut paci aedificandae
instent, quamdiu hostilitatis, contemptus et diffidentiae sensus, « racialia »
odia necnon obstinatae ideologiae, homines dividunt atque inter se opponant.
Hinc maxima necessitas urget renovatae mentium educationis novaeque in
publica opinione inspirationis. Qui operi educationis se devovent, praesertim
iuvenum, aut opinionem publicam efformant, tamquam gravissimum officium
reputent curam mentes omnium ad novos pacificos sensus instituendi. Nos
omnes quidem commutare corda nostra oportet, universum orbem et illa
munera prospicientes quae nos, una simul, agere possumus ut genus nostrum
ad meliora proficiat.

SESSIO PUBLICA IX

797

Nec falsa spes nos decipiat. Nisi enim, dimissis inimicitiis et odiis, firma
honestaque pacta de pace universali in futuro concludantur, humanitas quae
iam in gravi discrimine versatur, quamvis scientia mirabili praedita, forsan
funeste ad illam horam adducetur in qua non aliam pacem quam horrendam
mortis pacem experiatur. Attamen, dum haec profert, Ecclesia Christi, in
media anxietate huius temporis constituta, firmissime sperare non cessat.
Aetati nostrae iterum iterumque, opportune importune, nuntium apostoli-
cum proponere intendit: « ecce nunc tempus acceptabile » ut mutentur corda,
« ecce nunc dies salutis ». 5

Sectio 2: De communitate internationali aedificanda

83. {De causis discordiarum earumque remediis ). Ad pacem aedificandam
ante omnia requiritur ut eradicentur causae discordiarum inter homines, qui-
bus bella aluntur, praesertim iniustitiae. Non paucae earum ex nimiis inae-
qualitatibus oeconomicis proveniunt, necnon ex necessariis remediis retar-
datis. Aliae vero ex spiritu dominationis et personarum contemptu oriuntur
et, si in causas profundiores inquirimus, ex humana invidia, diffidentia, su-
perbia aliisque egoisticis passionibus. Cum tot ordinis defectus homo ferre
non possit, ex iis consequitur ut, etiam bello non saeviente, mundus indesi-
nenter contentionibus inter homines et violentiis inficiatur. Cum insuper
eadem mala in relationibus inter ipsas nationes inveniantur, necessarium
omnino est ut, ad illa vincenda vel praevenienda, et ad effrenatas violentias
coercendas, melius et firmius cooperentur et coordinentur institutiones inter-
nationales necnon indefesse stimuletur creatio organismorum qui pacem
promoveant.

84. {De communitate gentium et de institutionibus internationalibus).
Ut, crescentibus hoc tempore arctis mutuae necessitudinis nexibus inter
omnes cives et omnes populos orbis terrarum, bonum commune universale
apte quaeratur et efficacius obtineatur, iam necesse est communitatem gen-
tium sibi constituere ordinem qui cum hodiernis muneribus congruat, prae-
sertim relate ad illas numerosas regiones quae intolerabilem egestatem adhuc
patiuntur.

Ad hos fines assequendos, institutiones communitatis internationalis variis
hominum necessitatibus pro sua parte providere debent, tam in vitae socialis
campis ad quos pertinent victus, sanitas, educatio, labor, quam in nonnullis
condicionibus particularibus quae alicubi oriri possunt, ut sunt necessitas
generalis nationum progredientium incremento fovendi, aerumnis profugo-
rum per universum mundum dispersorum occurrendi, vel etiam migrantes
eorumque familias adiuvandi.

Institutiones internationales, universales vel regionales, quae iam exsistunt
certe de genere humano bene merentur. Eaedem tamquam primi conatus
apparent fundamenta internationalia totius communitatis humanae ponendi

798

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

ut gravissimae nostrorum temporum quaestiones solvantur, et quidem ad
progressum ubique terrarum promovendum et ad bella in quacumque forma
praecavenda. In omnibus istis campis gaudet Ecclesia de spiritu verae fra-
ternitatis inter christianos et non christianos florentis qui enititur ut cona-
mina semper intensiora fiant ad ingentem miseriam sublevandam.

85. (De cooperatione internationali in campo oeconomico ). Hodierna ge-
neris humani coniunctio etiam instaurationem maioris cooperationis inter-
nationalis in campo oeconomico expostulat. Etenim, etsi omnes fere populi
sui iuris facti sunt, longe tamen abest ut a nimiis inaequalitatibus et ab omni
indebitae dependentiae forma iam liberi sint omneque gravium difficultatum
internarum periculum effugiant.

Incrementum alicuius nationis ex adiumentis humanis et pecuniariis pen-
det. Cives uniuscuiusque nationis per educationem et formationem professio-
nalem ad varia munera vitae oeconomicae et socialis obeunda praeparandi
sunt. Ad hoc autem requiritur auxilium peritorum alienigenarum qui, dum
opem ferunt, non ut dominatores se gerant sed ut adiutores et cooperatores.
Auxilium materiale nationibus progredientibus non procurabitur, nisi con-
suetudines hodierni commercii in mundo profunde mutentur. Alia insuper
auxilia a nationibus progressis praestanda sunt sub forma sive donorum sive
mutuorum sive pecuniarum collocationum; quae praestentur cum generosi-
tate et sine cupiditate ex una parte, accipiantur cum omni honestate ex altera.

Ad verum ordinem oeconomicum universalem instaurandum abolenda
sunt nimia lucrorum studia, ambitiones nationales, appetitus dominationis
politicae, calculi ordinis militaristici necnon machinationes ad ideologias pro-
pagandas et imponendas. Plura oeconomica et socialia systemata proponun-
tur; optandum est ut in his periti communia fundamenta sani commercii mun-
dialis inveniant; quod facilius continget si singuli propria praeiudicia abnuant
et ad dialogum sincere gerendum promptos se praebeant.

86. (De quibusdam opportunis normis ). Pro hac cooperatione sequentes
normae opportunae videntur:

a) Gentes progredientes valde cordi habeant ut tamquam finem pro-
gressus expresse et firmiter plenam perfectionem humanam suorum civium
appetant. Meminerint ex labore ante omnia et ingenio ipsarum gentium oriri
et crescere progressum quippe qui non solis opibus alienis, sed propriis plene
explicandis necnon ingenio et traditione propria colendis imprimis inniti
debeat. Qua in re illi excellant oportet, qui maiorem influxum in alios exercent.

b ) Gentium autem progressarum officium gravissimum est progredien-
tes populos ad supradicta munera implenda adiuvandi. Quapropter mentales
et materiales accommodationes, quae ad hanc universalem cooperationem
stabiliendam requiruntur, apud seipsas perficiant.

Ita in negotiatione cum debilioribus et pauperioribus nationibus bonum
illarum sedulo respiciant; nam hae proventibus quo ex venditione rerum a
se productarum accipiunt, ad propriam suam sustentationem indigent.

SESSIO PUBLICA IX

799

c) Communitatis vero internationalis est incrementum componere et
stimulare, ita tamen ut de opibus ad hoc ordinatis quam efficacissime et plena
cum aequitate disponatur. Ad hanc quoque communitatem pertinet, prin-
cipio subsidiarietatis utique servato, rationes oeconomicas in toto mundo
ordinare ut ad normam iustitiae explicentur.

Condantur instituta apta ad promovenda et ordinanda negotia interna-
tionalia, praesertim cum nationibus minus progressis et ad compensandos
defectus qui ex nimia inaequalitate potentiae inter nationes manant. Huius-
modi ordinatio, cum adiumentis technicis, culturalibus et nummariis con-
iuncta, nationibus ad progressum intendentibus subsidia necessaria praestare
debet ut incrementa oeconomiae suae convenienter consequi valeant.

d) In multis casibus urget necessitas recognoscendi oeconomicas socia-
lesque structuras; sed cavendum est a solutionibus technicis immature pro-
positis, imprimis ab illis quae, dum homini commoda materialia praebent,
eius spirituali indoli ac profectui adversantur. Nam « non in solo pane vivit
homo, sed in omni verbo, quod procedit de ore Dei » (Mt. 4, 4). Quaelibet
autem humanae familiae pars in seipsa et in suis melioribus traditionibus
aliquam partem thesauri spiritualis a Deo humanitati concrediti secumfert,
etsi multi nesciunt ex qua origine procedat.

87. (De cooperatione internationali quoad incrementum incolarum). Ma-
xime necessaria evadit cooperatio internationalis relate ad illos populos qui
hodie sat frequenter, praeter tot alias difficultates, ea peculiariter premuntur
quae ex rapido incremento populationis oritur. Urget necessitas ut per ple-
nam et impensam cooperationem omnium, praesertim ditiorum nationum,
exploretur quomodo ea quae ad victum et ad congruam instructionem homi-
num necessaria sunt, parari et cum tota communitate humana communicari
possint. Nonnulli vero populi suae vitae condiciones multo meliores reddere
possent si, debita instructione exculti, a methodis antiquis pro bonis agrariis
gignendis ad novas artes technicas transirent, eas cum necessaria prudentia
suis condicionibus applicantes, ordine sociali meliori insuper instaurato et
terrarum possessionis distributione aequius ordinata.

Gubernii quidem sunt iura et officia, problema populationis in sua na-
tione quod attinet, intra propriae competentiae limites; utputa in ordine ad
legislationem socialem et ad familias respicientem, ad transitum ruricolarum
ad urbes, ad informationes circa statum et necessitates nationis. Cum hodie
mentes hominum de hoc problemate tam vehementer agitentur, optandum
quoque est ut de his omnibus periti catholici, praesertim in Universitatibus,
studia et incepta sollerter prosequantur et latius evolvant.

Cum autem a multis affirmetur incolarum orbis incrementum, vel saltem
quarumdam nationum, omnibus mediis et cuiusvis generis interventu aucto-
ritatis publicae funditus omnino minuendum esse, Concilium omnes hortatur
ut caveant a solutionibus, publice vel privatim promotis et quandoque im-
positis, quae legi morali contradicunt. Nam iuxta inalienabile hominis ius
ad matrimonium et generationem prolis, deliberatio circa numerum prolis

800

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

gignendae a recto iudicio parentum pendet ac nullo modo auctoritatis publicae
iudicio committi potest. Cum autem parentum iudicium conscientiam recte
formatam supponat, magni momenti est ut omnibus aditus praebeatur ad
colendam rectam et vere humanam responsabilitatem quae legem divinam,
attentis adiunctis rerum et temporum, respiciat; hoc vero exigit ut passim
condiciones paedagogicae et sociales in melius mutentur et imprimis ut for-
matio religiosa vel saltem integra moralis institutio praebeatur. De progres-
sibus porro scientificis in explorandis methodis quibus coniuges iuvari possint
in ordinando numero prolis, quarum firmitas bene probata est et congruentia
cum ordine morali comperta habetur, homines sapienter certiores fiant.

88. (De munere christianorum in subsidiis praestandis). Ad ordinem in-
ternationalem cum vera observantia legitimarum libertatum et amica frater-
nitate omnium aedificandum, christiani libenter et toto corde cooperentur,
idque eo magis quod maior pars mundi tanta adhuc egestate laborat ut in
pauperibus Christus Ipse quasi alta voce caritatem suorum discipulorum
evocet. Ne igitur scandalo sit hominibus aliquas nationes, quarum saepius
maior numerus civium christiano nomine ornatur, bonorum copia abundare,
dum aliae rebus ad vitam necessariis priventur ac fame, morbis omnimoda-
que miseria cruciantur. Sunt enim spiritus paupertatis et caritatis gloria et
testimonium Ecclesiae Christi.

Laudandi igitur et adiuvandi sunt illi christiani, iuvenes praesertim, qui
sponte seipsos ad aliis hominibus et populis auxilia praestanda offerunt.
Immo totius Populi Dei est, Episcopis verbo et exemplo praeeuntibus, mi-
serias huius temporis pro viribus sublevare, idque, ut antiquus mos ferebat
Ecclesiae, non ex superfluis tantum, sed etiam ex substantia.

Modus subsidia colligendi et distribuendi, quin sit rigide et uniformiter
ordinatus, recto tamen ordine disponatur in dioecesibus, nationibus et in
universo mundo, coniuncta, ubicumque opportunum videtur, actione catho-
licorum cum ceteris fratribus christianis. Spiritus enim caritatis providum
ordinatumque actionis socialis et caritativae exercitium nedum prohibeat,
potius id imponit. Quare necesse est eos qui se ad nationibus progredientibus
inserviendum devovere intendunt, idoneis etiam institutis apte efformari.

89. (De praesentia efficaci Ecclesiae in communitate internationali ). Ec-
clesia, cum, divina sua missione innixa, omnibus hominibus Evangelium
praedicat et thesauros gratiae elargitur, ubique terrarum ad pacem firman-
dam et solidum fundamentum ponendum consortionis fraternae hominum
et populorum confert: cognitionem scilicet legis divinae et naturalis. Qua-
propter Ecclesia in ipsa communitate gentium omnino praesens esse debet
ad cooperationem inter homines fovendam et excitandam; et quidem tam
per suas institutiones publicas quam per plenam ac sinceram collaborationem
omnium christianorum, solo desiderio omnibus inserviendi inspiratam.

Quod efficacius attingetur si ipsi fideles, suae responsabilitatis humanae
et christianae conscii, iam in proprio ambitu vitae voluntatem prompte coope-
randi cum communitate internationali excitare satagunt. Cura peculiaris

SESSIO PUBLICA IX

801

hac in re iuvenibus formandis impendatur, tam in educatione religiosa
quam civili.

90. {De partibus christianorum in institutionibus internationalibus ) . Prae-
cellens quaedam forma navitatis internationalis christianorum absque dubio
socia opera est quam, sive singuli sive consociati, in ipsis Institutis ad coope-
rationem inter nationes provehendam conditis vel condendis praestant. Com-
munitati gentium in pace et fraternitate aedificandae insuper multipliciter
inservire possunt variae consociationes catholicae internationales, quae robo-
randae sunt, auctis numero cooperatorum bene formatorum, subsidiis quibus
indigent et apta virium coordinatione. Nostris enim temporibus et actionum
efficacitas et colloquii necessitas consociata incepta postulant. Tales conso-
ciationes insuper haud parum conferunt ad universalem sensum excolendum,
catholicis certe congruum, et ad formandam conscientiam vere universalis
solidarietatis et responsabilitatis.

Optandum denique est ut catholici, ad munus suum in communitate
internationali rite implendum, actuose et positive cooperare studeant sive
cum fratribus seiunctis qui una cum eis evangelicam caritatem profitentur,
sive cum omnibus hominibus veram pacem sitientibus.

Concilium vero, ratione habita immensitatis aerumnarum quibus maior
pars generis humani etiam nunc vexatur, et ad iustitiam simul ac amorem
Christi erga pauperes ubique fovendum, valde opportunum aestimat crea-
tionem alicuius Ecclesiae universalis organismi, cuius sit catholicorum com-
munitatem excitare ut progressus indigentium regionum necnon iustitia
socialis inter nationes promoveantur.

NOTAE

Ad n. 78.

1 Cf. Eph. 2, 16 et Coi. 1, 20-22.

Ad n. 80.

2 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris, 11 aprilis 1963: A.A.S.,
55 (1963), p. 291: «Quare aetate hac nostra, quae vi atomica gloriatur, alienum
est a ratione, bellum iam aptum esse ad violata iura sarcienda ».

3 Cf. Pius XII, Allocutio 30 sept. 1954: A.A.S., 46 (1954), p. 589; Id., Nun-
tius radiophonicus, 24 dec. 1954: A.A.S., 47 (1955), pp. 15 s.; Ioannes XXIII,
Litt. Encycl. Pacem in terris-. A.A.S., 55 (1963), pp. 286-291; Paulus VI, Allo-
cutio in Consilio Nationum Unitarum, 4 oct. 1965: A.A.S., 57 (1965), pp. 877-885.

Ad n. 82.

4 Cf. Ioannes XXIII, Litt. Encycl. Pacem in terris, ubi de diminutione armo-
rum sermo est: A.A.S., 55 (1963), p. 287.

5 Cf. 2 Cor. 6, 2.

802

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

CONCLUSIO

91. (De munere singulorum fidelium et Ecclesiarum particularium). Ea
quae ab hac Sacra Synodo ex thesauris doctrinae Ecclesiae proponuntur,
omnes homines nostrorum temporum, sive in Deum credant sive Eum non
explicite agnoscant, adiuvare intendunt ut, suam integram vocationem clarius
percipientes, mundum praecellenti dignitati hominis magis conforment, uni-
versalem altiusque fundatam fraternitatem appetant atque, sub impulsu amo-
ris, generoso atque consociato conamine, urgentibus nostrae aetatis postu-
lationibus respondeant.

Sane coram immensa diversitate tum rerum status tum culturae humanae
formarum in mundo, propositio haec in compluribus suis partibus consulto
nonnisi indolem generalem prae se fert: immo, licet doctrinam iam in Ec-
clesia receptam proferat, cum non raro de rebus incessanti evolutioni sub-
iectis agatur, adhuc prosequenda et amplianda erit. Confidimus vero multa
quae, verbo Dei et spiritu Evangelii innixi protulimus, omnibus validum
adiutorium conferre posse, praesertim postquam adaptatio ad singulas gentes
et mentalitates a christifidelibus sub Pastorum moderamine ad actum de-
ducta fuerit.

92. (De dialogo inter omnes homines ). Ecclesia, vi suae missionis univer-
sum orbem nuntio evangelico illuminandi et omnes homines cuiusvis natio-
nis, stirpis vel culturae in unum Spiritum coadunandi, signum evadit illius
fraternitatis quae sincerum dialogum permittit atque roborat.

Quod autem requirit ut imprimis in ipsa Ecclesia mutuam aestimatio-
nem, reverentiam et concordiam promoveamus, omni legitima diversitate
agnita, ad fructuosius semper colloquium inter omnes instituendum qui unum
Populum Dei constituunt, sive pastores sive ceteri christifideles sint. Fortiora
enim sunt ea quibus uniuntur fideles quam ea quibus dividuntur: sit in ne-
cessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas. 1

Animus autem noster simul complectitur fratres nondum nobiscum in
plena communione viventes eorumque communitates, quibus tamen coniun-
gimur confessione Patris et Filii et Spiritus Sancti ac vinculo caritatis, me-
mores scilicet Christianorum unitatem hodie etiam a multis in Christum non
credentibus exspectari et desiderari. Quo magis enim haec unitas, sub potenti
virtute Spiritus Sancti, in veritate, et caritate proficiet, eo magis universo
mundo erit praesagium unitatis et pacis. Quare, unitis viribus et in formis
huic praeclaro fini hodie efficaciter assequendo magis magisque aptatis, stu-
deamus ut, Evangelio in dies melius conformati, fraterne cooperemur ad
servitium familiae humanae praestandum quae, in Christo Iesu, in familiam
filiorum Dei vocatur.

Animum nostrum proin etiam ad omnes convertimus qui Deum agno-
scunt et in traditionibus suis pretiosa elementa religiosa et humana conser-

SESSIO PUBLICA IX

803

vant, optantes ut apertum colloquium omnes nos adigat ad impulsiones Spi-
ritus fideliter accipiendas et alacriter implendas.

Desiderium talis colloquii, quod sola caritate erga veritatem ducatur,
servata utique congrua prudentia, ex nostra parte neminem excludit, neque
illos qui praeclara animi humani bona colunt, eorum vero Auctorem nondum
agnoscunt, neque illos qui Ecclesiae opponuntur eamque variis modis perse-
quuntur. Cum Deus Pater principium omnium exsistat et finis, omnes, ut
fratres simus, vocamur. Et ideo, hac eadem humana et divina vocatione vo-
cati, sine violentia, sine dolo ad aedificandum mundum in vera pace cooperari
possumus et debemus.

93. {De mundo aedificando et ad finem perducendo ). Christiani, memores
verbi Domini « in hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectio-
nem habueritis ad invicem » {Io. 13, 33), nihil ardentius optare possunt
quam ut hominibus mundi huius temporis semper generosius et efficacius
inserviant. Itaque, Evangelio fideliter adhaerentes eiusque viribus fruentes,
cum omnibus qui iustitiam diligunt et colunt coniuncti, ingens opus in his
terris adimplendum susceperunt, de quo Ei, qui omnes iudicabit ultimo die,
rationem reddere debent. Non omnes qui dicunt: Domine, Domine!, intra-
bunt in regnum caelorum, sed ii qui faciunt voluntatem Patris 2 validamque
manum operi apponunt. Vult autem Pater ut in omnibus hominibus Christum
fratrem agnoscamus et efficaciter diligamus, tam verbo quam opere, ita testi-
monium perhibentes Veritati, et cum aliis mysterium amoris Patris caelestis
communicemus. Hac via in toto orbe terrarum homines ad vivam spem exci-
tabuntur, quae Spiritus Sancti donum est, ut tandem aliquando in pace ac
beatitudine summa suscipiantur, in patria quae gloria Domini effulget.

« Ei autem qui potens est omnia facere superabundanter quam petimus
aut intelligimus, secundum virtutem quae operatur in nobis, Ipsi gloria in
Ecclesia et in Christo Iesu, in omnes generationes saeculorum. Arnen »
{Epb. 3, 20-21).

NOTAE

Ad n. 92.

1 Cf. Io annes XXIII, Litt. Encycl. Ad Petri Cathedram, 29 iunii 1959:
A.A.S., 51 (1959), p. 513.

Ad n. 93.

2 Cf. Mt. 7, 21.

804

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Romae, apud S. Petrum, die vn mensis decembris anno mcmlxv.

Ego PAULUS Catholicae Ecclesiae Episcopus

Sequuntur Patrum subsignationes : cf. infra, n. 7.

VACATIO LEGIS

pro decretis promulgatis in Sessione IX

Beatissimus Pater pro novis legibus, quae in modo promulgatis decretis
continentur, statuit vacationem usque ad diem vigesimam nonam mensis
iunii anni mcmlxvi, nempe usque ad festum SS. Apostolorum Petri et Pauli
proximi anni.

Interea Summus Pontifex normas edet ad praedictas leges exsequendas.

t Pericles Felici
. , Archiepiscopus tit. Samosatensis
Ss. Concilii Secretarius Generalis

Patrum subsignationes
Ego PAULUS Catholicae Ecclesiae Episcopus.

£0 Ego Eugenius ep. Ostiensis ac Portuensis et S. Rufinae card. Tisserant, Sacri
Collegii Decanus.*

£0 Ego Ioseph ep. Albanensis card. Pizzardo.

£0 Ego Benedictus ep. Praenestinus card. Aloisi Masella.

£0 Ego Ferdinandus ep. Veliternus card. Cento.

£0 Ego Hamletus Ioannes ep. Tusculanus card. Cicognani.

£0 Ego Ioseph Antonius, ep. Sabinensis et Mandelensis card. Ferretto.

* Quidam Patres suffragium dederunt, quin decreta Ss. Concilii subsignaverint.

In Concilio Oecumenico concessum est ut crucem suo nomini apponerent iis quoque Pa-
tribus Cardinalibus qui, etsi ordinis presbyteralis, episcopi tamen residentiales essent.

SESSIO PUBLICA IX

805

£& Ego Ignatius Gabriel patr. Antiochenus Syrorum card. Tappouni.

33 Ego Maximus IV patr. Antiochenus Melchitarum card. Saigh.

33 Ego Paulus Petrus patr. Antiochenus Maronitarum card. Meouchi.

33 Ego Stephanus I patr. Alexandrinus Coptorum card. Sidarouss.

33 Ego Emmanuel titulo SS. Petri et Marcellini presb. card. Gongalves Cerejeira,
patr. Lisbonensis.

33 Ego Achilles titulo S. Sixti presb. card. Lienart, ep. Insulensis.

Ego Iacobus Aloisius titulo S. Laurentii in Damaso, presb. card. Copello.

Ego Gregorius Petrus titulo S. Bartholomaei in Insula presb. card. Agagianian.
33 Ego Franciscus titulo Ss. Ioannis et Pauli presb. card. Spellman, arch. Neo-
Eboracensis.

33 Ego Iacobus titulo Ss. Bonifacii et Alexii presb. card. de Barros Camara,
arch. S. Sebastiani Fluvii Ianuarii.

33 Ego Ioseph titulo S. Ioannis ante Portam Latinam presb. card. Frings, arch.
Coloniensis.

33 Ego Ernestus titulo S. Sabinae presb. card. Ruffini, arch. Panormitanus.

33 Ego Antonius titulo S. Laurentii in Panisperna presb. card. Caggiano, arch.
Bonaerensis.

33 Ego Mauritius titulo S. Mariae Pacis presb. card. Feltin, arch. Parisiensis,

Ego Petrus titulo S. Laurentii in Lucina presb. card. Ciriaci.

33 Ego Ioseph titulo S. Mariae de Victoria presb. card. Siri, arch. Ianuensis.
33 Ego Stephanus titulo S. Mariae Trans Tiberim presb. card. Wysziriski, arch.

Gnesnensis et Varsaviensis, primas Poloniae.

33 Ego Beniamin titulo Ss. Vitalis, Valeriae, Gervasii et Protasii presb. card. de
Arriba y Castro, arch. Tarraconensis.

33 Ego Ferdinandus titulo S. Augustini presb. card. Quiroga y Palacios, arch.
Compostellanus .

33 Ego Paulus Aemilius titulo S. Mariae Angelorum in Thermis presb. card.
Leger, arch. Marianopolitanus.

33 Ego Valerianus titulo S. Mariae in Via Lata presb. card. Gracias, arch. Bom-
bay ensis.

33 Ego Ioannes titulo S. Marci presb. card. Urbani, patr. Venetiarum.

Ego Paulus titulo S. Mariae in Vallicella presb. card. Giobbe.

33 Ego Ioseph titulo S. Honophrii in Ianiculo presb. card. Garibi y Rivera,
arch . Guadalaj arensis .

33 Ego Antonius M. titulo S. Chrysogoni presb. card. Barbieri, arch. Montis-
videi.

Ego Carolus titulo S. Agnetis extra Moenia presb, card. Confalonieri.

33 Ego Paulus titulo Ss. Quirici et Iulittae presb. card. Richaud, arch. Burdi-
galensis.

Ego Ioseph M. titulo Ss. Viti, Modesti et Crescentiae presb. card. Bueno y
Monreal, arch. Hispalensis.

33 Ego Franciscus titulo S. Eusebii presb. card. Konig, arch. Vindobonensis.

33 Ego Iulius titulo S. Mariae Scalaris presb. card. Dopf ner, arch. Monacensis
et Frisingensis.

Ego Paulus titulo S. Andreae Apostoli de Hortis presb. card. Marella.

Ego Gustavus titulo S. Hieronymi Illyricorum presb. card. Testa.

806

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Ego Aloisius titulo S. Andreae de Valle presb. card. Traglia.

Ego Petrus Tatsuo titulo S. Antonii Patavini de Urbe presb. card. Doi, arch.
Tokiensis.

03 Ego Ioseph titulo S. Ioannis Baptistae Florentinorum presb. card. Lefebvre,
arch. Bituricensis.

0 Ego Bernardus titulo S. Ioachim presb. card. Alfrink, arch. Ultraiectensis.
03 Ego Rufinus titulo S. Mariae ad Montes presb. card. Santos, arch. Mani-

lensis.

03 Ego Laureanus titulo S. Francisci Assisiensis ad Ripam Maiorem presb. card.
Rugambwa, ep. Bukobaensis.

03 Ego Ioseph titulo SS. Redemptoris et S. Alfonsi in Exquiliis presb. card. Rit-
ter, arch. S. Ludovici.

03 Ego Ioseph Humbertus titulo Ss. Andreae et Gregorii ad Clivum Scauri
presb. card. Quintero, arch. Caracensis.

03 Ego Aloisius titulo S. Mariae Novae presb. card. Concha, arch. Bogotensis.
Ego Ioseph titulo S. Priscae presb. card. da Costa Nuhes.

Ego Hildebrandus titulo S. Sebastiani ad Catacumbas presb. card. Antoniutti.
Ego Ephraem titulo S. Crucis in Hierusalem presb. card. Forni.

03 Ego Ioannes titulo S. Mariae de Aracaeli presb. card. Landazuri Ricketts, arch.
Limanus, primas Peruviae.

03 Ego Radulfus titulo S. Bernardi ad Thermas presb. card. Silva Henriquez,
arch. S. Iacobi in Chile.

101 Ego Leo Ioseph titulo S. Petri ad Vincula presb. card. Suenens, arch. Mechli-
niensis-Bruxellensis .

03 Ego Ioseph titulo S. Athanasii presb. card. Slipyj, arch. Maior Leopolitanus
Ucrainorum.

03 Ego Laurentius titulo S. Leonis I presb. card. Jager, arch. Paderbornensis.
03 Ego Ioseph titulo S. Crucis in via Flaminia presb. card. Beran, arch. Pragensis.

01 Ego Mauri tius titulo B.M.V. Ss.mi Sacramenti et Protomartyrum Canaden-
sium presb. card. Roy, arch. Quebecensis, primas Canadiae.

0 Ego Ioseph M. titulo S. Theresiae ad Cursum Italiae presb. card. Martin,
arch. Rothomagensis.

0 Ego Audoenus titulo S. Praxedis presb. card. McCann, arch. Capetownensis.
0 Ego Leo Stephanus titulo S. Balbinae presb. card. Duval, arch. Algeriensis.
0 Ego Hermenegildus titulo Reginae Apostolorum presb. card. Florit, arch. Flo-
rentinus.

0 Ego Franciscus titulo Ss. Petri et Pauli in via Ostiensi presb. card. Seper, arch.
Zagabriensis.

0 Ego Ioannes titulo S. Silvestri in Capite presb. card. Heenan, arch. Vest-
monasteriensis, primas Angliae.

0 Ego Ioannes titulo Ss.mae Trinitatis in Monte Pincio presb. card. Villot, arch.

Lugdunensis et Viennensis, primas Galliae.

0 Ego Paulus titulo S. Camilli de Lellis ad Hortos Sallustianos presb. card.

Zoungrana, arch. Uagaduguensis.

Ego Henricus titulo S. Agatae Gothorum presb. card. Dante.

Ego Caesar titulo D.nae N.ae a S. Corde in Circo Agonali presb. card. Zerba.

0 Ego Agnellus titulo Praeclarae Matris Dei presb. card. Rossi, arch. S. Pauli
in Brasilia.

SESSIO PUBLICA IX

807

03 Ego Ioannes titulo Ss. Silvestri et Martini in Montibus presb. card. Colombo,
arch. Mediolanensis.

03 Ego Villelmus titulo S. Patricii ad Villam Ludovisi presb. card. Conway, arch.
Armachanus, primas Hiberniae.

03 Ego Angelus titulo Ss.mi Cordis B. Mariae Virginis ad Forum Euclidis presb.

card. Herrera y Oria, ep. Malcitanus.

Ego Alafridus S. M. in Domnica diae. card. Ottaviani.

Ego Albertus S. Pudentianae diae. card. di Jorio.

Ego Franciscus S. Mariae in Cosmedin diae. card. Roberti.

Ego Arcadius Ss. Blasii et Caroli ad Catenarios diae. card. Larraona.

Ego Franciscus Ss. Cosmae et Damiani diae. card. Morano.

Ego Villelmus Theodorus S. Theodori in Palatio diae. card. Heard.

Ego Augustinus S. Sabae diae. card. Bea.

Ego Antonius S. Eugenii diae. card. Bacci.

Ego Frater Michael S. Pauli Apostoli in Arenula diae. card. Browne.

Ego Fridericus S. Ioannis Bosco in via Tusculana diae. card. Callori di Vignale.
Ego Carolus S. Mariae in Portico diae. card. Journet.

03 Ego Albertus Gori, patr. Hierosolymitanus Latinorum. .

03 Ego Paulus II Cheikho, patr. Babylonensis Chaldaeorum.

03 Ego Ioseph Vieira Alvernaz, patr. Indiarum Orientalium.

03 Ego Ioannes Carolus McQuaid, arch. Dublinensis, primas Hiberniae.

03 Ego Andreas Rohracher, arch. Salisburgensis, primas Germaniae.

03 Ego Demetrius Moscato, arch. primas Salernitanus et administrator perpetuus
Acernensis.

03 Ego Hugo Camozzo, arch. Pisanus et primas Sardiniae et Corsicae.

03 Ego Paulus Gouyon, arch. Rhedonensis, primas Britanniae.

03 Ego Alexander Tokic, arch. Antibarensis et primas Serbiae.

03 Ego Michael Darius Miranda y Gomez, arch. Mexicanus, primas Mexici.

03 Ego Franciscus M. da Silva, arch. Bracharensis, primas Hispaniarum.

03 Ego Ernestus Senna de Oliveira, arch. ep. Conimbricensis.

03 Ego Andreas Cesarano, arch. Sipontinus.

03 Ego Aloisius Centoz, arch. tit. Edessenus in Osrhoene.

03 Ego Antonius Tani, arch. tit. Scythopolitanus.

03 Ego Antonius Abed, arch. Tripolitanus Maronitarum.

03 Ego Ioseph Attipetty, arch. Verapolitanus.

03 Ego Nicolaus Fasolino, arch. S. Fidei in Argentina.

03 Ego Antonius Riberi, arch. tit. Darensis.

03 Ego Ioannes Georgius Stete, arch. Damascenus Syrorum.

03 Ego Fridericus Eduardus Camillus Lamy, arch. tit. Byziensis.

03 Ego Patritius Finbarrus Ryan, arch. Portus Hispaniae.

03 Ego Ioseph Walsh, arch. Tuamensis.

03 Ego Carolus Serena, arch. Surrentinus.

03 Ego Iustinus Daniel Simonds, arch. Melbournensis.

03 Ego Vincentius Alexander Gonzalez y Robleto, arch. Managuensis.

03 Ego Floridus Ambrosius Acciari, arch. Rhodiensis.

03 Ego Thomas Roberts, arch. tit. Sugdaeus.

808

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

03 Ego Athanasius Toutoungi, arch. Aleppensis Melkitarum.

03 Ego Ioseph Descuffi, arch. Smyrnensis.

03 Ego Aloisius Chavez y Gonzalez, arch. S. Salvatoris in America.

03 Ego Alfredus Silva Santiago, arch. tit. Petrensis in Palaestina.

03 Ego Matthaeus Beovich, arch. Adelaidensis.

03 Ego Nerses Tayroyan, arch. Babylonensis Armenorum.

03 Ego Moises Alves de Pinho, arch. Luandensis.

03 Ego Robertus Emmet Lucey, arch. S. Antonii.

03 Ego Georgius Cabana, arch. Sherbrookensis.

03 Ego Gregorius Modrego y Casaus, arch. Barcinonensis.

03 Ego Ioseph Ignatius Lopez Umana, arch. Carthaginensis in Colombia.

03 Ego Norbertus Per ini, arch. Firmanus.

03 Ego Norbertus Robichaud, arch. Monctonensis.

03 Ego Mesrop Habozian, arch. tit. Camachenus.

03 Ego Fortinus Gomez Leon, arch. Antequerensis.

03 Ego Franciscus Ayoub, arch. Aleppensis Maronitarum.

03 Ego Abel Isidorum Antezana y Rojas, arch. Pacensis in Bolivia.

03 Ego Ioseph a Iesu Angulo dei Valle y Navarro, arch. Tabasquensis.

03 Ego Aegidius Bignamini, arch. Anconitanus.

03 Ego Michael Gonzi, arch. Melitensis.

03 Ego Marcellinus Olaechea Loizaga, arch. Valentinus.

03 Ego Humbertus Malchiodi, arch.-ep. Placentinus.

03 Ego Ioseph Antonius 0’Sullivan, arch. Kingstoniensis.

03 Ego Ioseph Cheikho, arch. Sehnaensis Chaldaeorum.

03 Ego Carolus Albertus Ferrero di Cavallerleone, arch. tit. Trapezuntinus.

03 Ego Carolus de Provencheres, arch. Aquensis in Gallia.

03 Ego Ioseph D’Avack, arch. tit. Leontopolitanus in Pamphylia.

03 Ego Theodorus Labrador, arch. Fucheuvensis.

03 Ego Petronius Lacchio, arch. Ciamsciavensis.

03 Ego Fridericus Melendro, arch. Nganchimensis.

03 Ego Pacificus Vanni, arch. tit. Proconnesius.

03 Ego Paulus Yii Pin, arch. Nanchimensis.

03 Ego Ludovicus Morel, arch. tit. Aeniensis.

03 Ego Dominicus Lucas Capozi, arch. Taeiuenensis.

03 Ego Alexander Derouineau, arch. Coenmimensis.

03 Ego Alfredus Pacini, arch. tit. Germiensis.

03 Ego Ignatius Ziade, arch. Berytensis Maronitarum.

03 Ego Leonardus Rodriguez Ballon, arch. Arequipensis.

03 Ego Ioseph Burzio, arch. tit. Gortyniensis.

03 Ego Petrus Chami, arch. Bostrenus.

03 Ego Caietanus Pollio, arch. Hydruntinus.

03 Ego Gabriel Garrone, arch. Tolosanus.

03 Ego Antonius Taffi, arch. tit. Sergiopolitanus.

03 Ego Antonius Gregorius Vuccino, arch. tit. Aprensis.

03 Ego Sebastianus Fraghi, arch. Arborensis.

03 Ego Laurentius Gargiulo, arch. tit. Germensis in Hellesponto.

03 Ego Ludovicus M. Ferdinandus de Bazelaire de Ruppiere, arch. Chamberiensis.
03 Ego Reginaldus Ioseph M. Addazzi, arch. Tranensis et Barolensis.

SESSIO PUBLICA IX

809

£0 Ego Patricius Ludovicus 0’Boyle, arch. Vashingtonensis.

£0 Ego Michael 0’Neill, arch. Reginatensis.

£0 Ego Geraldus Thomas Bergan, arch. Omahensis.

£0 Ego Patricius M. 0’Donnell, arch. Brisbanensis.

£0 Ego Iacobus Cornelius van Miltenburg, arch.-ep. Hyderabadensis in Pakistan.
£0 Ego Robertus Ronca, arch. tit. Naupactensis.

£0 Ego Ioannes B. Bosio, arch. Theatinus.

£0 Ego Philippus Nabaa, arch. Berytanus et Gibailensis Melkitarum.

£0 Ego Marcellus Lefebvre, arch. tit. Synnadensis in Phrygia.

£0 Ego Vido Aloisius Bentivoglio, arch. Catanensis.

£0 Ego Maximilianus de Fiirstenberg, arch. tit. Paltenus.

£0 Ego Aegidius Vagnozzi, arch. tit. Myrensis.

£0 Ego Emmanuel Ferreira da Silva, arch. tit. Cysicenus.

£0 Ego Isaac Ghattas, arch.-ep. Thebanus.

£0 Ego Ioseph Patricius Hurley, arch.-ep. S. Augustini.

£0 Ego Leo Binz, arch. S. Pauli de Minnesota.

£0 Ego Paulus Botto, arch. Calaritanus.

£0 Ego Iulius Rosales, arch. Cebuanus.

£0 Ego Paulus Noussier, arch. Flermopolitanus.

£0 Ego Antonius Samore, arch. tit. Ternobenus.

£0 Ego Franciscus Iachim, arch. tit. Maroneus.

£0 Ego Carolus Heerey, arch. Onitshaensis.

£0 Ego Raphael Calabria, arch. Beneventanus.

£0 Ego Armandus Fares, arch. Catacensis et ep. Squillacensis.

£0 Ego Constantinus Stella, arch. Aquilanus.

£0 Ego Laurentius Graner, arch. Dacchensis.

£0 Ego Vido Tonetti, arch.-ep. Cuneensis.

£0 Ego Augustus Bertazzoni, arch.-ep. Potentinus et Marsicensis.

£0 Ego Ludovicus Alonso Munoyerro, arch. tit. Sionensis.

£0 Ego Octavianus Marquez Toriz, arch. Angelorum.

£0 Ego Didacus Venini, arch. tit. Adanensis.

£0 Ego Sergius Pignedoli, arch. tit. Iconiensis.

£0 Ego Dionysius Eugenius Hurley, arch. Durbanianus.

£0 Ego Eris Michael 0’Brien, arch. Camberrensis et Gulburnensis.

£0 Ego Ioannes Colburn Garner, arch. Praetoriensis.

£0 Ego Franciscus Carpino, arch. tit. Serdicensis.

£0 Ego Patricius Iacobus Skinner, arch. S. Ioannis Terrae Novae.

£0 Ego Alfonsus Espino y Silva, arch. Monterreyensis.

£0 Ego Ioseph Alexander Fernandes, arch. Delhiensis.

£0 Ego Gordon Ioseph Gray, arch. S. Andreae et Edimburgensis.

£0 Ego Ioseph M. Cuenco, arch. Jacensis.

£0 Ego Emmanuel Pius Lopez Estrada, arch. Jalapensis.

£0 Ego Zaya Dachtou, arch. Urmiensis.

£0 Ego Philippus Franciscus Pocock, arch. tit. Isauropolitanus.

£0 Ego Hugo Bressane de Araujo, arch.-ep. Mariliensis.

£0 Ego Ioseph de Medeiros Delgado, arch. Fortalexiensis.

810

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

03 Ego Ioseph Clemens Maur er, arch. Sucrensis.

03 Ego Ianuarius Verolino, arch. tit. Corinthiensis.

03 Ego Antonius de Almeida Moraes, arch. Nictheroyensis.

03 Ego Hilarius Alcini, arch. tit. Nicaenus.

03 Ego Albertus Gaudentius Ramos, arch. Belemensis de Para.

03 Ego Ioannes Dooley, arch. tit. Macrensis in Rhodope.

03 Ego Ioannes Dadone, arch.-ep. Fossanensis.

03 Ego Mauritius Baudoux, arch. S. Bonifacii.

03 Ego Paulus Bertoli, arch. tit. Nicomediensis.

03 Ego Ioseph Bartholomaeus Evangelisti, arch.-ep. Meeru tensis.

03 Ego Ioseph Kuo, arch. tit. Salaminensis.

03' Ego Eduardus Ioseph Hunkeler, arch. Kansanopolitanus in Kansas.

03 Ego Thomas Aloisius Boland, arch. Novarcensis.

03 Ego Caelestinus Ioseph Damiano, arch.-ep. Camdensis.

03 Ego Anacletus Cazzaniga, arch. Urbinatensis.

03 Ego Ioannes Ioseph MeCarthy, arch. Nairobiensis.

03 Ego Edgarus Aristides Maranta, arch. Daressalaamensis.

03 Ego Hector Cunial, arch. tit. Soteropolitanus,

03 Ego Ioannes Bucko, arch. tit. Leucadensis.

03 Ego Sebastianus Baggio, arch. tit. Ephesinus.

03 Ego Maria-Ioseph Lemieux, arch. Ottaviensis.

03 Ego Ioseph Marcus Gopu, arch. Hyderabadensis.

03 Ego Nicolaus Margiotta, arch. Brundusinus.

03 Ego Sylvius Oddi, arch. tit. Messembrianus.

03 Ego Raphael Garcia y Garcia de Castro, arch. Granatensis.

03 Ego Ambrosius Rayappan, arch. Pondicheriensis et Cuddalorensis.

03 Ego Ioseph Garcia y Goldaraz, arch. Vallisoletanus.

03 Ego Raphael Forni, arch. tit. Aeginensis.

03 Ego Iacobus Robertus Knox, arch. tit. Melitenaeus.

03 Ego Ioannes Petrus Leonard, arch. Maduraiensis.

03 Ego Athanasius Ioannes Daniel Bakose, arch. Babylonensis Syrorum
03 Ego Henricus Audrain, arch. Auxitanus.

03 Ego Petrus Thomas McKeefry, arch. Vellingtonensis.

03 Ego Marcellus M. Dubois, arch. Bisuntinus.

03 Ego Iacobus Palombella, arch. Materanensis.

03 Ego Humbertus Mozzoni, arch. tit. Sidetanus.

03 Ego Aloisius Punzolo, arch. tit. Sebastenus in Armenia.

03 Ego Alfredus Bruniera, arch. tit. Claudiopolitanus in Honoriade.

03 Ego Ioseph M. Sensi, arch. tit. Sardianus.

03 Ego Ioseph Strebler, arch. tit. Nicopolitanus in Epiro.

03 Ego Aemilius Socquet, arch. tit. Selimbrianus,

03 Ego Ioseph Cucherrousset, arch. Banguensis.

03 Ego Helder Pessao Camara, arch. Olindensis et Recifensis.

03 Ego Arturus Mery Beckdorf, arch. tit. Phasianus. -
03 Ego Ioseph Schneider, arch. Bambergensis.

03 Ego Franciscus Poirier, arch. Portus Principis.

03 Ego Renatus Graffin, arch. tit. Misthiensis. -

03 Ego Felicissimus Stephanus Tini vella, arch. tit. Uthinensis.

SESSIO PUBLICA IX

811

£0 Ego Michael Bernard, arch. tit. Arensis in Mauritania.

£0 Ego Ioseph Urtasun, arch. Avenionensis.

£0 Ego Casimirus Morcillo Gonzalez, arch. Matritensis-Complu tensis.

£0 Ego Evasius Colli, arch.-ep. Parmensis.

£0 Ego Gerardus de Milleville, arch. tit. Gabalensis.

£0 Ego Caesar Antonius Mosquera Corral, arch. Guayaquilensis.

£0 Ego Dominicus Romualdus Basilius Athaide, arch. Agraensis.

£0 Ego Ludovicus Ferrand, arch. Turonensis.

£0 Ego Primus Principi, arch. tit. Tyanensis.

£0 Ego Ioseph Parecattil, arch. Ernakulamensis.

£0 Ego Matthaeus Kavokatt, arch. Changanacherrensis.

£0 Ego Ismael Marius Castellano, arch. Senensis.

£0 Ego Henricus Delgado y Gomez, arch. Pampilonensis.

£0 Ego Ioannes Sison, arch. tit. Nicopsitanus.

£0 Ego Marcus Armandus Lallier, arch. Massiliensis. r
£0 Ego Maximus Hermaniuk, arch. Vinnipegensis Ucrainorum.

£0 Ego Franciscus Aldegunde Dorrego, arch. Tingitanus.

£0 Ego Carolus M. Jurgens Byrne, arch. Cuschensis.

£0 Ego Orlandus Chavez, arch. Cuiabaensis.

£0 Ego Ioseph Amici, arch. Mutinensis.

£0 Ego Villelmus Bolatti, arch.-ep. Rosariensis.

£0 Ego Ferdinandus Gomes dos Santos, arch. Goianiensis.

£0 Ego Aurelius Signora, arch. tit. Nicosiensis.

£0 Ego Germinianus Esorto, arch. Sinus Albi.

£0 Ego Tullius Botero Salazar, arch. Medellensis.

£0 Ego Ioannes de Sousa Lima, arch. Manaensis.

£0 Ego Felix Cesar da Cunha Vasconcelos, arch. Rivi Nigri.

£0 Ego Ioannes Carolus Aramburu, arch. Tucumanensis.

£0 Ego Emmanuel a Jesu Serrano Abad, arch. Conchensis in Aequatore.
£0 Ego Antonius Baraniak, arch. Posnaniensis.

£0 Ego Raphael Rabban, arch. Cherchensis.

£0 Ego Paulus Dalmais, arch. Arcis Lamy.

£0 Ego Antonius M. Alvez de Siquiera, arch. tit. Chalcidensis in Syria.

£0 Ego Henricus Hector Golland Trindade, arch. Botucatuensis.

£0 Ego Aloisius dei Rosario, arch. Zamboangensis.

£0 Ego Ioannes B. da Mota e Albuquerque, arch. Victoriensis Spiritus S.
£0 Ego Theophilus Camomot Bastide, arch. tit. Marcianopolitanus.

£0 Ego Hermannus Schaufele, arch. Friburgensis.

£0 Ego Ioannes Ioseph Bernal Ortiz, arch. Tequinensis.

£0 Ego Ioannes Hieronymus Adam, arch. Liberopolitanus.

£0 Ego Ioseph Cordeiro, arch. Karachiensis.

£0 Ego Carolus Grano, arch. tit. Thessalonicensis.

£0 Ego Angelus Dell’ Aequa, arch. tit. Chalcedonensis.

£0 Ego Ioannes Franciscus Dearden, arch. Detroi tensis.

£0 Ego Villelmus Cousins, arch. Milwaukiensis.

£0 Ego Benedictus Falcucci, arch. tit. Preslavensis.

£0 Ego Ansgarius de Oliveira, arch. Marianensis.

812

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

£0 Ego Aemilius Tagle Covarrubias, arch.-ep. Vallis Paradisi.

£0 Ego Adam Kozlowiecki, arch. Lusakensis.

£0 Ego Ioannes B. Theunissen, arch. Blantyrensis.

£0 Ego Benedictus Printesis, arch. Atheniensis.

£0 Ego Dionysius Antonius Hayek, arch. Aleppensis Syrorum.

£0 Ego Angelus Fernandes, arch. tit. Neopatrensis.

£0 Ego Arturus Duque Villegas, arch. Manizalensis.

£0 Ego Ioannes McCarthy, arch. Kadunaensis.

£0 Ego Theopistus Alberto y Valderrama, arch. Cacerensis.

£0 Ego Hannibal Munoz Duque, arch. Neo-Pampilonensis.

£0 Ego Gasto Mojaisky-Perrelli, arch.-ep. Nuscanus.

0 Ego Georgius Layek, arch. Aleppensis Armenorum.

£0 Ego Ioseph Tawil, arch. tit. Myrensis Melchitarum.

£0 Ego Linus Zanini, arch. tit. Hadrianopolitanus in Haemimonto.

£0 Ego Martinus Ioannes 0’Connor, arch. tit. Laodicenus in Syria.

£0 Ego Bernardus Meis, arch. Luluaburgensis.

£0 Ego Hilarius M. Vermeiren, arch. tit. Pedachtoenus.

0 Ego Franciscus Marty, arch. Remensis.

£0 Ego Raphael Baratta, arch. Perusinus.

£0 Ego Ioannes Kodwo Amissah, arch. Litoris Capitis.

£0 Ego Felix Scalais, arch. tit. Aquensis in Numidia.

£0 Ego Andreas Perraudin, arch. Kabgay ensis.

>$l Ego Ioseph Khoury, arch. Tyrensis Maronitarum.

£0 Ego Ioseph Floribertus Cornelis, arch. Elisabethapolitarius.

£0 Ego Secundus Garcia de Sierra y Mendez, arch. Burgensis.

0 Ego Cyrillus Emmanuel Benni, arch. Mausiliensis Syrorum.

£0 Ego Bernardinus Gantin, arch. Cotonuensis.

£0 Ego Thomas Morris, arch. Casheliensis.

£0 Ego Petrus Sfair, arch. tit. Nisibenus Maronitarum.

£0 Ego Conradus Bafile, arch. tit. Antiochenus in Pisidia.

£0 Ego Hieronymus Rakotomalala, arch. Tananarivensis.

£0 Ego Bernardus Yago, arch. Abidjanensis.

£0 Ego Iacobus Petrus Da vis, arch. S. Fidei in America Septemtrionali.

£0 Ego Ioseph Vincendus Tavora, arch. Aracajuensis.

£0 Ego Carolus Humbertus Rodriguez-Quiros, arch. S. Ioseph in Costarica.
£0 Ego Aemilius Arsenius Blanchet, arch. tit Philippopolitanus in Thracia.
£0 Ego Marcus Mihayo, arch. Taboraensis.

101 Ego Dinus Staffa, arch. tit. Caesariensis in Palaestina.

£0 Ego Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis.

£0 Ego Ioseph Mojoli, arch. tit. Larissensis in Thessalia.

£0 Ego Ioannes Perris, arch. Naxiensis.

101 Ego Marcus Alaupovic, arch. Serajensis (Vrhbosnensis).

0 Ego Petrus Martinus Ngo-dinh-Thuc, arch. Hueensis.

101 Ego Ioannes B. Urrutia, arch. tit. Carpathiensis.

£0 Ego Eganus Righi-Lambertini, arch. tit. Docleensis.

101 Ego Gerardus de Proenga Sigaud, arch. Adamantinus.

£0 Ego Matthaeus Garkovic, arch. Jadrensis.

101 Ego Emmanuel Mabathoana, arch. Maseruenus.

SESSIO PUBLICA IX

813

0 Ego Nicolaus Schneiders, arch. Makassarensis.

03 Ego Pius Kerketta, arch. Ranchiensis.

0 Ego Georgius Flahiff, arch. Vinnipegensis.

03 Ego Antonius Henricus van den Hurk, arch. Medanensis.

0 Ego Herculanus van der Burgt, arch. Pontianakensis.

Ego Albertus Castelli, arch. tit. Rhusiensis.

03 Ego Ioannes Ioseph Krol, arch. Philadelphiensis Latinorum.

03 Ego Asrate M. Yemmeru, arch. Neanthopolitanus.

03 Ego Gabriel Bukatko, arch. Beogradensis.

03 Ego Franciscus Vicentin, arch. Corrientensis.

03 Ego Conradus Mingo, arch. Montis Regalis.

03 Ego Petrus Veuillot, arch. tit. Constantiensis in Thracia.

03 Ego Ioannes Patricius Cody, arch. Chicagiensis.

03 Ego Ambrosius Senyshyn, arch. Philadelphiensis Ucrainorum.
03 Ego Ioannes Murphy, arch. Cardiff ensis.

03 Ego Emmanuel Clarizio, arch. tit. Claudiopolitanus in Isauria.
03 Ego Ambrosius Marchioni, arch. tit. Severianensis.

03 Ego Sanctes Portalupi, arch. tit. Christopolitanus.

03 Ego Ioannes Ferrofino, arch. tit. Zenopolitanus in Isauria.

03 Ego Paulus Achkar, arch. Laodicensis Melkitarum.

03 Ego Ioannes Zoa, arch. Yaundensis.

03 Ego Vido Del Mestri, arch. tit. Tuscomiensis.

03 Ego Alfredus Bengsch, arch.-ep. Berolinensis.

03 Ego Raimundus M. Tchidimbo, arch. Konakriensis.

03 Ego Carmelus Rocco, arch. tit. Iustinopolitanus in Galatia.

0 Ego Xaverius Zupi, arch. tit. Serrensis in Proconsulari.

03 Ego Bruno Heim, arch. tit. Xanthiensis.

03 Ego Aloisius Dadaglio, arch. tit. Leriensis.

03 Ego Felix Pirozzi, arch. tit. Gratianensis.

03 Ego Aemilius De Brigard Ortiz, arch. tit. Dystiensis.

03 Ego Conradus Ursi, arch. Acheruntinus.

03 Ego Gaetanus Alibrandi, arch. tit. Bindaeus.

03 Ego Emmanuel Nunes Gabriel, arch. tit. Methymnaeus.

03 Ego Marius Brini, arch. tit. Algizensis.

03 Ego Boleslaus Kominek, arch. tit. Euchaitenus.

03 Ega Claudius Dupuy, arch. Albiensis.

03 Ego Victor Ugo Righi, arch. tit. Biltensis.

03 Ego Neophytus Edelby, arch. tit. Edessenus in Osrhoene.

03 Ego Antonius Lopez A vina, arch. Durangensis.

03 Ego Ioannes Bassoul, arch. Hemesenus Melchitarum.

03 Ego Hyacinthus Thiandoum, arch. Dakarensis.

0 Ego Robertus Dosseh, arch. Lomensis.

0 Ego Paulus Carta, arch. Turritanus.

0 Ego Gilbertus Ramantoanina, arch. Fianarantsoaensis.

814

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

35 Ego Villelmus Motolese, arch. Tarentinus.

35 Ego Iacobus Ioseph Byrne, arch. Dubuquensis.

35 Ego Paulus Kinam Ro, arch. Seulensis.

35 Ego Ioannes B. Sye Bong-kil, arch. Taeguensis.

35 Ego Lucas Augustus Sangare, arch. Bamakoensis.

35 Ego Andreas Pangrazio, arch. Goritiensis et Gradiscanus.

35 Ego Alexander Gongalves do Amaral, arch. Uberabensis.

35 Ego Ioseph D’Angelo Neto, arch. de Pouso Alegre.

35 Ego Geraldus M. de Morais Penido, arch. Judiciforensis.

35 Ego Hector Henricus Santos Hernandez, arch. Tegucigalpensis.

35 Ego Ioannes Gordon, arch. tit. Nicopolitanus ad Nestum.

35 Ego Thomas Leonetti, arch. Capuanus.

35 Ego Antonius Varthalitis, arch. Corcyrensis, Zacynthiensis et Cephaloniensis.
35 Ego Custodius Alvim Pereira, arch. de Lourengo Marques.

35 Ego Adolfus Servandus Tortolo, arch. Paranensis.

35 Ego Albertus Vincentius D’Souza, arch. Calcuttensis.

35 Ego Pacificus M. Aloisius Perantoni, arch. Lancianensis.

35 Ego Paulus Philippe, arch. tit. Heracleopolitanus.

35 Ego Petrus Palazzini, arch. tit. Caesariensis in Cappadocia.

35 Ego Ioannes Iulianus Weber, arch.-ep. Argentora tensis.

35 Ego Salvator Asta, arch. tit. Aureliopolitanus in Lydia.

35 Ego Renatus Ludovicus M. Stourm, arch. Senonensis.

35 Ego Marius Cagna, arch. tit. Heracleensis in Europa.

35 Ego Alexander B. Gottardi, arch. Tridentinus.

35 Ego Albertus Rencoret Donoso, arch. Portus Montt.

35 Ego Emmanuel Sanchez Beguiristain, arch. Ss. Conceptionis.

35 Ego Franciscus Fasola, arch. Messanensis.

35 Ego Ioseph Schiavini, arch. tit. Famagustanus.

35 Ego Clemens Ignatius Mansourati, arch. tit. Apamenus in Syria.

35 Ego Antonius Santin, arch. Tergestinus et Iustinopolitanus.

0 Ego Flavianus Zaccharias Melki, arch. tit. Amidenus.

35 Ego Clemens Gaddi, arch.-ep. Bergomensis.

35 Ego Marius Casariego, arch. Guatemalensis.

35 Ego Paulinus Limongi, arch. tit. Nicaeensis in Haemimonto.

35 Ego Michael Federici, arch. S. Severinae.

35 Ego Ioannes Navarrete y Guerrero, arch. Hermosillensis.

35 Ego Hyginus Cardinale, arch. tit. Neptensis.

35 Ego Carolus Maccari, arch. Montis Regalis in Pedemontio.

35 Ego Ioseph Bonfiglioli, arch. tit. Darnitanus.

35 Ego Iustinus Darmajuwana, arch. Semarangensis.

35 Ego Carolus Marianus Perez Estava, arch. Saltensis.

35 Ego Carouls Wojtyla, arch. Cracoviensis.

35 Ego Franciscus Carroll, arch. tit. Gabulensis.

35 Ego Leonardus Ioseph Raymond, arch. Nagpurensis.

35 Ego Georgius Andreas Beck, arch. Liverpolitanus.

35 Ego Iacobus Donaldus Scanlan, arch. Glasguensis.

35 Ego Bruno Frattegiani, arch. Camarinensis.

35 Ego Ioseph Pogacnik, arch. Labacensis.

SESSIO PUBLICA IX

815

83 Ego Thomas Albertus Clavel Mendez, arch. Panamensis.

83 Ego Ludovicus Levesque, arch. tit., Egnatiensis.

83 Ego Vincentius Enrique y Tarancon, arch. Ovetensis.

83 Ego Ioannes Ioseph da Mota e Albuquerque, arch. S. Ludovici in Marignano.
83 Ego Andreas Pallier, arch. tit. Marcellianensis.

83 Ego Petrus Cantero Cuadrado, arch. Caesaraugustanus.

83 Ego Theophilus Mbemba, arch. Brazzapolitanus.

83 Ego Angelus M. Ocampo Berrio, arch. Tunquensis.

83 Ego Antonius Ferreira de Macedo, arch. tit. Gangrensis.

83 Ego Iacobus Villelmus Gleeson, arch. tit. Aurusulianensis.

83 Ego Antonius Ferreira de Macedo, arch. tit. Gangrensis.

83 Ego Petrus Wijnants, arch. Coquilhatvillensis.

83 Ego Ioseph Malula, arch. Leopoldpolitanus.

83 Ego Aloisius Aponte Martinez, arch. S. Ioannis Portoricensis.

83 Ego Aloisius Mena Arroyo, arch. tit. Sinitensis.

83 Ego Philippus Nguyen Kim Dien, arch. tit. Parianus.

83 Ego Ludovicus Bellotti, arch. tit. Voncarianensis.

83 Ego Bruno Torpigliani, arch. tit. Mallianensis.

83 Ego Duraisamy Simon Lourdusamy, arch. tit. Philippensis.

83 Ego Georgius Hakim, arch. Ptolemaidensis.

83 Ego Radulfus Franciscus Primatesta, arch. Cordubensis in Argentina.

83 Ego Michael Callens, arch. tit. Moxoritanus.

83 Ego Ioannes Aggey, arch. Lagosensis.

83 Ego Aloisius Poggi, arch. tit. Forontonianensis.

83 Ego Angelus Pedroni, arch. tit. Novicensis. '

83 Ego Henricus Jenny, arch. tit. Salditanus.

83 Ego Emmanuel Martin dei Campo Padilla, arch. tit. Vadesitanus.

® Ego Cyrillus Conradus Cowderoy, arch. Southvarcensis.

Ego Aurelius Sabbatini, arch. tit; Iustinianensis.

® Ego Alfonsus Niehues, arch. tit. Aptucensis.

^ Ego Vitus Roberti, arch. ep. Casertanus.

83 Ego Hilarion Capucci, arch. tit. Caesariensis in Palaestina Melchitarum.

83 Ego Ioannes Maguire, arch. tit. Tabaltensis.

83 Ego Philippus Matthaeus Hannan, arch. Novae Aureliae.

83 Ego Georgius Patricius Dwyer, arch. Birminghamiensis.

83 Ego Michael Pelegrino, arch. Taurinensis.

83 Ego Augustinus Sepinski, arch. tit. Assuritanus.

83 Ego David de Souza, arch. Eborensis. ^

® Ego Alfredus Poledrini, arch. tit. el. Vazaritanus.

83 Ego Ludovicus de Cooman, ep. tit. Taciamontanensis.

83 Ego Franciscus M. Franco, ep. tit. Iliensis.

83 Ego Ioannes Mele, ep. Lungrensis.

83 Ego Fidelis Garcia Martinez, ep. tit. Sululitanus.

83 Ego Ioannes Smit, ep. tit. Paraliensis.

83 Ego Carolus Vanuytven, ep. tit. Megarensis. ^

83 Ego Ioachim Eftimios, ep. Mariamnensis.

83 Ego Boleslaus Sloskans, ep. tit. Cillitanus.

816

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

£0 Ego Cyrillus Kurteff, ep. tit. Briulitanus.

£0 Ego Hadrianus Larribeau, ep. tit. Thinitanus.

£0 Ego Hector Catry, ep. tit. Sim tensis.

£0 Ego Ioseph Placidus M. Nicolini, ep. Assisiensis.

£0 Ego Paulus Molin, ep. tit. Garbensis.

£0 Ego Caietanus Mignani, ep. Chinganensis.

£0 Ego Stephanus Hasz, ep. tit. Surenus.

£0 Ego Iacobus Patritius 0’Collins, ep. Ballaratensis.

£0 Ego Dominicus Petroni, ep. Melphiensis et Rapollensis.

£0 Ego Ioannes Pirastru, ep. Ecclesiensis.

£0 Ego Ioseph Aldaeus Desmarais, ep. Amosensis.

£0 Ego Matthias Sola y Farrell, ep. tit. Colophoniensis.

£0 Ego Aloisius Guizar Barragan, ep. Saltillensis.

£0 Ego Theodorus Eugenin, ep. tit. Hierissensis.

£0 Ego Patricius Ioseph Farrelly, ep. Lismorensis.

£0 Ego Timotheus Raymundos, ep. tit. Chariopolitanus.

£0 Ego Augustinus Rodriguez, ep. Villaricensis.

£0 Ego Ioseph Franciolini, ep. Cortonensis.

£0 Ego Stanislaus Amilcarus Battistelli, ep. Teramensis et Atriensis.

£0 Ego Iacobus Mangers, ep. tit. Afufeniensis.

£0 Ego Ioseph Rancans, ep. tit. Marcopolitanus.

£0 Ego Ioseph Cognata, ep. tit. Pharsalius.

£0 Ego Ioseph Bonhomme, ep. tit. Tulanensis.

£0 Ego Ioseph Trudel, ep. tit. Nobensis.

£0 Ego Edgardus Antonius Haring, ep. Scioceuvensis.

£0 Ego Franciscus Venantius Filippini, ep. tit. Thinisensis in Numidia.

£0 Ego Faustinus Baldini, ep. Massanus.

£0 Ego Ioachim Amman, ep. tit. Petnellissensis.

£0 Ego Villelmus Cobben, ep. Helsinskiensis.

£0 Ego Christophorus Arduinus Terzi, ep. tit. Diocletianensis.

£0 Ego Oscar Sevrin, ep. tit. Mossinensis.

£0 Ego Camillus Verfaillie, ep. tit. Oeensis.

£0 Ego Franciscus Xaverius Lacoursiere, ep. tit. Amadassenus.

£0 Ego Alexander Roy, ep. tit. Ambiensis.

£0 Ego Nicolaus Laudadio, ep. tit. Alamiliarensis.

£0 Ego Cuthbertus Martinus 0’Gara, ep. Iuenlimensis.

£0 Ego Paulus Bouque, ep. tit. Abbiritanus Germaniciana.

£0 Ego Stephanus Ferrando, ep. Shillongensis.

£0 Ego Leo Angelus Olano y Urteaga, ep. tit. Laginensis.

£0 Ego Ferdinandus Longinotti, ep. S. Severini.

£0 Ego Franciscus Aemilius M. Cieret de Langavant, ep. tit. Mactaritanus.
£0 Ego Tarcisius van Valenberg, ep. tit. Combensis.

£0 Ego Marius Civelli, ep. Ueihoeivensis.

£0 Ego Assuerus Theophanus Bassi, ep. Loiamensis.

£0 Ego Victor Buric, ep. Seniensis.

£0 Ego Philippus Cote, ep. Siuceuvensis.

£0 Ego Sanctes Moro Briz, ep. Abulensis.

£0 Ego Georgius Leo Leech, ep. Harrisburgensis.

SESSIO PUBLICA IX

817

03 Ego Achilles Salvucci, ep. Melphictensis, Iuvenacensis et Terlitiensis.
03 Ego Ludovicus de Courreges d’Ustou, ep. Montis Albani.

03 Ego Angelus Ioseph Jelmini, ep. tit. Thermensis.

03 Ego Albertus M. Guiot, ep. Portus Pacis.

03 Ego Paulus Samson Ioannes M. Robert, ep. Gonayvesensis.

03 Ego Emmanuel Moli y Salord, ep. Dertosensis.

03 Ego Candidus Bampi, ep. tit. Tloensis.

03 Ego Vincendus Dereere, ep. Trivandrensis Latinorum.

03 Ego Antonius Pildain y Zapiain, ep. Canariensis.

03 Ego Blasius Budelacci, ep. tit. Nyssenus.

03 Ego Alfredus Viola, ep. Saltensis in Uruguay.

03 Ego Angelus Calabretta, ep. Netensis.

03 Ego Antonius Teutonico, ep. Aversanus.

03 Ego Ioannes Ioseph Villipelet, ep. Nannetensis.

03 Ego Simon Conradus Landersdorfer, ep. Passaviensis.

03 Ego Franciscus von Streng, ep. Basileensis et Luganensis.

03 Ego Laurentius Basoli, ep. Oleastrensis.

03 Ego Carolus Rossi, ep. Bugellensis.

03 Ego Fredericus Pezzullo, ep. Policastrensis.

03 Ego Ioseph Evrard, ep. tit. Dionysopolitanus.

03 Ego Innocentius Alfredus Russo, ep. tit. Pegaeus.

03 Ego Lucianus Marcante, ep. Valvensis et Sulmonensis.

03 Ego Emmanuel de Medeiros Guerreiro, ep. Nampulensis.

05 i Ego Henricus Ambrosius Pinger, ep. Ceuzuenensis.

03 Ego Vincendus Del Signore, ep. Fanensis.

05 1 Ego Franciscus Xaverius Ochoa, ep. tit. Remesianensis.

03 Ego Marcellus Oliverius Maradan, ep. Portus Victoriae.

03 Ego Georgius Ioannes Rehring, ep. Toletanus in America.

03 Ego Michael Browne, ep. Galviensis et Duacensis.

03 Ego Ioseph Ruotolo, ep. Uxentinus-S. Mariae Leucadensis.

03 Ego Ioseph Franciscus Ryan, ep. Hamiltonensis.

0 Ego Ioseph Malouf, ep. Heliopolitanus Melkitarum.

03 Ego Raphael Barbieri, ep. Cassanensis.

03 Ego Hieronymus Fernandez, ep. Quilonensis.

03 Ego Ioseph Perniciaro, ep. tit. Arbanensis.

03 Ego Stephanus Woznicki, ep. Saginavensis.

03 Ego Octavius Terrienne, ep. tit. Menelaitensis.

03 Ego Napoleo Alexander La Brie, ep. tit. Hiltensis.

03 Ego Iacobus Mendonga, ep. Tiruchirapolitanus.

03 Ego Ioseph Pronti, ep. Nucerinus Tadiensis.

03 Ego Petrus Massa, ep. Naniamensis.

03 Ego Emmanuel Larrain Errazuriz, ep. Talcensis.

03 Ego Alfonsus M. Van den Bosch, ep. Matadiensis.

03 Ego Carolus Weber, ep. Iceuvensis.

03 Ego Henricus Ioseph Pierard, ep. Benensis.

03 Ego Urbanus Stephanus Morlion, ep. Balduinopolitanus.

03 Ego Irenaeus Chelucci, ep: Ilcinensis.

03 Ego Constantinus Gomez Villa, ep. tit. Cucusenus.

818

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

£0 Ego Vincentius Lojali, ep. Amerinus.

03 Ego Paulus Babini, ep. Foroliviensis.

03 Ego Paulus Rusch, ep. Oenipontanus.

03 Ego Paulus Maze, ep. tit. Ascalonitanus.

03 Ego Thomas McCabe, ep. Vollongongensis.

03 Ego Franciscus Marchesani, ep. Clavarensis.

03 Ego Patricius Cleary, ep. Nancemensis.

03 Ego Ioannes Theodorus Suhr, ep. tit. Apisanensis.

03 Ego Franciscus Bruls, ep. Villa vicentiensis.

03 Ego Franciscus Cogoni, ep. Octeriensis.

03 Ego Adolfus Ciuchini, ep. Algarensis.

03 Ego Nicolaus Dudas, ep. Hajdudoroghensis.

03 Ego Ignatius de Alba y Hernandez, ep. Colimensis.

03 Ego Aemilianus Franciscus Cekada, ep. Scopiensis.

0 Ego Ludovicus La Ravoire Morrow, ep. Krishnagarensis.

03 Ego Sigisbaldus Blasius Kurz, ep. tit. Terenuthitanus.

03 Ego Henricus Martinus Mekkelholt, ep. tit. Dausarenus.

03 Ego Carolus Ioseph Lemaire, ep. tit. Otroensis.

03 Ego Fridericus Antonius Donaghy, ep. Uceuvensis.

03 Ego Nigellus Farren, ep. Derriensis.

03 Ego Raphael Campelli, ep. Calliensis et Pergulanus.

03 Ego Villelmus Ioseph Condon, ep. Great-Ormensis.

03 Ego Ioachim Pedicini, ep. Abellinensis.

03 Ego Franciscus Benedictus Cialeo, ep. Lyallpurensis.

03 Ego Augustus Osvaldus Salinas Fuenzalida, ep. Linarensis.

03 Ego Ioseph Lach, ep. tit. Dodonaeus.

0 Ego Albertus Aloisius Fletcher, ep. Petriculanus.

03 Ego Patricius Ioseph Kelly, ep. Urbis Beninensis.

03 Ego Sydnaeus Matthaeus Metzger, ep. Elpasensis.

03 Ego Edmundus Peiris, ep. Chilavensis.

03 Ego Albertus Carinci, ep. Boianensis-Campobassensis.

03 Ego Vincentius Brizgys, ep. tit. Bosanensis.

03 Ego Aegidius Aloisius Lanzo, ep. Salutiarum.

03 Ego Lucianus Lebrun, ep. Augustodunensis.

03 Ego Victorius De Zanche, ep. Concordiensis.

03 Ego Eliseus Coroli, ep. tit. Zamensis Maior.

03 Ego Cyrillus Ioannes Zohrabian, ep. tit. Acilisenus.

03 Ego Petrus M. Theas, ep. Tarbiensis et Lourdensis.

03 Ego Leo de Uriarte Bengoa, ep. tit. Madaurensis.

03 Ego Vincentius Kovacs, ep. tit. Zaraitanus.

03 Ego Felix Bonomini, ep. Comensis.

03 Ego Thomas Leo Parker, ep. Northantoniensis.

03 Ego Marianus Hyacinthus Valdivia y Ortiz, ep. Huancay ensis.
03 Ego Theodosius Moreno Quintana, ep. Huarazensis.

03 Ego Ioseph Grueter, ep. Umtatanus.

SESSIO PUBLICA IX

819

83 Ego Franciscus Borgias do Amaral, ep. Taubatensis.

83 Ego Daniel Gomes Junquiera, ep. Novae Lisbonae.

83 Ego Rosarius Brodeur, ep. Alexandrinus in Ontario.

83 Ego Aloisius Gonzaga da Cunha Marelim, ep. Caxiensis in Maragnano.
I$i Ego Dionysius Moynihan, ep. Kerriensis.

83 Ego Vitus Chang Tso-Huan, ep. tit. Cyanitanus.

83 Ego Andreas Dupont, ep. Bobodiulassensis.

83 Ego Carolus Baldini, ep. Clusinus et Pien tinus.

83 Ego Alexander Menchaca Lira, ep. tit. Pinarensis.

83 Ego Petrus Aguilera Narbona, ep. Iquiquensis.

83 Ego Antonius M. Casaux, ep. Lucionensis.

83 Ego Henricus M. Verin de la Bruneliere, ep. S. Petri et Arcis Galliae.
83 Ego Paulus Yoshigoro Taguchi, ep. Osakensis.

83 Ego Maximilianus Spiller, ep. tit. Myricensis.

83 Ego Petrus Villelmus Bartholome, ep. S. Clodoaldi.

83 Ego Antonius Zattera, ep. Pelotensis.

83 Ego Ioannes Gunnarson, ep. tit. Holarensis.

83 Ego Daniel Llorente y Federico, ep. Segobiensis.

83 Ego Rembertus Casimirus Kowalski, ep. Uciamensis.

83 Ego Andreas M. Charue, ep. Namurcensis.

83 Ego Petrus Cule, ep. Mandetriensis.

83 Ego Eduardus Martinez Gonzales, ep. Zamorensis.

83 Ego Aloisius Rosa, ep. Balneoregiensis.

83 Ego Carolus Allorio, ep. Papiensis.

,83 Ego Camillus Andreas Le Blanc, ep. Bathurstensis in Canada.

83 Ego Raimundus Iglesias Navarri, ep. Urgellensis.

83 Ego Villelmus Tiburtius McCarthy, ep. Rapidopolitanus.

83 Ego Ioannes Gay, ep. Imae Telluris et Pointapitrensis.

83 Ego Alfonsus Emmanuel Escalante, ep. tit. Soranus.

83 Ego Aemilius Baroncelli, ep. Recinetensis Lauretanus.

83 Ego Franciscus Van den Bergh, ep. Budjalaensis.

83 Ego Eduardus Necsey, ep. tit. Velicensis.

83 Ego Nilus Nicolaus Savaryn, ep. Edmontensis Ucrainorum.

83 Ego Matthaeus Aloisius Niedhammer, ep. tit. Caloenus.

83 Ego Mauri tius Paulus Rousseau, ep. tit. Ausaf ensis.

83 Ego Delphinus Ribeiro Guedes, ep. S. Ioannis a Rege.

83 Ego Ignatius Mummadi, ep. Gunturensis.

83 Ego Ioseph Gori, ep. Nepesinus et Sutrinus.

83 Ego Antonius Bagnoli, ep. Fesulanus.

83 Ego Ioseph Battaglia, ep. Faventinus.

83 Ego Sebastianus Soares de Resende, ep. Beirensis.

83 Ego Ioseph DelPOlmo, ep. Aquensis.

83 Ego Gregorius Alonso Aparicio, ep. tit. Poglensis.

83 Ego Carolus Zinato, ep. Vicentinus.

83 Ego Innocentius Rodriguez Diez, ep. Conchensis.

820

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

03 Ego Raphael Alvarez Lara, ep. Maioricensis.

03 Ego Ludovicus Severinus Haller, ep. tit. Bethleemitanus.

03 Ego Stanislaus Courbe, ep. tit. Castoriensis. '

03 Ego Iulianus Le Couedic, ep. Trecensis.

03 Ego Alexander Kovacs, ep. Sabariensis.

03 Ego Ioseph Stella, ep. Spediensis, Sarzanensis et Brugnatensis.

03 Ego Ignatius Krause, ep. Scioenteanus.

03 Ego Ioannes Hervas y Benet, ep. tit. Doritanus.

03 Ego Dominicus Fukahori, ep. Fukuokaensis. i

03 Ego Ioannes Nicolai, ep. Tarijensis.

03 Ego Georgius Alapatt, ep. Trichuriensis.

03 Ego Patritius Franciscus Lyons, ep. Saliensis.

03 Ego Eduardus Eliis, ep. Nottinghamensis.

03 Ego Eugenius 0’Doherty, ep. Dromorensis.

03 Ego Hieronymus Bartholomaeus Bortignon, ep. Patavinus.

03 Ego Michael Angelus Garcia y Arauz, ep. Jalapensis in Guatimala.

03 Ego Raphael Gonzalez Estrada, ep. tit. Matregensis.

03 Ego Ioseph Lopez Ortiz, ep. Tudensis-Vicensis.

03 Ego Aloisius Almarcha Hernandez, ep. Legionensis.

03 Ego Ferdinandus Pasini, ep. Saniuenensis.

03 Ego Ioseph Pace, ep. Gaudisiensis.

03 Ego Henricus Gelain, ep. Vaccariensis. -

03 Ego Augustinus Jauffres, ep. tit. Arsennaritanus.

03 Ego Bernardus Stein, ep. tit. Dagnensis.

03 Ego Iacobus Connelly, ep. Riverormensis.

03 Ego Carolus a Trinitate Borge y Catrilla, ep. tit. Lappensis.

03 Ego Saturninus Rubio y Montiel, ep. Oxomensis-Sorianus.

03 Ego Richardus Cleire, ep. tit. Tadamatensis.

03 Ego Vincentius Roig y Villalba, ep. tit. Aradensis.

03 Ego Alfredus Marie, ep. Caiennensis.

03 Ego Ioseph Souto Vizoso, ep. Palentinus.

03 Ego Adolfus Bolte, ep. Fuldensis.

03 Ego Antonius Ioannes Eing Mussio, ep. Steubenvicensis.

03 Ego Franciscus Ioseph Schenk, ep. Duluthensis.

03 Ego Vincentius Stanislaus Waters, ep. Raleighiensis.

03 Ego Villelmus Ioseph Smith, ep. Pembrokensis.

03 Ego Thaddaeus Le Huu Tu, ep. tit. Daphnusiensis.

03 Ego Henricus Routhier, ep. tit. Naissitanus.

03 Ego Ioseph Kostner, ep. Gurcensis. . : ; ■

03 Ego Candidus Rada Senostain, ep. Guarandensis.

03 Ego Aetius Barbieri, ep. Civitatis Plebis.

03 Ego Iulius Bianconi, ep. Tarquiniensis et Centumcellarum.

03 Ego Dominicus Valerii, ep. Marsorum.

03 Ego Ioseph de Medeiros Leite, ep. Oliveirensis.

03 Ego Franciscus Charriere, ep. Lausannensis, Genevensis et Friburgensis
03 Ego Franciscus Jop, ep. tit, Dauliensis.

03 Ego Carolus Boiardi, ep. Apuaniensis.

03 Ego Bertrandus Lacaste, ep. Oranensis.

SESSIO PUBLICA IX

821

93 Ego Renatus Ioseph Pierard, ep. Gatalaunensis.

93 Ego Renatus Boisguerin, ep. Suifuanus.

93 Ego Carolus Greco, ep. Alexandrinus.

93 Ego Laurentius Bereciartua Balerdi, ep. S. Sebastiani.

93 Ego Franciscus Gerardus Kramer, ep. Lunganensis.

93 Ego Stephanus Kuijpers, ep. Paramariboensis.

93 Ego Ioannes Petrus Zarranz y Pueyo, ep. Placentinus in Hispania. j.

93 Ego Arturus Tabera Araoz, ep. Albasi tensis.

93 Ego Matutinus Blanchet, ep. Augustanus. .-a : •

93 Ego Ioannes B. Piasentini, ep. Clodiensis.

93 Ego Petrus Raimondi, ep. Crotonensis.

93 Ego Thomas Laurentius Noa, ep. Marquettensis.

93 Ego Casimirus Ioseph Kowalski, ep. Culmensis.

93 Ego Leonillus Scheffer, ep. tit. Isbitanus. . A

93 Ego Carolus Ioseph Van Melckebeke, ep. Nimsciianus. ••• i 1

93 Ego Faustinus Tissot, ep. Chemceuvensis.

93 Ego Antonius Demets, ep. tit. Cadossensis. . ' !

93 Ego Georgius Marcus de Oliveira, ep. S. Andreae in Brasilia.

93 Ego Aloisius Gonzaga Peluso, ep. Cachoeirensis de Itapemirim.

93 Ego Petrus Arnoldus Aparicio y Quintanilla, ep. S. Vincendi.

93 Ego Danius Bolognini, ep. Cremonensis. '

93 Ego Venceslaus Majewski, ep. tit. Docimensis.

93 Ego Leo Ferdinandus Dworschak, ep. Fargensis. ■ ^ ■

93 Ego Daniel Ioseph Feeney, ep. Portlandensis.

Ego Abel Ribeiro Carmelo, ep. Goiasensis.

Ego Andreas van den Bronk, ep. Parakuensis.

93 Ego Patricius Dunne, ep. tit. Narensis.

93 Ego Eduardus Aloisius Fitzgerald, ep. Vinonaensis. :r :

® Ego Timotheus Manning, ep. tit. Lesvitanus.

93 Ego Aurelius Marena, ep. Rubensis et Bituntinus:

93 Ego Ioannes B. Costa, ep. tit. Scilitanus.

93 Ego Benedictus Zorzi, ep. Caxiensis.

93 Ego Maximilianus Drzecnik, ep. Mariborensis.

93 Ego Beniaminus Ibberson Webster, ep. Peterboroughensis.

93 Ego Gabriel Paulinus Bueno Couto, ep. tit. Leucenus.

93 Ego Albertus Conradus De Vito, ep. Lucknovensis. ' • :

l$i Ego Franciscus Jedwabski, ep. tit. Maxulitanus. * . •

93 Ego Alfredus Ancel, ep. tit. Myrinensis. \ : ■

Ego Daniel Tavares Baeta Neves, ep. Septemlacunensis.

!$i Ego Thomas Ioseph McDonough, ep. Savannensis. ..

!$i Ego Ioseph Gabriel Anaya y Diez de Bonilla, ep. Zamorensis in Mexico.
93 Ego Paschalis Quaremba, ep. Gallipolitanus.

93 Ego Nicolaus Verhoeven, ep. Manadoensis. . '

l$i Ego Leopoldus Brellinger, ep. Chimscienensis.

)$i Ego Ioseph Carolus McCormick, ep. Altunensis Johnstoniensis. ;

Ego Secundus Chiocca, ep. tit. Caesariensis in Bythinia.

9H Ego Michael Klepacz, ep. Lodzensis.

!$i Ego Ioseph Melas, ep. Nuorensis.

822

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

£0 Ego Ioannes Eduardus Petit, ep. Menevensis.

£0 Ego Allen Iacobus Babcock, ep. Grandormensis.

£0 Ego Iacobus Fergus, ep. Achadensis.

£0 Ego Ioannes Liick, ep. Alivalensis.

£0 Ego Daniel Liston, ep. Portus Ludovici.

£0 Ego Carolus Pekala, ep. tit. Trocmadianus.

£0 Ego Floid Laurentius Begin, ep. Quercopolitanus.

£0 Ego Ioseph Hascher, ep. tit. Aeliensis.

£0 Ego Ioseph Augustinus Hagendorens, ep. Tshumbeensis.

£0 Ego Eduardus Mason, ep. tit. Rusicadensis.

£0 Ego Camillus Placidus Crous y Salichs, ep. tit. Cratiensis.

£0 Ego Claudius Bayet, ep. tit. Cidyessensis.

£0 Ego Ioannes B. Neuhausler, ep. tit. Calydoniensis.

£0 Ego Andreas Fauvel, ep. Corisopitensis.

£0 Ego Albericus Semeraro, ep. Uritanus.

£0 Ego Ioannes Ioseph Wright, ep. Pittsburgensis Latinorum.

£0 Ego Ioannes Kyne, ep. Midensis.

£0 Ego Iacobus Eduardus McManus, ep. tit. Bendensis.

£0 Ego Georgius Xenopulos, ep. Syrensis.

£0 Ego Iacobus Grent, ep. tit. Betagbarensis.

£0 Ego Nicanor Carolus Gavilanes Chamorro, ep. Portus Veteris.

£0 Ego Petrus M. Puech, ep. Carcassonensis.

£0 Ego Ioseph Aurelianus Bilgeri, ep. Eshowensis.

£0 Ego Hugo Donohoe, ep. Stocktoniensis.

£0 Ego Augustinus Wildermuth, ep. Patnensis.

£0 Ego Adolfus Alexander Noser, ep. tit. Hierpinianensis.

£0 Ego Iacobus Moynagh, ep. Calabarensis.

£0 Ego Carolus M. Cavallera, ep. Marsabitensis.

£0 Ego Ioseph Maximilianus Mulier, ep. Siopolitanus.

£0 Ego Ignacius Glennie, ep. Trincomaliensis.

£0 Ego Hubertus M. Newell, ep. Cheyennensis.

£0 Ego Iacobus Aloisius McNulty, ep. Buffalensis.

£0 Ego Ludovicus Abel Caillouet, ep. tit. Seteensis.

£0 Ego Albertus Zuroweste, ep. Bellevillensis.

£0 Ego Wendelinus Ioseph Nold, ep. Galvestoniensis-Houstoniensis.
£0 Ego Carolus Eduardus Saboia Bandeira de Mello, ep. Palmensis.
£0 Ego Ioseph Alvarez Macau, ep. tit. Colybrassenus.

£0 Ego Anselmus Pietrulla, ep. Tubaraoensis.

£0 Ego Paulus Petrus Pinier, ep. Constantinianus.

£0 Ego Emmanuel Konner, ep. tit. Modrenus.

£0 Ego Franciscus Bottino, ep. tit. Sebastenus in Palaestina.

£0 Ego Benignus Carrara, ep. Imolensis.

£0 Ego Ioseph Rodgers, ep. Laoniensis.

£0 Ego Emmanuel Petrus da Cunha Cintra, ep. Petropolitanus.

£0 Ego Eduardus Jette, ep. tit. Tabenus.

SESSIO PUBLICA IX

823

33 Ego Franciscus Gleeson, ep. de Fairbanks.

33 Ego Antonius Ferreira Gomes, ep. Portugallensis.

33 Ego Antonius Tedde, ep. Uxellensis et Terralbensis.

33 Ego Ioseph Brendan Whelan, ep. Overriensis.

33 Ego Andreas Roborecki, ep. Saskatoonensis Ucrainorum.

33 Ego Iacobus Black, ep. Pasletanus.

33 Ego Antonius de Castro Mayer, ep. Camposinus.

33 Ego Ioannes Toohey, ep. Maitlandensis.

33 Ego Rodoricus Serra, ep. S. Caroli in Brasilia.

Ego Eduardus Ioannes Doody, ep. Armidalensis.

33 Ego Alfredus Bertram Leverman, ep. S. Ioannis Canadensis.

33 Ego Ioseph Delphinus Des Rosiers, ep. Qachasnekensis.

33 Ego Angelus Muzzolon, ep. tit. Tyriaensis.

33 Ego Isidorus Borecky, ep. Torontinus Ucrainorum.

33 Ego Ioannes B. Dal Pra, ep. Interamnensis et Narniensis.

33 Ego Aldus Patroni, ep. Calicu tensis.

33 Ego Silvius Cassulo, ep. Maceratensis-Tolen tinus.

33 Ego Michael Albertus Arduino, ep. Hierarcensis-Locrensis.

33 Ego Emmanuel a Iesu Pereira, ep. Brigantiensis.

33 Ego Ioseph Iulianus Oste, ep. Geholensis.

33 Ego Vincentius Billington, ep. tit. Fallabensis.

33 Ego Russei Ioseph McVinney, ep. Providentiensis.

Ego Villelmus Brasseur, ep. tit. Agathonicianus.

33 Ego Horacius Ferucius Ceol, ep. Chiceuvensis.

33 Ego Kenneth Rodoricus Turner, ep. Liscioeivensis.

33 Ego Ioannes B. Velasco, ep. Sciiamenensis.

33 Ego Georgius Mercier, ep. Laguatensis.

33 Ego Raphael Macario, ep. tit. Tiberiensis.

33 Ego Robertus Massimiliani, ep. Civitatis Castellanae, Hortanus et Gallesinus.
33 Ego Andreas Jacq, ep. tit. Cerasenus.

33 Ego Leo Arkfeld, ep. tit. Bucellensis.

33 Ego Petrus Severi, ep. tit. Pergamenus.

33 Ego Ioseph Schroffer, ep. Eystettensis.

33 Ego Percival Caza, ep. tit. Albulensis.

33 Ego Gerardus Bertrand, ep. Navrongensis.

33 Ego Henricus Vion, ep. Pictaviensis.

33 Ego Antonius Castro Becerra, ep. Palmirensis.

33 Ego Ioseph Lazarus Neves, ep. Assisensis.

33 Ego Claudius Constantinus M. Flusin, ep. S. Claudii.

33 Ego Ioannes B. Parodi, ep. Savonensis et Naulensis.

33 Ego Franciscus Minerva, ep. Lyciensis.

33 Ego Leo Pietsch, ep. tit. Naronensis.

33 Ego Ioseph Alves de SaTrindade, ep. Montisclarensis.

824

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

£0 Ego Carolus Ioseph Leiprecht, ep. Rottenburgensis. .

£0 Ego Alfredus Galindo Mendoza, ep. Tigiuanaensis. ,

£0 Ego Thomas Vincendus Cahill, ep. Cairnensis.

£0 Ego Emmanuel Tato, ep. S. Iacobi de Estero.

£0 Ego Franciscus Esser, ep. Keimoesanus.

£0 Ego Antonius Victor Halg, ep. tit. Baianensis.

£0 Ego Alfonsus M. Ungarelli, ep. tit. Azurensis.

£0 Ego Hugo Boyle, ep. Ioannesburgensis.

£0 Ego Ioseph Obert, ep. Dinajpurensis.

£0 Ego Lucianus Lacoste, ep. Talianus.

£0 Ego Villemus Aloisius 0’Connor, ep. Campifontis in Illinois. ,
£0 Ego Carolus M. Himmer, ep. Tornacensis.

£0 Ego Franciscus Constantinus Mazzieri, ep. Ndolaensis. >

£0 Ego Vladimirus Boric, ep. de Punta Arenas. '-■■■ • '

£0 Ego Ioseph Romaeus Gagnon, ep. Edmundstonensis.

£0 Ego Lurdu Mariaden Salvanaden, ep. Salemensis.

£0 Ego Ceslaus Falkowski, ep. Lomzensis.

^ Ego Paulus Tobar Gonzalez, ep. Cuttackensis.

^ Ego Hieronymus Aemilianus Pillai, ep. Jaflnensis.

^ Ego Franciscus Odo De Wilde, ep. Niangaraensis.

£0 Ego Paulus Hippolytus de Souza Liborio, ep. Parnaibensis.

£0 Ego Carolus Hermannus Helmsing, ep. Kansanopolitanus-S. Ioseph.
£0 Ego Ioannes Patritius 0’Loughlin, ep. Darvinensis.

£0 Ego Ludovicus Ioannes Guyot, ep. Constantiensis.

£0 Ego Tarcisius Vincendus Benedetti, ep. Laudensis.

£0 Ego Leo Lommel, ep. Luxemburgensis.

£0 Ego Leo D’Mello, ep. Aimerensis et Jaipurensis.

£0 Ego Petrus Grimm, ep. Zincheuvensis.

£0 Ego Laurentius Bianchi, ep. Sciiamchiamensis.

£0 Ego Edwinus Pinto, ep. Ahmedabadensis.

£0 Ego Balthasar Alvarez Restrepo, ep. Pereiranus.

£0 Ego Ioseph Calasanctius Rosenhammer, ep. tit. Amporensis.

£0 Ego Andreas Alexius D’Souza, ep. Poonensis.

£0 Ego Ioseph Rudderham, ep. Cliftoniensis. :

£0 Ego Ioannes Beniaminus Grellinger, ep. tit. Syenitanus.

£0 Ego Ioachim Muccin, ep. Feltrensis et Bellunensis.

£0 Ego Aemilius Biancheri, ep. Ariminensis.

£0 Ego Ioannes Capistranus Caver, ep. tit. Cissitanus.

£0 Ego Bernardinus Collin, ep. Diniensis.

£0 Ego Gregorius Ephraem Jarjour, ep. tit. Larissensis in Syria. .

£0 Ego Villelmus Kempf, ep. Limburgensis.

Ego Petrus Kalwa, ep. Lublinensis. ^ ' ■

® Ego Matthaeus Vido Sperandeo, ep. Calvensis et Theanensis.
l$l Ego Thomas Bernardus Pearson, ep. tit. Sindensis.

Ego Robertus Pobozny, ep. tit. Neilenus.

£0 Ego Ambrosius Lazik, ep. tit. Appianus.

£0 Ego Franciscus Tomasek, ep. tit. Butiensis.

£0 Ego Franciscus Zauner, ep. Linei ensis.

SESSIO PUBLICA IX

825

03 Ego Henricus Pinault, ep. Cemtuanus.

03 Ego Ioseph Guffens, ep. tit. Germanicianensis.

03 Ego Andreas Verineux, ep. Imcheuvensis.

03 Ego Chrysan thus Mata Cova, ep. Cumanensis.

03 Ego Ioannes Patricius Kavanagh, ep. Dunedinensis.

03 Ego Bernardinus Echeverria Ruiz, ep. Ambatensis.

03 Ego Arturus Quintanilla, ep, Coeitevensis.

03 Ego Claudius Colling, ep. Passofundensis.

03 Ego Antonius Bergamaschi, ep. Feretranus.

03 Ego Georgius Guibert, ep. Reunionensis.

03 Ego Georgius Villelmus Ahr, ep. Trentonensis.

03 Ego Franciscus Xaverius Muthappa, ep. Coimbaturensis.

03 Ego Emmanuel Llopis Ivorra, ep. Cauriensis-Castrorum Caeciliorum.
03 Ego Elirtius Aloisius Magliacani, ep. tit. Diensis.

03 Ego Ioannes Ambrosius Abasolo y Lecue, ep. Vijayapuramensis.

03 Ego Ioannes Russei, ep. Richmondiensis.

03 Ego Christophorus Weldon, ep. Campifontis.

03 Ego Ioannes McEleney, ep. Kingstonensis.

03 Ego Marcellus Daubechies, ep. tit. Buffadensis.

03 Ego Ioannes von Rudlofl, ep. tit. Busiritanus.

03 Ego Andreas Parenty, ep. tit. Sitifensis.

03 Ego Petrus Kelleter, ep. Bethlehemitanus.

03 Ego Iacobus Cannonero, ep. Astensis.

03 Ego Sylvius Aloisius Haro Alvear, ep. Ibarrensis.

03 Ego David Cunningham, ep. tit. Lampsacenus.

03 Ego Polycarpus da Costa Vaz, ep. Aegitaniensis.

03 Ego Bernardus Arango Henao, ep. Barrancabermej ensis.

03 Ego Emmanuel Marengo, ep. Azulensis.

03 Ego Ger ardus van Velsen, ep. Kroonstadensis.

03 Ego Gustavus Iosephus Bouve, ep. Kongoloensis.

03 Ego Leo Aloisius Pursley, ep. Vaine Castrensis et Southbendensis.
03 Ego Antonius Koreiche, ep. Sidoniensis Maronitarum.

03 Ego Heribertus Bednorz, ep. tit. Bullensis.

03 Ego Franciscus Pennisi, ep. Ragusiensis.

03 Ego Aloisius Faveri, ep. Tiburtinus. s

03 Ego Aemilius Ioseph De Smedt, ep. Brugensis.

03 Ego Ioseph M. Garcia Labiguera, ep. Huelvensis.

03 Ego Dragutin Nezic, ep. Paren tinus et Polensis.

03 Ego Dominicus Hoang-van-Doan, ep. Quinhon.

03 Ego Vincentius Reyes, ep. Boronganensis.

03 Ego Raimundus de Castro e Silva, ep. tit. Uzalensis.

03 Ego Franciscus Leipzig, ep. Bakeriensis.

03 Ego Ignatius Gregorius Larranaga Lasa, ep. Pimliamensis.

03 Ego Valterus Vervoort, ep. tit. Baricensis.

03 Ego Victor M. Keuppens, ep. Kaminaensis.

03 Ego Vincentius Hanly, ep. Elphinensis.

03 Ego Thomas Fernando, ep. Tuticorensis.

03 Ego Hermannus Tillemans, ep. tit. Berissenus.

826 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

03 Ego Abdallah Nujaim, ep. Heliopoli tanus Maronitarum.

03 Ego Sebastianus Vayalil, ep. Palaiensis.

03 Ego Villelmus Schoemaker, ep. Purvokertensis.

03 Ego Augustinus Quinn, ep. Kilmorensis.

03 Ego Timotheus 0’Shea, ep. Livingstonensis.

03 Ego Paulus Leonardus Hagerty, ep. Nassaviensis.

03 Ego Ioseph Varani, ep. Jaboticaballensis.

03 Ego Vincentius M. Jacono, ep. tit. Patarensis.

03 Ego Ioannes Florianus Loewenau, ep. tit. Drivastensis.

03 Ego Franciscus Franic, ep. Spalatensis et Macarscensis.

03 Ego Angelus Hidalgo Ibanez, ep. Jacensis.

03 Ego Cornelius Lucey, ep. Corcagiensis et Rossensis.

03 Ego Villelmus Cleven, ep. tit. Sasimensis.

03 Ego Petrus Canisius van Lierde, ep. tit. Porphyriensis.

03 Ego Ioannes B. Cesana, ep. Guluensis.

03 Ego Ludovicus Cabrera Cruz, ep. S. Ludovici Potosiensis.

03 Ego Augustinus D’Arco, ep. Castri Maris.

03 Ego Ioseph Federal, ep. Civitatis Lacus Salsi.

03 Ego Blasius Musto, ep. Aquinatensis, Soranus et Pontiscurvi.

03 Ego Patricius 0’Boyle, ep. Allad ensis.

03 Ego Alfonsus Beretta, ep. Varangalensis.

03 Ego Andreas Jacques, ep. Bomaensis.

03 Ego Petrus Zuccarino, ep. Bobiensis.

03 Ego Albertus Franciscus Cousineau, ep. Capitis Haitiani.

03 Ego Nicolaus Petrus van der Westen, ep. Pangkalpinangensis.

03 Ego Caesarius Benedetti, ep. tit. Tidditanus.

03 Ego Sixtus Mazzoldi, ep. tit. Lamenus.

03 Ego Paschalis Venezia, ep. Arianensis.

03 Ego Ghebre Iesus Iacob, ep. tit. Erythritanus.

03 Ego Haile Mariam Cahsay, ep. Adigratensis.

03 Ego Dinus Aloisius Romoli, ep. Pisciensis.

03 Ego Villelmus van Bekkum, ep. Rutengensis.

03 Ego Antonius Hubertus Thijssen, ep. Larantukanus.

03 Ego Aemilius Pirolley, ep. Nanceyensis.

03 Ego Leo Adolfus Messmer, ep. Ambaniaensis.

03 Ego Ioseph Hiltl, ep. tit. Constantiniensis.

03 Ego Ioannes Ricote Alonso, ep. tit. Miletopoli tanus.

03 Ego Aemilius Pizzoni, ep. Terracinensis, Privernensis et Setinus.
03 Ego Hilarius Roatta, ep. S. Agathae Gothorum.

03 Ego Vitalis Bonifacius Bertoli, ep. tit. Attaeatanus.

03 Ego Petrus Carretto, ep. tit. Zenobiensis.

03 Ego Henricus Rau, ep. Maris Platensis.

03 Ego Gerardus Mongeau, ep. tit. Dianensis.

03 Ego Stephanus Bauerlein, ep. Diacovensis-Sirmiensis.

03 Ego Vido M. Casullo, ep. tit. Uticensis.

03 Ego Ioannes B. Franz, ep. Peoriensis.

03 Ego Bruno Desrochers, ep. S. Annae Pocatierensis.

03 Ego Petrus Ioseph Rivera Mejia, ep. Succursensis et S. Aegidii.

SESSIO PUBLICA IX

827

£0 Ego Peregrinus de la Fuente, ep. tit. Mylasensis.

£0 Ego Gerardus M. Coderre, ep. S. Ioannis Quebecensis.
£0 Ego Fulton Sheen, ep. tit. Caesarianensis.

£0 Ego Maximus Tessier, ep. Timminsensis.

03 Ego Loras Thomas Lane, ep. Rockfordiensis.

£0 Ego Aemilianus Frenette, ep. S. Hieronymi Terrebonae.
£0 Ego Ioannes Greif, ep. Tororoensis.

£0 Ego Hermannus Westermann, ep. Sambalpurensis.

£0 Ego Ioseph Schoiswohl, ep. Graecensis-Secoviensis.

£0 Ego Villelmus M. Van Zuylen, ep. Leodiensis.

£0 Ego Dermot OTlanagan, ep. Junellensis.

$ Ego Orestes Marengo, ep. Tezpurensis.

£0 Ego Paulus Furuya Yoshiyuki, ep. Kyotensis.

£0 Ego Villelmus Duschak, ep. tit. Abiddensis.

£0 Ego Henricus Dupont, ep. tit. Dorylaensis.

£0 Ego Ioannes Paschang, ep. Insulae Grandis.

£0 Ego Lancellottus Ioannes Goody, ep. Bumburiensis.

£0 Ego Matthias Wehr, ep. Trevirensis.

£0 Ego Ioseph Pont y Gol, ep. Segobricensis-Castellionensis.
£0 Ego Paulus Chevalier, ep. Cenomanensis.

£0 Ego Ioannes Lesourd, ep. Nunensis.

£0 Ego Salvator Quezada Limon, ep. de Aguas Calientes.

£0 Ego Marcellus Riopel, ep. tit. Neocaesariensis in Syria.
£0 Ego Antonius Poma, ep. Mantuanus.

£0 Ego Aloisius Carolus Borromeo, ep. Pisauriensis.

£0 Ego Ioseph Pavlisic, ep. tit. Bruzenus.

£0 Ego Vincendus Radicioni, ep. Montis Alti.

£0 Ego Fridericus Rintelen, ep. tit. Chusirensis.

£0 Ego Lucas Katsusaburo Arai, ep. Yokohamaensis.

£0 Ego Alfredus Lanctot, ep. Rulengensis.

£0 Ego Ambrosius De Battista, ep. Vijayavadanus.

£0 Ego Adolfus Binni, ep. Nolanus.

£0 Ego Villelmus Escobar Velez, ep. Antioquiensis.

£0 Eg6 Georgius Manrique, ep. Orurensis.

£0 Ego Andreas Jacquemin, ep. Baiocensis.

£0 Ego Franciscus Ioseph Klein, ep. Saskatoonensis.

£0 Ego Aloisius Victor Sartori, ep. S. Mariae.

£0 Ego Xaverius Geeraerts, ep. tit. Laganitanus.

£0 Ego Lambertus Hoch, ep. Siouxormensis.

£0 Ego Aloisius Bigirumwami, ep. Nyundoensis.

£0 Ego Iacobus Buis, ep. tit. Astypalaensis.

£0 Ego Patritius Winters, ep. Mbuluensis.

£0 Ego Xaverius M. Ariz Huarte, ep. tit. Baparensis.

£0 Ego Lionellus Audet, ep. tit. Thibaritanus.

£0 Ego Antonius Frondosa, ep. Capicensis.

828

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

0 Ego Sergius Mendez Arceo, ep. Cuernavacensis. : - '

0 Ego Bryan Gallagher, ep. Portus Piriensis. r>-L

0 Ego Stephanus Loosdregt, ep. tit. Amaurensis.

Ego Raimundus Larose, ep. Chittagongensis.

0 Ego Ambrosius Galbiati, ep. Jalpaiguriensis.

03 Ego Carolus Ferrari, ep. Monopolitanus. >:

03 Ego Ioseph Nepote-Fus, ep. tit. Helensis.

0 Ego Ioachim de Lange, ep. tit. Photicensis. ' •• "A-n ac ;

0 Ego Carolus Aloisius Geromini, ep. tit. Zabensis. . \ i

03 Ego Felix M. Verdet, ep. Rupellensis. " ■ ' ' ’ • . : 0

0 Ego Alexander Fernandez Feo-Tinoco, ep. S. Christophori in Venezuela.

0 Ego Ioseph Gargitter, ep. Bausanensis-Brixinensis. ^

03 Ego Flavianus Ariola, ep. Legaspiensis. • v :

0 Ego Franciscus Simons, ep. Indorensis. ' - , r i

0 Ego Aloisius Rodriguez Pardo, ep. S. Crucis de Sierra. ■

0 Ego Ioseph Adelinus Dantas, ep. Garanhunensis. :

0 Ego Philippus Lussier, ep. S. Pauli in Alberta.

0 Ego Michael Arattukulam, ep. Alleppeyensis.. -r r !

0 Ego Bernardus Fey Schneider, ep. tit. Philadelphensis minor..

0 Ego Paulus Leo Seitz, ep. Kontumensis. :

0 Ego Villelmus Van Kester, ep. Basankusuensis.

0 Ego Prosper Dodds, ep. Ziguinchorensis.

0 Ego Ioseph Howard Hodges, ep. Whelingensis. : ' '

0 Ego Hyacinthus Argaya Goicoechea, ep. Mindoniensis-Ferrolensis .

0 Ego Raimundus Masnou Boixeda, ep. Vicensis. i

0 Ego Antonius Anoveros Ataun, ep. Gadicensis-Sep tensis.

0 Ego Michael Antonius Medina y Medina, ep. Monteriensis. 1

0 Ego Ioseph McGee, ep. Gallo vidianus. '

0 Ego V alterus Kampe, ep. tit. Bassianensis. - ; v ; aa,.-. ■'

0 Ego Aloisius Barbero, ep. Viglevanensis. * .

0 Ego Franciscus Nestor Adam, ep. Sedunensis.

0 Ego Paulus Constantinus Schoenmaeckers, ep. tit. Acarasiensis:

0 Ego Ioseph Carraro, ep. Veronensis. 'i \y.;

0 Ego Angelus Temino Saiz, ep. Auriensis. '

0 Ego Abilius dei Campo y de la Barcena, ep. Caiaguritanus et Calcea tensis-Lo-
grognensis. ■■■'-" AA r

0 Ego Antonius Pawlowski, ep. Vladislaviensis.

0 Ego Ioseph Zimmermann, ep. tit. Ceryniensis. ; v ^ - v;,:! -

0 Ego Isidorus Marcus Emanuel, ep. Spirensis.

0 Ego Ioannes Franciscus Hackett, ep. tit. Helenopolitanus in Palaestina.

0 Ego Thomas Ioseph Brosnahan, ep. Liberae Urbis et Boensis.

0 Ego Benedictus Tomizawa, ep. Sapporensis. - : t

0 Ego Gregorius Elias Olazar Muruaga, ep. tit. Prusensis,

0 Ego Franciscus Rendeiro, ep. tit. Benepotensis. • ' : : ; ;;

0 Ego Ernestus Corripio Ahumada, ep. Tampicensis. - . :,yy
0 Ego Augustinus Ioachim Lopes de Moura, ep. Portalegrensis-Castri Albi.- r
0 Ego Artemius Prati, ep. Carpensis. ,,

0 Ego Ioannes B. Pardini, ep. Aesinus.

SESSIO PUBLICA IX

829

03 Ego Franciscus Xaverius Sanguon Souvannasri, ep. tit. Oenoandensis.

03 Ego Ioseph Truong-cao-Dai, ep. tit. Silensis.

03 Ego Arokiaswami Sundaram Rajarethinam, ep. Tanjorensis.

03 Ego Alfonsus Fresnel, ep. Arcis Delphini;:

03 Ego Villelmus Sedlmeier, ep. tit. Aulonitanus.

03 Ego Emmanuel Alphonsus de Carvalho, ep. Angrensis,

03 Ego Marinus Bergonzini, ep. Volaterranus.

03 Ego Ioannes Riith, ep. tit. Amudarsensis.

03 Ego Henricus Romulus Compagnone, ep. Anagninus.

03 Ego Otho Motta, ep. Carnpaniensis in Brasilia.

03 Ego Natalis Boncheix, ep. Portus Novi.

03 Ego Ioannes Klooster, ep. Surabaiensis.

03 Ego Aloisius Cicuttini, ep. Civitatis Castelli.

03 Ego Petrus de la Chanonie, ep. Claromontanus.

03 Ego Ioannes Ernestus Menard, ep. Ruthenensis.

03 Ego Zacharias Rolimde Moura, ep. Cajazeirasensis.

03 Ego Gerardus Valencia Cano, ep. tit. Rhesainensis.

03 Ego Petrus Grau y Arola, ep. tit. Pellensis.

03 Ego Ioannes Bokenfohr, ep. Kimberleyensis.

03 Ego Georgius Kettel, ep. Kabindaensis.

03 Ego Ivo Plumey, ep. Garuensis.

03 Ego Remigius Augustin, ep. tit. Turuzitanus.

03 Ego Ioseph Pullano, ep. Pactensis.

03 Ego Vincendus De Chiaray ep. Miletensis. i

03 Ego Mauritius Raspini, ep. tit. Sebargensis.

03 Ego Aldus Forzoni, ep. Dianensis.

03 Ego Constantinus Caminada, ep. Ferentinus.

03 Ego Aegidius Henricus Alexis Batthe, ep. Foroiuliensis Tolonensis.

03 Ego Virginius Dondeo, ep. Urbevetanus.

03 Ego Franciscus Ioseph Green, ep. Tucsonensis.

03 Ego Valterus Philippus Kellemberg, ep. Petropolitanus in Insula Longa.
03 Ego Carolus Anasagasti, ep. tit. Caltadriensis.

Ego Augustinus Baroni, ep. tit. Baleciensis.

03 Ego Ioannes Hubertus Macey Rodgers, ep. tit. Sbidensis.

03 Ego Albertus Lemenager, ep; Yarmu thensis.

03 Ego Alfredus Rubio Diaz, ep. Sonsonensis.

03 Ego Augustus Gianfranceschi, ep. Caesenatensis.

03 Ego Secundus Garcia, ep. tit. Olympenus.

03 Ego Firminus Courtemanche, ep. de Fort Jameson.

03 Ego Primus Gasbarri, ep. tit. Thennesiensis. ...

03 Ego Dominicus Ekandem, ep. de Ikot Ekpene.

03 Ego Alexander Renard, ep. Versaliensis.

03 Ego Franciscus Hengsbach, ep. Essendiensis.

03 Ego Aemilius Abascal Salmeron, ep. tit. Abziritanus.

03 Ego Ioseph Borgatti, ep. Viedmensis.

03 Ego Colemanus Carroll, ep. Miamiensis.

03 Ego Hermannus Spiess, ep. tit. Cemerinianensis.

830

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

£0 Ego Alfredus Vozzi, ep. Cavensis et Samensis.

03 Ego Carolus Bandini, ep. Sarsinatensis.

03 Ego Raimundus Petrus Hillinger, ep. Derbeus.

03 Ego Armatus Decosse, ep. Gravelburgensis.

03 Ego Hugo Eduardus Polanco Brito, ep. S. Iacobi Equitum.

03 Ego Ioseph de Almeida Batista Pereira, ep. Guaxupensis.

03 Ego Placidus M. Cambiaghi, ep. Novariensis.

03 Ego Georgius Kilianus Pflaum, ep. tit. Izirianensis.

03 Ego Felix Romero Menjibar, ep. Giennensis.

03 Ego Ioseph Armandus Gutierrez Granier, ep. Cochabambensis.

03 Ego Martinus Fulgentius Elorza Legaristi, ep. tit. Balianensis.

03 Ego Franciscus Monaco, ep. Calatanisiadensis.

03 Ego Villelmus Philbin, ep. Dunensis et Connorensis.

03 Ego Athanasius Cheriyan Polachirakal, ep. Tiruvallensis.

03 Ego Ioannes Van Cauwelaert, ep. Inongoensis.

03 Ego Franciscus Clemens Van Hoeck, ep. tit. Cissitanus.

03 Ego Antonius Konings, ep. Ketaensis.

03 Ego Villelmus Ioannes Demarteau, ep. Bandjarmasinensis.

03 Ego Ioannes David, ep. Maiungaensis.

03 Ego Petrus Arikata Kobayashi, ep. Sendaiensis.

03 Ego Laureanus Castan Lacoma, ep. Segentinus-Guadalajariensis.

03 Ego Laurentius Bessone, ep. Meruensis.

03 Ego Ioseph Garneri, ep. Segusiensis.

03 Ego Leonidas Proano Villalba, ep. Rivibambensis.

03 Ego Ioseph a Iesu Alba Palacios, ep. Tehuantepecensis.

03 Ego Paulus Barrachina Estevan, ep. Oriolensis-Lucentinus.

0 Ego Ioseph M. Pernicone, ep. tit. Hadrianopolitanus in Honoriade.
03 Ego Alfonsus Caelestinus Basilius Baud, ep. Berberatensis.

03 Ego Ioannes Reddington, ep. Josensis.

03 Ego Xaverius Morilleau, ep. tit. Coloni ensis in Capadocia.

03 Ego Marius Longo Domi, ep. Pistoriensis.

03 Ego Leo Christophorus Byrne, ep. tit. Sabadiensis.

03 Ego Emmanuel Pereira Da Costa, ep. Campinae Grandis.

03 Ego Eugenius de Araujo Sales, ep. tit. Thibicensis.

0 Ego Ieremias Franciscus Minihan, ep. tit. Paphiensis.

03 Ego Edmundus Nowicki, ep. Gedanensis.

03 Ego Ioseph Bretault, ep. Kuduguensis.

03 Ego Petrus Fiordelli, ep. Pratensis.

03 Ego Robertus Joyce, ep. Burlingtonensis.

03 Ego Hermannus Ioannes van Elswijck, ep. Morogoroensis.

03 Ego Camillus Faresin, ep. tit. Bubasti tanus.

03 Ego Franciscus Xaverius Fenech, ep. Jhansiensis.

03 Ego Malcholmus MacEachern, ep. Carolinapolitanus.

03 Ego Raimundus Bogarin Argana, ep. S. Ioannis B. a Missionibus.
03 Ego Gilbertus Baroni, ep. Regiensis in Aemilia.

03 Ego Franciscus Valentinus Allen, ep. tit. Avensensis.

0 Ego Antonius De Campos, ep. tit. Febianensis.

03 Ego Ioannes Pohlschneider, ep. Aquisgranensis.

SESSIO PUBLICA IX

831

93 Ego Honoratus Van Waeyenbergh, ep. tit. Gilbensis.

93 Ego Ioseph Gennangi, ep. Kamecbliensis Armenorum.

0 Ego Ioseph Reuss, ep. tit. Sinopensis.

93 Ego Eugenius Beitia Aldazabal, ep. tit. Verronensis.

93 Ego Octavius Aguiar, ep. Palmiriensis Indorum.

93 Ego Clovis Thibault, ep. tit. Canathenus.

93 Ego Ioseph Fenocchio, ep. Apuanus.

93 Ego Bruno Wechner, ep. tit. Cartennitanus.

93 Ego Florentinus de Andrade e Silva, ep. tit. Fleliosebastenus.
93 Ego Andreas Creemers, ep. Bondoensis.

93 Ego Andreas Lefebvre, ep. Kikuitensis.

93 Ego Thomas McGettrick, ep. Ogogiaensis.

93 Ego Ludovicus Julliard, ep. tit. Vulturiensis.

93 Ego Franciscus Peralta y Ballabriga, ep. Victoriensis.

93 Ego Ioseph Aloisius Durick, ep. tit. Cerbalitanus.

93 Ego Andreas Pioger, ep. Sagiensis.

93 Ego Cyprianus Tourel, ep. Montis Pessulani.

93 Ego Nicolaus Elko, ep. Pittsburgensis Ruthenorum.

93 Ego Franciscus Nunes Teixeira, ep. Quelimanensis.

93 Ego Rogerius Michon, ep. Carnutensis.

93 Ego Antonius Rosarius Mennonna, ep. Neritonensis.

93 Ego Ioannes Wember, ep. tit. Vasadensis.

93 Ego Ioseph Asajiro Satowaki, ep. Kagoshimaensis.

93 Ego Dominicus Vendargon, ep. Kuala Lumpurensis.

93 Ego Antonius Jannucci, ep. Pinnensis-Piscariensis.

93 Ego Paulus Dumouchel, ep. tit. Sufetanus.

93 Ego Caesarius Alexander Minali, ep. tit. Achyraensis.

93 Ego Ioseph Ioachim Florez Hernandez, ep. Ibaguensis.

93 Ego Emmanuel Antonius Pires, episcopus Silva Portuensis.

93 Ego Antonius Mistrorigo, ep. Tarvisinus.

93 Ego Cyrillus Restiaux, ep. Plymuthensis.

93 Ego Iulius Laschi Gonzalez, ep. tit. Abydenus.

93 Ego Carolus Van den Ouwelant, ep. Surigensis.

93 Ego Longinus Gabriel Pereira, ep. tit. Vadensis.

93 Ego Bernardus Ioseph Topel, ep. Spokanensis.

93 Ego Patricius Cronin, ep. tit. Ubazensis.

93 Ego Villelmus Hart, ep. Dunkeldensis.

93 Ego Renatus Fourrey, ep. Bellicensis.

93 Ego Vincendus Marchetti Zioni, ep. Bauropolitanus.

93 Ego Vincendus de Araujo Matos, ep. Cratensis.

93 Ego Thomas Ioseph McCarthy, ep. S. Catharinae in Ontario.
0 Ego Daniel Chinnayan Arulswami, ep. Kumbakonamensis.

0 Ego Antonius M. Michelato Danese, ep. tit. Archelaidensis.

93 Ego Angelus Rodriguez Gamoneda, ep. tit. Gazerensis.

93 Ego Ioseph Albertus Rosario, ep. Amravatensis.

93 Ego Ubaldus Theophanus Stella, ep. tit. Antaeopolitanus.

93 Ego Ioseph Bascunana Llopez, ep. Celsonensis.

93 Ego Alfonsus Silveira de Mello, ep. tit. Nasaitensis.

832

ACTA CONC. VATICANI II — PERIODUS IV

03 Ego Antonius Padiyara, ep. Ootacamundensis.

03 Ego Ioseph a Iesu Pimiento Rodriguez, ep. Garzonensis-Neivensis.

03 Ego Iacobus Eugenius Ludovicus Menager, ep. Meldensis.

03 Ego Otho Spiilbeck, ep. Mismensis.

03 Ego Urbanus M. Person, ep. tit. Cymaeus.

03 Ego Ioseph Damasus Laberge, ep. tit. Clypiensis.

03 Ego Paulus Etoga, ep. Mbalmayoensis.

03 Ego Petrus Bernardus Pereira, ep. tit. Urusitanus.

03 Ego Antonius Ravagli, ep. Mutilensis.

03 Ego Iacobus Henricus Romeijn, ep. Samarindaensis.

03 Ego Syrus Silvesrti, ep. Fulginatensis.

03 Ego Ladislaus Paz, ep. Corumbensis.

03 Ego Aloisius Carvajal, ep. tit. Copti tanus.

03 Ego Aristides Pirovano, ep. tit. Hadrianensis.

03 Ego Ioannes Mocellini, ep. Comaciensis.

03 Ego AI tinus Ribeiro De Santana, ep. Sadabandeiropolitanus.

03 Ego Edmundus Aloisius Kunz, ep. tit. Ptolemaidensis in Phoenicia.

03 Ego Petrus Kimbondo, ep. Kisantuensis.

03 Ego Eladius Vicuna Aranguiz, ep. Chillanensis.

03 Ego Laurentius Morin, ep. Principis Albertensis.

03 Ego Irenaeus Dud, ep. tit. Barcusenus.

03 Ego Thomas Quinlan, ep. Chuncheonensis.

03 Ego Simon Hoa Nguyen-van Hien, ep. Dalatensis.

03 Ego Ioseph Emmanuel Santos Ascarza, ep. Valdiviensis.

03 Ego Sebastianus Valloppilly, ep. Tellicherriensis.

03 Ego Caesarius D’Amato, ep. tit. Sebastenus in Cilicia.

03 Ego Ioannes Nuer, ep. Lycopolitanus.

03 Ego Eustachius Smith, ep. tit. Apamensis.

03 Ego Aloisius Baccino, ep. S. Ioseph in Uraquaria.

03 Ego Michael Aurrecoechea Palacio, ep. tit. Dolichenus.

03 Ego Petrus Antonius Nierman, ep. Groriingensis.

03 Ego Matthias Zvekanovic, ep. tit. Burcensis.

03 Ego Narcissus Jubany Arnau, ep. Gerundensis.

101 Ego Constantinus Christianus Luna, ep. Zacapensis.

01 Ego Bernardus Patricius Wall, ep. Brentwoodensis.

0 Ego Stephanus Leven, ep. tit. Buritanus.

0 Ego Claudius Rolland, ep. Antsirabensis.

0 Ego Caelestinus Michael Fernandez Perez, ep. S. Marci in Guatimala.
0 Ego Philippus Furlong, ep. tit. Araxensis.

0 Ego Argimirus Alvarez Garcia Rodriguez, ep. tit. Coropissenus.

0 Ego Ioannes Morkovsky, ep. tit. Tigavitanus.

0 Ego Henricus Forer, ep. tit. Memphitanus.

0 Ego Victorius Longo, ep. tit. Lorymiensis.

0 Ego Robertus Stephanus Dehler, ep. tit. Clazomeniensis.

0 Ego Gustavus Andreas Raballand, ep. tit. Egugensis.

0 Ego Marius Pare, ep. Chicoutimiensis.

0 Ego Stanislaus Tigga, ep. Raigharensis-Ambikapurensis.

SESSIO PUBLICA IX

833

03 Ego Aloisius Rinaldi, ep. S. Marci et Bisinianensis.

03 Ego Antonius Reiterer, ep. Lydenburgensis.

03 Ego Georgius Pearce, ep. tit. Attalensis in Pamphylia.

03 Ego Deodatus Yougbare, ep. Kupelaensis.

03 Ego Dorotheus Fernandez y Fernandez, ep. tit. Castabalensis.

03 Ego Valerianus Belanger, ep. tit. Cyrenensis.

03 Ego Carolus Livraghi, ep. tit. Thagorensis.

03 Ego Gabriel Ganni, ep. Berytensis Chaldaeorum.

03 Ego Eduardus Franciscus Ioseph Schlotterback, ep. tit. Balanensis.

03 Ego Elias Mchonde, ep. Mahengensis.

03 Ego Antonius Ona de Echave, ep. Lucensis in Hispania.

03 Ego Ioseph Philippus de Carmine Colabo, ep. S. Iacobi Capitis Viridis.
03 Ego Richardus Ackerman, ep. Covingtonensis.

03 Ego Martinus Antonius Jansen, ep. Roterodamensis.

03 Ego Ioannes M. Etrillard, ep. Gagnoaensis.

03 Ego Rogerius Johan, ep. Agennensis.

03 Ego Michael Doumith, ep. Sarbensis Maronitarum.

03 Ego Michael Novoa Fuente, ep. tit. Chytriensis.

03 Ego Ioannes Chrysostomus Gomes de Almeida, ep. tit. Jerafitanus.

03 Ego Antonius Cardoso Cunha, ep. tit. Barenus in Pisidia.

03 Ego Rudolfus Staverman, ep. tit. Mosynopolitanus.

03 Ego Adalbertus Almeida Merino, ep. Zacatecensis.

03 Ego Florentius Angelini, ep. tit. Messeniensis.

03 Ego Ioel Bellec, ep. Elnensis.

03 Ego Ioannes Carberry, ep. Columbensis.

03 Ego Antonius Cece, ep. tit. Tamiathitanus.

03 Ego Iacobus Le Cordier, ep. tit. Prienensis.

03 Ego Carolus M. Caflerata, ep. S. Ludo vici in Argentina.

03 Ego Franciscus Vennera, ep. S. Nicolai de los Arroyos.

03 Ego Franciscus Borgias Valenzuela Rios, ep. Antofagastensis.

03 Ego Iesus Serrano Pastor, ep. tit. Hypselitanus.

03 Ego Hieronymus Lingenheim, ep. tit. Thunudrumensis.

03 Ego Petrus Rouanet, ep. Daloaensis.

03 Ego Andreas Duirat, ep. Buakensis.

03 Ego Maximilianus Valdes Subercaseaux, ep. Osornensis.

03 Ego Ioseph Vazquez Diaz, ep. tit. Usulensis.

03 Ego David Swamidoss Pillai, ep. Vellorensis.

03 Ego Laurentius Glenn, ep. Crookstoniensis.

03 Ego Andreas Iacobus Fougerat, ep. Gratianopolitanus.

03 Ego Ioannes Farmer Healy, ep. Gibraltariensis.

03 Ego Stephanus Kocisko, ep. Passaicensis.

03 Ego Ioseph Schmondiuk, ep. Stanfordensis Ucrainorum.

03 Ego Matthaeus Pothanamuzhi, ep. Kothamangalemensis.

03 Ego Ioseph Petrus da Silva, ep. Visensis.

03 Ego Franciscus Bougon, ep. Molinensis.

03 Ego Ioseph Ali Lebrun Moratinos, ep. Valentinus in Venezuela.

03 Ego Dantes Battaglierin, ep. Kulnensis.

03 Ego Ioseph Bezerra Coutinho, ep. Stantianus.

834 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

£0 Ego Caelestinus Bezmalinovic, ep. tit. Hadrumetinus.

£0 Ego Marius Di Lieto, ep. Asculanus Apuliae et Ceriniolensis.

£0 Ego Odilo Etspiiler, ep. tit. Fatensis.

£0 Ego Henricus Byrne, ep. tit. Lamianus.

£0 Ego Telesphorus Ioannes Cioli, ep. Arretinus.

0 Ego Stephanus Laszlo, ep. Sideropolitanus.

0 Ego Emmanuel Menendez, ep. Foromartiniensis.

0 Ego Carolus Villelmus Hartl, ep. tit. Stratonicensis in Caria.

0 Ego Iacogus Freeman, ep. tit. Hermopolitanus minor.

0 Ego Petrus Martin, ep. tit. Selinusiensis.

0 Ego Arnoldus Bogaert, ep. Rosensis.

0 Ego Germanus Villa Gaviria, ep. Barranquillensis.

0 Ego Paulus Correa Leon, ep. Cucutensis.

0 Ego Mauritius Otunga, ep. Kisiianus.

0 Ego Franciscus Ricceri, ep. Drepanensis.

0 Ego Ignatius Doggett, ep. tit. Mundinizensis.

0 Ego Franciscus Zak, ep. S. Hippolyti.

0 Ego Geraldus Fernandes Bijos, ep. Londrinensis.

0 Ego Ioannes M. Holterman, ep. Gulielmopolitanus.

0 Ego Vincendus Kennally, ep. tit. Sassuritanus.

0 Ego Carolus Arturus Brown, ep. tit. Vallitanus.

0 Ego Iacobus Aloisius Coelho, ep. Maringaensis.

0 Ego Ioseph Olivotti, ep. tit. Samiensis.

0 Ego Ioannes M. Ogez, ep. Mbararaensis.

0 Ego Severinus Marianus de Aguiar, ep. Pesqueirensis.

0 Ego Ioseph Alphonsus Tscherrig, ep. tit. Nephelidensis.

0 Ego Franciscus Spanedda, ep. Bosanensis.

0 Ego Gerardus Couturier, ep. Altaripensis.

0 Ego Andreas Gregorius Grutka, ep. Gariensis.

0 Ego Hilarius Hacker, ep. Bismarckiensis.

0 Ego Radulfus Zambrano Camader, ep. Facatativ ensis.

0 Ego Iustinus Iacobus Field, ep. S. Georgii in Insula Granada.

0 Ego Secundus Tagliabue, ep. Anglonensis-Tursiensis.

0 Ego Valerianus Ludo vicus Arroyo, ep. tit. Gomphensis.

0 Ego Carolus Gachet, ep. Castriesensis.

0 Ego Rudolfus Koppmann, ep. tit. Dalisandensis in Pamphylia.

0 Ego Ioannes Choi, ep. Pusanensis.

0 Ego Henricus M. Janssen, ep. Hildeseiensis.

0 Ego Marcellus Morgan te, ep. Asculanus in Piceno.

0 Ego Georgius Ioseph Biskup, ep. Desmoinensis.

0 Ego Eugenius Ioseph Butler, ep. Mombasaensis.

0 Ego Augustinus Herrera, ep. Franciscopolitanus.

0 Ego Carmelus Canzonieri, ep. Calatayeronensis.

0 Ego Hannibal Maricevich Fleitas, ep. Ss.mae Conceptionis in Paraguay.
0 Ego Michael Raspanti, ep. Moronensis.

0 Ego Antonius Baptista Fragoso, ep. Crateopolitanus.

0 Ego Georgius Kemerer, ep. Posadensis.

SESSIO PUBLICA IX

835

0 Ego Gabriel Champagne, ep. Tamalensis.

0 Ego Horatius Semeraro, ep. Cariatensis.

03 Ego Georgius Raimundus Chalup, ep. Gualeguaychensis.

0 Ego Ioannes Ahern, ep. Cloynensis.

03 Ego Iacobus Vincentius Casey, ep. Lincolnensis.

03 Ego Antonius M. Aguirre, ep. S. Isidori in Argentina.

03 Ego Georgius Mayer, ep. S. Rosae in Argentina.

03 Ego Ioseph dos Santos Garcia, ep. Portus Ameliae.

03 Ego Franciscus Brustia, ep. Andriensis.

03 Ego Aemilius Cinense, ep. S. Ferdinandi.

03 Ego Renatus Boudon, ep. Mimatensis.

03 Ego Henricus Bernardinus Hoffmann, ep. Gibutensis.

0 Ego Ioseph Hasler, ep. S. Galli.

0 Ego Donaldus Raimundus Lamont, ep. Umtaliensis.

0 Ego Hieronymus Mazzarotto, ep. tit. Arsinoitanus in Arcadia.

0 Ego Theodulfus Domingo y Sabugal, ep. Tuguegaraoanus.

0 Ego Stanislaus Jakiel, ep. tit. Tanagraeus.

0 Ego Pacificus Scozzina, ep. Formosae.

0 Ego Emmanuel Talamas Camandari, ep. Civitatis Juarezensis.

0 Ego Ioseph Augustinus Marozzi, ep. Resistenciae.

0 Ego Ioseph Petrus Costa, ep. Caetitensis.

0 Ego Ioseph M. Pires, ep. Arasuahyensis.

0 Ego Andreas Sana, ep. Akrensis.

0 Ego Eduardus Ioseph Maginn, ep. tit. Curiensis.

0 Ego Ioseph Stangl, ep. Herbipolensis.

0 Ego Martinus Stanton, ep. tit. Citiensis.

0 Ego Valterus Villelmus Curtis, ep. Bridgeportensis.

0 Ego Ioannes Iacobus Rudin, ep. Musonensis.

0 Ego Alfredus Stemper, ep. tit. Eleutheropolitanus in Palaestina.
0 Ego Humbertus Lara Mejia, ep. tit. Traianopolitanus in Phrygia.
0 Ego Raphael Bidawid, ep. Amadiensis.

0 Ego Bernardinus Mazzarella, ep. Comayoguensis.

0 Ego Felix Leonardo, ep. Thelesinus.

0 Ego Helmodus Hermannus Wittler, ep. Osnabrugensis.

0 Ego Aloisius Carli, ep. Signinus.

0 Ego Alfredus Atton, ep. Langrensis.

0 Ego Arturus Elchinger, ep. tit. Antandrinus.

0 Ego Ioannes Fearns, ep. tit. Geritanus.

0 Ego Albertus Sanschagrin, ep. tit. Bagensis.

0 Ego Ioseph Eugenius Correa, ep. Caratingensis.

0 Ego Iacobus Cunningham, ep. Hagulstadensis et Novocastrensis.
0 Ego Philippus Aglialoro, ep. tit. Germenensis in Galatia.

0 Ego Wilson Laus Schmidt, ep. Xapecoensis.

0 Ego Dominicus Roa Perez, ep. Maracaibensis.

0 Ego Ioannes B. Musty, ep. tit. Botrianensis.

836

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

0 Ego Fridericus Villelmus Freking, ep. Crossensis.

0 Ego Ioannes Vonderach, ep. Curiensis.

0 Ego Ioannes Ioseph Iriarte, ep. Reconquistensis.

03 Ego Andreas Wronka, ep. tit. Vatarbensis.

03 Ego Theodorus Van den Tillaert, ep. Atambuensis.

03 Ego Iulius Puset, ep. Tamatavensis.

03 Ego Angelus Barbisotti, ep. tit. Cauniensis.

03 Ego Reginaldus Ioannes Delargey, ep. tit. Hirinensis.

03 Ego Leonardus Cowley, ep. tit. Pertusensis.

03 Ego Alfonsus Schladweiler, ep. Novae Ulmae.

0 Ego Henricus Principe, ep. tit. Abilenus Lysaniae.

0 Ego Ioannes Jaroszewiez, ep. tit. Letopolitanus.

03 Ego Vincentius Fave, ep. tit. Andedensis.

03 Ego Victor Ioseph Reed, ep. Oklahomensis et Tulsensis.

101 Ego Pius Augustus Crivellari, ep. Triventinus.

03 Ego Paulus Vignancour, ep. Valentinensis.

01 Ego Franciscus Ferreira Arreola, ep. Texcocensis.

0 Ego Laurentius Satoshi Nagae, ep. Urawaensis.

0 Ego Camillus Vandekerckerckhove, ep. Bikoroensis.

0 Ego Villelmus Richardus Field, ep. Ondoensis.

0 Ego Ioseph Ioachim Ribeiro, ep. tit. Aegeaensis.

0 Ego Michael Moloney, ep. Bathurstensis in Gambia.

0 Ego Adolfus Hernandez Hurtado, ep. Tapacolensis.

0 Ego Camillus Chilouet, ep. Farafanganensis.

0 Ego Ferdinandus Romo Gutierrez, ep. Torreonensis.

0 Ego Bernardinus Pinera Carvallo, ep. Temucensis.

0 Ego Antonius Barbosa, ep. Campi Grandis.

0 Ego Ioseph de Aquino Pereira, ep. Prudentipolitanus.

0 Ego Iacobus Ryan, ep. tit. Margensis.

0 Ego Hyacinthus Gad, ep. tit. Gratianopolitanus.

0 Ego Alfonsus Hofer, ep. tit. Thebanus in Phtiotide.

0 Ego Alexander Schell, ep. Clivi Zamoerensis.

0 Ego Walmor Battu Wichrowski, ep. tit. Phelbesianus.

0 Ego David Ioannes Cashman, ep. Arundelliensis-Brichtelmestunensis.
0 Ego Angelus Riesco Carbajo, ep. tit. Limisensis.

0 Ego Raphael Gonzalez Moralejo, ep. tit. Dardanius.

0 Ego Franciscus Gomez Marijuan, ep. tit. Sinnensis.

0 Ego Robertus Ludovicus Hodapp, ep. Belizensis.

0 Ego Marianus Oblak, ep. tit. Flaviensis.

0 Ego Ioannes Arnaud, ep. tit. Tintyritanus.

0 Ego Ioseph Martenetz, ep. tit. Soldaiensis.

0 Ego Nicolaus Riezzo, ep. Castellanetensis.

0 Ego Ioseph Antonius Dammert Bellido, ep. Cajamarcensis. : :

0 Ego Antonius Lima dos Santos, ep. Ilheosensis.

0 Ego Alcides Mendoza Castro, ep. Abancaiensis.

0 Ego Ioseph Emmanuel Pina Torres, ep. tit. Milevitanus.

0 Ego Nemesius Rivera Meza, ep. tit, Diospolitanus superior.

0 Ego Augustus Petro, ep. Uruguaianensis.

SESSIO PUBLICA IX

837

£0 Ego Henricus Pachowiak, ep. tit. Phyteanus.

£0 Ego Henricus Tenhumberg, ep. tit. Thuburnicensis.

£0 Ego Ioannes Kabes, ep. tit. Cleopadri tensis.

£0 Ego Ioannes Franciscus Fresno Larrain, ep. Copiapoensis.

£0 Ego Adolfus Aloisius Bossi, ep. tit. Parnassenus.

£0 Ego Ioseph Drzazga, ep. tit. Siniandenus.

£0 Ego Henricus Bartoletti, ep. tit. Myndiensis.

£0 Ego Henricus Murphy, ep. Limericiensis .

£0 Ego Ioseph Lecuona Labandibar, ep. tit. Vagadensis.

£0 Ego Eugenius Cornelius Arthurs, ep. Tangaensis.

£0 Ego Ioannes van Dodewaard, ep. Harlemensis.

£0 Ego Salvator Martinez Aguirre, ep. tit. Arcensis.

£0 Ego Iacobus Vincentius Pardy, ep. Cheongiuensis.

£0 Ego Eduardus Piana Agostinetti, ep. tit. Eureoensis in Phoenicia.

£0 Ego Hugo Poletti, ep. tit. Medelitanus.

£0 Ego Ioannes Prasko, ep. tit. Zygritanus.

£0 Ego Antonius Corso, ep. tit. Moglaenensis.

£0 Ego Villelmus Michael Fitzgerald, ep. tit. Zamensis.

£0 Ego Antonius Pirotto, ep. Troianus.

£0 Ego Ioseph Germanus Benavides Morriberon, ep. Chachapoyasensis.
£0 Ego Paulus Ioseph Schmitt, ep. Metensis.

£0 Ego Georgius Stroba, ep. tit. Aradiensis.

£0 Ego Henricus Mazerat, ep. Andegavensis.

£0 Ego Wilfridus Emmet Doyle, ep. Nelsonensis.

£0 Ego Iacobus Schuck, ep. tit. Avissensis.

£0 Ego Daniel Stuyvenberg, ep. tit. Dionysiensis.

£0 Ego Adulfus Fiirstenberg, ep. Abercornensis.

£0 Ego Raphael Bayan, ep. Alexandrinus Armenorum.

£0 Ego Ioseph Pintado, ep. tit. Phobenus.

£0 Ego Benignus Chiriboga, ep. Latacungensis.

£0 Ego Andreas Katkoff, ep. tit. Naupliensis.

£0 Ego Carolus Msakila, ep. Karemaensis.

£0 Ego Demetrius Mansilla Reoyo, ep. Civitatensis.

£0 Ego Albinus Luciani, ep. Victoriensis Venetorum.

£0 Ego Venceslaus Wicisk, ep. tit. Caesariensis in Numidia.

£0 Ego Ioannes Czerniak, ep. tit. Eudociatensis.

£0 Ego Georgius Modzelewski, ep. tit. Daoniensis.

£0 Ego Ioseph Quezada, ep. Acapulcanus.

£0 Ego Richardus Finn, ep. Ibadanensis.

£0 Ego Michael Garcia Franco, ep. Mazatlanensis.

£0 Ego Ioannes Cullinane, ep. tit. Flumentzeritanus.

0 Ego Fidelis Cortes Perez, ep. Chilapensis.

£0 Ego Ioannes Jobst, ep. tit. Pitanaeus.

£0 Ego Stanislaus Alcaraz Figueroa, ep. Matamorensis.

£0 Ego Ioannes Villelmus Comber, ep. tit. Foratianensis.

£0 Ego Petrus Ioannes Antonius Moors, ep. Ruremondensis.

£0 Ego Iulius Angerhausen, ep. tit. Eminentianensis.

838

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

93 Ego Iacobus Gerrard, ep. tit. Formensis.

Q3 Ego Emmanuel Fernandez-Conde, ep. Cordubensis.

)$i Ego Marcellus Mendiharat, ep. tit. Zertensis.

93 Ego Ioseph Denning, ep. tit. Mallotanus.

93 Ego Raimundus D 'Mello, ep. Allahabadensis.

93 Ego Leo Theobaldus Delaere, ep. Molegbensis.

93 Ego Alfonsus Sanchez Tinoco, ep. Papantlensis.

93 Ego Ioseph Thurler, ep. tit. Capitoliensis.

93 Ego Franciscus Lehaen, ep. Sakaniensis.

93 Ego Michael Kien Samophithak, ep. tit. Octabensis.

93 Ego Antonius Gogo Nwedo, ep. Umuahiaensis.

93 Ego Ioannes Karroum, ep. Spinensis Syrorum.

93 Ego Carolus Mulrooney, ep. tit. Valentianensis.

93 Ego Iulius Gonzalez Ruiz, ep. Puni ensis.

93 Ego Seraphinus Fernandes de Araujo, ep. tit. Verinopolitanus.
93 Ego Angelus Zambarbieri, ep. Guastallensis.

93 Ego Robertus Tracy, ep. Rubribaculensis.

93 Ego Christianus Portela de Araujo Pena, ep. Divinopolitanus.
93 Ego Plato Kornyljak, ep. tit. Castromartianus.

93 Ego Alexander Duran Moreira, ep. S. Caroli Ancudiae.

93 Ego Ioseph Nkongolo, ep. Lueboensis.

93 Ego Eugenius Maillat, ep. Nzerekoreensis.

93 Ego Paulus Savino, ep. tit. Caesariensis in Thessalia.

93 Ego Didacus Parodi, ep. tit. Centenariensis.

93 Ego Amandus Hubert, ep. tit. Saitanus.

93 Ego Iacobus Guilhem, ep. Valleguidonensis.

93 Ego Angelicus Melotto Mazzardo, ep. Sololensis.

93 Ego Angelus Martinez, ep. Tsiroanomandidy ensis.

93 Ego Constantius Micci, ep. Larinensis.

93 Ego Thomas Manning, ep. tit. Arsamosatenus.

93 Ego Henricus Grondziel, ep. tit. Athribitanus.

93 Ego Raimundus de Lemoureyre, ep. Muilaensis.

93 Ego Ioseph Bonacini, ep. Brittinoriensis.

93 Ego Ioseph Dalvit, ep. S. Matthaei.

93 Ego Georgius Jacquot, ep. Vapincensis.

93 Ego Franciscus Janssen, ep. tit. Coelianensis.

93 Ego Edilbertus Dinkelborg, ep. Oeirensis.

93 Ego Ioannes Lenhardt, ep. tit. Carystensis.

93 Ego Leo Nanayakkara, ep. Kandiensis.

93 Ego Mauritius Choquet, ep. tit. Diospolitanus inferior.

93 Ego Michael Henricus Canonne, ep. Tulear ensis.

93 Ego Bernardus Schrader, ep. tit. Scyrius.

93 Ego Zeno Albinus Testa, ep. tit. Tinistensis.

93 Ego Albertus Etges, ep. S. Crucis in Brasilia.

93 Ego Carolus Buswell, ep. Pueblensis.

93 Ego Iolanthes Nuzzi, ep. Campaniensis.

93 Ego Alfredus Pichler, ep. Banialucensis.

93 Ego Augustus Carvalho, ep. Caruaruensis.

SESSIO PUBLICA IX

839

£0 Ego Arnolfus Arcilla, ep. Sorsogonensis.

£0 Ego Ioseph Winkler, ep. tit. Dadimensis.

£0 Ego Honoratus Piazera, ep. Neo-Iguassuensis.

£0 Ego Stephanus Bello, ep. Aleppensis Chaldaeorum.

£0 Ego Petrus Rouge, ep. Nemausensis.

£0 Ego Renatus Luisi, ep. Neocastrensis.

0 Ego Virgilius Copas, ep. tit. Bennef ensis.

£0 Ego Samuel Ludovicus Gaumain, ep. Munduensis.

£0 Ego Franciscus Vollaro, ep. Ambatondrazakaensis.

£0 Ego Dominicus Yoshimatsu Noguchi, ep. Eliroshimaensis.

£0 Ego Samuel Ruiz Garcia, ep. S. Christophori de Las Casas.

£0 Ego Ernestus Primeau, ep. Manchesteriensis.

£0 Ego Iacobus Hogan, ep. tit. Philomeliensis.

£0 Ego Vincendus Hines, ep. Norvicensis.

£0 Ego Ioseph de Solitudine Torres y Casteneda, ep. Civitatis Obregonensis,
£0 Ego Henricus Gufflet, ep. tit. Calamensis.

£0 Ego Marius Maziers, ep. tit. Augustopolitanus in Phrygia.

£0 Ego Alfonsus Carolus Kempf, ep. tit. Limyrensis.

£0 Ego Raphael Pellecchia, ep. Aliphanus.

£0 Ego Victorius Emmanuel Bonamin, ep. tit. Bitensis.

£0 Ego Bernardus Schilling, ep. tit. Callipolitanus.

.£0 Ego Marion Franciscus Forst, ep. Dodgepolitanus.

£0 Ego Iacobus Malone, ep. tit. Alabandensis.

£0 Ego Emmanuel Antonius Rodriguez Rozas, ep. Pinetensis ad Flumen.

£0 Ego Nicolaus Cavanna, ep. Reatinus.

£0 Ego Ioseph Goupy, ep. Blesensis.

£0 Ego Ioannes Dozolme, ep. Aniciensis.

£0 Ego Georgius Bernarding, ep. tit. Belabitenensis.

£0 Ego Melchior Ioachim da Silva Neto, ep. tit. Cremnensis.

£0 Ego Moyses Iulius Blanchoud, ep. Rivi Quarti.

£0 Ego Petrus Poreku Dery, ep. Vaensis.

£0 Ego Iacobus Flores Martin, ep. Barbastrensis.

£0 Ego Ioseph Busimba, ep. Gomaensis.

£0 Ego Ioannes Crawford, ep. tit. Caffenus.

£0 Ego Albertus Scola, ep. Nursinus.

£0 Ego Iacobus Hagan, ep. Makurdensis.

£0 Ego Ioseph Dominguez y Rodriguez, ep, Matanzensis.

£0 Ego Albinus Mensa, ep. Eporediensis.

£0 Ego Villelmus Connare, ep. Greensburgensis.

£0 Ego Georgius Hammes, ep. Superiorensis .

£0 Ego Antonius Dionysius Galvin, ep. tit. Letaeus.

£0 Ego Mauri tius Pourchet, ep. S. Flori.

£0 Ego Eduardus Thomas Boza Masvidal, ep. tit. Vindensis.

£0 Ego Humbertus Altomare, ep. Muranus.

£0 Ego Stephanus McGill, ep. Ergadiensis et Insularum.

£0 Ego Renatus Butibubage Lwamosa, ep. tit. Casiotanus.

£0 Ego Franciscus Xa verius Rajaonarivo, ep. Miarinarivensis.

£0 Ego Hector Rueda Hernandez, ep. Bucaramanguensis.

840 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

03 Ego Franciscus Planas Muntaner, ep. Ebusitanus.

03 Ego Georgius Albertus Giraldo Restrepo, ep. Pastopolitanus.

03 Ego Villelmus Eduardus Power, ep. Antigonicensis.

03 Ego Angelus Perez Cisneros, ep. Barcinonensis in Venezuela.

03 Ego David Picao, ep. tit. Thoitanus.

03 Ego Ioseph M. Cirarda Lachiondo, ep, tit. Drusilianensis.

03 Ego Arturus Antonius Szymanski Ramirez, ep. S. Andreae de Tuxtla.
03 Ego Bruno Pelaia, ep. Tricaricensis.

03 Ego Clemens Ioseph Carolus Isnard, ep. Neo-Friburgensis.

03 Ego Anastasius Granados Garcia, ep. tit. Cidramenus.

03 Ego Paulus Cheng, ep. tit. Ucculensis.

03 Ego Eligius Tato Losada, ep. tit. Cardicensis.

03 Ego Antonius Fustella, ep. Tudertinus.

03 Ego Macarius Tinti, ep. Fabrianensis et Mathelicensis.

03 Ego Ioseph Zimmermann, op. Morombensis.

03 Ego Aniger Franciscus M. Melillo, ep. Piracicabensis.

0 Ego Eugenius Klein, ep. tit. Echinensis.

03 Ego Arturus Rivera Damas, ep. tit. Legiensis.

03 Ego Leo Lemay, ep. tit. Agbiensis.

03 Ego Salvator Sorrentino, ep. tit. Gerasenus.

03 Ego Stephanus Desmazieres, ep. Bellovacensis.

03 Ego Gentilis Diniz Barreto, ep. Mossorensis.

03 Ego Iacobus Ward, ep. tit. Sitensis.

03 Ego Ioseph Brandao De Castro, ep. Propriensis.

03 Ego Emmanuel Daddi, ep. Mausiliensis Chaldaeorum.

03 Ego Ceslaus Sipovic, ep. tit. Mariammitanus.

03 Ego Basilius Cristea, ep. tit. Lebediensis.

03 Ego Iulianus Groblicki, ep. tit. Philadelphiensis in Arabia.

03 Ego Carolus Schmitt, ep. Auratopolitanus.

03 Ego Humbertus Tonna, ep. Floridensis.

03 Ego Orestes Iacobus Nuti, ep. Canalopolitanus.

03 Ego Ioseph Brendan Houlihan, ep, Eldoretensis.

03 Ego Garabed Amadouni, ep. tit. Amathusius in Cypro.

03 Ego Franciscus Furey, ep. tit. Temnitanus.

03 Ego Vladimirus Malanczuk, ep. tit. Epiphaniensis in Syria.

03 Ego Eduardus Ioannes Harper, ep. tit. Heracleensis Ponticus.

03 Ego Franciscus Bertoglio, ep. tit. Pariensis,

03 Ego Ioseph Lenotti, ep. Fodianus.

03 Ego Andreas Bontems, ep. Maurianensis.

03 Ego Thomas Holland, ep. Salfordensis.

03 Ego Eduardus Swanstrom, ep. tit. Arbensis.

03 Ego Albertus Descamps, ep. tit. Tunetensis.

03 Ego Antonius Nguyen-van-Thien, ep. Vinhlongensis.

03 Ego Benedictus Epiphanius Rodriguez, ep. tit. Arycandensis.

03 Ego Aloisius Ioannes Wycislo, ep. tit. Stadiensis.

03 Ego Cletus Franciscus 0’Donnell, ep. tit. Abrittenus.

03 Ego Ioseph Raimundus Windle, ep. tit. Uzitensis.

03 Ego Stephanus Barela, ep. Czestochoviensis.

SESSIO PUBLICA IX

841

83 Ego Franciscus Rush, ep. Rockhamptoniensis.

03 Ego Carolus Parteli, ep. Tacuarembianus.

03 Ego Carolus Gnadinger, ep. tit. Celerinensis.

03 Ego Ioannes M. Fortier, ep. Gaspesiensis.

03 Ego Michael Nguyen-khac-Ngu, ep. Longxuy ensis.

03 Ego Ioseph Tran-Van-Thien, ep. Mythoensis.

03 Ego Valentinus Vailati, ep. S. Severi.

03 Ego Henricus Angelelli Carletti, ep. tit. Listrensis.

03 Ego Abdul Ahad Sana, ep. Alquoshensis Chaldaeorum.

03 Ego Titus Mancini, ep. tit. Vartanensis.

03 Ego Elias Coueter, ep. tit. Tauitanus.

03 Ego Leo Carolus Ioseph De Kesel, ep. tit. Synaitanus.

03 Egi Marcellus Gonzalez Martin, ep. Asturicensis.

03 Ego Lambertus van Kessel, ep. Sintangensis.

83- Ego Robertus Bezac, ep. Aturensis.

03 Ego Ioannes Ludovicus Jobidon, ep. Mzuzuensis.

03 Ego Carmelus Zazinovic, ep. tit. Lebessenus.

03 Ego Franciscus Kerveadou, ep. Briocensis.

03 Ego Victor Ioannes Hermannus Ioachim Tielbeek, ep. tit. Tipasensis in Nu-
midia.

03 Ego Michael Antonius Salas, ep. Calabocensis.

03 Ego Albertus Malbois, ep. tit. Altaviensis.

03 Ego Archangelus Cerqua, ep. tit. Olbiatanus.

03 Ego Ianuarius Prata, ep. tit. Hadrianiensis in Hellesponto.

03 Ego Quin tinus Carolus Olwell, ep. tit. Thabracensis.

03 Ego Quirinus Adolfus Schmitz, ep. Otonipolitanus.

03 Ego Ludovicus Sanchez-Moreno Lira, ep. tit. Nilopolitanus.

0 Ego Gervasius Nkangala, ep. tit. Balburensis.

03 Ego Vincendus McCauley, ep. Arcis Portal.

03 Ego Villelmus Gomes, ep. tit. Parlaitanus.

03 Ego Henricus Ioseph Soenneker, ep. Ovensburgensis.

03 Ego Walfridus Teixeira Vieira, ep. tit. Larandensis.

03 Ego Michael Gonzalez Ibarra, ep. Rivoriensis.

03 Ego Caesar Gatirnu, ep. Nyeriensis.

03 Ego Michael Vial, ep. Nivernensis.

03 Ego Victorius Cecchi, ep. Forosemproniensis.

03 Ego Carolus Alexander Grant, ep. tit. Alindensis.

03 Ego Marius Renatus Cornejo Radavero, ep. tit. Sanavensis.

03 Ego Abraham Francois, ep. Asmarensis.

03 Ego Carolus Quintero Arce, ep. Vallipolitanus.

03 Ego Stanislaus Lokuang, ep. Tainanensis.

03 Ego Petrus Tou, ep. Hsinchuensis.

0 Ego Ioseph Cheng Tien-Siang, ep. Kaohsiungensis.

03 Ego Angelus Cuniberti, ep. tit. Arsinoensis in Cypro.

842

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

03 Ego Ioseph Almici, ep. Alexandrinus Statiellorum.

03 Ego Ioseph Gomes, ep. Bagensis.

03 Ego Erasmus Hinojosa Hurtado, ep. Piurensis.

03 Ego Renatus Pailloux, ep. Arcis Rosebery.

03 Ego Augustinus Farah, ep. Tripolitanus Melki tarum.

03 Ego Calogerus Lauricella, ep. tit. Selensis.

03 Ego Adalbertus Marzi, ep. tit. Saesinensis.

03 Ego Godefridus Okoye, ep. Portus Harcurtensis.

03 Ego Franciscus Austregesilo Mesquita, ep. Afogadensis de Ingazeira.

03 Ego Ignatius Phakoe, ep. Leribensis.

03 Ego Ioseph Hubertus Soudant, ep. Palembangensis.

03 Ego Franciscus Ndong, ep. tit. Raphaneotanus.

03 Ego Ioannes Whealon, ep. tit. Andrapenus.

03 Ego Antonius Mabutas y Lloren, ep. Laoagensis.

03 Ego Aloisius Nganga, ep. Lisalaensis.

03 Ego Villelmus McNaughton, ep. Incbonensis.

03 Ego Benedictus Dominicus Coscia, ep. Jataiensis.

03 Ego Franciscus Philippus Muguerza, ep. Novoraniensis.

03 Ego Philippus Pocci, ep. tit. Jerichuntinus.

03 Ego Ioannes Canestri, ep. tit. Tenediensis.

03 Ego Ioannes Gugic, ep. tit. Bonustensis.

03 Ego Caietanus Michetti, ep. tit. Irenopolitanus in Cilicia.

03 Ego Ioseph Vairo, ep. Gravinensis et Montis Pelusii.

03 Ego Georgius Gottau, ep. Anatuyanensis.

03 Ego Vincentius Zazpe, ep. Raphaeliensis.

03 Ego Ioseph de Iesu Sahagun de la Parra, ep. Tullanensis.

03 Ego Mauritius Eugenius Magliano, ep. Rivogallaecensis.

03 Ego Albertus Devoto, ep. Goyanensis.

03 Ego Gerardus Ferreira Reis, ep. Leopoldinensis.

03 Ego Iacobus Franciscus De Nevares, ep. Nequenianus.

03 Ego Petrus Bouckaert, ep. Popokabakaensis.

03 Ego Alexander Mbuka-Nzundu, ep. tit. Cataquensis.

03 Ego Ioseph Arneric, ep. Sibenicensis.

03 Ego Renatus Kerautret, ep. Engolismensis.

03 Ego Vido Riobe, ep. Aurelianensis.

03 Ego Antonius Rossi, ep. Cervi Lusci.

03 Ego Andreas Sapelak, ep. tit. Sebastopolitanus in Thracia.

03 Ego Marcus Gregorius McGrath, ep. S. Tacobi Veraguensis.

03 Ego Philippus Iacobus Benitez Avalos, ep. tit. Chersonesitanus in Europa.
03 Ego Laurentius Micbael Graziano, ep. tit. Limatensis.

03 Ego Iaroslav Gabro, ep. S. Nicolai Chicagiensis Ucrainorum.

03 Ego Augustinus Eugenius Hornyak, ep. tit. Hermonthitanus.

03 Ego Romanus Arrieta Villalobos, ep. Pluviensis.

03 Ego Paulus Ioseph Tavares, ep. Macaonensis.

03 Ego Paulus Sani, ep. Denpasarensis.

0 Ego Antonius Ribeiro de Oliveira, ep. tit. Arindelensis.

03 Ego Albertus Hermelink, ep. de Tandjung-Karang.

03 Ego Ioseph Weigl, ep. Ikelaensis.

SESSIO PUBLICA IX

843

03 Ego Petrus Guichet, ep. tit. Stectorenus.

03 Ego Antonius Hofman, ep. tit. Berenicensis.

03 Ego Ioseph Sibomana, ep. Ruhengeri ensis.

0 Ego Andreas Makarakiza, ep. Ngoziensis.

03 Ego Iacobus Mbali, ep. Butaensis.

03 Ego Richardus Rosch, ep. Foroconcordianus.

0 Ego Mauritius Rigaud, ep. Apamiensis.

0 Ego Ioseph Maurus Ramalho de Alarcon Santiago, ep. Iguatuvinus.
03 Ego Raimundus Caesar Bergamin, ep. Padangensis.

03 Ego Paternus Nicolaus Ioannes Cornelius Geise, ep. Bogorensis.

03 Ego Angelus Prinetto, ep. tit. Hadrianopolitanus.

03 Ego Ioseph Ludovicus Buchkremer, ep. tit. Aggaritanus.

03 Ego Ioannes Bluyssen, ep. tit. Aetensis.

03 Ego Aloisius Oldani, ep. tit. Gergitanus.

03 Ego Ioannes Wosinski, ep. tit. Abaradirensis.

03 Ego Paulus Latusek, ep. tit. Aninetensis.

03 Ego Thomas Drury, ep. Corporis Christi.

03 Ego Hadrianus Ddungu, ep. Masakaensis.

03 Ego Antonius Caillot, ep. Ebroicensis.

03 Ego Geraldus Emmet Carter, ep. Londonensis.

03 Ego Simon N’zita, ep. tit. Gindarensis.

03 Ego Gerardus Huyghe, ep. Atrebatensis.

01 Ego Hyacinthus Eccher, ep. tit. Garrianensis.

0 Ego Petrus Saburo Hirata, ep. Oitaensis.

0 Ego Henricus Veniat, ep. Arcis Archambault.

0 Ego Gregorius Gara vito, ep. tit. Cyparissiensis.

0 Ego Ernestus Unterkofler, ep. Cardopolitanus.

0 Ego Michael Darmancier, ep. tit. Auguritensis.

0 Ego Paulus Ghizzoni, ep. tit. Thenitanus.

0 Ego Robertus Caceres, ep. Melensis.

0 Ego Aloisius Lorscheider, ep. Angelopolitanus.

0 Ego Andreas Charles de la Brousse, ep. Divionensis.

0 Ego Georgius Ablewicz, ep. Tarnoviensis.

0 Ego Leo Maher, ep. S. Rosae in California.

0 Ego Ioseph Villelmus Regan, ep. tit. Isindensis.

0 Ego Antonius Quarracino, ep. S. Dominici Novem Julii.

0 Ego Petrus Filipak, ep. Jacarezinhoensis.

0 Ego Marcus Caliaro, ep. Sabinensis et Mandelensis.

0 Ego Aloisius Franco Caseon, ep. Nivariensis.

0 Ego Ioannes de Cambourg, ep. tit. Eutymensis.

0 Ego Ioseph Amihere Essuah, ep. Kumasiensis.

0 Ego Augustus Azzolini, ep. Makenensis.

0 Ego Iacobus Corboy, ep. Monzensis.

0 Ego Iacobus Komba, ep. tit. Thignicensis.

0 Ego Gerardus Henricus De Vet, ep. Bredanus.

0 Ego Iulius Barbetta, ep. tit. Pharanitanus.

0 Ego Franciscus Tortora, ep. tit. Liviensis.

0 Ego Hermannus Volk, ep. Mogun tinus.

844

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

03 Ego Ioannes Hoffmann, ep. Vestphalianus.

03 Ego Cyprianus Urgel Villahermosa, ep. Calbayoganus.

03 Ego Rudolfus Graber, ep. Ratisbonensis.

03 Ego Villelmus Sillekens, ep. Ketapangensis.

03 Ego Nicolaus Agnozzi, ep. tit. Adramyttenus. : :

03 Ego Iulius Victor Daem, ep. Antverpiensis.

03 Ego Georgius Carolus Carreras, ep. Fororaphaelensis.

03 Ego Emmanuel Augustus Cardenas, ep. tit. Aulonensis.

03 Ego Eduardus Schick, ep. tit. Araditanus.

03 Ego Ignatius Strecker, ep. Campofonti-Capitis Girardeaunensis.

03 Ego Cornelius Chizzini, ep. tit. Aegaeus.

03 Ego Mauritius De Keyzer, ep. tit. Tiniensis.

03 Ego Cornelius De Wit, ep. tit. Amisenus.

101 Ego Iacobus Patria, ep. Petrocoricensis.

03 Ego Nicolaus Grimley, ep. tit. Thuburbitanus.

03 Ego Aloisius Eduardus Henriquez Jimenez, ep. tit. Lamdiensis.
03 Ego Aurelius Sorrentino, ep. Bovensis.

03 Ego Ildefonsus M. Sansierra Robia, ep. tit. Oriensis.

03 Ego Ioannes Shojiro Ito, ep. Niigataensis.

03 Ego Daniel Catarzi, ep. Uviraensis.

03 Ego Villelmus Franciscus Kupfer, ep. Taichungensis.

03 Ego Petrus Magoshiro Matsuoka, ep. Nagoyaensis.

03 Ego Ioannes Proni, ep. Thermularum.

03 Ego Brennus Foley, ep. Lancastrensis.

03 Ego Villelmus Ericus Grasar, ep. Salopiensis.

03 Ego Varnerius Boudreaux, ep. tit. Calyndensis.

03 Ego Ioannes Marchesi, ep. tit. Coelenus.

03 Ego Leonellus Berti, ep. tit. Germani copolitanus.

03 Ego Michael D’ Aversa, ep. tit. Macrensis in Mauretania.

03 Ego Aloisius Liverzani, ep. Tusculanus.

03 Ego Milo McKeon, ep. tit. Antipyrgensis.

03 Ego Anselmus Zarza, ep. Linarenus.

03 Ego Victorinus Alvarez Tena, ep. Apatzinganiensis.

03 Ego Victorius M. Costantini, ep. Suessanus.

03 Ego Franciscus Zayek, ep. tit. Callinicensis Maronitarum.

03 Ego Owen Snedden, ep. tit. Acheloius.

03 Ego Ioannes B. Przyklenk, ep. Januariensis.

03 Ego Antonius Angioni, ep. tit. Hipponensis.

03 Ego Lambertus van Heygen, ep. Dumensis.

03 Ego Franciscus Reh, ep. tit. Macrianensis in Mauritania.

03 Ego Iulius Peeters, ep. Bueaensis.

03 Ego Vincendus Baldwin, ep. tit. Bencennensis.

03 Ego Ioseph Carranza Chevez, ep. S. Rosae de Copan.

03 Ego Raimundus Lui, ep. Paracatuensis.

03 Ego Franciscus Xaverius Thomas, ep. Geraldtonensis.

03 Ego Raphael Ayala y Ayala, ep. Tehuacaniensis.

03 Ego Emmanuel Romero Arvizu, ep. tit. Dusensis.

03 Ego Hugo Aufderbeck, ep. tit. Arcenus.

SESSIO PUBLICA IX

845

0 Ego Petrus Boillon, ep. Virodunensis.

0 Ego Geraldus Vincendus McDevitt, ep. tit. Tigiensis.

0 Ego Ioseph Goncalves da Costa, ep. tit. Rhodopolitanus.

0 Ego Candidus Padin, ep. tit. Tremithusius.

0 Ego Raimundus Hunthausen, ep. Helenensis.

0 Ego Carolus Schmidt, ep. tit. Thasiensis.

03 Ego Achilles Palmerini, ep. Aeserniensis et Venafranus.

0 Ego Ludovicus Antonius Jansen, ep. Isangiensis.

0 Ego Ioseph Hoffner, ep. Monasteriensis.

03 Ego Aeacius Rodriguez Alves, ep. Palmonopolitanus.

0 Ego Laurentius Trevor Picachy,' ep. Jamshedpurensis.

03 Ego Raimundus Ndudi, ep. tit. Mataritanus in Proconsulari.

03 Ego Fortunatus Da Veiga Coutinho, ep. Belgaumensis.

03 Ego Ioseph Mancuso, ep. Mazariensis.

03 Ego Paschalis Bacile, ep. Jaciensis.

03 Ego Petrus Birch, ep. Ossoriensis.

03 Ego Ioseph Esau Robles Jimenez, ep. Tulancingensis.

03 Ego Ioseph Heuschen, ep. tit. Druensis.

03 Ego Patricius Ioseph Dalton, ep. Yolaensis.

03 Ego Ioannes Mouisset, ep. Nicensis.

03 Ego Leo Tigga, ep. Dumkaensis.

01 Ego Augustinus Frotz, ep. tit. Coradenus.

0 Ego Ericus Benjamin, ep. Darjeelingensis.

0 Ego Aloisius Morstabilini, ep. Brixiensis.

0 Ego Iulianus Barni, ep. tit. Coracesiotanus.

0 Ego Dinus Tomassini, ep. Isclanus.

0 Ego Andreas Breheret, ep. Cadurcensis.

0 Ego Thomas Kuba, ep. Mahagiensis.

0 Ego Miltonius Correa Pereira, ep. tit. Coronensis.

0 Ego Alanus Leroy, ep. Kilvaensis.

0 Ego Alfredus Cavagna, ep. tit. Tianus.

0 Ego Aloisius Civardi, ep. tit. Thespiensis.

0 Ego Thaddaeus Prost, ep. tit. Frontensis.

0 Ego Franciscus Xaverius Gillmore Stock, ep. tit. Auziensis.

0 Ego Alfonsus Artega Yepes, ep. Ipialensis.

0 Ego Andreas Collini, ep. tit. Zephyriensis.

0 Ego Emmanuel De Almeida Trindade, ep. Aveirensis.

0 Ego Climerius Almeida de Andrade, ep. Victoriensis de Conquista.
0 Ego Ioannes Sauvage, ep. Anneciensis.

0 Ego Hieronymus Ioseph Podesta, ep. Avellanediensis.

0 Ego Symphorianus Lucas, ep. tit. Boriensis.

0 Ego Marius Zanchin, ep. Fidentinus.

0 Ego Constantinus Trapani, ep. Nicosiensis.

0 Ego Ernestus Gongalves da Costa, ep. Inhambanianus.

0 Ego Ioseph Lamartine Soares, ep. tit. Fussalensis.

0 Ego Hadrianus Hypolito, ep. tit. Diospolitanus in Thracia.

0 Ego Raphael Sarmiento Peralta, ep. Ocaniensis.

0 Ego Remigius Ioseph De Roo, ep. Victoriensis in Insula Vancouver.

846 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

0 Ego Thomas Villelmus Murphy, ep. Jua 2 eiriensis.

03 Ego Ioannes Gazza, ep. tit. Circesiensis.

03 Ego Cyprianus Kihangire, ep. Hoimanus.

03 Ego Ivo Georgius Renatus Ramousse, ep. tit. Pisitanus.

03 Ego Ioannes Picco, ep. tit. Anaeus.

03 Ego Henricus Clemens Donze, ep. Tutelensis.

03 Ego Ioseph Arturus Costello, ep. tit. Chomatitanus.

03 Ego Bernardus Ioseph Bueno Miele, ep. tit. Bararitanus.

03 Ego Ioseph Nicomedes Grossi, ep. Spaeleopolitanus a Bono Iesu.
03 Ego Aloisius Paro, ep. tit. Diocaesariensis in Isauria.

03 Ego Pompaeus de Sa Leao y Seabre, ep. Malanjensis.

03 Ego Stanislaus Arnoldus van Melis, ep. tit. Polemoniensis.

03 Ego Gerardus Schaffran, ep. tit. Semneaensis.

03 Ego Ioachim Segedi, ep. tit. Gypsariensis.

03 Ego Clarencius Elwell, ep. tit. Conensis.

03 Ego Ioseph Kurpas, ep. tit. Orisenus.

03 Ego Antonius D’Erchia, ep. tit. Podaliensis .

03 Ego Victorius Ottaviani, ep. Alatrinus.

03 Ego Felix Niza Ribeiro, ep. Tetiensis.

03 Ego Antonius de Saram, ep. Gallensis.

03 Ego Villelmus Gran, ep. Osloensis.

03 Ego Bernardus Nolker, ep. Paranaguensis.

03 Ego Ignacius Leonorus Arroyo, ep. Tuxpaniensis.

01 Ego Ioseph Guadalupe Padilla Lozano, ep. Verae Crucis.

0 Ego Audenus McCoy, ep. Oyoensis.

0 Ego Petrus Caelestinus Nkou, ep. Sangmelimaensis.

0 Ego Ioseph M. Carrizo Villareal, ep. Chitrensis.

0 Ego Marcellus Rosina, ep. tit. Aezanitanus.

0 Ego Ildefonsus Rea, ep. tit. Coronensis.

0 Ego Henricus Bolanos Quesada, ep. tit. Andropolitanus.

0 Ego Georgius Henricus Speltz, ep. tit. Claniensis.

0 Ego Andreas Rousset, ep. tit. Vagensis.

0 Ego Ioseph Rossi, ep. tit. Palmyrensis.

0 Ego Emmanuel Delly, ep. tit. Palaeopolitanus in Asia.

0 Ego Gaugerius Leuliet, ep. Ambianensis.

0 Ego Amedeus Gonzalez Ferreiros, ep. tit. Metrensis.

0 Ego Emmanuel Lisboa De Oliveira, ep. Nazarensis.

0 Ego Ioannes Hohne, ep. tit. Urimensis.

0 Ego Dionysius Vincendus Durning, ep. Arushaensis.

0 Ego Eduardus Macheiner, ep. tit. Selj ensis.

0 Ego Iesus Sison, ep. Tarlacensis.

0 Ego Franciscus Costa, ep. tit. Emmausensis.

0 Ego Nivaldus Monte, ep. tit. Eluzanus.

0 Ego Abel Conigli, ep. Biturgensis.

0 Ego Philippus Broers, ep. Carabellensis.

0 Ego Venceslaus Skomorucha, ep. tit. Zoarensis.

0 Ego Henricus Alvear Urrutia, ep. S. Philippi.

0 Ego Marianus Ga viola, ep. Cabanatuensis.

SESSIO PUBLICA IX

847

83 Ego Antonius Cunial, ep. Lucerinus.

83 Ego Salvator Nicolosi, ep. Liparensis.

03 Ego Franciscus Ros si, ep. Derthonensis.

03 Ego Lucianus Agboka, ep. Abomeiensis.

03 Ego Thomas Ryan, ep. Clonfertensis.

03 Ego Ioannes Hermil, ep. tit. Maridensis.

03 Ego Ioseph a Iesu Tirada Pedraza, ep. Civitatis Victoriensis.

03 Ego Alfonsus Gerardus Bannwarth, ep. Suessionensis.

03 Ego Ioannes Melis Fois, ep. Ampuriensis et Templensis.

03 Ego Laurentius Michael De Falco, ep. Amarillensis.

03 Ego Adolfus Rodriguez Herrera, ep. Camagueyensis.

03 Ego Hamletus De Angelis, ep. Vianensis.

03 Ego Normannus Ioseph Gallagher, ep. tit. Adrasenus.

03 Ego Ioseph Wilhelm, ep. tit. Saccaeotenus.

03 Ego Thomas Marquez Gomez, ep. tit. Thapsitanus.

03 Ego Laurentius Noel, ep. tit. Agathopolitanus.

101 Ego Franciscus Esteves Dias, ep. Lusitanianus.

03 Ego Thomas Vaquero, ep. S. Ioannis in Brasilia.

03 Ego Ioannes B. Mudartha, ep. tit. Idebessenus.

03 Ego Stephanus Courtois, ep. Kayesensis.

03 Ego Desiderius de Montclos, ep. Sikassensis.

03 Ego Ioannes Zareba, ep. tit. Bityliensis.

03 Ego Aloisius Ioannes Tome, ep. Mercedensis.

03 Ego Mesrob Terzian, ep. tit. Comanensis in Armenia.

03 Ego Ioseph a Carmine Valle Gallardo, ep. tit. Germanicensis in Numidia.
03 Ego Bohdan Bejze, ep. tit. Idassensis.

03 Ego Hieronymus Hastrich, ep. tit. Gurzensis.

03 Ego Aloisius Bettazzi, ep. tit. Thagastensis.

03 Ego Arnoldus Radulfus Cotey, ep. Nachingweaensis.

03 Ego Felicissimus Raeymaeckers, ep. tit. Aperlitanus.

03 Ego Henriciis Petrilli, ep. tit. Apolloniensis.

03 Ego Ioseph Khiamsun Nittayo, ep. tit. Obbensis.

03 Ego Ioannes Carolus Ferro, ep. Ss.mae Conceptionis in Argentina.

01 Ego Italus Severinus Di Stefano, ep. S. Rochi.

0 Ego Albertus Thomas, ep. Bathurstensis.

0 Ego Franciscus Hoenen, ep. Kengensis.

0 Ego Victorinus Kong-hi Youn, ep. Suwonensis.

0 Ego Ioseph Petralia, ep. Agrigentinus.

0 Ego Henricus Pechuan Marin, ep. Crucis Axeatae.

0 Ego Ioseph Stimpfle, ep. Augustanus Vindelicorum.

0 Ego Eugenius Abissa Kwaku, ep. Abenguruensis.

0 Ego Franciscus Xaverius Eikichi Tanaka, ep. Takamatsuensis.

0 Ego Fridericus Sargolini, ep. tit. Lysiadensis.

0 Ego Clemens Kabukasansha, ep. Kasamaensis.

0 Ego Gerardus Tickle, ep. tit. Belensis.

0 Ego Fridericus Kaiser, ep. tit. Berrhoeensis.

0 Ego Eduardus Fedders, ep. tit. Antiochenus ad Meandrum.

0 Ego Bartholomaeus Carrasco, ep. Huejutlensis.

8.48

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

03 Ego Alfonsus Mathias, ep, Chikmagalurensis.

03 Ego Ioannes Graham, ep. tit. Sabratensis.

03 Ego Matthias Fernandes, ep. Mysuriensis.

03 Ego Radulfus Silva Silva, ep. tit. Eudoxiadensis.

03 Ego Ignatius M. De Orbegozo y Goicoecbea, ep. tit. Ariassensis.

03 Ego Ioseph Daley, ep. tit. Barcaeus.

03 Ego Victor Garaygordobil, ep. tit. Pudentianensis.

03 Ego Vincentius Maya Guzman, ep. tit. Comanensis Ponticus.

03 Ego Andreas Petrus Cornelius Sol, ep. Amboinaensis.

03 Ego Ignatius Gopu, ep. tit. Feraditanus maior.

03 Ego Bernardus Cazzaro, ep. tit. Pyrgensis.

03 Ego Ambrosius Yeddanapally, ep. Bellaryensis.

03 Ego Carolus Manziana, ep. Cremensis.

03 Ego Ioannes Paulus M. Vincent, ep. Baionensis, Lascurrensis et Oloronensis.
03 Ego Ioannes Kaldany, ep. tit. Gabenus.

03 Ego Villelmus Dunne, ep. Kituiensis.

03 Ego Iacobus Martin, ep. tit. Neapolitanus in Palaestina.

03 Ego Gabriel Diaz Cueva, ep. tit. Arensis in Numidia.

03 Ego Daniel Sheehan, ep. tit. Capsensis.

03 Ego Philippus a Iesu Cueto Gonzalez, ep. Tlalnepantlanus.

03 Ego Ioannes de Reeper, ep. Kisumaensis.

03 Ego Leo Chambon, ep. Bossangoensis.

03 Ego Georgius Flilarius Dupont, ep. Palaensis.

03 Ego Aeneas Selis, ep. tit. Caesariensis in Mauretania.

03 Ego Bogdan Marianus Vincentius Sikorski, ep. Plocensis.

03 Ego Villelmus Gordon Wheeler, ep. tit. Theudalensis.

03 Ego Ioannes Wiesen, ep. tit. Telmissensis.

03 Ego Paulus Munoz Vega, ep. tit. Ceramensis.

03 Ego Antonius Maanicus, ep. Bangassuensis.

03 Ego Albertus Ioseph Tsiahoana, ep. tit. Abtugnitanus.

03 Ego Henricus Ioseph Cornelius De Cocq, ep. tit. Aquensis in Byzacena.

03 Ego Valdirus Calheiros de Novais, ep. tit. Muliensis.

03 Ego Franciscus Kuharic, ep. tit. Metensis.

03 Ego Antonius de Castro Xavier Montiero, ep. tit. Ombitanus.

03 Ego Ioseph Albertus Lopes de Castro Pinto, ep. tit. Hieropolitanus in Isauria.
03 Ego Thomas Andreas Donnellan, ep. Ogdenburgensis.

03 Ego Sanctus Quadri, ep. tit. Villanovensis.

03 Ego Carolus Colombo, ep. tit. Victorianensis.

03 Ego Lucas Olu Chukwuka Nwaezeapu, ep. Varriensis.

03 Ego Ferdinandus Azcarate de Andrada, ep. tit. Cefalensis.

03 Ego Carolus Oviedo Cavada, ep. tit. Beneventensis.

03 Ego Eduardus Pironio, ep. tit. Caeciritanus.

03 Ego Romulus Alberti, ep. Apucaranensis.

03 Ego Patiens Redois, ep. Natatinguensis.

03 Ego Lucianus Metzinger, ep. tit. Autentensis.

03 Ego Paulus Verschuren, ep. tit. Aquaesirensis.

03 Ego Pius Benincasa, ep. tit. Burunitanus.

03 Ego Stanislaus Brzana, ep. tit. Cufrutensis.

SESSIO PUBLICA IX

849

03 Ego Paulus Hnilica, ep. tit. Rusaditanus.

03 Ego Hadrianus Gand, ep. tit. Macrianensis minor.

83 Ego Edmundus Quaglia Martinez, ep. Jodinensis.

03 Ego Leontius Albertus Van Peteghem, ep. Gandavensis.

83 Ego Iulius Leguerrier, ep. tit. Bavagalianensis.

03 Ego Ernestus Camagni, ep. tit. Suavensis.

03 Ego Iulius Franco Arango, ep. Duitamensis.

03 Ego Petrus Salmon, ep. tit. Jucundiana.

03 Ego Ioannes Willebrands, ep. tit. Maurianensis.

03 Ego Ioannes Fallani, ep. tit. Partheniensis.

83 Ego Albertus Cosme do Amaral, ep. tit. Tagariensis.

03 Ego Ioseph Guerra Campos, ep. tit. Mutiensis.

03 Ego Maximinus Romero Lema, ep. tit. Hortensis.

03 Ego Daniel Henricus Nunez, ep. Davidensis.

03 Ego Marcellus Chauvin, ep. Fada Ngurmaensis.

03 Ego Eduardus Lawton, ep. Sokotoensis.

03 Ego Eugenius Iacobus Peyrou, ep. Rivadaviae.

03 Ego Albertus Ndongmo, ep. Nkongsambensis.

03 Ego Ioannes Bianchi, ep. tit. Seleucianensis.

0 Ego Ioseph Aurelius Plourde, ep. tit. Lapdensis.

03 Ego Hubertus D’Rosario, ep. Dibrugarhensis.

03 Ego Maurus Rubio Repulles, ep. Salman tinus.

03 Ego Ioannes Badre, ep. tit. Aquanovensis in Proconsulari.

03 Ego Henricus Dias Nogueira, ep. Cabralopolitanus.

03 Ego Brianus Patritius Ashby, ep. Christopolitanus.

03 Ego Ianuarius Jenko, ep. tit. Acufidensis.

83 Ego Petrus Paulus Koop, ep. Linensis.

03 Ego Antonius Hacault, ep. tit. Mediensis.

03 Ego Antonius Kiihner y Kiihner, ep. tit. Avioccalensis.

03 Ego Franciscus Xa verius Nierhoff, ep. Florestensis.

03 Ego Ioannes Fremiot Torres Oliver, ep. Poncensis.

03 Ego Michael Rusnak, ep. tit. Tzernicensis.

03 Ego Renatus Spallanzani, ep. tit. Mazacensis.

03 Ego Paulus Brezanoczy, ep. tit. Rotariensis.

03 Ego Ioseph Bank, ep. tit. Materianensis.

03 Ego Ioseph Ijjas, ep. tit. Tagaratensis.

03 Ego Ioseph Cserhati, ep. tit. Melzitanus.

03 Ego Vedastus Hains, ep. tit. Belesasensis.

03 Ego Iulianus Vaivods, ep. tit. Macrianensis maioris.

03 Ego Marcus Libardoni, ep. tit. Africanus.

03 Ego Leonardus D’Souza, ep. tit. Caput Cillensis.

03 Ego Ioseph Marafini, ep. Verulanus-Frusinatensis.

03 Ego Petrus Augustus Boussard, ep. Venetensis.

03 Ego Gabriel Matagrin, ep. tit. Florian ensis.

03 Ego Ioannes Vilnet, ep. S. Deodati.

03 Ego Bernardus Oguki Atakjah, ep. Atakpamensis.

03 Ego Marcellus Evaristus Van Rengen, ep. Mvekaensis.

0 Ego Albertus Zambrano Palacios, ep. tit. Casensis in Numidia.

850

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

03 Ego Laudislaus Rubin, ep. tit. Sertensis.

03 Ego Daniel Donaldus Herlihy, ep. Femensis.

03 Ego Ioseph Perrot, ep. Sanensis.

03 Ego Laurentius Moran, ep. tit. Caesareensis Philippi.

03 Ego Bernardus Ratsimamotoa, ep. Morondanensis.

03 Ego Ioseph Franciscus Cleary, ep. tit. Cresimensis.

03 Ego Ioseph Donnelly, ep. tit. Nabalensis.

03 Ego Michael Foylan, ep. Aberdonensis.

03 Ego Georgius Biard, ep. Moptiensis.

03 Ego Franciscus Brazys, ep. tit. Zellensis.

03 Ego Thaddaeus Stanislaus Swagrzyk, ep. tit. Itensis.

03 Ego Iacobus Odongo, ep. tit. Bahannensis.

03 Ego Franciscus Thomson, ep. Matrisfontis.

03 Ego Adolfus Proulx, ep. tit. Missuensis.

03 Ego Raphael Grovas, ep. Caguanus.

03 Ego Angelus Morta Figuis, ep. tit. Gubalianensis.

03 Ego Justinus Pastorino, ep. tit. Babrensis.

03 Ego Eduardus Herrera Riera, ep. tit. Sestensis.

03 Ego Iacobus Ciona, ep. tit. Bacanariensis.

03 Ego Jacobus Martin Hayes, ep. tit. Reperitanus.

0 Ego Sylvius M. Dario, ep. tit. Oppidonovensis.

03 Ego Iacobus Nguyen Ngoc Quang, ep. Canthoensis.

03 Ego Basilius D’Souza, ep. Mangalorensis.

03 Ego Franciscus Henricus Greteman, ep. tit. Vissalsensis.

03 Ego Aloisius Clemens de la Vega Rodriguez, ep. Tulcanensis.

03 Ego Ioannes B. Brunon, ep. tit. Vagalitanus.

03 Ego Petrus Hoang Min Syeng, ep. Taeiconensis.

03 Ego Urbanus Eugenius McGarry, ep. Bhagalpurensis.

03 Ego Ioannes Martensen, ep. Hafniae.

03 Ego Emmanuel Ferreira Cabral, ep. tit. Obbitanus.

03 Ego Ioseph Carata, ep. tit. Praesidiensis.

03 Ego Eugenius Franciscus Vroemen, ep. Ciquavana.

03 Ego Gabriel Ukec, ep. Buniaensis.

03 Ego Eduardus McCarthy, ep. tit. Tamascaniensis.

03 Ego Martinus Legarra Tellechea, ep. tit. Lupercianensis.

03 Ego Cyrillus Vogel, ep. Salinensis.

03 Ego Alexander Piazza, ep. Albinganensis.

03 Ego Antonius Columba McFeely, ep. Rapotensis.

03 Ego Daniel Tji Hak Soun, ep. Woniuensis.

03 Ego Alfredus Michael Watson, ep. tit. Nationensis.

03 Ego Eugenius Polge, ep. tit. Thiavensis.

03 Ego Bernardus Alix, ep. tit. Medianensis.

0 Ego Alanus van Gaver, ep. tit. Nakornrasimaensis.

03 Ego Ioseph a Trinitate Sepulveda Ruiz Velasco, ep. Tuxtlensis.
0 Ego Nevin Villelmus Hayes, ep. tit. Novasinnensis.

03 Ego Raimundus Gallagher, ep. Lafayettensis in Indiana.

03 Ego Vincendus Puchol Montiz, ep. Santanderiensis.

03 Ego Ioannes Navarro Ramirez, ep. Civitatis Altamirensis.

SESSIO PUBLICA IX

851

03 Ego Franciscus Marcus Fernando, ep. tit. Olivensis.

0H Ego Gabinus Diaz Merchan, ep. Guadicensis.

03 Ego Iucundus Grotti, ep. tit. Thunigabensis.

03 Ego Marcus Antonius Noronba, ep. el. Itabirensis.

03 Ego Loras Ioseph Watters, ep. tit. Fidolomensis.

03 Ego Theophilus A. Cadoux, ep. Kaolackensis.

03 Ego Franciscus Arinza, ep. tit. Fissianensis.

03 Ego Iesus M. Pellin, ep. tit. Aquensis.

03 Ego Ioannes da Silva Saraiva, ep. Funchalensis.

03 Ego Georgius Benedictus Gassongo, ep. tit. Cubdensis.

03 Ego Aloisius Ma verna, ep. tit. Vannidensis.

03 Ego Olympus Santiago Maresma, ep. tit. Gegitanus.

03 Ego Firminus Martin Schmidt, ep. tit. Conanensis.

03 Ego Petrus Bartholomaeus Hanrion, ep. Dapangensis.

03 Ego Aloisius Gonzaga Fernandes, ep. tit. Mididitanus.

03 Ego Christianus Bakpessi, ep. Sokode.

03 Ego Iulius Taveres Rebimbas, ep. Pharaonensis.

03 Ego Ismael Blasius Rolon Sil vero, ep. tit. el. Furnitanus maior.

03 Ego Hieronymus Pechillo, ep. tit. el. Novaspar sensis.

03 Ego Theodoricus Worlock, ep. Portus Magni.

03 Ego Paulus Tanner, ep. tit. Lamasbensis.

03 Ego Carolus Henricus Levesque, ep. tit. Guzabetensis.

03 Ego Ioseph Eduardus Alvarez, ep. tit. Tabuniensis.

03 Ego Ioseph Matulaitis-Labukas, ep. tit. Moptensis.

03 Ego Neemeh Simaan, ep. tit. Termessensis.

03 Ego Iacobus Beltritti, ep. tit. Canensis.

03 Ego Raphael Nze Abuy, ep. tit. Sutunurcensis.

03 Ego Michael Russei, ep. Waterfordensis.

03 Ego Ioseph M. Breitenbeck, ep. tit. Tepel tensis.

03 Ego Henricus Edmundus Beel, ep. tit. Sucardensis.

03 Ego Arturus Salazar Mejia, ep. tit. Avirtensis.

03 Ego Ivo Lorscheiter, ep. tit. Tamadensis.

Ego Petrus Romualdus Zilianti, abbas nullius S. Mariae Oliveti Maioris.

Ego Martinus Michler, abbas nullius B. M. V. de Monteserrato Fluminis Ianuarii.
Ego Henricus Groner, abbas nullius B. M. V. Maris Stellae.

Ego Anselmus Ludovicus Tranfaglia, abbas nullius Montis Virginis.

Ego Raimundus Tschudy, abbas nullius Einsiedlensis.

Ego Valtherus Arturus Coggin, abbas nullius S. Mariae Auxiliatricis de Belmont.
Ego Hieronymus Ferdinandus Weber, abbas nullius S. Petri apud Miinster.

Ego Theodorus Minisci, abbas nullius B. Mariae Cryptaef erratae.

Ego Aegidius Gavazzi, abbas Sublacensis.

Ego Gregorius Gomez, abbas nullius Novae Nurciae.

Ego Ioannes Franzoni, abbas nullius S. Pauli in Urbe.

Ego Marcellus Gerin y Boulay, praei, nullius Cholu tensis.

Ego Servilius Conti, praei, nullius Roraimensis.

Ego Iacobus Carolus Burke, praei, nullius Chimbotiensis.

852

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Ego Alquilius Alvarez Diaz, praei, nullius Maraiensis.

Ego Redemptus Gauci, praei, nullius Chuquibambensis.

Ego Franciscus McHugh, praei, nullius Itacoatiarensis.

Ego Florentinus Armas Lerena, praei, nullius Chotensis.

Ego Damianus Nicolau, praei, nullius Huamacucianus.

Ego Raimundus Salas Valdes, praei, nullius Aricensis.

Ego Angelus Rivato, praei, nullius Petrosi Culminis.

Ego Marius Robertus Anglim, praei, nullius Coaritanus.

Ego Ioannes Conway McNabb, praei, nullius Chulucanensis.

Ego Nicolaus D’Antonio Salza, praei, nullius Immac. Cone. B. M. V. in Olancho.
Ego Hadrianus Veigle, praei, nullius Borbensis.

Ego Petrus Moretti, praef. apost. Tungchovensis.

Ego Quintinus Pessers, praef. apost. Kiangchovensis.

Ego Matthias Buchholz, praef. apost. Shihtsienensis.

Ego Dominicus Desperben, praef. apost. Hainanensis.

Ego Hermenegildus da Losenstein, praef. apost. Khiamuszeensis.

Ego Petrus Maleddu, praef. apost. Hinganfuensis.

Ego Dominicus Ferrara, praef. apost. Mopoiensis.

Ego Eduardus Gabriel Quint, praef. apost. Veihaiveiensis.

Ego Henricus Vallejo, praef. apost. Tierradentroensis.

Ego Georgius Breen, praef. apost. Haflongensis.

Ego Iacobus Ireland, praef. apost. de Insulis Falkland seu Malvinis.

Ego Albanus de Blackburn, praef. apost. de Jullundur.

Ego Aloisius Dettmer, praef. apost. De Aarensis.

Ego Heribertus Correa Yepes, praef. apost. Mituensis.

Ego Clarendus Iacobus Duhart, praef. apost. Udonthanensis.

Ego Ioseph a Iesu Arango, praef. apost. Guapiensis.

Ego Felix Erviti, praef. apost. de Sahara Hispaniae et Ifni.

Ego Emmanuel Gomez Frande, praef. apost. S. Michaelis de Sucumbios.

Ego Ioannes Giordani, praef. apost. Paciensis in California Inferiori.

Ego Villelmus Van den Elzen, praef. apost. Dorumaensis.

Ego Attilius Previtali, praef. apost. Misuratensis.

Ego Urbanus Murphy, praef. apost. Bechuanalandensis.

Ego Rupertus Hillerich, praef. apost. Solwenziensis.

Ego Villelmus Mabony, praef. apost. Ilorinensis.

Ego Hermannus Gerardus Te Riele, praef. apost. Malakalensis.

Ego Edvinus Kinch, praef. apost. Ingwavum ensis.

Ego Ioannes Thomas Durkin, praef. apost. de Louis Trichardt.

Ego Antonius de Hornedo Correa, praef. apost. S. Francisci Xaverii.

Ego Angelus Romaniello, praef. apost. Kweilinensis.

Ego Henricus Hubertus Winkelmolen, praef. apost. Samensis.

Ego Iesus Coronado Caro, praef. apost. Ariariensis.

Ego Ioannes Ferreira, praef. apost. Guineae Lusitanae.

Ego Daniel Verstraete, praef. apost. Transvaal occid.

Ego Emmanuel de Baizama Labaca Ugarte, praef. apost. Aguaricoensis.

Ego Ioannes B. Coudray, praef. apost. Kankamensis.

Ego Petrus Malachias van Diepen, praef. apost. Manokwariensis.

SESSIO PUBLICA IX

853

Ego Gerardus Legeland, praef. apost. Veetebulaensis.

Ego Gerardus Deschamps, praef. apost. Daru ensis.

Ego Iacobus Timotheus Cotter, praef. apost. Maiduguriensis.

Ego Edmundus Ioseph Fitzgibbon, praef. apost. Minnaensis.

Ego Paschalis Sweeney, praef. apost. Vanimo.

Ego Andreas Loucheur, praef. apost. Bafiensis.

Ego Ioseph Kantzian, ordinarius Armenorum Graeciae.

Ego Ianuarius Paul, ordinarius Chandaensis.

Ego Ioseph Soetemans, abbas gen. Congr. Ss.mi Salvatoris Lateranensis.

Ego Gebardus Koberger, abbas gen. Congr. Canonicorum Regularium S. Augustini
Lateranensium Austriaca.

Ego Angelinus Lovey, praep. gen. Congr. Ss. Nicolai et Bernardi Montis Iovis.
Ego Norbertus Calmels, abbas gen. O. Praem.

Ego Villelmus Van Hees, magister gen. O.S.Cr.

Ego Benno Gut, abbas primas O.S.B.

Ego Albertus Clerici, abbas praeses Congr. Cassinensis O.S.B.

Ego Christophorus Butler, praeses Congr. Angliae O.S.B.

Ego Ioannes Hoeck, praeses Congr. Bavaricae O.S.B.

Ego Ioannes Prou, sup. gen. Congr. Gallicae O.S.B.

Ego Balduinus Dworschak, praeses Congr. Americanae Cassinensis O.S.B.

Ego Petrus Borne, praeses Congr. Beuronensis O.S.B.

Ego Petrus Caelestinus Gusi, abbas gen. Congr. Sublacensis O.S.B.

Ego David Melancon, praeses Congr. Hei veto- Americanae- O.S.B.

Ego Maurus Riha, praeses Congr. Austriacae ab Immaculata Conceptione O.S.B.
Ego Henricus Brechter, archiabbas Congr. Ottiliensis O.S.B.

Ego Godefridus Dayez, praeses Congr. Belgicae ab Annuntiatione B.M.V. O.S.B.
Ego Maurus Verzich, praeses Congr. Slavae S. Adalberti O.S.B.

Ego Aliprandus Catani, prior gen. Congr. Monachorum Eremitarum Camaldulen-
sium O.S.B.

Ego Iacobus Del Rio, maior Congr. Eremitarum Camaldulensium O.S.B. Mon-
tis Coronae.

Ego Alfonsus Salvini, abbas gen. Congr. Vallis Umbrosae O.S.B.

Ego Leo Cornelii, abbas gen. Congr. Silvestrinae O.S.B.

Ego Hemaiagh Ghedigian, abb. gen. Melch. Venet.

Ego Sighardus Kleiner, abb. gen. S. Ord. Cist.

Ego Carolus Braunstorfer, abbas praeses Congr. Austriacae S. Ord. Cist.

Ego Theobaldus Moscatelli, abbas praeses Congr. S. Bernardi Italiae S. Ord. Cist.
Ego Ioannes Van Engelen, abbas praeses Congr. Belgicae S. Ord. Cist.

Ego Bernardus De Terris, abb. praeses Congr. Cist. Senanquensis.

Ego Nivardus Buttarazzi, abbas praeses Congr. Casamari S. Ord. Cist,

Ego Ignatius Gillet, abb. gen. ord. Cist. Ref.

Ego Constantinus Koser, vic. gen. O.F.M.

Ego Basilius Heiser, min. gen. O.F.M. Conv.

Ego Clemen tinus a Vlissingen, min. gen. O.F.M. Cap.

Ego Ludovicus Secondo, min. gen. T.O.R.

Ego Augustinus Trape, prior gen. O.E.S.A.

Ego Gennadius Adem, sup. gen. Ord. Aleppensis Maronitarum.

854

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

Ego Ioseph Torbay, sup. gen. Ordinis Antoniani Libanensis Maronitarum.

Ego Maroun Harika, sup. gen. Ordinis Antoniani S. Isaiae Maronitarum.

Ego Rabban Ablahad, sup. gen. Ord. Anton. S. Hormisdae Chaldaeorum.

Ego Athanasius Welyckj, sup. gen. Ordinis Basiliani S. Iosaphat.

Ego Ioachim Saba, sup. gen. Ordinis Basiliani Ss.mi Salvatoris Melkitarum.

Ego Anicetus Fernandez Alonso, mag. gen. O.P.

Ego Angelus Almarcegui, prior gen. O.R.S.A.

Ego Gabriel delPAddolorata Marinucci, prior gen. Ordinis Fratrum Eremitarum
Discalceatorum S. Augustini.

Ego Kilianus Healy, prior gen. O. Carm.

Ego Anastasius a SS. Rosario, praep. gen. O.C.D.

Ego Michael a Iesu, min. gen. Ordinis Ss.mae Trinitatis redemptionis captivorum.
Ego Bernardus Navarro Allende, mag. gen. O. de M.

Ego Ioseph Loftus, prior gen. O.S.M.

Ego Franciscus Savarese, corr. gen. Ord. Minimorum.

Ego Marianus Tumler, Magister Superior Ord. Teutonici.

Ego Antonius Sagrera, praep. gen. Ordinis Theatinorum.

Ego Ioannes Bernasconi, praep. gen. Congr. Barnabitarum.

Ego Petrus Arrupe, praep. gen. S.I.

Ego Ioseph Boeris, praep. gen. Ordinis C.R.S.

Ego Forsennius Vezzani, praef. gen. Ordinis Min. Inf.

Ego Florillus Piersanti, praep. gen. CC.RR.MM.

Ego Vincentius Tomek, praep. gen. Sch. P.

Ego Octorinus Roland, praep. gen. Congr. Presb. Doctr. Christ.

Ego Theodorus Foley, praep. gen. C.P.

Ego Villelmus Gaudreau, rector maior C.SS.R.

Ego Michael Sudres, sup. gen. C.S.V.

Ego Henricus Systermans, sup. gen. SS.CC.

Ego Ioseph Buckley, praep. gen. S.M.

Ego Cornelius Heiligers, sup. gen. S.M.M.

Ego Leo Deschatelets, sup. gen. O.M.I.

Ego Leonardus Carrieri, sup. gen. M. SS.CC.

Ego Paulus Ioseph Hoffer, sup. gen. S.M.

Ego Ioannes Gaddo, praep. gen. I.C.

Ego Germanus M. Lalande, sup. gen. C.S.C.

Ego Vilfridus Ioseph Dufault, sup. gen. A.A.

Ego Rolandus Huot, sup. gen. S.S.S.

Ego Petrus Schweiger, sup. gen. C.M.F.

Ego Aloisius Ricceri, rector maior Societatis S. Francisci Salesii.

Ego Ioseph Van Kerckhoven, sup. gen. M.S.C.

Ego Villelmus Buckley, sup. gen. O.S.F.S.

Ego Conradus Blanchet, sup. gen. Miss. B. M. V. a La Salette.

Ego Ioannes Schiitte, sup. gen. S.V.D.

Ego Villelmus Slattery, sup. gen. C.M.

Ego Mauritius Gueguiner, sup. gen. M.E.P.

Ego Villelmus Mohler, rector gen. S.A.C.

Ego Dominicus Fiorina, sup. gen. I.M.C.

Ego Henricus Monde, sup. gen. S.M.A.

SESSIO PUBLICA IX

855

Ego Geraldus Mahon, sup. gen. M.H.M.

Ego Iacobus Kielt, sup. gen. Soc. S. Columbani.

Ego Ioseph Antonius De Palma, sup. gen. S.C.I.

Ego Caietanus Briani, sup. gen. F. S.C.I.

Ego Omer Degrijse, sup. gen. C.I.C.M.

Ego Maurinus Rast, sup. gen. S.D.S.

Ego Maurus a Matre Perdolente, prior gen. C.M.I.

Ego Henricus Bliestle, sup. gen. M.S.F.

Ego Iacobus Alberione, sup. gen. S.S.P.

Ego Ioseph Zambarbieri, dir. gen. F.D.P.

Procuratores *

83 Michael Darius Miranda y Gomez, arch. Mexicanus, primas Mexici (Franci-
scus Orozco Lomelin, ep. tit. Vitensis).

03 Michael Darius Miranda y Gomez, arch. Mexicanus, primas Mexici (Ioseph
Villalon Mercado, ep. tit. Hermianensis).

03 Marcellus Lefebvre, arch. tit. Synnadensis in Phrygia (Augustus Grimault, ep.
tit. Maximianopolitanus in Palaestina).

83 Ioannes Kodwo Amissah, arch. Littoris Capitis (Ioseph Bowers, ep. Ac-
craensis).

83 Ioannes Kodwoh Amissah, arch. Littoris Capitis (Villelmus Thomas Porter,
arch. tit. Lemnensis).

83 Hannibal Munoz Duque, arch. Neo-Pampilonensis (Ioannes Ioseph Diaz Piata,
praei. Bertraniae in Catatumbo).

101 Gasto Mojaisky-Perelli, arch. ep. Nusanus (Christophorus Dominicus Carullo,
arch. Composanus).

83 Alexander Gongalves do Amaral, arch. Uberabensis (Almirus Marques Ferreira,
ep. Fertiliensis).

83 Alexander Gongalves do Amaral, arch. Uberabensis (Ioseph Andrea Coimbra,
ep. Patensis).

03 Alexander Gongalves do Amaral, arch. Uberabensis (Salomon Ferraz, ep. tit.
Eleuthernensis).

01 Gerardus de Proenga Sigaud, arch. Adamantinus (Ioseph Mauritius da Rocha,
ep. Brigantiensis in Brasilia).

0 Theophilus Camomot Bastide, arch. tit. Marcianopolitanus (Iacobus Hayes, arch.
Cagayanus).

0 Iacobus Le Cordier, ep. tit. Prienensis (Andreas Leclerc, ep. tit. Haephe-
stiensis).

0 Ioseph Varani, ep. Jaboticaballensis (Lafayette Libanio, ep. Riopretensis).

0 Albertus Conradus De Vito, ep. Lucknovensis (Ioannes Angelus Poli, ep. tit.
Pergensis).

0 Reginaldus Delargay, ep. tit. Hirinensis (Iacobus Michael Liston, ep. Auco-
politanus).

0 Henricus Mazerat, ep. Andegavensis (Augustus Ioseph Gaudel, ep. tit. Ni-
syensis).

* Intra uncos refertur nomen Patris, qui repraesentatur.

856

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

93 Georgius Jacquot, ep. Vapicensis (Augustus Bonnabel, ep. tit. Zuritanus).

93 Ioannes Theodorus Senner, ep. Cochabambensis (Petrus Franciscus Luna, ep.
tit. Titoiolitanus).

93 Andreas Van den Bronk, ep. Parakuensis (Ioseph Geraldus Holland, ep. tit.
Cynopolitanus in Aegypto).

93 Ioannes Carolus McCormick, ep. Altunensis-Johnstoniensis (Ioseph M. Yuen
Cing Ping, ep. Ciumatiensis).

93 Petrus Martin, ep. tit. Selinusiensis (Eduardus Bresson, ep tit. Cestrenus).

Q3 Mauritius Choquet, ep. tit. Diospolitanus inferior (Ioannes M. Jan, ep. tit.
Edistianensis).

93 Ioseph Germanus Bonavides Morriberon, ep. Chachapoyasensis (Ignatius Ar-
bulu Pineda, ep. Huanucensis).

93 Balthasar Alvarez Restrepo, ep. Pereiranus (Ioseph a Iesu Martinez Vargas,
ep. Armeniensis).

93 Alfonsus Niehues, arch. tit. Aptucensis (Ioachim Domingues de Oliveira,
arch. Florianopolitanus).

93 Alfonsus Niehues, arch. tit. Aptucensis (Daniel Hostin, ep. Lagensis).

93 Radulfus Silva Silva, ep. tit. Eudoxiadensis (Eduardus Larrain Cordovez, ep.
Rancaguensis).

93 Raphael Bidawid, ep. Amadiensis (Ioseph Gogue, ep. Basrensis Chaldaeorum).

93 Eduardus Jette, ep. tit. Tabenus (Ioseph Arturus Papineau, ep. Joliettensis).

93 Bernardus Ioseph Bueno Miele, ep. tit. Bararitanus (Paulus de Tarso Campos,
arch. Campinensis.

93 Nigellus Farren, ep. Derriensis (Ioannes McGinley, ep. tit. Croensis).

93 Albertus Aloisius Fletcher, ep. Petriculensis (Iacobus Albertus Duffy, ep. tit.
Silandensis).

93 Albertus Aloisius Fletcher, ep. Petriculensis (Arturus Dou ville, ep. S. Hyacinthi).

93 Marius Pare, ep. Chicoutimiensis (Georgius Melangon, arch. tit. Esbonitanus).

93 Carmelus Zazinovic, ep. tit. Lebessenus (Ioseph Srebrnic, arch.-ep. Veglensis).

93 Climerius Almeida de Andrade, ep. Victoriensis de Conquista (Florentius Sise-
nius Vieira, ep. Amargosensis).

93 Carolus Quintero Arce, ep. Vallipolitanus (Alfonsus Toriz Cobian, ep. Quere-
tarensis).

93 Carolus Quintero Arce, ep. Vallipolitanus (Ioseph Salazar Lopez, ep. tit. Pru-
siensis).

93 Vido Riobe, ep. Aurelianensis (Robertus Picard de la Vacquerie, arch. tit.
Amidenus).

93 Laurentius Michael Graziano, ep. tit. Limatensis (Michaelangelus Machado y
Escobar, ep. S. Michaelis).

93 Raphael Calabria, arch. Beneventanus (Ioannes Rizzo, arch. Rossanensis).

93 Arturus Mery Beckdorf, arch. tit. Phasianus (Raimundus Munita Eyzaguirre,
ep. tit. Maximianensis in Numidia).

SESSIO PUBLICA IX

857

05 Ioseph Maria Cuenco, arch. Jarensis (Ioannes Nilmar, ep. tit. Zaparensis).

05 Ioseph Alves de Sa Trindade, ep. Montisclarensis (Jackson Berenguer Prado,
ep. Fori S. Annae).

05 Ioseph Bonfiglioli, arch. tit. Darnitanus (Hector Baranzini, arch. Syracusanus).

05 Antonius Lopez Avina, arch. Durangensis (Linus Aguirre Garcia, ep. Culiaca-
nensis).

05 Aemilius de Brigard Ortiz, ep. tit. Dystiensis (Hyacinthus Vasquez Ochea, ep.
Espinalensis).

05 Simon Hua Nguyen-van Hien, ep. Dalatensis (Ioannes Cassaigne, ep. tit. Ga-
darensis).

05 Alexander Menchaca Lira, ep. tit. Pinarensis (Hernandus Frias Hurtado, ep.
tit. Baretensis).

05 Carolus Herman Helmsing, ep. Kansanopolitanus-S. Ioseph (Paulus Clarentius
Schulte, arch. Indianopolitanus).

05 Franciscus Benedictus Cialeo, ep. Lyallpurensis (Aloysius Scheerer, ep. Multa-
nensis).

05 Warren Boudreaux, ep. tit. Calyndensis (Mauritius Schexnayder, ep. Lafayet-
tensis).

05 Raphael Alvarez Lara, ep. Maioricensis (Bartholomaeus Pascual Marroig, ep.
Minoricensis).

05 Stanislaus Courbe, ep. tit. Castoriensis (Petrus Brot, ep. tit. Marcianensis).

05 Franciscus Borgias do Amaral, ep. Taubatensis (Carolus Carmelus de Vascon-
cellos Motta, card. arch. Apparitiopolitanus).

05 Vincentius de Araujo Matos, ep. Cratensis (Aurelianus Matos, ep. Limociensis).

05 Daniel Chinnayan Arulswami, ep. Kumbakonamensis (Petrus Francia, ep. tit.
Arabissenus).

05 Andreas Collini, ep. tit. Zephyriensis (Ioannes B. Llosa, ep. Adiacensis).

05 Virgilius Copas, ep. tit. Bennefensis (Ioannes Franciscus Doyle, ep. tit. Onu-
phitanus).

05 Iacobus Flores Martin, ep. Barbastrensis (Linus Rodrigo Ruesca, ep. Oscensis).

05 Ioannes Villelmus Comber, ep. tit. Foratianensis (Eduardus McGurken, ep.
Shinyangaensis).

05 Ioannes Villelmus Comber, ep. tit. Foratianensis (Raimundus Lane, ep. tit. Hy-
paepenus).

05 Caelestinus Bezmalinovic, ep. tit. Hadrumetinus (Michael Pusic, arch. ep. Pha-
rensis).

05 Hieronymus Mazzarotto, ep. tit. Arsinoitanus (Emmanuel da Silva d’Elboux,
arch. Curitabensis).

05 Cyrillus Vogel, ep. Salinensis (Romeus Roy Blanchette, ep. tit. Massitensis).

05 Iacobus Martin Hayes, ep. tit. Reperitanus (Ioseph Geraldus Berry, arch. Ha-
lifaxiensis).

05 Ioseph Gabriel Anaya y Diez de Bonilla, ep. Zamor ensis in Mexico (Ioseph
a Iesu Garcia Ayala, ep. tit. Lacedaemoniensis).

05 Zaccharias Rolim de Moura, ep. Cajazeirasensis (Expeditus Eduardus de Oli-
veira, ep. Patosensis).

858

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

03 Sanctes Quadri, ep. tit. Villanovensis (Gaudentius Binaschi, ep. Pineroliensis).
0 Ioannes Picco, ep. tit. Anaeus (Franciscus Imberti, arch. Vercellensis).

03 Pericles Felici, arch. tit. Samosatensis (Antonius De Almeida Moraes, arch.
Nictheroyensis).

03 Timotheus Manning, ep. tit. Lesvitanus (Iacobus Franciscus card. Mclntyre,
arch. Angelorum in California).

03 Ioseph D’Angelo Neto, arch. de Pouso Alegre (Geraldus Micheletti Pellenda,
ep. de Ponta Grossa).

03 Caelestinus Ioseph Damiano, arch. ep. Camdensis (Henricus Nicodemo, arch.
Barensis).

03 Ioseph Nepote Fus, ep. tit. Helensis (Carolus Re, ep. tit. Asponitanus).

03 Ioseph Lamartine Soares, ep. tit. Fussalensis (Michael Belaguer, ep. tit. Ca-
stellominoritanus ) .

03 Antonius Ferreira de Macedo, arch. tit. Gangrensis (Carolus Carmelus card.

Vasconcellos Motta, arch. Apparitiopolitanus).

03 Ioseph Hoffner, ep. Monasteriensis (Henricus Baaken, ep. tit. Gordenus).

03 Franciscus Rendeiro, ep. tit. Benepotensis (Joannes Pereiro Venancio, ep.
Leiriensis).

0 Aloisius Gonzaga da Cunha Marelim, ep. Caxiensis in Marignano (Ernestus
de Paula, ep. tit. Hierocaesariensis).

03 Ioannes Grellinger, ep. tit. Syenitanus (Stanislaus Vincendus Bona, ep. Sinis
Viridis).

03 Edmundus Aloisius Kunz, ep. tit. Ptolemaidensis in Phoenicia (Alfredus Vin-
cendus Scherer, arch. Portalegrensis in Brasilia).

0 Ioseph Ali Lebrun Moratinos, ep. Valentinus in Venezuela (Crispulus Benitez
Fonturvel, ep. Barquisimetensis).

0 Ioseph Ali Lebrun Moratinos, ep. Valentinus in Venezuela (Constandus Ma-
radel Donato, ep. Cabimensis).

0 Franciscus Esser, ep. Keimoesanus (Bruno Hippel, ep. Oudtshoornensis).

0 Arnulfus Arcilla, ep. Sorsogonensis (Emmanuel dei Rosario, ep. Malolosensis).
0 Antonius Corso, ep. tit. Moglaenensis (Franciscus Ioseph McSorley, ep. tit.
Sozusensis in Palaestina).

0 Henricus Tenhumberg, ep. tit. Thuburnicensis (Henricus Rolefl, ep. tit.
Elaeensis).

0 Henricus Romulus Compagnone, ep. Anagnensis (Antonius De Almeida Moraes,
arch. Nictheroyensis).

0 Iulius Victor Daem, ep. Antverpiensis (Ernestus Segura, ep. tit. Carpitanus)

Clementinus a Vlissingen, min. gen. ofm. cap. (Matthaeus Brans, ep. tit. Comensis).
Petrus Rutten (Petrus Martinus Arntz, ep. Bandungensis).

Aloisius Sfeir (Genadius Adem, abb. sup. gen. Ord. Alepp. Maronitarum).
Robertus Sennot (Richardus card. Cushing, arch. Bostoniensis).

Marcus Hurley (Ioseph McGucken, arch. S. Francisci in California).

Thomas Maloney (Ioannes Floersh, arch. Ludovicopolitanus).

Thomas Maloney (Carolus Maloney, ep. tit. Capsitanus).

Marinus Verbaarschot (Martinus Lucas, arch. tit. Adulitanus).

Hermes Peeters (Prosper Durand, ep. tit. Girensis).

Petrus Abellan (Zeno Aramburu, ep. Uhuvensis).

SESSIO PUBLICA IX

859

Ioannes de Castro (Franciscus Prado Carrera, ep. Uruassuensis).

Marcellus Breysse (Alfredus Couderc, ep. Vivariensis).

Thomas Tobin (Eduardus Howard, arch. Portlandensis in Oregon).

Rumoldus Mollink (Antonius Albers, ap. Malangensis).

Arcadius Marinas (Evelius Diaz y Cia, arch. S. Christophori de Habana).

Ego Ioseph Rossi,

ep. tit. Palmyrenus
Ss. Concilii Notarius
Ego Franciscus Hannibal Ferretti
Ss. Concilii Notarius
Ego Pericles Felici

arch. tit. Samosatensis

Ss. Concilii Secretarius Generalis

Decretorum approbatio et proclamatio

Postquam paramenta Missae deposuerit, Summus Pontifex pluviale
et mitram induit et, comitantibus em.mis DD. cardd. Diaconis Alfredo
Ottaviani et Arcadio Larraona, ad sedem eminentem ante altare papale
erectam venit et sedet.

Tunc em.mus P. D. Augustinus card. Bea, praeses secretariatus ad
Christianorum unitatem fovendam, adit em.mum metropolitam Heliopo-
litanum Meliton, legatum S. B. Athenagorae I, patriarchae Constan-
tinopolitani, eum osculat, plaudentibus omnibus praesentibus, et, co-
mitantibus em.mis DD. cardd. Paulo Marella, praeside secretariatus
de relationibus cum religionibus non-christianis, et Francisco Konig,
praeside secretariatus de relationibus cum non-cr edentibus, eum ducit
prope sedem pontificalem.

Exc.mus P. D. Pericles Felici, secretarius generalis Concilii, comi-
tantibus duobus protonotariis de numero, scii, rev.mo D. Francisco
Plannibale Ferretti, decano, et exc.mo D. Ioseph Rossi, ep. tit. Palmy-
reno, et duobus advocatis Sacri Consistorii, scii. DD. Ioanne Baptista
Ferrata et Victorio Trocchi, accedit ad Summum Pontificem ut ei re-
ferat de exitu lationis suffragiorum.

Secretarius generalis :

Beatissime Pater,

Super declaratione de libertate religiosa :

Suffragium tulerunt Patres .... . 2.386

860

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

ex quibus dixerunt placet 2.308

non placet ... 70

[ plausus ]

Suffragia nulla 8

Super decreto de activitate missionali Ecclesiae :

Votum dederunt Patres 2.399

quorum dixerunt placet 2.394

[ plausus ]

non placet .... 3

Super decreto de presbyterorum ministerio et vita :

Suffragium tulerunt 2.394

dixerunt placet 2.390

[ plausus ]

non placet .... . . 4

Super constitutione pastorali de Ecclesia in mundo huius temporis-.

Suffragium tulerunt Patres 2.391

ex quibus dixerunt placet 2.309

[ plausus ]

non placet .... 75

Suffragia nulla 7

Summus Pontifex Paulus VI:

In nomine Sanctissimae et Individuae Trinitatis Patris et Filii et Spi-
ritus Sancti.

Declaratio de libertate religiosa, decretum de activitate missionali
Ecclesiae, decretum de presbyterorum ministerio et vita, constitutio
pastoralis de Ecclesia in mundo huius temporis, quae in hac Sacrosancta
et Universali Synodo Vaticana Secunda legitime congregata modo lecta
sunt, placuerunt Patribus.

Et Nos, Apostolica a Christo Nobis tradita potestate, illa, una cum
venerabilibus Patribus, in Spiritu Sancto approbamus, decernimus ac
statuimus, et quae ita synodaliter statuta sunt ad Dei gloriam promul-
gari iubemus. [Plausus].

Secretarius generalis : Beatissimus Pater pro novis legibus, quae in
modo promulgatis decretis continentur, vacationem statuit usque ad

SESSIO PUBLICA IX

861

diem 29 iunii anni 1966, nempe usque ad festum Sanctorum Petri et
Pauli Apostolorum sequentis anni.

Interea Summus Pontifex normas edet ad praedictas leges exse-
quendas.

IU. mus P. D. loannes Baptista F errata, advocatus consistorialis :
Rogantur protonotarii apostolici hic praesentes, ut velint super decla-
rationem, decreta et constitutionem nuper lecta et a Beatissimo Papa
nostro Paulo VI adprobata una cum venerabilibus Concilii Patribus,
unum vel plura instrumentum vel instrumenta conficere ad perpetuam
rei memoriam.

Rev.mus P. D. Franciscus Hannibal Ferretti, decanus Collegii Pro-
tonotariorum Apostolicorum : Conficiemus, vobis testibus.

Protonotariis et advocatis discessis, em. mus card. Augustinus Bea,
comitantibus em.mis DD. cardd. Paulo Marella et Francisco Konig,
progreditur ad latus Summi Pontificis et legit Breve Apostolicum Ambu-
late in dilectione .*

PAULUS PP. VI

AD FUTURAM REI MEMORIAM

« Ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit nos »: haec horta-
toria verba Apostoli gentium {Eph. 5, 2) nobis, qui e Salvatoris nomine
christiani appellamur, obversantur nosque permovent, praesertim hac
aetate, quae vehementius impellit, ut dilatentur spatia caritatis; scilicet
animi nostri, Dei munere, inflammantur desiderio omni ope annitendi,
ut in unitate ii componantur, qui ad eam servandam vocati sunt, utpote
Christo incorporati. Nos vero ipsi, qui ex divinae Providentiae dispo-
sitione Sancti Petri Cathedram obtinemus, hoc Dominicum mandatum
comprehensum habentes, pluries iam significavimus Nobis esse firmis-
sime propositum, ut omnes arriperemus occasiones ad eam Redempto-
ris voluntatem perficiendam utiles et opportunas. Recogitamus quidem
de lugendis eventis illis, quibus, post non paucas dissensiones, anno
millesimo quinquagesimo quarto factum est, ut inter Romanam et
Constantinopolitanam Ecclesiam gravis simultas oriretur. Non imme-

A.A.S., 58 (1966), p. 40.

862

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

rito ergo Sanctus Gregorius Pp. VII, Decessor Noster, postea scripsit:
« Quantum ... primum concordia profuit, tantum deinceps nocuit quod
utrimque ... caritas friguit » (Ep. ad Michael. Constantinop. imp., Reg.
I, 18, ed. E. Caspar, p. 30). Immo eo perventum est, ut Legati Pon-
tificii adversus Michaelem Caerularium, Patriarcham Constantinopoli-
tanum, ac duos viros ecclesiasticos excommunicationis sententiam pro-
nuntiarent, hic vero eiusque Synodus pari modo in illos animadver-
terent. Nunc vero, mutatis temporibus et animis, magno afficimur gau-
dio, quod venerabilis Frater Noster Athenagoras I, Patriarcha Constan-
tinopolitanus, eiusque Synodus, in eadem Nobiscum sunt voluntate,
eo videlicet pertinente, ut caritate, « dulci ac salubri vinculo mentium »
(cf. S. August., Serm. 350, 3; PL 39, 1534), inter nos coniungamur.
Itaque amplius progredi cupientes in via fraternae dilectionis, qua ad
perfectam unitatem perducamur, et amovere ea, quae obstant et impe-
diunt, coram Episcopis in Concilio Oecumenico Vaticano Secundo con-
gregatis affirmamus Nos aegre ferre ea verba et facta, quae probari non
possunt, tempore illo dicta et patrata. Praeterea sententiam excommu-
nicationis tunc latam ex Ecclesiae memoria evellere volumus ac de eius
medio removere, atque eam volumus oblivione contectam et obrutam.
Laetamur autem, quod Nobis datur hoc fraternae caritatis officium hic
Romae, apud sepulchrum Petri Apostoli, praestare hoc ipso die, quo
Constantinopoli, quae Nova Roma est nuncupata, idem fieri contingit,
et quo Ecclesia Occidentalis et Orientalis Sanctum Ambrosium, Epi-
scopum et Doctorem sibi communem, pia celebrant recordatione. Cle-
mentissimus Deus, auctor pacis, tribuat mutuae huius bonae voluntatis
effectum et concedat, ut publicum hoc fraternitatis christianae testimo-
nium in gloriam suam animarumque utilitatem feliciter vertat.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, sub anulo Piscatoris, die
vii mensis Decembris, in festo Sancti Ambrosii, Episcopi, Confessoris et
Ecclesiae Doctoris, anno mcmlxv, Pontificatus Nostri tertio.

PAULUS PP. VI

[Plausus]

Lectione expleta, Summus Pontifex tradit em.mo D. Meliton, me-
tropolitae Heliopolitano, Breve Apostolicum Ambulate in dilectione,
et alter alterum amplectuntur, omnibus plaudentibus.

SESSIO PUBLICA IX

863

Sessionis conclusio

Summus Pontifex Patres invitat ad indulgentiam apud Deum im-
petrandam pro offensionibus forte contractis in hac Concilii celebritate;
quod genua flectentes omnes faciunt dum, in nomine eorum, Papa Pau-
lus VI dicit orationem: Nulla est , Domine , cui respondent insimul reci-
tando orationem dominicam Pater noster. Deinde Pontifex eos absolvit
et, moniti ab em.mo D. Alfredo card. Ottaviani, protodiacono, omnes
Patres surgunt et sibi invicem osculum pacis tradunt.

Summus Pontifex hymnum Te Deum inchoat, a choro Cappellae
Sixtinae modo polyphonico, auctore Perosi, et ab universo coetu modo
gregoriano alterna tim cantatum.

Post orationem, Summus Pontifex Apostolicam Benedictionem sol-
lemniter impertitur:

Summus Pontifex: Sit nomen Domini benedictum!

Ex hoc nunc et usque in saeculum.

Summus Pontifex: Adiutorium nostrum in nomine Domini.

3-. Qui fecit caelum et terram.

Summus Pontifex: Benedicat vos Omnipotens Deus, Pater et Fi-
lius et Spiritus Sanctus.

Arnen.

Exc.mus P. D. Pericles Felici Evangelii codicem reposuit, et Sum-
mus Pontifex, assumptis mitra et baculo, comitantibus em.mis DD. car-
dinalibus et exc.mis concelebrantibus, e Basilica Vaticana egreditur,
dum chorus Cappellae Sixtinae exsequitur: Tu es Petrus, 7 vocibus,
auctore Bartolucci.

SESSIO PUBLICA X

8 decembris 1965

SESSIO PUBLICA X
8 decembris 1965

Ingressus Summi Pontificis

Em .mi DD. cardinales, exc.mi patriarchae, archiepiscopi, episcopi,
abbates et ceteri Patres conciliares, necnon officiales Concilii, praelati
Cappellae Papalis et qui in Cappella locum habent, post crucem pontifi-
calem processionali modo incedentes per plateam S. Petri, a porta aenea
(vulgo « di bronzo » appellata) usque ad aream ante frontem Basilicae
Vaticanae pergunt et unusquisque locum sibi assignatum occupat.

Summus Pontifex Paulus VI, processionem claudens, per plateam
S. Petri a porta aenea usque ad altare ante frontem Basilicae sedia gesta-
toria vehitur, universo populo acclamante, hymno pontificali resonante,
dein choro Cappellae Sixtinae cantante Tu es Petrus , 7 vocibus, auctore
Bartolucci, et, modo gregoriano, alternatim cum omnibus praesentibus,
hymnum Ave, Maris Stella.

Summus Pontifex de sella gestatoria descendit ac, deposita mitra,
Missam incipit, universo clero et fidelibus adstantibus respondentibus.
Ritus liturgicus continuatur sicut indicatur in fasciculo, cui titulus: Ordo
et methodus servanda in concludendo Concilio Oecumenico Vaticano II,
die 8 decembris 1963, Typis Polyglottis Vaticanis, 1965. 1

Missa

A - LITURGIA VERBI

Durante Missa, Summum Pontificem comitantur exc.mi DD. Iacobus
Venini, arch. tit. Adanensis, Eleemosynarius secretus, et Petrus Cani-
sius van Lierde, ep. tit. Porphyriensis, praefectus Sacrarii Apostolici.

1 Hic fasciculus distributus est Patribus Concilii die 7 decembris. Die 8 de-
cembris distributus est membris Legatorum Corporis libellus lingua gallica exa-
ratus, cui titulus: Deuxietne Concile (Ecumenique du Vatican. Seance solennelle
de cldture, le 8 decembre 1965. Place Saint-Pierre, Typis Polyglottis Vaticanis, 1965.

868

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Absolutis precibus ad gradus altaris faciendis et eodem altari in
medio osculato, Summus Pontifex ad sedem eminentem ante portam
Basilicae erectam accedit.

Rev.mus D. Petrus Mattioli, auditor S. R. Rotae, ad latus dexterum
altaris epistolam legit.

Rev.mus D. Ado Terzariol, magister participans caeremoniarum apo-
stolicarum, benedictione Summi Pontificis accepta, ad latus sinistrum
altaris Evangelium legit et, lectione expleta, librum Evangeliorum Sum-
mo Pontifici defert qui, illo osculato, homiliam tenet.

HOMILIA SUMMI PONTIFICIS PAULI VI *

Signori Cardinali! Venerati Fratelli!

Rappresentanti dei Popoli! Signori della Citta di Roma !

Autorita e Cittadini d’ogni parte dei mondo!

voi, Osservatori appartenenti a tante diverse denominazioni cri-

stiane!

e voi, Fedeli e Figli qui presenti, e anche voi, sparsi sulla terra
ed a noi uniti nella fede e nella carita!

Ascolterete tra poco, al termine di questa santa Messa, la lettura di
alcuni messaggi, che il Concilio Ecumenico, alia conclusione dei suoi
lavori, rivolge a varie categorie di persone, intendendo in quelle consi-
derare le innumerevoli forme in cui la vita umana si esprime; e ascolte-
rete altresi la lettura dei Nostro decreto ufficiale, coi quale dichiariamo
finito e chiuso il Concilio Ecumenico Vaticano secondo. Questo e percio
il momento — un breve momento — dei saluti. Dopo, la nostra voce
tacera. Il Concilio e dei tutto terminato; questa immensa e straordinaria
riunione si scioglie.

Il saluto percio che Noi vi rivolgiamo acquista un particolare signi-
ficato, che ci permettiamo appena di indicare, non per distrarre dalPora-
zione, ma per meglio impegnare la vostra attenzione alia presente cele-
brazione.

Questo saluto e, innanzi tutto, universale. Si rivolge a voi tutti, qui
assistenti e partecipanti a questo sacro rito; a voi, Venerati Fratelli nel-
1’Episcopato, a voi Persone rappresentative, a voi, Popolo di Dio; e si
estende, si allarga a tutti, al mondo intero. Come potrebbe essere altri-
menti, se questo Concilio si e definito ed e stato ecumenico, cioe uni-

* A.A.S., 58 (1966), p. 5-8.

SESSIO PUBLICA X

869

versale? Come un suono di campane si effonde nel cielo, e arriva a tutti
ed a ciascuno nel raggio di espansione delle sue onde sonore, cosi il
nostro saluto, in questo momento, a tutti ed a ciascuno si rivolge. A
quelli che lo accolgono, ed a quelli che non lo accolgono: risuona ed
urge aH’oreccliio d’ogni uomo. Da questo centro cattolico romano nes-
suno e, in via di principio, irraggiungibile; in linea di principio tutti
possono e debbono essere raggiunti. Per la Chiesa cattolica nessuno e
estraneo, nessuno e escluso, nessuno e lontano. Ognuno, a cui e diretto
il nostro saluto, e un chiamato, un invitato; e, in certo senso, un pre-
sente. Lo dica il cuore di chi ama: ogni amato e presente! E noi, spe-
cialmente in questo momento, in virtu dei nostro universale mandato
pastorale ed apostolico, tutti, tutti noi amiamo!

Diciamo percio questo a voi, anime buone e fedeli, che assenti di
persona da questo foro dei credenti e delle genti, siete qui presenti coi
vostro spirito, con la vostra preghiera: anche a voi pensa il Papa, e
con voi celebra questo istante sublime di comunione universale.

Diciamo questo a voi, sofferenti, quasi prigionieri della vostra infer-
mita, e che, se a voi mancasse il conforto di questo nostro intenzionale
saluto, sentireste raddoppiare, a causa della spirituale solitudine, il
vostro dolore.

E questo diciamo specialmente a voi, Fratelli nell’Episcopato, che
non per vostra colpa mancaste al Concilio e ora lasciate nelle file dei
Confratelli ed aneor piu nel loro cuore e nel Nostro un vuoto, che ci fa
tanto soffrire e che denuncia il torto che vineola la vostra liberta; e
fosse soltanto quella che vi manco per venire al nostro Concilio! Saluto
a voi, Fratelli, tuttora ingiustamente trattenuti nel silenzio, nell’oppres-
sione e nella privazione dei legittimi e sacri diritti, dovuti ad ogni uomo
onesto, e tanto piu a voi, di null’altro operatori che di bene, di pieta e
di pace! La Chiesa, o Fratelli impediti e umiliati, e con voi! e con i
vostri fedeli e con quanti vi sono associati nella vostra penosa condizione!
e cosi lo sia la coscienza civile dei mondo! E infine questo nostro uni-
versale saluto rivolgiamo anche a voi, uomini che non ci conoscete;
uomini, che non ci comprendete; uomini, che non ci credete a voi utili,
necessari, ed amici; e anche a voi, uomini che, forse pensando di far
bene, ci avversate! Un saluto sincero, un saluto discreto, ma pieno di
speranza; ed oggi, credetelo, pieno di stima e di amore.

Questo il nostro saluto. Ma fate attenzione quanti ci ascoltate. Vi
preghiamo di considerare come il nostro saluto, a differenza di quanto
comunemente avviene per i saluti della conversazione profana, i quali
servono a mettere fine ad un rapporto di vicinanza, o di discorso, il
nostro saluto tende a rafforzare, a produrre se necessario, il rapporto

870 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

spirituale, donde trae il suo senso e la sua voce. II nostro e un saluto
non di congedo che distacca, ma di amicizia che rimane, e che, se dei
caso, ora vuol nascere. Anzi e proprio in questo suo pronunciamento
estremo, che esso, il nostro saluto, vorrebbe, da un lato, arrivare al
cuore d’ognuno, entrarvi come un ospite cordiale e dire nel silenzio
interiore dei vostri singoli spiriti la parola, consueta e ineffabile dei
Signore: « Vi lascio la pace, vi do la mia pace, ma non come la da il
mondo »; 1 (Cristo ha un suo modo unico e originale di pariare nel
segreto dei cuori); dalPaltro, il nostro saluto tende ad un altro e supe-
riore rapporto, perche non e solo scambio di voci bilaterale, tra noi,
gente di questa terra, ma esso chiama in causa un altro Presente, il
Signore stesso, invisibile si, ma operante nel tessuto dei rapporti umani;
e lo invita, lo prega a suscitare in chi saluta e in chi e salutato dei beni
nuovi, di cui primo e sommo e la carita.

Ecco, questo e il nostro saluto: possa esso accendere questa nuova
scintilla della divina carita nei nostri cuori; una scintilla, la quale puo
dar fuoco ai principi, alie dottrine e ai propositi, che il Concilio ha pre-
disposti, e che cosi inflammati di carita, possono davvero operare nella
Chiesa e nel mondo quel rinnovamento di pensieri, di attivita, di costu-
mi, e di forza morale e di gaudio e di speranza, ch’e stato lo scopo stesso
dei Concilio.

Il nostro saluto percio si fa ideale. Si fa sogno? si fa poesia? si fa
iperbole convenzionale e vacua, come spesso avviene nelle nostre abi-
tuali effusioni augurali? No. Si fa ideale, ma non irreale. Un istante
ancora della vostra attenzione. Quando noi uomini spingiamo i nostri
pensieri, i nostri desideri verso una concezione ideale della vita, ci tro-
viamo subito o nelPutopia, o nella caricatura retorica, o nell’illusione,
o nella delusione. L’uomo conserva 1’aspirazione inestinguibile verso
la perfezione ideale e totale, ma non arriva da se a raggiungerla, ne forse
coi concetto, ne tanto meno con 1’esperienza e con la realta. Lo sap-
piamo; e il dramma delPuomo, dei re decaduto. Ma osservate che cosa
si verifica questa mattina: mentre chiudiamo il Concilio Ecumenico noi
festeggiamo Maria Santissima, la Madre di Cristo, e percio, come altra
volta dicemmo, la Madre di Dio e la Madre nostro spirituale. Maria
Santissima, diciamo, immacolata! cioe innocente, cioe stupenda, cioe
perfetta; cioe la Donna, la vera Donna ideale e reale insieme; la creatura
nella quale 1’immagine di Dio si rispecchia con limpidezza assoluta, senza
alcun turbamento, come avviene invece in ogni creatura umana.

1 Io. 14 , 27 .

SESSIO PUBLICA X

871

Non e forse fissando il nostro sguardo in questa Donna umile, nostra
Sorella e insieme celeste nostra Madre e Regina, specchio nitido e sacro
deH’infinita Bellezza, che puo terminare la nostra spirituale ascensione
conciliare e questo saluto finale? e che puo cominciare il nostro lavoro
post-conciliare? Questa bellezza di Maria Immacolata non diventa per
noi un modello ispiratore? una speranza confortatrice?

Noi, o Fratelli e Figli e Signori, che ci ascoltate, noi lo pensiamo;
per noi e per voi: ed e questo il nostro saluto piu alto e, Dio voglia, il
piu valido!

B - ORATIO COMMUNIS

Orationem communem seu fidelium in lingua latina a Summo Pon-
tifice conclusam sequitur supplicatio ritu graeco, a rev.mo D. Nicola
Printesis tamquam diacono cantata et ab exc.mo D. Hyacintho Gad,
ep. tit. Gratianopolitano, exarcha apostolico pro catholicis ritus byzan-
tini in Graecia degentibus, conclusa.

Postea quaedam intentiones orationis diversis linguis proponuntur:

1. In lingua italica : Per la Santa Chiesa di Dio; perche il nostro
Signore le conceda pace e unita e la custodisca su tutta la terra: pre-
ghiamo il Signore!

2. In lingua gallica-. Pour le Saint-Pere, le Pape Paul VI; pour que
Dieu qui l’a choisi 1’aide a guider la Sainte Eglise: prions le Seigneur!

3. In lingua anglica : For ali the bishops and the priests, for all the
holy people of God: let us pray to the Lord!

4. In lingua hispanica-. Para que los pueblos vivan en la concordia,
para que el vinculo de la caridad una los corazones y todos se hermanen
en la justicia; para que cesen las guerras y se extinga el odio: oremos
al Senor! Te rogamos, oyenos!

5. In lingua germanica-. Aufdass die Kinder ihre Unschuld bewahren;
damit in den Familien Friede und Eintracht herrsche: lasset uns beten,
o Briider! Wir bitten Dich, erhore uns!

6. In lingua lusit ana-. Por todos os orfaos do mundo, para que

Deus Pai misericordioso os conforte e assista e suscite coragoes generosos
que os aconcheguem com caridade fraternal: rezemos ao Senhor!

Ouvi-nos, Senhor!

7. In lingua polonica-. Aby caly lud pracuj§cy w swym codziennym
trudzie silil sig, by zycie budowac spoleczne na sprawiedliwosci i na
milosci: Modlmy sig bracia, wysluchaj nas, Panie!

872

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

8. In lingua croata\ Za one koji trpe glad, za one koji zive u vjeri
i oskudici da budu njihova srca razarena od pouzdanja na Bozju provid-
nost, i da svi dobiju potrebnu pomoc za plod pravednosti i ljubavi, za
to molimo Gospodina. Tebe molimo, uslisi nas!

C - DONORUM OBLATIO

Ante offertorium, em .mus D. Eugenius card. Tisserant, comitanti-
bus em.mis DD. card. Francisco Spellman, arch. Neo-Eboracensi, et
Ioanne Carmelo Heenan, arch. Vestmonasteriensi, nuntium dat de donis
a Summo Pontifice factis in favorem quarumdam beneficientiae insti-
tutionum:

Le Saint-Pere, qui rappelait aux Nations-Unies le 4 octobre dernier
le grave devoir de la grande famille bumaine de venir au secours des
moins favorises de ses membres, desire, malgre la modicite de ses
moyens, faire un geste concret en faveur de quelques realisations choisies
dans diverses parties du monde.

Cette aide, presentee au moment meme de Poffertoire de la messe,
veut etre le symbole de la charite de PEglise tout entiere unie autour
du Pape dans la personne de ses eveques. Cinq de ceux-ci vont rece-
voir de la main de Sa Saintete un cheque destine aux pays suivants:

Pales tine, pour 1’achevement de Phopital de Bethleem.

Beat .mus D. Albertus Gori, patr. Hierosolymitanus Latinorum, ac-
cipit donum de manibus Summi Pontificis. [Plausus ].

Argentine, pour le developpement du secteur confie aux Petits Freres
de Jesus du Pere de Foucauld.

Em .mus D. Antonius card. Caggiano, arch. Bonaerensis, accipit
donum de manibus Summi Pontificis. [Plausus].

Inde du Sud, pour la realisation d’un projet de catechese et d’en-
seignement agricole.

Em .mus D. Valerianus card. Gracias, arch. Bombayensis, accipit
donum de manibus Summi Pontificis. [Plausus].

Pakistan, pour la fondation d’une « Caritas » en ce pays.

Exc.mus D. Ioseph Cordeiro, arch. Karachiensis, accipit donum de
manibus Summi Pontificis. [Plausus].

Cambodge, pour la fondation d’une « Caritas » en ce pays.

Exc.mus D. Yvo Ramousse, ep. tit. Pisitanus, vic. ap. de Phnom-
Penh, accipit donum de manibus Summi Pontificis. [Plausus].

SESSIO PUBLICA X

873

D - LITURGIA EUCHARISTICA

Post antiphonam ad offertorium ab omnibus dictam, chorus Cap-
pellae Sixtinae modo polyphonico cantat: Tota pulchra es.

Sumpto pretiosissimo Sanguine, Summus Pontifex communicat sex
pueros repraesentantes universae terrae partes, dum chorus et omnes
adstantes recitant antiphonam ad communionem et modo gregoriano
cantant: Uhi caritas et amor.

Hi pueri sunt: Paulus Kelly (Stat. Foed. Americae Septemtriona-
lis); Bryan Mascarenhas (India); Villelmus Leandro Mora (Venezuela);
Amarita Gonzalez (Hispania); Ioannes Claude (Senegal); Antonius
0’Neill (Australia).

Missa explicit modo praescripto in Ordine et methodo servanda ...
Summus Pontifex, oratione benedictionis et gratiarum actionis in lin-
gua graeca pronuntiata, impertitur sollemnem benedictionem universo
populo plaudenti.

Benedictio primarii lapidis ecclesiae B. V. M. « Matris Ecclesiae »

Summus Pontifex, dimissis super altare Sacro Pallio et manipulo,
benedictionem primario lapidi pro ecclesia condenda in honorem Dei-
parae Virginis « Mariae Matris Ecclesiae » impertitur.

Stans ad latus sinistrum altaris, comitantibus em.mo D. Aloisio
Traglia, cardinali vicario, rev.mo D. Friderico Federici, secretario pon-
tificii Operis pro fide promovenda et novis ecclesiis Romae condendis,
et cl.mo D. Amerigo Petrucci Romanae civitatis moderatore, Pontifex
dicit:

y. Adiutorium nostrum in nomine Domini.

Qui fecit caelum et terram.

Oremus : Benedic, Domine, creaturam istam lapidis, et praesta per
invocationem sancti tui nominis: ut, quicumque ad hanc ecclesiam
aedificandam pura mente auxilium dederint, corporis sanitatem, et ani-
mae medelam percipiant. Per Christum Dominum nostrum.

Arnen.

Tunc aspergit lapidem aqua benedicta et, accepto cultro, per sin-
gulas partes sculpit in eo signum crucis. Deinde dicit:

y. Dominus vobiscum.

Et cum spiritu tuo.

874 ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Oremus : Deus, qui ex omnium cohabitatione Sanctorum aeternum
maiestati tuae condis habitaculum: da aedificationi tuae incrementa
caelestia; ut, quod te iubente fundatur, te largiente perficiatur. Per
Christum Dominum nostrum.

Arnen.

Concilii conclusio

Comitanitbus duobus cardinalibus diaconis, em.mis DD. Alfredo
Ottaviani et Arcadio Larraona, Summus Pontifex ad sedem venit et
brevem allocutionem dicit:

SUMMI PONTIFICIS PAULI VI ALLOCUTIO *
Venerables Freres,

L’heure du depart et de la dispersion a sonne. Dans quelques instants,
vous allez quitter Tassemblee conciliaire pour aller a la rencontre de
Phumanite et lui porter la bonne nouvelle de 1’Evangile du Christ et
du renouvellement de son Eglise, auquel nous travaillons ensemble
depuis quatre ans.

Moment unique que celui-ci; moment d’une signification et d’une
richesse incomparables! En ce rassemblement universel, en ce point pri-
vilegie du temps et de Pespace, convergent a la fois le passe, le present,
1’avenir. Le passe: car c’est, ici reunie, 1’Eglise du Christ, avec sa tra-
di tion, son histoire, ses Conciles, ses Docteurs, ses Saints... Le present:
car nous nous quittons pour aller vers le monde d’aujourd’hui, avec
ses miseres, ses douleurs, ses peches, mais aussi ses prodigieuses
reussites, ses valeurs, ses vertus... L’avenir est la, enfin, dans 1’appel
imperieux des peuples a plus de justice, dans leur volonte de paix,
dans leur soif, consciente ou inconsciente, d’une vie plus haute: celle
que precisement 1’Eglise du Christ peut et veut leur donner.

II nous semble entendre s’elever de partout dans le monde une
immense et confuse rumeur: 1’interrogation de tous ceux qui regar-
dent vers le Concile et nous demandent avec anxiete: n’avez-vous pas
un mot a nous dire? ... a nous, les Gouvernants? ... a nous, les intel-
lectuels, les travailleurs, les artistes? ... et a nous, les femmes? a nous
les jeunes, a nous les malades et les pauvres?

* A.A.S., 58 (1966), p. 8.

SESSIO PUBLICA X

875

Ces voix implorantes ne resteront pas sans reponse. C’est pour
toutes les categories humaines que le Concile travaille depuis quatre
ans; c’est pour elles qu’il a elabore cette « Constitution sur 1’Eglise
dans le monde d’aujourd’hui », que Nous promulguions hier aux ap-
plaudissements enthousiastes de votre assemblee.

De notre longue meditation sur le Christ et sur son Eglise doit
jaillir en cet instant une premiere parole annonciatrice de paix et de
salut pour les multitudes dans 1’attente. Le Concile, avant de se sepa-
rer, veut remplir cette fonction prophetique et traduire en de brefs
messages et dans une langue plus facilement accessible a tous la « bonne
nouvelle » qu’il a pour le monde, et que quelques-uns de ses interpretes
les plus autorises vont adresser maintenant en votre nom a 1’humanite
tout entiere. [Plausus].

Em. mus card. D. Achilleus Lienart, ep. Insulensis, comitantibus
em.mis cardd. DD. Bernardo Alfrink, arch. Ultraiectensi, et Ioanne
Colombo, arch. Mediolanensi, stans in gradu inferiori lateris sinistri
sedis pontificalis, legit nuntium ad populorum rectores.

Aux gouvernants *

En cet instant solennel, Nous, les Peres du XXL mc Concile cecume-
nique de 1’Eglise Catholique, sur le point de nous disperser apres
quatre ans de priere et de travaux, dans la pleine conscience de notre
mission envers 1’humanite, nous nous adressons avec deference et avec
confiance a ceux qui tiennent dans leurs mains le destin des hommes
sur cette terre, a tous les depositaires du pouvoir temporel.

Nous le proclamons hautement: nous rendons honneur a votre
autorite et a votre souverainete; nous respectons votre fonction; nous
reconnaissons vos justes lois; nous estimons ceux qui les font et ceux
qui les appliquent. Mais nous avons une parole sacrosainte a vous dire,
et la voici: Dieu seul est grand. Dieu seul est le principe et la fin.
Dieu seul est la source de votre autorite et le fondement de vos lois.

C’est a vous qu’il revient d’etre sur terre les promoteurs de l’ordre
et de la paix entre les hommes. Mais ne 1’oubliez pas: c’est Dieu, le
Dieu vivant et vrai, qui est le Pere des hommes. Et c’est le Christ, son
Fils eternel, qui est venu nous le dire et nous apprendre que nous
sommes tous freres. C’est lui, le grand artisan de 1’ordre et de la paix
sur la terre, car c’est lui qui conduit 1’histoire humaine, et qui seul
peut incliner les cceurs a renoncer aux passions mauvaises, qui engen-

* A.A.S., 58 (1966), p. 10.

876

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

drent la guerre et le malheur. C’est lui qui benit le pain de Phumanite,
qui sanctifie son travail et sa souff rance, qui lui donne des joies que
vous ne pouvez pas lui donner, et la reconforte dans des douleurs que
vous ne pouvez pas consoler.

Dans votre cite terrestre et temporelle, il construit mysterieusement
sa cite spirituelle et eternelle, son Eglise. Et que demande-t-elle de
vous, cette Eglise, apres deux mille ans bientbt de vicissitudes de toutes
sortes dans ses relations avec vous, les Puissances de la Terre; que vous
demande-t-elle aujourd’hui? Elie vous Pa dit dans un des textes majeurs
de ce Concile: elle ne vous demande que la liberte. La liberte de croire
et de precher sa foi, la liberte d’aimer son Dieu et de le servir, la
liberte de vivre et de porter aux hommes son message de vie. Ne le
craignez pas: elle est a 1’image de son Maitre, dont 1’action mysterieuse
n’empiete pas sur vos prerogatives, mais guerit tout Phumain de sa
fatale caducite, le transfigure, le remplit d’esperance, de verite et de
beaute.

Laissez le Christ exercer cette action purifiante sur la societe! Ne
le crucifiez pas a nouveau: ce serait sacrilege, car il est Fils de Dieu;
ce serait suicide, car il est Fils de 1’Homme. Et nous, ses humbles mi-
nistres, laissez-nous repandre partout sans entraves la « bonne nou-
velle » de PEvangile de la paix, que nous avons meditee pendant ce
Concile. Vos peuples en seront les premiers beneficiaires, car FEglise
forme pour vous des citoyens loyaux, amis de la paix sociale et du
progres.

En ce jour solennel ou elle clot les assises de son XXI eme Concile
oecumenique, FEglise vous offre par notre voix son amitie, ses Ser-
vices, ses energies spirituelles et morales. Elle vous adresse a tous son
message de salut et de benediction. Accueillez-le, comme elle vous
Poffre, d’un coeur joyeux et sincere, et portez-le a tous vos peuples!
[Plausus].

Lectione expleta, Summus Pontifex nuntii textum tradit quinque
exc.mis membris Legatorum Corporis: Baro Prospero Poswick, legato
Belgii et decano Corporis legatorum apud Sanctam Sedem; Henrico
de Souza Gomes, legato Brasiliae; Seishiro Ogawa, legato Japoniae;
Marco Agajyellew, ministro Aethiopiae; Petro Paschali Spinelli, ab
O.N.U. misso.

* * *

Em.mus card. D. Paulus Aemilius Leger, arch. Marianopolitanus,
comitantibus em.mis card. DD. Antonio Caggiano, arch. Bonaerensi, et
Laureano Rugambwa, ep. Bukobaensi, legit nuntium ad studiosos.

SESSIO PUBLICA X

877

Aux hommes de la pensee et de la Science *

Un salut tout special a vous, les chercheurs de la verite, a vous, les
hommes de la pensee et de la Science, les explorateurs de Phomme, de
1’univers et de Phistoire, a vous tous, les pelerins en marche vers la
lumiere, et a ceux aussi qui se sont arretes en chemin, fatigues et degus
par une vaine recherche.

Pourquoi un salut special pour vous? Parce que nous tous, ici,
Eveques, Peres du Concile, nous sommes a 1’ecoute de la verite. Notre
effort pendant ces quatre ans, qu’a-t-il ete, sinon une recherche plus
attentive et un approfondissement du message de verite confie a 1’Eglise,
sinon un effort de docilite plus parfaite a 1’Esprit de verite?

Nous ne pouvions donc pas ne pas vous rencontrer. Votre chemin
est le notre. Vos sentiers ne sont jamais etrangers aux no tres. Nous
sommes les amis de votre vocation de chercheurs, les allies de vos fati-
gues, les admirateurs de vos conquetes, et s’il le faut, les consolateurs
de vos decouragements et de vos echecs.

Pour vous donc aussi, nous avons un message, et c’est celui-ci:
continuez a chercher, sans vous lasser, sans desesperer jamais de la ve-
rite! Rappelez-vous la parole d’un de vos grands amis, Saint Augustin:
« Cherchons avec le desir de trouver, et trouvons avec le desir de cher-
cher encore ». Heureux ceux qui, possedant la verite, la cherchent en-
core, afin de la renouveler, de Papprofondir, de la donner aux autres.
Heureux ceux qui, ne 1’ayant pas trouvee, marchent vers elle d’un cceur
sincere: qu’ils cherchent la lumiere de demain avec la lumiere d’aujour-
d’hui, jusqu’a la plenitude de la lumiere!

Mais ne 1’oubliez pas: si penser est une grande chose, penser est
d’abord un devoir; malheur a celui qui ferme volontairement les yeux
a la lumiere! Penser est aussi une responsabilite: malheur a ceux qui
obscurcissent 1’esprit par les mille artifices qui le depriment, l’enor-
gueillissent, le trompent, le deforment! Quel est le principe de base pour
des hommes de Science, sinon: s’efforcer de penser juste?

Pour cela, sans troubler vos pas, sans eblouir vos regards, nous ve-
nons vous offrir la lumiere de notre lampe mysterieuse: la foi. Celui
qui nous Ta confiee, c’est le Maitre souverain de la pensee, celui dont
nous sommes les humbles disciples, le seul qui ait dit et pu dire: « Je
suis la lumiere du monde, je suis la voie, la verite et la vie ».

Cette parole vous concerne. Jamais peut-etre, grace a Dieu, n’est

* AA.S., 58 (1966), p. 11

878

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

si bien apparue qu’aujourd’hui la possibilite d’un accord profond entre
la vraie Science et la vraie foi, servantes Pune et 1’autre de Punique
verite. N’empechez pas cette precieuse rencontre! Ayez confiance dans
la foi, cette grande amie de 1’intelligence! Eclairez-vous a sa lumiere
pour saisir la verite, toute la verite! Tei est le souhait, 1’encouragement,
1’espoir que vous expriment, avant de se separer, les Peres du monde
entier, reunis a Rome en Concile.

Lectione expleta, Summus Pontifex nuntii textum tradit tribus stu-
diosis: DD. Iacobo Maritain, philosopho; Ioanni Guitton, academico
Galliae, Auditori Concilii; Stephano Swiezawski, Auditori Concilii.
[Plausus].

O. JU JL

Em. mus card. D. Leo-Ioseph Suenens, arch. Mechliniensis-Bruxel-
lensis, comitantibus em.mis card. DD. Ioanne Landazuri Ricketts, arch.
Limano, et Iacobo de Barros Camara, arch. S. Sebastiani Fluminis Ianua-
rii, legit nuntium ad artifices.

Aux artistes *

A vous tous, maintenant, artistes, qui etes epris de la beaute et qui
travaillez pour elle: poetes et gens de lettres, peintres, sculpteurs, archi-
tectes, musiciens, hommes du theatre et cineastes ... A vous tous PEglise
du Concile dit par notre voix: si vous etes les amis de 1’art veritable,
vous etes nos amis!

L’Eglise a des longtemps fait alliance avec vous. Vous avez edifie
et decore ses temples, celebre ses dogmes, enrichi sa liturgie. Vous Pavez
aidee a traduire son divin message dans le langage des formes et des
figures, a rendre saisissable le monde invisible.

Aujourd’hui comme hier, PEglise a besoin de vous et se tourne
vers vous. Elle vous dit par notre voix: ne laissez pas se rompre une
alliance feconde entre toutes! Ne refusez pas de mettre votre talent au
Service de la verite divine! Ne fermez pas votre esprit aux souffles du
Saint-Esprit!

Ce monde dans lequel nous vivons a besoin de beaute pour ne pas
sombrer dans la desesperance. La beaute, comme la verite, c’est ce qui
met la joie au cceur des hommes, c’est ce fruit precieux qui resiste a
Pusure du temps, qui unit les generations et les fait communier dans
Padmiration. Et cela par vos mains ...

Que ces mains soient pures et desinteressees! Souvenez-vous que

* A.A.S., 58 (1966), p. 12.

SESSIO PUBLICA X

879

vous etes les gardiens de la beaute dans le monde: que cela suffise a vous
affranchir de gouts ephemeres et sans valeur veritable, a vous liberer
de la recherche d’expressions etranges ou malseantes.

Soyez toujours et partout dignes de votre ideal, et vous serez dignes
de 1’Eglise, qui, par notre voix, vous adresse en ce jour son message
d’amitie, de salut, de grace et de benediction.

Lectione expleta, Summus Pontifex nuntii textum tradit tribus arti-
ficibus: DD. Nervi, architecto; Malipiero, musico; Ungaretti, poetae.
[Plausus].

^ JU

Em.mus card. D. Leo-Stephanus Duval, arch. Algeriensis, comitan-
tibus em.mis cardd. DD. Iulio Dopfner, arch. Monacensi-Frisingensi et
Radulfo Silva Henriquez, arch. S. Iacobi in Chile, legit nuntium ad
mulieres.

Aux Pemmes *

Et maintenant, c’est a vous que nous nous adressons, femmes de
toutes conditions, filles, epouses, meres et veuves; a vous aussi, vierges
consacrees et femmes solitaires: vous etes la moitie de 1’immense famille
humaine!

L’Eglise est fiere, vous le savez, d’avoir magnifie et libere la femme,
d’avoir fait resplendir au cours des siecles, dans la diversite des carac-
teres, son egalite fonciere avec 1’homme.

Mais 1’heure vient, 1’heure est venue, ou la vocation de la femme
s’accomplit en plenitude, 1’heure ou la femme acquiert dans la cite une
influence, un rayonnement, un pouvoir jamais atteints jusqu’ici.

C’est pourquoi, en ce moment ou 1’humanite connait une si profonde
mutation, les femmes impregnees de 1’esprit de 1’Evangile peuvent tant
pour aider 1’humanite a ne pas dechoir.

Vous femmes, vous avez toujours en partage la garde du foyer,
1’amour des sources, le sens des berceaux. Vous etes presentes au mystere
de la vie qui commence. Vous consolez dans le depart de la mort. Notre
technique risque de devenir inhumaine. Reconciliez les hommes avec
la vie. Et surtout veillez, nous vous en supplions, sur 1’avenir de notre
espece. Retenez la main de 1’homme qui, dans un moment de folie, ten-
terait de detruire la civilisation humaine.

Epouses, meres de famille, premieres educatrices du genre humain

* A.A.S., 58 (1966), p. 13.

880

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

dans le secret des foyers, transmettez a vos fils et a vos filles les traditions
de vos peres, en meme temps que vous les preparez a 1’insondable avenir.
Souvenez-vous toujours qu’une mere appartient par ses enfants a cet
avenir qu’elle ne verra peut-etre pas.

Et vous aussi, femmes solitaires, sachez bien que vous pouvez ac-
complir toute votre vocation de devouement. La societe vous appelle
de toutes parts. Et les familles meme ne peuvent vivre sans le secours
de ceux qui n’ont pas de famille.

Vous surtout, vierges consacrees, dans un monde ou Tegoisme et
la recherche du plaisir voudraient faire la loi, soyez les gardiennes de la
purete, du desinteressement, de la piete. Jesus, qui a donne a 1’amour
conjugal toute sa plenitude, a exalte aussi le renoncement a cet amour
humain, quand il est fait pour 1’Amour infini et pour le Service de tous.

Femmes dans 1’epreuve, enfin, qui vous tenez toutes droites sous
la croix a 1’image de Marie, vous qui, si souvent dans 1’histoire, avez
donne aux hommes la force de lutter jusqu’au bout, de temoigner jus-
qu’au martyre, aidez-les encore une fois a garder 1’audace des grandes
entreprises, en meme temps que la patience et le sens des humbles com-
mencements.

Femmes, 6 vous qui savez rendre la verite douce, tendre, accessible,
attachez-vous a faire penetrer 1’esprit de ce Concile dans les institutions,
les ecoles, les foyers, dans la vie de chaque jour.

Femmes de tout 1’univers, chretiennes ou incroyantes, vous a qui
la vie est confiee en ce moment si grave de 1’histoire, a vous de sauver
la paix du monde!

Lectione expleta, Summus Pontifex nuntii textum tradit tribus mu-
lieribus: DD. Laurae Segni (Italia); Luz Mariae Longoria de Alvarez
Icaza, Auditrici Concilii (Mexico); Mariae Aloisiae Monnet, Auditrici
Concilii (Gallia). [ Plausus~\ .

Em.mus card. D. Paulus Zoungrana, arch. Uagaduguensis in « Haute-
Volta », comitantibus em.mis cardd. DD. Ioseph Bueno y Monreal, arch.
Hispalensi in Hispania, et Ioseph-Humberto Quintero, arch. Caracensi,
legit nuntium ad opifices.

Aux travailleurs *

Au cours de ce Concile, nous, les eveques catholiques des cinq con-
tinents, avons reflechi ensemble, entre bien d’autres sujets, aux graves

* A.A.S., 58 (1966), p. 15.

SESSIO PUBLICA X

881

questions que posent a la conscience de 1’humanite les conditions eco-
nomiques et sociales du monde contemporain, la coexistence des nations,
le probleme des armements, de la guerre et de la paix. Et nous sommes
pleinement conscients des incidences que la solution donnee a ces pro-
blemes peut avoir sur la vie concrete des travailleurs et des travailleuses
du monde entier. Aussi desirons-nous, au terme de nos deliberations,
leur adresser a tous un message de confiance, de paix et d’amitie.

Fils tres chers, soyez assures d’abord que 1’Eglise connalt vos souf-
f rances, vos luttes, vos espoirs; qu’elle apprecie hautement les ver tus
qui ennoblissent vos ames: le courage, le devouement, la conscience pro-
fessionnelle, 1’amour de la justice; qu’elle reconnait pleinement les im-
menses Services que, chacun a sa place, et dans les postes souvent les
plus obscurs et les plus meprises, vous rendez a 1’ensemble de la societe.
L’Eglise vous en sait gre et vous en remercie par notre voix.

En ces dernieres annees, elle n’a cesse d’avoir presents a 1’esprit
les problemes, d’une complexite sans cesse croissante, du monde du
travail. Et 1’echo qu’ont trouve dans vos rangs les recentes encycliques
pontificales a prouve combien Fame du travailleur de notre temps etait
accordee a celle de ses plus hauts chefs spirituels.

Celui qui a enrichi le patrimoine de FEglise de ces messages incom-
parables, le pape Jean XXIII, avait su trouver le chemin de votre cceur.
II a montre avec eclat, en sa personne, tout Famour de FEglise pour les
travailleurs, aussi bien que pour la verite, la justice, la liberte, la cha-
rite, sur lesquelles est fondee la paix dans le monde.

De cet amour de FEglise pour vous, les travailleurs, nous voulons,
nous aussi, etre les temoins aupres de vous, et nous vous disons avec
toute la conviction de nos ames: FEglise est votre amie. Ayez confiance
en elle! De tristes malentendus, dans le passe, ont trop longtemps entre-
tenu la defiance et Fincomprehension entre nous; FEglise et la classe
ouvriere en ont souflert Fune et Fautre. Aujourd’hui, Fheure de la recon-
ciliation a sonne, et FEglise du Concile vous invite a la celebrer sans
arriere-pensee.

L’Eglise cherche toujours a vous mieux comprendre. Mais vous
devez chercher a comprendre a votre tour ce qu’est FEglise pour vous,
les travailleurs, qui etes les principaux artisans des prodigieuses trans-
formations que le monde connalt aujourd’hui: car vous savez bien que
si un puissant souffle spirituel ne les anime, elles feront le malheur de
1’humanite, au lieu de faire son bonheur. Ce n’est pas la haine qui sauve
le monde! ce n’est pas le seul pain de la terre qui peut rassasier la faim
de 1’homme.

Ainsi, accueillez le message de FEglise. Accueillez la foi qu’elle vous

882

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

offre pour eclairer votre route: c’est la foi du successeur de Pierre et
des deux mille eveques reunis en Concile, c’est la foi de tout le peuple
chretien. Qu’elle vous eclaire! Qu’elle vous guide! Qu’elle vous fasse
connaitre Jesus-Christ, votre compagnon de travail, le Maitre, le Sauveur
de toute rhumanite.

Lectione expleta, Summus Pontifex nuntii textum tradit tribus opifi-
cibus: DD. Patricio Keegan, Auditori Concilii (Anglia); Armando Cagno,
membro Associationis Catholicae Operariorum Mediolanensium (Italia);
Augusto Vanistendael, Auditori Concilii (Belgium). [Plausus].

* * *

Em.mus card. D. Paulus Petrus Meouchi, patr. Antiochenus Maro-
nitarum, comitantibus em.mis cardd. DD. Stephano Wyszynski, arch.
Varsaviensi et Gnesnensi, et Petro Tatsuo Doi, arch. Tokiensi, legit
nuntium ad pauperes, morbo affectos et patientes.

Aux pauvres, aux malades, a tous ceux qui souffrent *

Pour vous tous, freres eprouves, visites par la souff rance aux mille
visages, le Concile a un message tout special.

II sent fixes sur lui vos yeux implorants, brillants de fievre ou abattus
par la fatigue, regards interrogateurs, qui cherchent en vain le pourquoi
de la souffrance humaine, et qui demandent anxieusement quand et
d’ou viendra le reconfort ...

Freres tres chers, nous sentons profondement retentir dans nos
coeurs de peres et de pasteurs vos gemissements et vos plaintes. Et notre
peine s’accroit a la pensee qu’il n’est pas en notre pouvoir de vous
apporter la sante corporelle ni la diminution de vos douleurs physiques,
que medecins, infirmieres, et tous ceux qui se consacrent aux malades
s’efforcent de soulager, de leur mieux.

Mais nous avons quelque chose de plus profond et de plus precieux
a vous donner: la seule verite capable de repondre au mystere de la
souffrance et de vous apporter un soulagement sans illusion: la foi et
Bunion 'a 1’Homme des douleurs, au Christ, Fils de Dieu, mis en croix
pour nos peches et pour notre salut.

Le Christ n’a pas supprime la souffrance; il n’a meme pas voulu
nous en devoiler entierement le mystere: il La prise sur lui, et c’est
assez pour que nous en comprenions tout le prix.

* A.A.S., 58 (1966), p. 16.

SESSIO PUBLICA X

883

O vous tous, qui sentez plus lourdement le poids de la croix, vous
qui etes pauvres et delaisses, vous qui pleurez, vous qui etes persecutes
pour la justice, vous sur lesquels on se tait, vous les inconnus de la dou-
leur, reprenez courage: vous etes les preferes du royaume de Dieu, le
royaume de 1’esperance, du bonheur et de la vie; vous etes les freres du
Christ souffrant; et avec lui, si vous le voulez, vous sauvez le monde!

Voila la Science chretienne de la souff rance, la seule qui donne la
paix. Sachez que vous n’etes pas seuls, ni separes, ni abandonnes, ni
inutiles: vous etes les appeles du Christ, sa vivante et transparente image.
En son nom, le Concile vous salue avec amour, vous remercie, vous
assure 1’amitie et Passistance de 1’Eglise et vous benit.

Lectione expleta, Summus Pontifex nuntii textum tradit tribus aegro-
tantibus: Caietano Ponticello, homini trunco ex hospitio, cui nomen
« Don Guanella »; Primo Rieti, de quo curam gerit Congregatio Reli-
giosa, cui nomen « Piccole Sorelle dei Poveri »; Francisco Politi, caeco,
fideli suo cane comitante, cuius collum Summus Pontifex lemnisco cum
numismate exornat. [Plausus].

Em .mus card. D. Gregorius Petrus Agagianian, comitantibus em.mis
cardd. DD. Valeriano Gracias, arch. Bombayensi et Ioseph Ritter, arch.
S. Ludovici, legit nuntium ad iuvenes.

Aux jeunes *

C’est a vous enfin, jeunes gens et jeunes filles du monde entier, que
le Concile veut adresser son dernier message. Car c’est vous qui allez
recueillir le flambeau des mains de vos aines et vivre dans le monde au
moment des plus gigantesques transformations de son histoire. C’est
vous qui, recueillant le meilleur de Pexemple et de Penseignement de
vos parents et de vos maitres, allez former la societe de demain: vous
vous sauverez ou vous perirez avec elle.

L’Eglise, quatre annees durant, vient de travailler a rejeunir son
visage, pour mieux repondre au dessein de son Fondateur, le grand
Vivant, le Christ eternellement jeune. Et au terme de cette imposante
« revision de vie », elle se tourne vers vous. C’est pour vous, les jeunes,
pour vous surtout, qu’elle vient, par son Concile, d’allumer une lumiere:
lumiere qui eclaire 1’avenir, votre avenir.

L’Eglise est soucieuse que cette societe que vous allez constituer

A.A.S., 58 (1966), p. 17.

884

ACTA CONC. VATICANI II

PERIODUS IV

respecte la dignite, la liberte, le droit des personnes: et ces personnes,
ce son t les votres.

Elie est soucieuse surtout que cette societe laisse s’epanouir son
tresor toujours ancien et toujours nouveau: la foi, et que vos ames puis-
sent baigner librement dans ses bienfaisantes clartes. Elie a confiance
que vous trouverez une telle force et une telle joie, que vous ne serez
pas meme tentes, comme certains de vos aines, de ceder a la seduction
des philosophies de 1’egoisme et du plaisir, ou a celles du desespoir et
du neant; et qu’en face de 1’atheisme, phenomene de lassitude et de
vieillesse, vous saurez affirmer votre foi dans la vie et dans ce qui donne
un sens a la vie: la certitude de 1’existence d’un Dieu juste et bon.

C’est au nom de ce Dieu et de son Fils Jesus que nous vous exhor-
tons a elargir vos coeurs aux dimensions du monde, a entendre Tappel
de vos freres et a mettre bardiment a leur Service vos jeunes energies.
Luttez contre tout egoisme. Refusez de laisser libre cours aux instincts
de violence et de haine, qui engendrent les guerres et leur cortege de
miseres. Soyez genereux, purs, respectueux, sinceres. Et construisez
dans 1’enthousiasme un monde meilleur que celui de vos aines!

L’Eglise vous regarde avec confiance et avec amour. Riche d’un long
passe toujours vivant en elle, et marchant vers la perfection humaine
dans le temps et vers les destinees ultimes de Thistoire et de la vie, elle
est la vraie jeunesse du monde. Elle possede ce qui fait la force et le
charme des jeunes: la f acuite de se rejouir de ce qui commence, de se
donner sans retour, de se renou veler et de repar tir pour de nouvelles
conquetes. Regardez-la, et vous retrouverez en elle le visage du Christ,
le vrai heros, humble et sage, le prophete de la verite et de 1’ amour, le
compagnon et l’ami des jeunes. Cest bien au nom du Christ que nous
vous saluons, que nous vous exhortons et vous benissons.

Lectione expleta, Summus Pontifex nuntii textum tradit tribus
iuvenibus, Auditoribus Concilii: DD. Ioanni Vasquez (Argentina);
Eusebio Adjakpley (Togo); Margaritae Moyano Llerena (Argentina).
[Plausus].

Tunc sex pueri, qui durante Missa communionem acceperant de ma-
nibus Summi Pontificis, actiones gratiarum exprimunt Pontifici, qui eis
tradit unicuique proprium mnemosynon.

* * *

Exc.mus D. Pericles Felici, secretarius generalis Concilii, de manu
Summi Pontificis accipit Litteras Apostolicas: In Spiritu Sancto , pro
conclusione Concilii Oecumenici Vaticani II, et illas legit:

SESSIO PUBLICA X

885

PAULUS PP. VI *

Ad perpetuam rei memoriam. — In Spiritu Sancto congregatum et
obtectum praesidio Beatae Mariae Virginis, quam Matrem Ecclesiae
renuntiavimus, Sancti Ioseph eius incliti Sponsi nec non Sanctorum Apo-
stolorum Petri et Pauli, Concilium Oecumenicum Vaticanum Secundum
sine dubio maximis Ecclesiae eventis est accensendum: etenim frequen-
tissimum fuit numero Patrum, qui ex omnibus orbis terrarum partibus,
ex iis etiam, in quibus hierarchicus ordo recens est constitutus, ad Petri
Sedem convenerant; copiosissimum fuit argumentis, quae in quattuor
Sessionibus studiose et accurate sunt pertractata; convenientissimum
denique fuit, quod, necessitatum, quas haec aetas induxit, habens ratio-
nem, utilitates pastorales imprimis attendit et, flammam alens caritatis,
magnopere est annisum, ut christifideles a Sedis Apostolicae commu-
nione adhuc seiunctos, quin immo universam humanam familiam fra-
terno attingeret animo. Quandoquidem ergo omnia ad idem Sacrosanc-
tum Oecumenicum Concilium spectantia, Deo adiuvante, in praesenti
absoluta sunt, atque omnes Constitutiones, Decreta, Declarationes et
Vota synodali deliberatione approbata riteque a Nobis promulgata, idem
Concilium Oecumenicum a Decessore Nostro f. r. Ioanne XXIII die
xxv mensis decembris anno mcmlxi indictum, die autem xi mensis
octobris anno mcmlxii inchoatum, atque post eius piissimum obitum
a Nobis continuatum, auctoritate Nostra Apostolica concludere decerni-
mus atque statuimus ad omnes iuris effectus. Mandamus autem ac prae-
cipimus, ut quae synodali ter in Concilio statuta sunt, sancte et religiose
ab omnibus christifidelibus serventur ad Dei gloriam, ad Sanctae Matris
Ecclesiae decus et ad hominum universorum tranquillitatem et pacem.
Haec edicimus, statuimus, decernentes praesentes Litteras firmas, validas
atque efficaces iugiter exstare ac permanere; suosque plenos atque inte-
gros effectus sortiri et obtinere; illisque, ad quos spectant seu spectare
poterunt, nunc et in posterum plenissime suffragari; sicque rite iudi-
candum esse ac definiendum; irritumque ex nunc et inane fieri, si quid-
quam secus, super his, a quovis, auctoritate qualibet, scienter sive igno-
ranter attentari contigerit.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, sub anulo Piscatoris, die
viii mensis decembris, in festo Conceptionis Immaculatae B. M. V.,
anno mcmlxv, Pontificatus Nostri tertio.

PAULUS PP. VI

A.A.S., 58 (1966), p. 16.

886

ACTA CONC. VATICANI II - PERIODUS IV

Litteris Apostolicis perlectis, quinque episcopi ritus latini et unus
episcopus ritus orientalis, omnes partes terrae repraesentantes, ante
altare consistunt et acclamationes cantant, ad quas universus coetus
respondet: Christus vincit , Christus regnat ...

Acclamationibus expletis, Summus Pontifex Benedictionem forma
sollemni impertitur:

Summus Pontifex : Sit nomen Domini benedictum!

Ex hoc nunc et usque in saeculum.

Summus Pontifex : Adiutorium nostrum in nomine Domini.

Qui fecit caelum et terram.

Summus Pontifex: Benedicat vos omnipotens Deus Pater et Filius
et Spiritus Sanctus.

3-. Arnen.

Pontifex subiungit : In nomine Domini nostri Iesu Christi ite in pace.

Omnes respondent: Deo gratias! \Plausus\.

INDEX

CONGREGATIONES GENERALES
Congregatio generalis CLXV

PAG.

Secretarii generalis monitum 9

Schema decreti de activitate missionali Ecclesiae :

1. Modi a Patribus conciliaribus propositi, a commissione de Missionibus
examinati:

Ad totum schema 11

Cap. I: de principiis doctrinalibus 11

Emendationes admissae. Quaesita 31

Cap. II: de ipso opere missionali 34

Emendationes admissae. Quaesitum 53

Cap. III: de Ecclesiis particularibus 55

Emendationes admissae. Quaesitum 62

Cap. IV: de missionariis 64

Emendationes admissae. Quaesitum 71

Cap. V: de ordinatione activitatis missionalis 72

Emendationes admissae. Quaesita 80

Cap. VI: de cooperatione 81

Emendationes admissae. Quaesitum 86

2. Rev.mi P. D. Ioannis Schiitte, superioris generalis Societatis Verbi Di-

vini, relatio generalis de expensione Modorum circa schema de activitate
missionali Ecclesiae 87

Exitus suffragationum nn. 507-514 super expensione Modorum circa schema

de libertate religiosa 95

Secretarii generalis monitum 97

Congregatio generalis CLXVI

Exc.mi P. D. Iacobi Le Cordier, ep. tit. Prienensis, SS. Concilii subsecre-

tarii, monitum . 103

Secretarii generalis monitum 103

888

INDEX

PAG.

Exitus suffragationum nn. 515-521 super expensione Modorum circa schema

de activitate missionali Ecclesiae 104

Schema decreti de presbyterorum ministerio et vita-.

1. Exc.mi P. D. Francisci Marty, arch. Remensis, relatio generalis . . . 106

2. Textus recognitus et Modi:

Prooemium (n. 1). - Cap. I: Presbyteratus in missione Ecclesiae (nn. 2-3) 110

Relatio de singulis numeris et Modi. Quaesitum ... . . . . 114

Cap. II: Presbyterorum ministerium (nn. 4-11) 127

Relatio de singulis numeris et Modi. Quaesitum 141

Cap. III: Presbyterorum vita. Conclusio et exhortatio (nn. 12-22) . . . 177

-■ Relationes de singulis numeris et Modi. Quaesita 191

Secretarii generalis monitum . . . 232

Schema constitutionis pastoralis de Ecclesia in mundo huius temporis

1. Textus denuo recognitus:

Prooemium (nn. 1-3). - Expositio introductiva: de hominis condicione in
mundo hodierno (nn. 4-10). - Pars I: de Ecclesia et vocatione hominis
(n. 11). Cap. I: de humanae personae dignitate, (nn. 12-22). Cap. II:
de hominum communitate (nn. 23-32). Cap. III: de humana navitate
in universo mundo (nn. 33-39). Cap. IV: de munere Ecclesiae in mundo
huius temporis (nn. 40-45). - Pars II: de quibusdam problematibus
urgentioribus (n. 46). Cap. I: de dignitate matrimonii et familiae fovenda
(nn. 47-52). Cap. II: de culturae progressu rite promovendo (nn. 53-62).
Cap. III: de vita oeconomica-sociali (nn. 63-72). Cap. IV: de vita com-
munitatis politicae (nn. 73-76). Cap. V: de pace fovenda et de commu-

nitate gentium promovenda (nn. 77-90). Conclusio (nn. 91-93) .... 234

2. Correctiones admissae. Quaesita . . . 314

3. Expensio Modorum 346

4. Exc.mi P. D. Gabrielis Garrone, arch. Tolosani, relatio generalis . . . 610

Exitum suffragationum nn. 522-523 super expensione Modorum circa schema

de presbyterorum ministerio et vita 610

Congregatio generalis CLXVII

Secretarii generalis monitum .. . 613

Nuntius em.mi P. D. card. Stephani Wyszynski, primatis Poloniae . . . 614

Exitus suffragationum n. 524-527 super expensione Modorum circa schema

de presbyterorum ministerio et vita 615

Secretarii generalis monitum .... 615

Exitus suffragationum nn. 528-532 super expensione Modorum circa schema

de Ecclesia in mundo huius temporis / . . . . 618

INDEX

889

Sacra Celebratio ad Christianorum Unitatem fovendam

PAG.

1. Celebrationis initium 623

2. Homilia Summi Pontificis 624

3. Celebrationis conclusio 627

Congregatio generalis CLXVIII

Secretarii generalis monitum 631

Exitus suffragationum nn. 533-539 super expensione Modorum circa schema

de Ecclesia in mundo huius temporis .... 631

Diploma participationis Ss. Concilii 634

Bulla indictionis Iubilaei extraordinarii: Mirificus eventus 635

Secretarii generalis monitum 640

Exitus suffragationis n. 540 super integro schemate de Ecclesia in mundo

huius temporis, cum Modis insertis . . ... 641

Em. mi P. D. card. Manuelis Gon?alves Cerejeira, patriarchae Ulyssiponen-

sis, nuntius 642

Em .mi P. D. card. Leonis Suenens, moderatoris, allocutio 643

Sessio publica IX

1. Sessionis initium 649

Pauli Papae VI et Athenagorae, patriarchae constantinopolitani, decla-
ratio communis 652

2. Missa 654

Homilia Summi Pontificis Pauli VI 654

3. Decretum de libertate religiosa. Prooemium (n. 1). - I: Libertatis religio-
sae ratio generalis (nn. 2-8). - II: Libertas religiosa sub luce revelationis

(nn. 9-15) 663

4. Decretum de activitate missionali Ecclesiae. Prooemium (n. 1). - Cap. I:

De principiis doctrinalibus (nn. 2-9). - Cap. II: De ipso opere missio-
nali (nn. 10-18). - Cap. III: de Ecclesiis particularibus (nn. 19-22). -
Cap. IV: de missionariis (nn. 23-27). - Cap. V: de ordinatione activi-
tatis missionalis (nn. 28-34). - Cap. VI: De cooperatione (nn. 35-41). -
Conclusio (n. 42) 673

5. Decretum de presbyterorum ministerio et vita. Prooemium (n. 1) -
Cap. I: Presbyteratus in missione Ecclesiae (nn. 2-3). - Cap. II: Pre-

890

INDEX

PAG.

sbyterorum ministerium (nn. 4-11). - Cap. III: Presbyterorum vita
(nn. 12-21). - Conclusio et exhortatio (n. 22) . . . . ..... . 704

6. Constitutio pastoralis de Ecclesia in mundo huius temporis. Prooemium
• '-••• (nn. 1-3). - Expositio introductiva: de hominis condicione in mundo ho-
dierno (nn. 4-10). - Pars I: de Ecclesia et vocatione hominis . Prooemium
(n. 11). - Cap. I: de humanae personae dignitate (nn. 12-22). - Cap. II:
de hominum communitate (nn. 23-32). - Cap. III: de humana navitate
in universo mundo (nn. 33-39). - Cap. IV: de munere Ecclesiae in mundo
huius temporis (nn. 40-45). - Pars II: de quibusdam problematibus
urgentioribus. Prooemium (n. 46).. - Cap. I: de dignitate matrimonii et
familiae fovenda (nn. 47-52). - Cap. II: de culturae progressu rite pro-
movendo (nn. 53-62). - Cap. III: de vita oeconomica-sociali.Xnn. 63-72). -
Cap. IV: de vita communitatis politicae (nn. 73-76). - Cap. V: de
pace fovenda et de communitate promovenda (nn. 77-90). - Conclusio

1 (nn. 91-93) 7" . ’. . . . . . . 7 , 739

Vacatio legis pro decretis promulgatis in sessione IX,. ... . . 804

7. Patrum subsignationes . -. • . ... . ., . . . . . . . 804

8. Decretorum approbatio et proclamatio . . . ..... . . 859

9. Breve Apostolicum Ambulate in dilectione ... . . .• :. ... 861

10. Sessionis conclusio ...... . . 863

Sessio publica X

1. Ingressus Summi Pontificis Pauli VI 867

2. Missa:

Liturgia verbi ....

Homilia Summi Pontificis
Oratio communis . .

Donorum oblatio .

= Liturgia Eucharistica .

3. Benedictio primarii lapidis ecclesiae B. M. V. Matris Ecclesiae . . . 873

4. Concilii conclusio :

Summi Pontificis Allocutio 7 . . . ... . 874

Nuntius ad populorum rectores . . 875

Nuntius ad studiosos . . . . . . . . . . . . . . . 876

Nuntius ad artifices . .; . . . ... . . . > . 878

Nuntius ad mulieres . . . . . . . . . .... . . 879

Nuntius ad opifices . . . . . . . . . . ••. . . . . . 880

Nuntius ad morbo affectos et patientes . . . ; ... . . . 882

" Nuntius ad iuvenes 883

Litterae Apostolicae: In Spiritu Sancto 884

Index .77. 7. .• •/•. 7 : . . . . . . . . . 887

867

868

871

872

873

Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Acta Synodalia Sacrosancti Concilii Oecumenici Vaticani II: Periodus quarta, pars VII"

See other formats